والی (فرماندار) کسی است که خلیفه او را به عنوان حاکم و امیر بر یک ولایت (استان) در دولت خلافت منصوب می‌کند.

The Wali (governor) is the person whom the Khalifah appoints as ruler and Amir over a Wilayah (province) in the Khilafah State. .

سرزمین‌هایی که دولت اسلامی بر آن‌ها حکومت می‌کند به استان‌هایی تقسیم می‌شد و هر استان «ولایه» نامیده می‌شد. ولایه نیز به بخش‌هایی تقسیم می‌شد و هر بخش «امالة» نامیده می‌شد. کسی که بر ولایه منصوب می‌شد «والی» یا «امیر» نامیده می‌شد، و کسی که برای امالة منصوب می‌شد «عامل» یا «حاکم» (فرمانروا) نامیده می‌شد.

The territories which the Islamic State rules over would be divided into provinces and each province would be known as a Wilayah. The Wilayah would in turn be divided into districts and each district would be known as Imalah. The person appointed over the Wilayah would be known as the Wali, or an amir, and the person appointed for the Imalah would be known as the amil or the hakim (ruler). .

ʿImālah به واحدهای اداری تقسیم می‌شود که هرکدام به‌نام «قَصَبَه» (شهرستان بزرگ) خوانده می‌شود، و قَصَبَه نیز به واحدهای اداری کوچک‌تری تقسیم می‌شود که هرکدام «حَیّ» (محله) نام دارد. رهبر قَصَبَه و همچنین حَیّ «مدیر» خوانده می‌شود و کار او اداری است.

The ‘Imalah is divided into administrative units, of which each is known as a metropolis (Qasabah), and the Qasabah is divided into smaller administrative units, each known as a quarter (Hayy). The leader of the Qasabah as well as the Hayy is known as a manager; and his work is administrative. .

بنابراین والی حاکم است، زیرا ولایت به معنای حکومت است. در فرهنگ لغت المحیط، ولایت به «امارت» (فرمانروایی) و «اقتدار» تعریف شده است. از آنجا که والیان حاکم‌اند، لازم است که همان شرایط حاکم را داشته باشند. از این رو والی باید مرد، آزاد، مسلمان، بالغ، عاقل و عادل باشد، و نیز در کار خود توانا. او نیازمند نصب از سوی خلیفه یا کسی است که از جانب خلیفه منصوب شده باشد. بنابراین والی تنها می‌تواند از سوی خلیفه نصب شود. ریشه ولایت یا امارت، یعنی والیان و امیران، به کردار فرستاده خدا ﷺ بازمی‌گردد. ثابت شده است که ایشان ﷺ والیانی بر سرزمین‌ها نصب کرد و به آنان حق حکومت بر ولایات را داد. ایشان ﷺ معاذ بن جبل را بر جند، زیاد بن لبید را بر حضرموت، و ابو موسی اشعری را بر زبید و عدن نصب کرد.

The Wali is therefore a ruler, for the Wilayah means the ruling. In Al-Muhit dictionary, it has been defined as being the “Imara” (leadership) and the “authority”. Since they are rulers, then it is required that they fulfil the same conditions of the ruler. Thus the Wali must be male, free, Muslim, mature, sane and just, as well as competent in his task. He requires an appointment by the Khalifah or by whoever is appointed on the Khalifah’s behalf. Therefore the Wali can only be appointed by the Khalifah. The origin of the Wilayah or the Imara, i.e. the Walis or the Amirs goes back to the actions of the Messenger of Allah (PBUH). It has been confirmed that He (PBUH) appointed Walis over the countries and that he gave them the right to rule over the provinces. He (PBUH) appointed Muadh Ibn Jabal over Al- Janad, Ziyad Ibn Labid over Hadramawt and Abu Musa Al-Ash’ari over Zabeed and Aden. .

پیامبر خدا ﷺ والیان خود را از میان کسانی برمی‌گزید که شایستگی حکومت داشتند، و دانش و پرهیزگاری‌شان شناخته‌شده بود. ایشان آنان را از میان کسانی برمی‌گزید که در کار خود متخصص بودند و دل‌های مردم را از ایمان و احترام به دولت پر می‌کردند. سلیمان ابن بُریده از پدرش روایت کرده که گفت:

The Messenger of Allah (PBUH) used to select his Walis from among those who were fit to rule, and those who had knowledge and were known for their piety. He used to select them from among those who were experts in their job, and who would fill people's hearts with Iman and respect for the State. Suleiman IbnBurayda reported on the authority of his father that he said: .

