Fakihler, Müslümanların ve evcil hayvanların artıklarının temiz olduğu konusunda görüş birliği etmişlerdir; ancak diğer kategoriler hakkında geniş ölçüde görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bazıları her hayvanın artığının temiz olduğunu savunmuş, bazıları ise yalnızca domuz istisna tutmuştur. Bu iki görüş Malik'ten rivayet edilmektedir. Bazı fakihler domuz ve köpek istisnasını yapmıştır; bu, eş-Şafiî'nin görüşüdür. Bazıları genel olarak yırtıcı hayvanları istisna tutmuştur; bu, İbnu'l-Kasım'ın görüşüdür. Diğerleri ise hayvanların artıklarının etlerinin hükmüne tabi olduğunu ileri sürmüşlerdir: Eti haram olan hayvanın artığı najistir; eti mekruh olanın artığı da mekruhtur; eti helal olanın artığı ise temizdir. Müşrikin artığına gelince, bunun najis olduğu söylenmiştir; ayrıca yalnızca hamr (şarap) içiyorsa mekruh olduğu da söylenmiştir ki bu İbnu'l-Kasım'ın görüşüdür. Aynı durum, pislik yemeyen hayvanlar için de geçerlidir; mesela pislik yiyen yabani tavuklar, develer ve köpekler gibi, pislik yemeyen tüm hayvanlar için de hüküm aynıdır.
The jurists agreed about the purity of the leftovers of Muslims and cattle, but J he? disagreed extensively about other categories. Some believed that the e ^°ver of every animal is pure, while others made an exception in the case of SWlne alone. These two views are related from Malik. Some jurists made an excePtion in the case of swine and dogs, which is al-Shafi Fs opinion. Some c ai deluded the beasts of prey generally, which is Ibn al-Qasim’s opinion. Others Jp ntained that leftovers of animals are subservient to the hukm of (their) flesh; I hc A sh is prohibited the leftover is impure, if the flesh is abominable the e over is abominable too, but if the flesh is permissible the leftover is pure. t0 the leftover of an idolater, it is said that it is impure, while it is said that it is abominable only if he drinks khamr (wine), which is Ibn al-Qasinf. opinion. The same is the case for him of all animals that do not normally avok filth, like filth-consuming wild hens, camels, and dogs.
Görüşlerinin ayrılığı üç noktaya dayanmaktadır. Birincisi, kıyasın Kitap'ın açık anlamıyla çelişmesidir. İkincisi, kıyasın hadislerin zahirî anlamıyla çelişmesidir. Üçüncüsü ise hadislerin kendi aralarındaki çelişkidir.
Their disagreement is based on three points. First is the conflict of analog) with the obvious meaning of the Book. Second is its conflict with the literal meaning of the traditions. The third is the conflict of the traditions among themselves.
Ölümün kesim olmaksızın gerçekleşmesinin hayvan leşinin necis olmasının illeti olduğu gerçeği, hayvanın bedeninin temizliğinin hayatın esas alınması gerektiğine dair kıyas için dayanak sağlar. Bu doğruysa, canlı olan her şey temizdir ve temiz olan her şeyin artığı da temiz olmalıdır. Ancak Kitap'ın zahiri anlamı domuz ve müşrikler bakımından bu kıyasa karşı çıkar; nitekim Yüce Allah domuz hakkında şöyle buyurmuştur: "Çünkü o pistir"; öz itibarıyla pis olan şey de necistir. Bu nedenle bir grup fakih, bütün canlı hayvanlardan yalnızca domuzu istisna etmiştir; onu istisna etmeyenler ise bu ayeti domuz için hükmün neshi olarak yorumlamıştır. Müşriklere gelince, Yüce Allah'ın sözü şöyledir: "Ey iman edenler! Müşrikler ancak pisliktir. Artık bu yıl, Mescid-i Haram'a yaklaşmasınlar." Bu ayeti de zahiri anlamıyla yorumlayanlar müşrikleri kıyasın kapsamının dışında tutmuş, onun müşrikler için yalnızca hükmün neshi olduğunu düşünenler ise kıyas gereğini yeniden geçerli saymıştır.
The point that death resulting without slaughter is legally the cause oi impurity of the animal’s carcass provides the basis for the analogy that life must be the basis for the purity of the body of the animal. If this is the case, then each living thing is pure, and whatever is pure its leftover must also be pure. The apparent meaning of the Book opposes this analogy in the case of swine and polytheists, as Allah, the Exalted, has said about swine, “swine flesh—for that verily is foul”,47 and that which is filthy in its essence is also impure. Thus, one group of jurists have excluded only swine from all living animals, while those who do not exclude it interpret the verse to imply derogation for it. As to the polytheists, the words of the Exalted are, “0 ye who believe! The idolaters are unclean. So let them not come near the Inviolable Place of Worship”.48 Those who interpreted this too in its literal sense excluded the idolaters from the implication of the analogy, while those who considered this to be merely derogatory for them reimposed the requirement of analogy.
