Bu bölüm, zekâtı farz olan her mal türünün nisabını ve bir malın zekâtının ne kadar olduğunu belirlemeyi ele almaktadır. Yani nisaba ulaşan mallardan zekâtın alınacağı miktarı; ayrıca bir maldan, yani malın kendisinden ve miktarından ne kadar zekât gerektiğini belirlemeyi konu edinmektedir. Her tür için, üzerinde ittifak edilenleri ve ihtilaf edilenleri, hem ittifak edilen hem de ihtilaf edilen hususları anacağız. Konuyu bölümlere ayıracağız. Birinci bölüm altın ve gümüş hakkındadır. İkincisi develer hakkındadır. Üçüncüsü koyunlar hakkındadır. Dördüncüsü sığırlar hakkındadır. Beşincisi ekinler hakkındadır. Altıncısı ticaret malları hakkındadır.

/6This chapter deals with the identification of the nisab of each category of wealth on which zakat is levied, and that is the quantity on which zakat is charged for those 7items reaching the nisab. It also deals with the identification of the amount due on an item, that is, on itself and its quantity mention those things that they agreed upon and those over which they differed for each of the species, whether agreed upon or disputed. We will divide the discussion into sections. The first section is about gold and silver. The second is about camels. The third is about sheep. The fourth is about cows. The fifth is about crops. The sixth is about goods.

Âlimler, zekâtın üzerine vacip olduğu gümüş miktarının beş ons (awqiya) olduğu konusunda hemfikirdir; çünkü Peygamber ﷺ'in, "Beş ons (awqiya)'dan az olan gümüşte sadaka yoktur" buyurduğu sahih bir hadis vardır. Gümüş dışındaki madenler için nisap şartı konulup konulmayacağı ve bunlardan ne miktarda zekât verileceği konusunda ise görüş ayrılığı vardır. Onlara göre bir ons (awqiya), ağırlık olarak beş dirheme eşittir. Bunun üzerinden verilecek miktarın onda birin dörtte biri olduğu konusunda da hemfikirdirler. Bu hüküm altın için de geçerlidir; yani zekât kırkta birdir. Bu, bunların maden olma niteliğini kaybetmedikleri sürece böyledir.

They agreed that the quantity of silver on which zakat is levied is five awqiya [ounces], because of the authentic saying of of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “There is no sadaqa in what is less than five awqiya [ounces] of silver”. They disagreed about the stipulation of a nisab for minerals other than silver, and also about the amount due on them. An awqiya, in their view, was equal to five dirhams by weight. They agreed that the amount due on this is one-fourth of a tenth. This applies to gold as well, that is, zakat is one- fortieth. This is so as long as they are in a state when they do not cease to be minerals.

Bu konu altında beş noktada ihtilaf etmişlerdir: birincisi, altın için nisap; ikincisi, vakṣ bunlara uygulanır mı, yani nisabın üzerindeki bir miktar arttığında zekâtta bir artış olmaz mı; üçüncüsü, zekât bakımından bir mal türü diğerine eklenerek bağımsız bir tür gibi kabul edilebilir mi, yani nisabın belirlenmesi anında mı, yoksa bunlar iki ayrı tür midir; dördüncüsü, nisabın tek bir sahibi olması, iki sahibi olmaması bir şart mıdır; beşincisi, madenler için nisabın, hevlin ve bunlardan vacip olan miktarın dikkate alınması.

Under this topic they disagreed over five points: first, the nisab for gold; second, does waqs apply to them, that is, is there no increase in zakat with an increase in an amount above the nisab'™ third, can one category be added to another for purposes of zakat so that they are considered as an independent category, that is, at the time of the fixation of the nisab, or are they two separate categories; fourth, is it a condition for the nisab that there be a single owner for it and not two; and fifth, the consideration of the nisab for minerals, their hawl, and the amount due on them.

Birinci mesele, altının nisabı konusundaki ihtilaflarıdır. Cumhur âlimler, altında zekâtın, gümüşte iki yüz dirhem olduğu gibi ağırlık olarak yirmi dinar üzerinden alınacağını ileri sürmektedir. Bu, Malik, eş-Şâfiî, Ebû Hanîfe ve onların öğrencileri, Ahmed ile taşradaki âlimlerden bir grubun görüşüdür. Hasan b. Ebi'l-Hasan el-Basrî ve Dâvûd b. Alî'nin öğrencilerinin çoğu dahil bir grup âlim ise altına, kırk dinara ulaşıncaya kadar zekât gerekmediği, bu miktarda ise verilecek zekâtın onda birin dörtte biri, yani bir dinar olduğu görüşündedir. Üçüncü bir grup ise altının piyasa değeri iki yüz dirheme eşit olmadıkça veya bu değere ulaşmadıkça altına zekât olmadığını söylemiştir. Bu değere ulaştığında ise ağırlığı yirmi dinar olsun ya da daha az veya fazla olsun, onda birin dörtte biri verilir. Bu hüküm kırk dinardan az olan miktar için geçerlidir; ancak miktar kırk dinara ulaştığında, dirhem cinsinden değeri, piyasa fiyatı veya kıymeti değil, kendi ağırlığı dikkate alınır.

The first issue deals with their disagreement over the nisab of gold. The majority of the jurists maintain that zakat is to be levied on twenty dinars by weight as it would be in two hundred dirhams. This is the opinion of Malik, al- Shafi i, Abu HanTfa, their c disciples, Ahmad, and a group of the jurists of the provinces. A group of jurists, including al-Hasan ibn AbT al-Hasan al-BasrT and most of the disciples of Dawud ibn A1T, held that there is nothing to be paid C on gold until it reaches an amount of forty dinars, and in that the amount due is one-fourth of a tenth - one dinar. A third group said that there is no zakat on gold until its market rate equals two hundred dirhams™ or it has that value. If it reaches that value one-fourth of a tenth is due on it, whether its weight is twenty dinars or less or more. This applies to an amount that is less than forty dinars, but when it reaches an amount of forty dinars its own weight is to be taken into account and not its value in dirhams or its market rate or value.