هرگاه رسول خدا ﷺ امیری را بر لشکر یا سریه‌ای می‌گماشت، او را به تقوای الهی و نیکی با مسلمانانی که همراه اویند سفارش می‌کرد»، چنان‌که مسلم روایت کرده است. از آنجا که والی در واقع امیر بر ولایت خویش است، این حدیث بر او نیز قابل تطبیق است. [البیهقی، السنن الکبری، ج ۹، ص ۴۱]

'Whenever the Messenger of Allah (PBUH) appointed an Amir over an army or an expedition, he used to advise him to fear Allah and to be good to the Muslims who accompany him’, as narrated by Muslim. Since the Wali is in fact an Amir over his Wilayah, the hadith would then apply to him as well. [Al-Bayhaqi, Sunan al-Kubra, vol.9, p.41] .

أما عزل الوالي، فهذا يكون إلى الخليفة، أو إذا أبدى أغلبية أهل ولايته أو ممثّلوهم استياءهم منه. ولذلك نعتمد أن يُنتخب من أهل الولاية مجلسٌ للولاية لغرضين. الأول: مساعدة الوالي بنقل حقيقة ولايتهم إليه، فهم من أهلها وأعلم بها منه، فيستعين بمعلوماتهم في أداء مهمته على وجهها. والثاني: أخذ رأي المجلس عند الحاجة بشأن عمل الوالي؛ فإن اشتكت أغلبية المجلس من أدائه عزله الخليفة. وذلك لأن الرسول ﷺ عزل العلاء بن الحضرمي، أمير البحرين، حين شكا منه مندوبُ بني عبس. وللخليفة أيضاً الحق في عزل الوالي دون سبب. فقد عزل رسول الله ﷺ معاذ بن جبل من اليمن دون سبب.

As for the dismissal of the Wali, this would be up to the Khalifah, or if the majority of people in his Wilayah or their representatives showed discontent towards him. Therefore, we adopt that a wilayah council be elected from the people of the wilayah for two purposes. Firstly, to help the wali by conveying to him the reality of their wilayah for they are of its inhabitants and know better than him. So, he uses their information to perform his task properly. The second is to take if necessary the opinion of the council regarding the work of the wali. If the majority of the council complained of his performance the Khalifah would remove him. This is because the Messenger (PBUH) removed Al-Alaa ibn Al-Hadrami, the amir of Bahrain, because the delegate of Abs Qays complained of him. The Khalifah also has the right to dismiss the wali without any reason. The Messenger of Allah (PBUH) dismissed Muadh b. Jabal from Yemen without any reason. .

او (ﷺ) العلاء بن الحضرمی را که عاملش بر بحرین بود، عزل کرد، زیرا هیئت عبدالقیس از او شکایت کرده بودند. عمر بن الخطاب والیان را با یا بدون دلیل عزل می‌کرد. او زیاد بن ابی سفیان را بدون ذکر دلیل عزل کرد، و سعد بن ابی وقاص را عزل کرد زیرا مردم از او شکایت کرده بودند، و سپس گفت: «من او را به‌خاطر ناتوانی یا خیانت عزل نکردم.» این نشان می‌دهد که خلیفه حق دارد هر زمان که بخواهد والی را عزل کند، خواه مردمِ ولایتِ او شکایتی علیه او ثبت کرده باشند یا نه.

He (PBUH) removed Al-Ala' Ibn al-Hadrami, his amil over Bahrain, because the delegation of Abdu Qays complained about him. ‘Umar b.Al- Khattab used to dismiss the Walis with or without reason. He dismissed Ziyad Ibnu Abi Sufyan without giving a reason, and he dismissed Saad Ibnu Abi Waqqas because people complained about him, and then said, ‘I did not remove him because of incompetence or betrayal.’ This proves that the Khalifah reserves the right to remove the Wali whenever he wishes whether or not the people living in his Wilayah filed a complaint against him. .

در ابتدای اسلام دو نوع ولایت وجود داشت: ولایت صلاة و ولایت خراج. از این رو در کتاب‌های تاریخ دو تعبیر را برای اشاره به ولایت امیران می‌یابیم: نخست «امارت بر صلاة یا خراج» و دیگری «امارت بر صلاة و خراج». به بیان دیگر، امیر ممکن بود هم بر صلاة و هم بر خراج، یا تنها بر صلاة، یا تنها بر خراج گمارده شود. واژه «صلاة» در بافت ولایت یا امارت، به معنای امامت دادن مردم در نماز نیست، بلکه به معنای اداره همه امور ایشان جز اموال است؛ زیرا واژه «صلاة» به معنای حکومت کردن، جز در گردآوری مالیات، به کار می‌رود. بنابراین، اگر والی هم صلاة و هم خراج را در اختیار داشت، ولایت او عام (ولایة عامة) بود، و اگر ولایتش به صلاة یا خراج محدود می‌شد، ولایت او خاص (ولایة خاصة) بود. در هر دو حالت، این امر به اختیار خلیفه واگذار است، زیرا او حق دارد ولایت را به خراج، یا به قضا محدود کند، یا آن را به غیر خراج، قضا و ارتش منحصر سازد. او می‌تواند آنچه را برای اداره دولت یا ولایت مناسب می‌داند تعیین کند. این به آن دلیل است که شریعت وظایف معینی را برای والی مقرر نکرده است و لازم نیست که او همه وظایف حکومت را انجام دهد. با این حال، شریعت مقرر داشته که وظایف والی یا امیر از آنچه به حکومت و اقتدار مربوط است باشد، که او نایب خلیفه است، و باید امیر بر منطقه‌ای مشخص باشد.