Hadisler, köpek, kedi ve yırtıcı hayvanlar hakkındaki kıyasla çelişmektedir. Köpek hakkındaki hadis Ebu Hureyre'nin rivayet ettiği, sahihliği üzerinde ittifak edilen hadistir ve Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Bir köpek sizden birinin kabına ağzını sürerse, onu yedi defa yıkayarak temizlesin." Hadisin bazı rivayetlerinde "İlk seferinde toprakla" denilmekte, bazılarında ise "Sekizinci seferde toprakla ovalasın" buyrulmaktadır. Kedi hakkında ise Ebu Hureyre'den İbn Sirin yoluyla Kurra'nın rivayet ettiği hadis vardır; Ebu Hureyre şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: 'Bir kedi bir kabın içini yaladığında, o kabın temizliği onu bir veya iki defa yıkamaktır.'" Hadisçilere göre Kurra güvenilir bir ravidir. Yırtıcı hayvanlar hakkında ise İbn Ömer'in babasından rivayet ettiği, daha önce geçen hadis vardır; babası şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ'e su ile yırtıcı hayvanların ve diğer hayvanların artığı hakkında soruldu. O şöyle buyurdu: 'Su iki kulle miktarından fazla olursa, pislik taşımaz.'"
The traditions conflicted with the analogy about dogs, cats, and beasts of prey. The tradition about the dog is Abu Hurayra’s, which is agreed upon for its authenticity, and it is the saying of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “If a dog licks a utensil belonging to one of you, he should purify it by washing it seven times”. In some of its versions it says, “The first time with dust”, and in others, “Cover it the eighth time with dust”. With respect to the cat it is the tradition related by Qurra from Ibn Sirin from Abu Hurayra, who said, “The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, ‘The purification of a utensil, when a cat has licked it, is to wash it once or twice’”. Qurra is a trustworthy narrator according to the traditionists. About the beasts of prey is the preceding tradition of Ibn ^mar from his father, who said, “that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) was asked about water and about the leftover of beasts of prey and other animals. He said, ‘If the water is more than two qullahs rt does not retain impurity’”.
Mekke ile Medine arasındaki, köpeklerin ve yırtıcı hayvanların uğradığı göletler hakkında Peygamber'e (Allah'ın selamı ve rahmeti onun üzerine olsun) sorulduğu ve onun şöyle buyurduğu rivayet edilmiştir: "Onların karınlarında taşıdıkları onlarındır, geriye kalan ise sizindir; bu temiz bir içecektir." ﷺ
Buna benzer olarak, Malik'in rivayet ettiği Ömer b. el-Hattab'ın (r.a.) şu sözü de vardır: "Ey havuzun sahibi, bize haber verme; çünkü biz yırtıcı hayvanların peşine düşeriz, onlar da bizim peşimize düşer." Yine Malik'in rivayet ettiği Katade hadisi vardır: Kebşe abdest için su döktü, bir kedi gelip o sudan içmek istedi. O da kabı kedi içebilsin diye eğdi. Sonra şöyle dedi: "Allah'ın Resulü (Allah'ın selamı ve rahmeti onun üzerine olsun) onun necis olmadığını söylemiştir. O, sizin aranızda dolaşan (canlılardan) birisidir." ﷺ
Âlimler bu rivayetlerin yorumu ve kıyasla uzlaştırılması konusunda ihtilaf etmişlerdir.
A conflicting tradition in this topic is the report from the Prophet (Gods peace and blessings be upon him) “that he was asked about the ponds between Mecca and Medina frequented by dogs and beasts of prey. He said, ‘To them belongs what they carry in their bellies, and for you is what is left, a drink that is pure’ ”. Similar to this is TJmar’s tradition that was related by Malik in his which is the saying, “O owner of the pond, let’s know not, for we follow up the beasts of prey arid they follow us”. Further, there is the tradition of Qatada, also related by Malik, “that Kabsha poured out water for his ablution and a cat came to drink from it. He tilted the utensil for it until it drank from it. He then said, ‘The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said that it is not unclean. It is one of those (creatures) that move among you’”. The jurists differed about the interpretation of these traditions and about their reconciliation with the stated analogy.