Gold'un nisabı konusunda ihtilaf etmelerinin sebebi, Peygamber (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun) hakkında gümüşün nisabı gibi kesin bir bilginin nakledilmemiş olmasıdır. el-Hasan ibnu Umara'nın, Ata'dan, o da Cabir'den naklettiği, Peygamber'in (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun) "Her yirmi dinarda yarım dinar olmak üzere altının zekatını verin" buyurduğu rivayet, çoğunluğa göre amel edilebilecek bir rivayet değildir; çünkü bu hadisi yalnız el-Hasan ibnu Umara rivayet etmiştir. Bu rivayetin sahih olmadığını düşünenler, kırk dinarda zekatın farz olduğu hususundaki icmaya dayanmışlardır. Malik ise amel-i ehl-i Medine'ye dayanmış ve bu sebeple el-Muvatta'da şöyle demiştir: "Aramızda ihtilaf olmayan sünnet, iki yüz dirhemde zekatın farz olduğu gibi yirmi dinarda da zekatın farz olmasıdır." Nisabın kırktan az olduğunu belirleyenler, bunu dirhem üzerinden belirlemişlerdir. Onlara göre altın ve gümüş aynı cinsten olduğundan, sahih bir nasın bulunması sebebiyle gümüşü esas almışlar; dolayısıyla altının değerinin, ağırlığa göre değil, değer bakımından gümüşe bağlı olduğuna hükmetmişlerdir. Bu, icmanın bulunmadığı durumda geçerlidir. Ayrıca bazı rivayetlerde, "Beş ukiyeden (ons) az rika'da sadaka yoktur" denmektedir ve rika teriminin hem altın hem de gümüşü kapsadığı söylenmektedir.

Altın ve gümüşün nisabının üzerinde kalan miktar konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Çoğunluk, iki yüz dirhemin üzerindeki ağırlığın aynı oranla, yani onda birin dörtte biri oranıyla değerlendirileceğini savunmuştur. Bu görüşü benimseyenler arasında eş-Şâfiî, Ebû Yûsuf ve Ebû Hanîfe'nin öğrencileri Muhammed, Ahmed İbn Hanbel ve bir grup fakih bulunmaktadır. Çoğunluğu Irak'tan olan başka bir grup fakih ise, iki yüz dirhemin üzerindeki fazlalık kırk dirheme ulaşana kadar bunda herhangi bir zekâtın gerekmediğini savunmuştur. Fazlalık kırk dirheme ulaşırsa, onun üzerinden onda birin dörtte biri, yani bir dirhem zekât verilmesi gerektiği görüşündedir. Bu görüş, Ebû Hanîfe, Zufer ve onların öğrencilerinden bir grubun görüşüdür.

They disagreed over what is in excess of the value of the nisab (of gold and silver). The majority maintained that the weight in excess of two hundred dirhams is to be assessed in the same ratio, that is, one-fourth of a tenth. Those who upheld this opinion include al-ShafiT, Abu Yusuf and Muhammad, the disciples of Abu HanTfa, Ahmad ibn Hanbal, and a group of jurists. Another group of jurists, mostly from Iraq, maintained that there is nothing due on what is in excess of two hundred dirhams until the excess reaches an amount of forty dirhams. If it does reach an amount of forty dirhams, one-fourth of a tenth is due on it, which is one dirham. This was the opinion of Abu HanTfa, Zufar, and a group from among their disciples.

Ihtilafın sebebi, Hasan ibn Ummara rivayeti hakkındaki görüş ayrılıklarından ve bu rivayetin sahihliği konusundaki anlaşmazlıktan doğmaktadır. Bu anlaşmazlık, rivayetin metninin dolaylı delaleti (delîlü'l-hitâb) ile çatışması ve bu bağlamda her biri farklı bir hükmü taşıyan iki asıl arasında gidip gelmelerinden de kaynaklanmaktadır; bu iki asıl hayvanlar ve tahıllardır. Hasan ibn Ummara, rivayetini Ebû İshak'tan, o da Âsım ibn Damre'den, o da Ali'den (ra) nakletmiştir. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Atlar ve köleler üzerindeki sadakayı kaldırdım; ancak altın ve gümüşten, her iki yüz dirhemde beşte biri, yani beş dirhem zekât verin; yirmi dinarda yarım dinar verin. İki yüz dirheme, üzerinden bir yıl geçmedikçe bir şey vacip olmaz; bir yıl geçtiğinde beş dirhem vacip olur. Bunun fazlası için her kırk dirhemde bir dirhem vardır; yirmi dinarın fazlası dört dinara ulaşıncaya kadar, dört dinarda bir dinar vardır; kırk dinara ulaşınca her kırk dinarda bir dinar, her yirmi dört dinarda yarım dinar ve bir dirhem vardır." Bu metinle çatışan dolaylı delalet ise Peygamber ﷺ'in şu sözünden doğmaktadır: "Beş ükiyeden (evkıyye) az gümüşte sadaka yoktur." Bu söz, beş ükiyeyi aşan miktarın sadakaya tabi olduğu anlamına gelmektedir. Hayvanlar ve tahıllar arasındaki gidip gelmelerine gelince: Vaks hükmü hayvanlar hakkında konulmuştur ve âlimler tahıllarda vakıs bulunmadığında ittifak etmişlerdir. Altın ve gümüşü hayvanlara benzetenler, bunlarda vakıs'ın işleyeceğini söylemişlerdir; altın ve gümüşü tahıllara benzetenler ise bunlarda vakıs bulunmadığını söylemişlerdir.

Üçüncü mesele, zekât açısından altının gümüşle birleştirilmesine ilişkindir. Mâlik, Ebû Hanîfe ve bir grup fakihe göre dirhemler birbirine eklenebilir; birleştirilmesiyle nisap tamamlanırsa zekât bunların üzerine vâcip olur. eş-Şâfi'î, Ebû Sevr ve Dâvûd ise altının gümüşe, gümüşün de altına eklenmeyeceğini söylemişlerdir.

The third issue deals with the adding of gold to silver for purposes of zakat. According to Malik, Abu HanTfa, and a group of jurists dirhams may be added to and if the nisab is attained by combining them becomes due on it. Al-ShafiT, Abu Thawr, and Dawud said that gold is not to be added to silver nor is silver to be added to gold.