There used to be two types of Wilayah in the early times: The Wilayah of Salah and the Wilayah of Kharaj. Therefore we find that history books use two terms in their reference to the Wilayah of Amirs: The first is the Imara over the Salah or the kharaj and the other is the Imara over the Salah and the Kharaj. In other words the Amir could either be appointed over both the Salah and the Kharaj, or over the Salah only or over the kharaj only. The word Salah, in the context of the Wilayah or the Imara, does not mean leading the people in their prayer only, but it means governing all their affairs except the funds. This is because the word Salah is used to mean ruling except for the levy of funds. Therefore, if the Wali had combined both the Salah and the Kharaj, his Wilayah would then be general (Wilayah amma). If his Wilayah had been restricted to the Salah or the Kharaj, his Wilayah would then be specific (Wilayah Khassa). Either way, this would be left to the Khalifah's discretion as he reserves the right to restrict the Wilayah to the Kharaj, or to the judiciary, or to confine the Wilayah to other than the Kharaj, the judiciary and the army. He can decide what he deems fit for the running of the State or the Wilayah. This is because Shariah has not determined certain duties for the Wali, and it is not obligatory that he performs all the duties of ruling. However, it has determined that the Wali's or the Amir's duties be from that pertaining to ruling and authority, that he is the deputy of the Khalifah, and that he should be an Amir over a specific region. .

تمام این موارد از کردار فرستادهٔ خدا ﷺ گرفته شده است.

All this is derived from the actions of the Messenger of Allah (PBUH). .

شریعت خلیفه را موظف کرده است که بنا بر صلاح‌دید خود، والی‌ای را به ولایت عامه یا ولایت خاصه منصوب کند. این امر در عمل پیامبر خدا ﷺ نیز بازتاب یافته است. پیامبر خدا ﷺ والی‌هایی با مسئولیت‌های عمومی (ولایت عامه) منصوب کرد، مانند زمانی که عمرو بن حزم را بر یمن گماشت، و والی‌هایی با وظایف مشخص (ولایت خاصه) منصوب کرد، مانند انتصاب علی بن ابی‌طالب بر قضاوت در یمن. در السیرۃ النبویۃ ابن هشام آمده است که پیامبر خدا ﷺ فروه بن مسیک را بر قبایل مراد، زبید و مذحج گماشت، و خالد بن سعید بن العاص را همراه او به عنوان والی بر صدقات فرستاد. همچنین آمده است که پیامبر خدا ﷺ زیاد بن لبید الانصاری را والی حضرموت و صدقات آن قرار داد. او علی بن ابی‌طالب را نیز به نجران فرستاد تا صدقات و جزیه آنان را جمع کند، و به روایت حاکم، او را به عنوان قاضی یمن نیز فرستاد. در کتاب الاستیعاب آمده است که پیامبر خدا ﷺ معاذ بن جبل را به جند فرستاد تا مردم را قرآن و احکام اسلام بیاموزد و میان آنان داوری کند. همچنین به او اجازه داد که صدقات را از عاملان در یمن جمع‌آوری کند.

However, the Shariah obliges the Khalifah to appoint a Wali as either a general (amma) or a specific (Khassa) Wilayah according to his discretion. This is reflected in the actions of the Messenger of Allah (PBUH). The Messenger of Allah (PBUH) appointed Walis with general responsibilities ( Wilayah ‘ammah) , such as when he appointed Amru b.Hazm over Yemen, and he appointed Walis with specific functions (Wilayah Khassah), such as the appointment of Ali b. Abi Talib over the judiciary in Yemen. It was mentioned in the Seerah of ibn Hisham that the Messenger of Allah (PBUH) appointed Farwa b. Musayk over the tribes of Murad, Zubair and Midhaj. And he sent Khalid b. Sa’id b. Al-ass with him as Wali over the Sadaqah. It also mentioned that the Messenger of Allah (PBUH) sent Ziyad b. Labeed al-Ansari as a Wali over Hadramawt and its Sadaqah. He also sent ‘Ali b. Abi Talib to Najran to collect their Sadaqah and their Jizya. He also sent him, as a judge over Yemen, as reported by Al-Hakim. In the book of al-Isti’ab it is mentioned that the Messenger of Allah (PBUH) sent Mu’adh b. Jabal to al-Janad to teach the people about the Qur’an, the laws of Islam and to judge between them. He authorised him as well to collect the Sadaqah from the amils in Yemen. .