Mâlik, köpeğin artığının dökülmesi ve kabın yıkanmasının gerektiği görüşündeydi; bunun nedeni, bunun akla dayanmayan bir ibadet fiili olması, köpeğin yalayıp içtiği suyun ise pis olmamasıydı. Ona göre, kendisinden bilinen meşhur görüşe göre, köpeğin yaladığı sudan başka şeylerin dökülmesi gerekmiyordu. Bunun nedeni, daha önce de belirttiğimiz gibi, onun nezdinde kıyasa aykırı olmasıydı. Ayrıca, hadisten köpeğin necis olduğu anlaşılacaksa bunun, Kitap'ın açık anlamına, yani Yüce Allah'ın, "Sizin için tutup getirdikleri avdan yiyin" 49 sözüne aykırı düşeceği görüşündeydi. Yani köpek necis olsaydı, avın da onun dokunmasıyla necis olacağını kastetmişti. Bu yorumunu, yıkama sayısının gerekliliğiyle de desteklemişti; çünkü necis şeylerin yıkanmasında sayı şart değildi. Bu yıkamanın yalnızca bir ibadet olduğunu düşünüyordu. Diğer rivayetlere ise zayıf gördüğü için dayanmıyordu.
Malik held the view that the leftover of a dog is to be spilled and the utensil is to be washed, as it is a ritual act of non-rational worship, for the water it has lapped up is not unclean. He did not require, according to the widely known opinion from him, the spilling of things other than water, which a dog had licked. The reason, as we have said, is the conflict with analogy according to him. He also believed that if it is to be understood from the tradition that a dog is unclean, it opposes the apparent meaning of the Book, that is, the words of the Exalted, “So eat of what they catch for you”,49 meaning thereby that if it had been unclean the prey would have become unclean by its touch. He supported this interpretation by the required number of washings, as number ,s not a condition in the washing of unclean things. He held that this washing is merely an act of worship. He did not rely on the remaining traditions as they were weak in his view.
Eş-Şâfiî, köpeği canlı hayvanlar arasından yalnız başına çıkardı; çünkü hadisin zahirî anlamının onun artığının necis olduğunu ifade ettiğini savundu. Ayrıca, bence necasetin köpeğin kendisinde değil, tükrüğünde olduğuna inanmıştır. Ebû Hanîfe ise bu hadislerin tümünün anlamının, yırtıcı hayvanların, kedilerin ve köpeklerin artıklarının necasetine dair belirtilen hükümlerin, onların etlerinin (yenilmesinin) yasaklanmasıyla ilgili olduğuna inanıyordu. Bu, genel olarak kastedilen belirli bir hükmün kuralına aittir. Ebû Hanîfe, artıkların o hayvanın etinin hükmüne bağlı olduğunu söyledi.
Al~Shafi T excluded the dog alone from all living animals maintaining that c the literal meaning of the tradition implies the impurity of its leftover. He e d, I think, that the uhcleanliness lies in its saliva and not in the dog itself, u HanTfa believed that the meaning of all these traditions laid down about e Uncleanliness of the leftover of beasts of prey, cats, and dogs relates to the Prohibition of their flesh (for eating). This pertains to the rule of a particular yeaning intended generally. He said that the leftovers are dependent upon the . ukm of the) flesh of the animal.
Bazı fakihler, ilgili rivayetler çerçevesinde köpeği, kediyi ve yırtıcı hayvanı bu hükmün dışında tuttular; bazıları ise yalnızca yırtıcı hayvanın artığını hariç tutarak köpeğin ve kedinin artığını temiz saydılar. (Bunlar temizdir.) Köpeğin artığını (necis sayanlar), yıkama sayısına ilişkin gerekçeyle belirttiler; çünkü bu görüş, Kitap'ın açık anlamına ve Katade'nin rivayetine aykırıdır. Eğer kedinin temizliğinin sebebi insanlar arasında dolaşmasıysa, köpek de aynı şekilde dolaşır. Kedi konusunda ise (temiz olduğunu belirtenler), Ebu Katade'nin rivayetini, İbn Sirin'den Kurra yoluyla gelen rivayete tercih ederek ve İbn Ömer'in rivayetini, Ömer'den ve aynı anlamı taşıyan diğerlerinden gelen rivayetlere tercih ederek bu hükme vardılar; çünkü bu rivayetler, metnin dolaylı delaletiyle Ebu Katade'nin rivayetiyle çelişmektedir. Yani kedinin temizliğinin sebebi insanlar arasında dolaşmasıysa, bundan şu anlaşılır: insanlar arasında dolaşmayan hayvanların, yani yırtıcı hayvanların artığı yasaktır. Bu görüşte olanlar arasında İbn el-Kasım da vardır.