Ihtilaflarının sebebi, zekâtın bu türlerin her birinden kendilerine özgü bir sebepten dolayı mı, yoksa hepsinde ortak olan bir sebepten dolayı mı alınacağıdır; fakihlerin de belirttiği gibi bu ortak sebep, bunların sermaye (para birimi) olma ve tüketilebilir şeyleri değerlendirme aracı olma özelliğidir. Her birinde dikkate alınanın kendine özgü öz olduğunu ve bu yüzden her biri için nisabın farklı olduğunu savunanlar, bunların sığır ve koyun örneğinde olduğu gibi iki ayrı tür olduğunu söylemişler ve bu nedenle birinin diğerine eklenmeyeceğini belirtmişlerdir. Hepsinde dikkate alınanın, zikrettiğimiz ortak özellik olduğunu savunanlar ise bir kategorinin diğerine eklenmesine izin vermişlerdir. Görünen odur ki, isimler farklı olduğu ve mallar kendileri farklı olduğu ölçüde hükümlerdeki farklılıktan dolayı ayrılıklar dikkate alınmalıdır; kâr elde etme amacı ise ortak bir zemin sağlasa da, bu konuda Malik (Allah ondan razı olsun) da, riba meselesinde de böyle davranmıştır. Kategorilerin birbirine eklenmesine izin verenler ise eklemenin nasıl yapılacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Malik, belirlenmiş bir para birimi (kur) üzerinden birleştirilmeleri gerektiğini, bunun da daha önce kendisinin benimsediği gibi bir dinarın on dirhem yerine geçirilmesiyle yapılacağını savunmuştur. Buna göre, on dinarı ve yüz dirhemi olan kişi, Malik'e göre her ikisinden de zekât vermekle yükümlüdür. Malik, bunlardan herhangi birinin diğerine çevrilmesine de izin vermiştir. Bu görüşteki diğer bazı fakihler ise eklemenin zekât vaktindeki değer üzerinden yapılması gerektiğini söylemişlerdir. Buna göre, kişinin yüz dirhemi ve yüz dirhem değerinde dokuz miskali varsa, bunlardan zekât vermekle yükümlüdür. Kişinin yüz dirheme denk on bir miskali ve ayrıca dokuz miskali varsa, o da bunlardan zekât vermekle yükümlüdür. Bu görüşü savunanlar arasında Ebu Hanife de vardır; benzer bir görüş el-Sevri'den de nakledilmiştir, ancak o, muhtaçların lehine ihtiyatlı davranmayı, yani ilave yapılırken değerin ya da belirlenmiş bir (çevrim) oranının kullanılmasını tercih etmiştir. Bu fakihlerden bazıları, miktar bakımından az olan cinsin (çevrilerek) miktar bakımından çok olan cinse eklenmesi gerektiğini, miktar bakımından çok olan cinsin ise az olan cinse eklenmemesi gerektiğini ileri sürmüşlerdir. Başka bazı fakihler ise, dinarların dirhemlerden az ya da çok olmasına bakılmaksızın, her zaman dinarların değer yoluyla (çevrilerek) eklenmesi gerektiğini, dirhemlerin ise dinarlara eklenmediğini söylemişlerdir; çünkü esas olan dirhemdir ve dinarlar onlara bağlıdır, zira dinarlar kırk adede ulaşmadıkça dinarla ilgili sabit bir rivayet ya da icma yoktur. Bazıları ise, kişi bir cinsten nisaba sahipse, diğer cinsin az ya da çok olmasına bakılmaksızın ona eklenmesi gerektiğini söylemiştir. Ancak her iki cins de tek başına nisaba ulaşmadığında, ilave yoluyla nisap oluşturmaya çalışmamışlardır.

Malik ve Ebû Hanîfe'ye göre, iki ortak, her biri nisaba sahip olmadıkça kendi payları açısından zekât ödemekle yükümlü değildir. Şâfiî'ye göre ise birleşik mal, tek bir kişinin malının hükmündedir. İhtilafın sebebi, Peygamber ﷺ'in "Beş avkıyyadan (ons) daha az gümüşte sadaka yoktur" sözü üzerinde icma bulunmasıdır. Bu sözden, bu hükmün tek bir sahibi olan mal için geçerli olduğu anlaşılabileceği gibi, bir veya birden fazla kişinin sahip olduğu mal için de geçerli olduğu anlaşılabilir. Ancak nisap şartının konulmasındaki amaç yükü hafifletmek olduğundan, bu nisabın tek bir sahip için olmasının gerekli görülmesi daha uygundur. Bu yorum daha doğrudur, Allah en iyisini bilir. Şâfiî'nin, bunu iki sermayenin karıştırılmasına benzettiği anlaşılmaktadır. Ancak zekât bakımından sermayelerin karıştırılmasının hukuken etkisi konusunda görüş birliği yoktur; bu konu ileride ele alınacaktır.

According to Malik and Abu HanTfa, two partners are not under an obligation to pay zakat individually until each one of them possesses the nisab. According to al-ShafiT, combined wealth has the hukm of a single individual.The reason for disagreement stems from the consensus upon the saying of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “There is no sadaqa on less that five awqiya (ounces) of silver”. It is possible to understand from this that this is its hukm when there is one owner, and it is also possible to understand that this hukm applies to it when it is owned by one or more, except that as the purpose of the stipulation of nisab is relief from burden it is deemed necessary this nisab be for one owner. This is a better interpretation, Allah knows best. Al-Shafi T, it c appears held it to be similar to the mixing of the two capitals,197 but the effectiveness (in law) of mixing the capitals for purposes of zakat is not agreed upon, as will be coming up later.