اگرچه خلیفه مجاز است که والی‌ای با ولایت عام یا خاص تعیین کند، ثابت شده است که در زمان ضعف خلفای عباسی، والیِ ولایتِ عام در ولایت‌ها مستقل از خلیفه حکم می‌راند، تا آنجا که خلیفه تنها نمادی شد که نامش در خطبه‌های جمعه ذکر می‌شد و به نامش به‌صورت نمادین سکه ضرب می‌شد. بنابراین، واگذاری ولایت عام به دولت اسلامی زیان رساند.

Though the Khalifah is allowed to appoint a wali with a general or specific wilayah, it is proved that at the time of weakness of the Abbasid Khulafaa, the general wilayah helped in the wilayaat ruling independently of the Khalifah, where the Khalifah became a mere symbol whose name was mentioned in the congregational duaas and in whose name money was symbolically minted. Thus, granting general wilayah caused harm to the Islamic state. .

از آنجا که جایز است والی با اختیار عام یا با اختیار خاص منصوب شود، و از آنجا که اختیار عام والی ممکن است به زیان و خطری بزرگ برای دولت بیانجامد، بر این اساس، اختیار خاص دادن به والی را برمی‌گزینیم، در حوزه‌هایی که جدا شدن والی از دولت را، در صورت کاهش تقوایش، دشوار می‌سازد. از بررسی درمی‌یابیم که حوزه‌هایی که والی را تقویت می‌کنند، ارتش، قضا و اموال است. بنابراین، این حوزه‌ها باید از اختیار والی جدا شوند و مانند هر سازمان دیگری در دولت خلافت، به خلیفه متصل بمانند؛ یعنی این حوزه‌ها باید همچنان تحت صلاحیت خلیفه باشند.

Since it is allowed to appoint the wali with a general or a specific authority; and since the general authority of the wali might lead to harm and great danger to the state, we accordingly adopt giving the wali specific authority in areas that would make it difficult for the wali to separate from the state if his taqwa declines. From examination we find the areas that strengthen the wali are the army, judiciary and the funds. Thus, these areas must be separated from the wali’s authority and be kept connected to the Khalifah like any other organisation in the Khilafah state i.e. these areas must remain under the jurisdiction of the Khalifah. .

نباید والی را از یک ولایت به ولایت دیگر منتقل کرد؛ بلکه باید از یک ولایت عزل شود و سپس در ولایت دیگری منصوب گردد. این امر از کردار رسول الله ﷺ روشن بود، چرا که ایشان والیان را عزل می‌کردند. گزارش نشده که ایشان والی‌ای را از یک جا به جای دیگر منتقل کرده باشند. افزون بر این، ولایت از نوع عقودی است که با الفاظ صریح منعقد می‌شود. بنابراین در عقد ولایت بر یک ایالت یا کشور، باید منطقه‌ای که والی باید بر آن حکومت کند معین شود، و او تا زمانی که خلیفه او را عزل نکرده، اختیار حکومت را خواهد داشت. اگر از آن منطقه عزل نمی‌شد، همچنان والی آن منطقه باقی می‌ماند. اما اگر به جای دیگری منتقل می‌شد، این انتقال او را از جایگاه نخستین برنمی‌داشت و نه او را والی جای جدید می‌کرد؛ زیرا عزل او از جای نخست نیازمند الفاظ صریحی است که بیانگر برکناری او از ولایت آنجا باشد، و همچنین نصب او بر منطقه‌ای دیگر نیازمند عقد تازه‌ای از تعیین به عنوان والی، مختص به همان مکان است. از این رو والی از یک جا به جای دیگر منتقل نمی‌شود، بلکه از وظایف یک جا عزل شده و سپس ولایتی تازه بر جای جدید به او داده می‌شود.

The Wali should not be transferred from one Wilayah to another; rather he should be relieved from one Wilayah and then reappointed in another. This was clear from the actions of the Messenger of Allah (PBUH) where he used to remove the Walis. It has not been reported that he used to transfer a Wali from one place to another. Besides, the Wilayah is one of the types of contracts that are convened with explicit words. So within the contract of a Wilayah over a province or a country, the area over which the Wali is to govern must be determined, and he would have the mandate of ruling as long as he is not removed by the Khaleefah. If he were not removed from that area he would remain a Wali over it. However if he were transferred to another place this would not remove him from his first position and nor would it make him a Wali over the new place. This is because his removal from the first place requires clear words stating that he is relieved from the Wilayah there; and similarly his appointment over another region requires a new contract of appointment as a Wali specific to that place. This is why the Wali is not transferred from one place to another, but is relieved of his duties from one place and then given a new Wilayah over the new place.