0T ne jurists excluded from this a dog, cat, and beast of prey in conformity left ^tera^ mean* S of the related traditions, while some deemed the n over of the dog and cat as pure, excluding only the beast of prey. (They are d clean) the leftover of the dog (considered unclean) because of the number of washings, as that is opposed by the obvious meaning of the Book, and also because of its conflict with Qatadah’s tradition; if the underlying reason for the cleanliness of the cat is its moving around among people, then the dog does so too. With respect to the cat, (they declared it clean) by deciding to prefer Abu Qatada’s tradition over the tradition of Qurra from Ibn Sirin, and by preferring Ibn ‘Umar’s tradition over that of ‘Umar and of others that convey the same meaning, because of its conflict with Abu Qatada’s tradition through the (indirect) indication of the text, that is, when the underlying reason for the cleanliness of the cat is its moving among people; it is to be understood from that that the leftovers of those (beasts) that do not move among people, namely the beasts of prey, is prohibited. Among those who held this opinion is Ibn al-Qasim.
Ebu Hanife, daha önce de belirttiğimiz gibi, köpek artığının necis olduğunu kabul etti; ancak köpeğin yaladığı kabın temizlenmesi için yedi kez yıkama şartını şart koşmadı. Çünkü ona göre bu görüş, necis şeylerin yıkanmasından alınan kıyasla çelişmektedir; yani burada dikkate alınan nokta yalnızca pisliğin giderilmesidir. Bu tutum, ilkelere aykırı düştüğünde tek tek rivayetleri reddetme uygulamasıyla da uyumludur.
Abu HanTfa upheld, as we have said, the uncleanliness of the leftover of a dog, and did not deem the number to be a condition for the purification of the utensil licked by the dog, as this is opposed, in his view, by analogy arising from the washing of unclean things, that is the point considered here is the removal of the filth alone. This conforms with his practice of rejecting individual narrations when they are opposed to the principles.
Kadı (İbn Rüşd) dedi ki: "Böylece o, rivayetlerin bir kısmını kullandı, diğerlerini kullanmadı; yani ilkelerle çelişmeyenleri kullandı, ilkelerle çatışanları kullanmadı. Bunu, bu görüşün, rivayeti nakleden Ebû Hureyre'nin görüşü olduğu iddiasıyla destekledi. Dolayısıyla bu konuda fakihlerin bu kadar geniş ihtilaf etmelerine ve bunların gerektirdiği sonuçları tartışmalarına yol açan etkenler bunlardır. Mesele içtihada dayalıdır ve bazı görüşleri diğerlerine tercih etmek zordur. Belki de köpeğin, domuzun ve müşrikin artıklarını temizliğin dışında tutmak daha doğrudur; çünkü köpek hakkındaki rivayetlerin sahihliği bunu gerektirir, ayrıca domuz ve müşriklerin artıklarının necis olduğunu korumada kıyas yerine Kitap'ın açık anlamını benimsemek daha iyidir; aynı şekilde hadisin açık anlamını da. Fakihlerin çoğunluğunun görüşü de budur; yani köpek artıklarının necis olduğunu kabul etmek. Köpeğin yalayıp dokunduğu şeyin dökülmesi emri, illet bakımından ikna edici bir akıl yürütmeye (ihtiyâl) dayanır ve dokunulan suyun necasetinden dolayı şeriatla uyumludur. Yani şeriatın bir şeyin dökülmesini ve kabın yıkanmasını emretmesinin genellikle o şeyin necasetinden kaynaklandığı anlamına gelir." Onların ileri sürdüğü itiraza gelince; eğer bu hüküm kabın necasetinden kaynaklansaydı, yıkama sayısının belirlenmesine gerek kalmazdı. Ancak kirliliğin yoğunluğu nedeniyle şeriatın bazı kirlilik türlerini diğerlerinden ayırarak onlara farklı bir hüküm vermesi inkâr edilemez.
Kadı (İbn Rüşd) şöyle demiştir: "Dedem, Allah ona rahmet etsin, el-Mukaddimât adlı kitabında bu rivayetin, necasetle ilgisi olmayan, ancak kabı yalayan köpeğin kuduzlu olma ihtimaline ve bulaşıcı bir hastalığın korkulmasına dayanan akli bir illeti olduğuna hükmetmiştir. Bu nedenle kabın yıkanması için yedi sayısının konulduğunu söylemiştir. Bu sayı, şeriatta hastalıkların tedavisi ve ilaçlanmayla ilgili birçok durumda kullanılmıştır. Allah ona rahmet etsin, onun ifade ettiği görüş, Malikilerin yöntemine uygun, seçkin bir görüştür. Eğer bu suyun necis olmadığını söylersek, suyun kendisi temiz olduğu halde bunun akıl dışı olduğunu söylemektense, akli bir illet göstermek daha iyidir."