Bu, nisabın madenlerde (cevher halinde) dikkate alınması ve onlardan verilecek miktarla ilgili ihtilafla ilgilidir. Mâlik ve eş-Şâfiî, madenler konusunda nisabı dikkate almışlardır. Aralarındaki ihtilaf şudur: Mâlik onlar için bir yılın geçmesini şart koşmamıştır, eş-Şâfiî ise bunu şart koşmuştur; bunu dördüncü bölümde ele alacağız. Aynı şekilde, onlardan verilecek miktarın onda birin dörtte biri olduğu noktasında da görüşleri ayrılmamıştır. Ebû Hanîfe ise madenlerde ne nisap ne de bir yılın geçmesini şart koşmuştur. Ona göre verilecek miktar beşte birdir. İhtilafın sebebi, rikâz (define) kelimesinin madenleri de kapsayıp kapsamadığıdır. Peygamber (Allah'ın salat ve selamı onun üzerine olsun) ﷺ'in şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Definede beşte bir vardır." Eşhab, Mâlik'ten, zahmetsizce bulunan madenlerin rikâz hükmünde olduğunu ve bunlarda beşte bir bulunduğunu nakletmiştir. Onların görüş ayrılığının sebebi, "lafzın delaleti" (dalâletü'l-lafz) olarak adlandırılan şeye dayanır; bu da bahsettiğimiz yaygın ihtilafların bir temelidir.

This relates to their disagreement about consideration of the nisab in minerals (in the form of ore) and the amount due on them. Malik and al-Shafi<T did take the nisab into account in the case of minerals. The disagreement between the two is that Malik did not stipulate the passage of one year for them, while al-Shafi T did stipulate c that, as we will discuss in the fourth chapter. Likewise, their views did not differ on the point that the amount due on them is one- fourth of a tenth. Abu HanTfa did' not stipulate a nisab in minerals nor the passage of a year. He said that the amount due is a fifth. The reason for disagreement is whether the term rikdz (treasure) includes minerals as well. The Prophet (God’s peace and blessings be upon him) is reported to have said, “In the treasure-trove there is a fifth”. Ashhab has related from Malik that minerals found without effort are treated as rikdz and it is in these that there is a fifth. The reason for their disagreement over this derives from “the connotation of a word” (dalalat al-lafz), which is a basis for the common disputes that we have mentioned.

Müslüman fıkıhçılar, her beş devede bir koyun olduğu konusunda ittifak etmişlerdir; bu, yirmi dört deveye kadar böyledir. Yirmi beş deve olduğunda, vacip olan zekât otuz beş deveye kadar bir makhaddır; ancak makhad bulunmazsa, vacip olan zekât bir ibn labun erkek devedir. Deve sayısı otuz altı olduğunda, vacip olan zekât kırk beş deveye kadar bir bint labundur. Develer kırk altı olduğunda zekât altmışa kadar bir hiqqadır. Develer altmış bir olduğunda, vacip olan zekât yetmiş beş deveye kadar bir jadha'dır. Develer yetmiş altı olduğunda, vacip olan zekât doksana kadar iki labundur. Develer doksan bir olduğunda, vacip olan zekât yüz yirmi deveye kadar iki hiqqadır. Bütün bunlar, Peygamber ﷺ'in koyduğu ve ardından Ebu Bekir ile Ömer'in uyguladığı sadaka kitabında belirtildiği için farz kılınmıştır.

The Muslim jurists agreed that on every five camels there is a sheep, up to twenty-four. If there are twenty-five camels the zakat due is one makhad up to .thirty-five camels, but if a Wnr makhad is not available the zakdt due is one ibn labun male. If the number of camels is thirty-six the zakdt due is one bint labun up to forty-five camels. When the camels are forty-six the zakat is on hiqqa up to sixty. If the camels are sixty-one the zakdt due is one jadha^ up to seventy-five camels. If the camels are seventy-six the zakdt due is two labun up to ninety. When the camels are ninety-one the zakdt due is two hiqqas up to one hundred and twenty camels. All this is prescribed because it is established in the book of sadaqa laid down by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), and which was followed after him by Abu Bakr and TJmar.

Bu konularda bazı noktalarda görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Bunlar arasında şunlar yer alır: yüz yirmiden fazla develerin sayısı meselesi; gerekli yaşta bir devenin bulunmadığı, ancak kişinin bundan daha yaşlı veya daha genç bir deveye sahip olduğu durumda hükmün ne olacağı; ve çok küçük develerden zekât alınıp alınmayacağı, eğer alınacaksa ne verilmesi gerektiği sorusu.

They disagreed about it on certain points. These include: the issue of the number of camels over one hundred and twenty; the hukm in the case of lack of a camel of the required age when the person possesses one that is older than it or one that is younger; and the question whether zakat is levied on very young camels, and if it is then what is due?

Bu, develerin yüz yirmiyi aştığı durumdaki görüş ayrılıklarıyla ilgilidir. Malik, eğer deve sayısı yüz yirmiyi aşarsa, zekât memurunun yüz otuz deveye kadar üç bint labun ya da iki hikka alma konusunda tercih hakkına sahip olduğunu; bu durumda bir hikka ve iki bint labun ödeneceğini söylemiştir. Müridlerinden İbn el-Kâsım ise, toplam yüz seksen deveye ulaşana kadar tercih hakkı tanımaksızın üç bint labun ödeneceğini, yüz seksen deveye ulaşıldığında ise gerekli ödemenin bir hikka ve iki bint labun olacağını söylemiştir. Şâfiî'nin görüşü de bu yöndedir. Malik'in müridlerinden Abdülmelik b. el-Mâcişûn ise, zekât memurunun yüz otuz deveye kadar tercih hakkı olmaksızın yalnızca iki hikka alacağını söylemiştir.

This relates to their disagreement about camels in excess of one hundred and twenty. Malik said that if they exceed one hundred and twenty the collector has the choice of acquiring three bint labuns or two hiqqas up to one hundred and thirty camels, in which case there will be one hiqqa and two bint labuns, Ibn al-Qasim, from among his disciples, said that he is to pay three bint labuns without a choice till the total is one hundred and eighty camels when the required payment is one hiqqa and two bint labuns. This was also al-Shafi^s opinion. Abd al-Malik c ibn al-Majishun, one of the disciples of Malik, said that the official collector is to take only two hiqqas without having a choice, up to one hundred and thirty camels.

Kufe ehli, yani Ebu Hanife, onun öğrencileri ve es-Sevri, deve sayısı yüz yirmiyi aştığında zekâtın hesaplanmasına baştan başlanması gerektiğini söylemişlerdir. Bu, onların görüşüne göre beş deveye bir koyun düştüğü anlamına gelir. Deve sayısı yüz yirmi beş olursa, verilmesi gereken zekât iki hıkka ve bir koyundur; iki hıkka yüz yirmi deve için, koyun ise beş deve için verilir. Sayı yüz otuza ulaşırsa üzerlerinde iki hıkka ve iki koyun bulunur; yüz otuz beş olursa, yüz kırka kadar verilecek zekât iki hıkka ve üç koyundur; bu durumda yüz kırk beşe kadar dört koyun ve iki hıkka olur. Yüz kırk beş sayısına ulaşılırsa zekât iki hıkka ve bir bint mahaz'dır; iki hıkka yüz yirmi deve, bint mahaz ise fazla olan yirmi beş deve içindir, ilk hesaplamadaki gibi. Bu durum yüz elliye kadar sürer. Sayı bu rakama ulaşırsa üzerinde üç hıkka vacip olur. Sayı yüz elliyi aşarsa hesap, sayı iki yüze ulaşana kadar ilk oranlara döner; o zaman zekât dört hıkka olur ve yine ilk hesaplamaya dönülür. Kufeliler dışındaki fakihler, yüz otuzu aşan her kırk için bir bint labun, her elli için de bir hıkka verileceği konusunda görüş birliği etmişlerdir. Hesabı ilk duruma döndürme ya da döndürmeme konusundaki görüş ayrılığının sebebi, bu meseledeki rivayetlerin çelişmesinden kaynaklanmaktadır. Zekât bölümünde sabit olduğuna göre Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Yüz yirmiyi aşan sayıda her kırk için bir bint labun, her elli için bir hıkka vardır." Ebu Bekir b. Amr b. Hazm'ın dedesi aracılığıyla, babasından, onun da dedesinden rivayet edildiğine göre, Peygamber ﷺ sadaka kitabını yazdırmış ve şöyle yazılmıştır: "Develer yüz yirmiyi aştığında, zekât yükümlülüğü yeniden başlar." Çoğunluk, daha sahih olduğu için ilk rivayeti tercih etmiştir. Kûfeliler ise, Amr b. Hazm'ın rivayetini tercih etmeye karar vermişlerdir, çünkü bu, Aişe ve İbn Mesud'un rivayetleriyle sahih olduğu kanıtlanmıştır. Onlar, böyle bir şeyin ancak bir emsal olarak kabul edilebileceğini, çünkü bunun kıyas (re'y) yoluyla ifade edilemeyeceğini söylemişlerdir.

Bu mesele, zekât deve yaşının uygun bir deve bulunmadığı, ancak zekât verecek kişinin sahip olduğu develerin, belirlenen yaştan daha yukarıda veya daha aşağıda bir yaşta olduğu durumla ilgilidir. Malik, böyle bir durumda kişinin o yaşta bir deve satın almakla yükümlü olduğunu söylemiştir. Bir grup fakih ise, sahip olduğu deve belirlenen yaştan küçükse, bu deveyi yirmi dirhem ile birlikte vermesinin, ya da iki koyun vermesinin gerektiğini belirtmiştir. Sahip olduğu devenin yaşı daha büyükse, zekât toplayıcısının kendisine yirmi dirhem ya da iki koyun ödemesi gerekir. Bu husus zekât kitabında yer almaktadır, dolayısıyla bu konuda tartışmanın bir anlamı yoktur. Belki de bu rivayet Malik'e ulaşmamıştır. Eş-Şafiî ve Ebû Sevr görüşlerini bu rivayete dayandırmışlardır. Ebû Hanîfe ise yükümlülüğün değeri ödemek olduğunu söylemiş ve bunu zekât için değer takdir etme ilkesine dayandırmıştır. Başka bir fakih grubu ise, kişinin sahip olduğu deveyi vermesi ve aradaki farkın değerini hesaplayarak dengelemesi gerektiğini söylemiştir.

This issue deals with the case when a camel of the right age is not available among the camels, but the assessee has camels of an age that is either higher or is lower. Malik said that he is to be obliged to buy a camel of that age. A group of jurists said that he is to deliver the camel that he possesses along with a payment of twenty dirhams if the age of the camel that he has is less (than the prescribed age), or he may give two sheep. If the age of the camel that he has is greater, the collector of the sadaqa is to pay him either twenty dirhams or two sheep. This is established in the book of sadaqa, so there is no purpose in arguing over it. Perhaps this tradition did not reach Malik. Al-ShaficT and Abu Thawr based their opinions on this tradition. Abu HanTfa said that the obligation is to pay the value, and this on the basis of his principle of assessing values for the purpose of zakat. Another group of jurists said that he is to deliver the camel that he has and adjust the value of the difference.

Üçüncü mesele, çok genç develerden zekât alınıp alınmayacağı ve eğer zekât gerekiyorsa, bunun yükümlülüğünün ne olacağıdır. Bir grup fakih bu develerden zekât alınacağını söylemiş, başka bir grup ise alınmayacağını söylemiştir.

The third issue is whether zakat is levied on very young camels, and if it is due then what is the liability? A group of jurists said that zakat is levied on them, while another group said that it is not.

Ihtilaflarının sebebi, türün adının çok genç develeri kapsayıp kapsamadığından kaynaklanmaktadır. Bu develerde zekât bulunmadığını savunanlar — ki bunlar Ebu Hanife ve Kufe'li bir grup fakihtir — Suveyd ibn Ğafle'nin rivayetine dayanarak şöyle demişlerdir. Suveyd şöyle dedi: "Peygamber (ﷺ) tarafından görevlendirilmiş zekât toplayıcısı yanımıza geldi ve onunla oturdum. Şunu söylediğini duydum: 'Emrim, emzikteki yavru develerden birini almamam ve ayrı tutulmuş olanları birleştirmemem, birleştirilmiş olanları da ayırmamamdır.' [Suveyd] dedi ki: 'Bir adam ona, kawmd (yani tepesi dik olan) bir deve getirdi, ama onu kabul etmeyi reddetti.'" Bu develerde zekât farz kılanlardan bazıları, zekâtı verecek kişinin, üzerine düşen yaşta bir deve satın almakla yükümlü olacağını söylemiştir. Diğerleri ise bu develerden birinin alınabileceğini söylemiştir ki bu görüş kıyasa daha yakındır. Buzağılar ve oğlaklar hakkında da aynı şekilde ihtilaf etmişlerdir.