"Bazı kimseler, bana ulaştığına göre, buna şu şekilde bir itirazda bulunmuştur: Kuduzlu bir köpek hidrofobi (su korkusu) hastalığına yakalandığında suya yaklaşmaz. Söyledikleri, bu köpek hastalığı ağır bir boyuta ulaştığında doğrudur; ancak erken evrelerinde durum böyle değildir. Dolayısıyla bu itirazın bir temeli yoktur. Ayrıca rivayet suyu değil, yalnızca kabı zikretmektedir. Belki de kuduz daha ağır boyutlara ulaşmadan önce, kalıntısında zararlı bir özellik bulunmaktadır. Şeriatın bu tür hükümleri inkâr edilemez."
"Benzer nitelikte olan, bir sineğin yiyeceğe düşmesi hakkındaki rivayettir: Sinek tamamen daldırılmalıdır (ve sonra atılmalıdır). Bunun illeti, bir kanadında hastalık, diğer kanadında ise onun panzehiri bulunmasıdır."
The QadT (Ibn Rushd) said, “He thus used a part of the traditions and did not employ others; I mean, he used those that did not conflict with the principles, and did not use those that clashed with the principles. He supported this with the assertion that this was the opinion of Abu Hurayra, who had narrated the tradition. These, then, are the factors that moved the fuqaha* to have such extensive disagreements on this issue and led them to dispute their implications. The issue is ratiocinative (ijtihddiya) and it is difficult to prefer some opinions over others. Perhaps, it is preferable to exclude from the purity of the leftovers those of the dog, swine, and the polytheist, because of the authenticity of the traditions about the dog, and also because it is better to adopt the obvious meaning of the Book, as against analogy, in maintaining the uncleanliness (of the leftovers) of swine and polytheists; similarly, the obvious meaning of the tradition. This is the opinion of the majority of the fuqahd\ that is, maintaining the uncleanliness of the leftover of the dog. The directive of spilling of what has been licked by the dog is based on ikhdla (reasoned conviction: mukhil) and is compatible (mundsib) with the law, because of the uncleanliness of the water that has been touched, I mean, that the usual implication of the law in requiring the spilling of a thing and of washing the utensil is usually on account of the uncleanliness of the thing. About the objection raised by them that had this been due to the uncleanliness of the thing the number of washings would not have been stipulated, it cannot be denied that the law may single out some form of pollution from others assigning it a different hukm, because of the intensity of the contamination • The Qadi (Ibn Rushd) said: “My grandfather, may Allah have mercy on him, ruled in the book al-Muqaddimdt that this tradition has a rational underlying cause, which is not related to uncleanliness, but is based on the likelihood that the dog licking the utensil is rabid, and the [viral] infection is to be feared. He said that it is for this reason that this number of seven has been laid down for its washing. This number has been used on many occasions in the law in relation to the treatment and medication for illnesses. What he expressed, may Allah have mercy on him, is an outstanding view conforming with the method of the Malikites. If we say that this water is not unclean, it is better to provide a rational underlying reason rather than saying that it is non- rational when water in itself is clean. Some people raised an* objection to this, according to what has reached me, saying that a rabid dog does not go near water when it has hydrophobia. What they said is true when this canine illness has reached serious proportions, but it is not so when it is in its early stages. Their objection, therefore, has no foundation. Further, the tradition does not talk about water, and only the utensil has been mentioned. Perhaps, there is in its leftover some characteristic of a harmful nature, I mean, before rabies has reached more serious proportions. Such prescriptions in the law cannot be denied. Of a similar nature is the tradition about a fly falling on food, that it is to be immersed completely (and then thrown out). The underlying reason is that there is a disease in one of its wings, while in the other there is its antidote:
Malik mezhebinde, köpeğin yalamasıyla ilgili hadisteki ifadenin yalnızca evcil tutulması yasak olan bir köpeğe ya da sokak köpeğine ait olduğu görüşü zayıftır ve bu illetten uzaktır; ancak iddia sahibi, bununla kastedilenin köpeğin [evcil olarak] beslenmesinin yasaklanması olduğunu söylemedikçe.
The opinion in Malik’s school that the reference in the tradition concerning the dog’s licking relates only to a dog whose taking as a pet is forbidden, or that it is a street dog, is weak and remote from this cause, unless the claimant w ere to say that by this is meant a proscription of its restraining [as a pet]”.