The reason for their disagreement arises from whether the term used for the species includes very young camels. Those who maintained that there is no zakat on them, and these are Abu HanTfa and a group of jurists from Kufa, argued on the basis of the tradition of Suwayd ibn Ghafla, who said, “The collector appointed by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) came over to us and I sat with him when I heard him say, ‘It is my mandate that I do not take one of the suckling baby camels and that I do not combine distinctive categories nor do I separate combined things? He [Suwayd] said, ‘A man came up to him with a camel with a mounting hump (kawmd?), but he refused to accept it’”. Some of those who made zakat obligatory on young camels said that he is to be obliged to buy a camel of the right age due on them, while others said he may take one out of them, which is closer to analogy. They disagreed in the same way over calves and kids.

Çoğu fakih, otuz sığırdan her biri için bir yaşında bir dana (tabi') ve kırk sığırdan her biri için iki yaşında bir dana (musinna) zekâtının vacip olduğunu ileri sürer. Bir grup fakih ise her on sığır için bir koyunun vacip olduğunu ve bu oranın, bir yaşında bir dananın vacip olduğu otuza kadar geçerli olduğunu söylemiştir. Sayı yirmi beşe ulaştığında, yetmiş beşe kadar bir sığır, bu sayıyı aştığında ise iki sığır vacip olur, denilmiştir. Sayı yüz yirmiye ulaşırsa, her kırk için bir sığır vacip olur; bu görüş Said ibnu'l-Müseyyeb'den rivayet edilmiştir. Fakihler kırk ile altmış arasındaki sayı hakkında ihtilaf etmişlerdir. Malik, eş-Şafiî, Ahmed, es-Sevrî ve bir grup fakih, kırkı aşan sığırlar üzerinde altmışa ulaşıncaya kadar bir şey vacip olmadığı görüşündedir. Sayı altmışa ulaştığında, yetmişe kadar onlar için iki bir yaşında dana vacip olur. Yetmişte bir iki yaşında dana ile bir bir yaşında dana, sekseni bulana kadar vacip olur. Sekseninde, doksana kadar iki iki yaşında dana vacip olur. Doksanda, yüze kadar üç bir yaşında dana vacip olur. Yüzde iki bir yaşında dana ile bir iki yaşında dana vacip olur ve bunun ötesinde kalan her sayı için aynı şekilde devam eder. Böylece her otuz sığır için bir bir yaşında dana, her kırk için bir iki yaşında dana vacip olmuş olur.

The majority of the jurists maintain that for every thirty cows zakat in the form of a one-year-old cow (tab?) is due and for every forty cows a two-year- old cow (musinna). A group of jurists said that for every ten cows one sheep is due, and this rate applies to up to thirty for which a one-year-old cow is due. It is said that when the number reaches twenty-five there is one cow due on them up to seventy-five, and two cows are due when they exceed this number. If the number reaches one hundred and twenty, then, for every forty one cow is due, and this is related from SacTd ibn al-Musayyab. The jurists differed over the number between forty and sixty. Malik, al-ShaficT, Ahmad, al- Thawff, and a group of jurists held that there is nothing due on the cows that exceed forty until the number reaches sixty. If the number reaches sixty there are two one-year-old cows for them up to seventy. At seventy there is one two- year-old cow and one one-year-old cow up to eighty. At eighty there are two two-year-old cows up to ninety. At ninety there are three one-year-old cows up to one hundred. At hundred there are two one-year-old cows and one two- year-old cow and so on for whatever goes beyond that. Thus, for every thirty there is a one-year-old cow and for every forty a two-year-old cow.

Ihtilaflarının sebebi, nisab konusunda, Muâz rivayetinin sıhhati üzerinde ittifak edilmemiş olmasıdır; bu yüzden Buhârî ve Müslim tarafından kaydedilmemiştir. Taşra fakihleri arasında sığırda vekas (vakas) konusundaki ihtilafın sebebi ise, Muâz'ın bu rivayette vekas hususunda hükmü askıya aldığı, Peygamber (ﷺ) efendimize sorup karar vereceğini söylediği, ancak ona ulaştığında Peygamberin (ﷺ) vefat etmiş olduğunu gördüğü nakledilmesidir. Bu konuda bir nass bulunmadığı için hüküm kıyasla aranmıştır. Vekası deve ve koyun üzerine kıyas edenler, vekasta herhangi bir şeyin vacip olmadığını kabul etmişlerdir. Vekasın asıl olarak zekât yükümlülüğü olduğunu, bir delille istisna edilmedikçe bu hükmün geçerli olduğunu savunanlara göre ise, icma veya başka bir delil bulunmadığından sığırda vekasın uygulanmaması gerekmektedir.

Bu konuda ittifak edilmiştir ki, (serbest) otlatılan koyunlarda sayı kırka ulaştığında bir koyun vaciptir; bu sayı yüz yirmiye kadar böyledir. Yüz yirmiyi aşan fazlalık için, iki yüze kadar olan sayıda iki koyun vaciptir. Sayı iki yüzü aşarsa, üç yüze kadar üç koyun vaciptir; üç yüzü aşarsa, her yüz koyun için bir koyun vaciptir. Bu, cumhurun görüşüdür. Yalnız el-Hasan b. Salih bunun aksini söylemiştir: Koyunların sayısı üç yüz bire ulaştığında bunlarda dört koyun vaciptir, sayı dört yüz bire ulaştığında ise beş koyun vaciptir. Bu görüş, Mansur'dan, o da İbrahim'den rivayet edilmiştir. Sadaka kitabından rivayet edilen sahih hadisler ise cumhurun görüşünü desteklemektedir.

They agreed under this topic that for sheep reared on (free) grazing one sheep is due if the number reaches forty sheep, up to one hundred and twenty. For the excess over one hundred and twenty there are two sheep up to a number of two hundred. If the number exceeds two hundred, three sheep are due up to three hundred, and if it exceeds three hundred, then, for every hundred sheep there is one sheep. This is the opinion of the majority, except al-Hasan ibn Salih, who said that if the number of sheep reaches three hundred and one the number of sheep due on them are four, and if the number is four hundred and one, five sheep are due on them. This opinion has been related from Mansur from Ibrahim. The authentic traditions related from the book of sadaqa support the opinion of the majority.

Keçilerin koyunlarla birleştirileceği konusunda anlaşmışlardır; ancak zekâtın hangi tür (cins) hayvanlardan alınacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Mâlik, zekâtın sayıca daha fazla olan türden alınacağını, sayıların eşit olması hâlinde ise zekât toplayıcının seçim yapabileceğini söylemiştir. Ebû Hanîfe ise türler farklı olduğunda zekât toplayıcıya seçim hakkı verildiğini söylemiştir. Eş-Şâfiî ise Ömer'den (Allah ondan razı olsun) rivayet edilen bir görüşe dayanarak, zekâtın farklı türlerden orta kalitede hayvanlar alınarak verileceğini söylemiştir: "Çobanın otlattığı genç kuzular için değerlendirme yaparız, ancak bunları almayız; besi için semirtilmiş koyunları, yavrulamış veya yavrulamak üzere olanları ve koçları da almayız. Altı aylık olan ile bir veya iki yaşındaki koyunları alırız." Bu yaklaşım, seçim hakkı ile orta kalite arasında bir denge sağlamaktadır.

They agreed that goats are to be combined with sheep, but they differed about the category (species) from which the collector is to take zakat. Malik said that he is to take the zakat from the category which has the greater number (of animals), and if they are equal the collector has a choice. Abu HanTfa said that if the categories differ the collector is given a choice. Al- Shafi i c said that he is to take average quality animals from the different categories because of an opinion related from ‘Umar (God be pleased with him) that “we assess them for young lambs that are tended by the shepherd, but we do not take them, nor do we take sheep fattened for consumption, nor those that have given birth to offspring or those about to do so, nor the rams. We do take sheep that are.six months and those that are one or two-year-old”. This ensures a balance between choice and an average quality.

Âlimler, yağmurla sulanan topraktan elde edilen ürünlerin zekâtının onda bir (öşür), sulanan topraktan elde edilen ürünlerin zekâtının ise onda birin yarısı olduğu konusunda görüş birliğine varmışlardır; bu hüküm, Peygamber ﷺ'den sabit olmuştur. Ancak bu tür mallar için nisap konulup konulmayacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Çoğunluk, bu zekât türü için nisap konulması gerektiği görüşündedir ve bu nisap beş vesk olarak belirlenmiştir. Bir vesk, icma ile altmış sâa'a eşittir; bir sâa ise Peygamber ﷺ'in kullandığı müdde göre dört müdde eşittir. Çoğunluğa göre, Peygamber ﷺ'in kullandığı müdd, Bağdat'ta kullanılan müddden biraz daha fazla olan bir ve üçte bir rıtldir. Bu görüş, İmam Malik'in, Iraklı fakihlerin görüşü ve Medineli fakihlerin bu konudaki tanıklığı temelinde karşılaştığı Ebu Yusuf tarafından da kabul edilmiştir. Ebu Hanife ise müdd hakkında onun iki rıtl'a eşit olduğunu, sâa hakkında ise sekiz rıtl'a eşit olduğunu söylerdi. Ebu Hanife ayrıca ürün ve meyveler için nisap bulunmadığını da belirtmiştir.

They agreed that the obligation of zakat for crops of rain-fed-land is one-tenth ( ushr), while z the zakat for crops of irrigated land is one-half of one-tenth, as this has been established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). They disagreed about the stipulation of a nisdb for this category of zakat- wealth. The majority decided to impose a nisab in it, which was held to be five awsuq. One wasq is equal to sixty saS by consensus, and one sdS is equal to four mudd, in accordance with the mudd used by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). The majority maintain that the mudd used by him is one and one-third roti (rati), which, is slightly more than the one used in Baghdad. This is what was conceded by Abu Yusuf when he was confronted by Malik on the basis of the opinion of the jurists of Iraq and the testimony of the jurists of Medina about it. Abu HanTfa used to say about the mudd that it is equal to two rotis, and about the s& that it is equal to eight rotis. Abu HanTfa also said that there is no nisdb for crops and fruits.

Onların görüş ayrılığının sebebi, genel anlam ile özel anlam arasındaki çatışmadan doğmaktadır. Genel anlam, Peygamber'in (ﷺ) şu sözündedir: "Gökyüzünün suladığı topraklardan onda bir, insan emeğiyle sulanandan ise yarım onda bir zekât gerekir." Özel anlam ise Peygamber'in (ﷺ) şu sözünde bulunur: "Beş vesktten az olan üründe sadaka yoktur." Her iki hadis de sahihtir. Genel anlamın özel anlama göre yorumlanması gerektiğini savunanlar, bir nisap bulunduğunu söylemişlerdir ve bu meşhur görüştür. Diğer bazı fakihler ise burada genel ve özel anlamların birbiriyle çeliştiğini, hangisinin önce hangisinin sonra vārid olduğunun bilinmediğini ileri sürmüşlerdir. Çünkü onlara göre özel hüküm genel hükmle neshedilmiş olabilir, genel hüküm de özel hükümle neshedilmiş olabilir; ayrıca uygulanabilir her hüküm neshedilebilir, bu nesih kısmi de olabilir, tam da olabilir. Bu fakihler genel anlamı tercih ettiklerinde nisabın bulunmadığını söylemişlerdir. Çoğunluğun genel anlamı özel anlama göre yorumlaması, bana göre, çatıştıkları kısım bakımından özel anlamı genel anlam üzerine tercih etme kategorisine girer; çünkü genel anlam zâhir, özel anlam ise nâstır. Bu yüzden bunu iyice düşünün; çünkü çoğunluk, genelin özele göre yorumlanması gerektini söyleyerek bu sebebi ortadan kaldırmıştır, oysa gerçekte durum böyle değildir. Aralarındaki çatışma gerçekten vardır; ancak özel anlam, genel anlamı hemen takip etmiş olmadıkça. Bu durumda ise bu bir istisna olurdu. Ancak Ebû Hanîfe'nin nisabın bulunmaması gerektiğine dair genel anlama dayanan delilinde bir zayıflık vardır; çünkü burada rivayet edilen hadis, ilk bir hükmü koyan bir metin olarak değil, zekâtı gerektiren miktarı açıklayan bir metin olarak konulmuştur.

Ortak olarak kabul ettiler ki, iyi cins bir ürün, daha düşük cinsten bir ürüne eklenebilir; ve zekât, her birinin miktarına oranla bütünden alınır, yani hem iyi kaliteli hem de kötü kaliteli üründen. Meyve farklı kalitelerde ise, zekât orta kaliteden alınır.

They agreed that one category of good grain may be added199 to a lower category of grain, and zakat is to be taken from the whole in proportion to the quantity of each, that is, from the good as well as the bad quality grain. If fruit is of different quality, the zakat is to be taken from the average quality.

Mercimeğin farklı kaliteleri birbirine eklenip eklenemeyeceği ile buğday, arpa ve buğday özünün (yulaf/buğday ekstresi) eklenip eklenemeyeceği konusunda ihtilaf etmişlerdir. Mâlik, farklı kalitedeki mercimeğin tek bir kategori sayılması gerektiğini, buğday, arpa ve buğday özünün de aynı şekilde tek bir kategori olduğunu söylemiştir. eş-Şâfiî, Ebû Hanîfe, Ahmed ve bir grup fakih ise mercimeğin adlarına göre farklı kategorilere ayrıldığını ve nisâb hesabında bir kategorinin diğerine eklenmeyeceğini belirtmiştir. Aynı şekilde buğday, arpa ve buğday özü de üç ayrı kategoridir ve nisâbın tamamlanması için bunlardan biri diğerine eklenmez.

They disagreed about the addition of lentil of different quality one to the other and about the addition of wheat and barley and wheat extract. Malik said that lentil of different quality is to be seen as one category, as are wheat, barley, and wheat extract. Al-ShaficT, Abu HanTfa, Ahmad, and a group of jurists said that lentil comprises different categories, in accordance with their names, and one category is not to be added to another for the calculation of the nisdb. Similarly, wheat, barley, and wheat extract are three different categories, and one of these is not to be added to the other for the completion of the nisdb.

Ihtilafın sebebi, elde edilecek ortak fayda mı yoksa ortak isimler mi dikkate alınacak sorusudur. Ortak isimlerin dikkate alınması gerektiğini savunanlar, isimleri farklıysa bunların farklı türler olduğunu söylediler. Ortak faydanın dikkate alınması gerektiğini savunanlar ise elde edilecek fayda aynı olduğu sürece, isimleri farklı olsa bile bunların tek bir tür oluşturduğunu söylediler. Her iki grup da kendi görüşünü, şeriatta belirtilen örneklerin ampirik bir sayımıyla desteklemeye çalıştı; yani bir grup görüşünü, şeriatın kategori isimlerini dikkate aldığı durumlara dayandırarak savundu, diğer grup ise faydanın önemsendiği durumlardan destek aradı. Görünüşe göre şeriat, zekât hükümleri bakımından ortak faydanın dikkate alınmasına olduğundan çok, isimlerin dikkate alınmasına şahitlik etmektedir; her iki değerlendirme de şeriatta mevcuttur, doğrusunu Allah en iyi bilir.

The reason for disagreement is whether consideration is to be given to the common benefit that is to be derived or to the common names. Those who maintained that common names are to be taken into account said that they are different categories if their names differ. Those who maintained that the common benefit is to be taken into account said that as long the benefit to be derived is the same, they form one category, even if the names are different. Each group sought to affirm its rule by an empirical counting of the cases provided in the law, that is, one group argued for its opinion on the basis of things in which the law has taken into account the names of categories, while the other sought support from those in which the benefits have been given importance. It appears that the law bears testimony to the consideration of names more than it does for the common benefit for purposes of zakat, though both considerations are present in the law, Allah knows best.

Bu mesele, nisabın tahmin yoluyla hesaplanması ve bunun bir ölçü kullanılmadan kabul edilmesiyle ilgilidir. Âlimlerin çoğunluğu, hurma ve üzüm olgunlaşmaya başladığında tahmin yapılmasına izin verilmesini savunmaktadır; çünkü bu ürünlerin yaş (taze) iken sahiplerinin tüketimine serbest bırakılmasında zorunluluk vardır. Dâvûd, tahminin yalnızca hurma için geçerli olduğunu, başka hiçbir durumda yapılmayacağını söylemiştir. Ebû Hanîfe ve iki öğrencisi ise tahminin geçersiz olduğunu, tahmin edilen miktarın üstünde veya altında çıksa da ürünün onda birini vermenin mal sahibinin sorumluluğunda olduğunu ileri sürmüşlerdir. Aralarındaki ihtilafın sebebi, tahminin caiz olup olmadığı konusunda kıyas ile bu konuda rivayet edilen hadisler arasında ortaya çıkan çelişkidir. Çoğunluğun dayandığı rivayet şudur: Allah'ın Resûlü (sallallahu aleyhi ve sellem), Abdullah İbn Revâha ve başkalarını hurmanın ürününü tahmin etmek üzere Hayber'e gönderirdi. Buna karşı öne sürülen kıyas ise şudur: Tahmin yapmaya dayanmak, ağaçta duran meyvenin ölçülü başka bir meyveyle değiştirilmesi olan “muzâbene” (yasaklanmış satım türü) kapsamına girer; ayrıca bu, olgun hurmanın taze hurmayla ertelemeli olarak satılması anlamına gelir. Bu durumlar fazlalık ve gecikme sebebiyle yasaklamayı gerektirir ve ikisi de faizin (riba) temelleridir. Kûfe fakihleri bunları ve ayrıca Hayber halkının tahmininin zekât amacıyla yapılmadığını dikkate alarak, bunun her grup insanın elinde bulunacak hurma miktarını bilmek için yapılmış bir tahmin olabileceğini söylemişlerdir; çünkü onlar zekât ödemekle yükümlü değildi.

This issue relates to the calculation of the nisdb by estimation and accepting it without using a measure. The majority of the jurists uphold the permission of estimation in the case of dates and grapes, when they have begun to ripen, because of the necessity of releasing them for consumption to the owners when they are still moist (fresh). Dawud said that there is to be no estimation, except in the case of dates. Abu Hamfa and his two disciples said that estimation is invalid and it is up to the owner of the wealth to render one-tenth of the yield, whether it is in excess of the estimated amount or less. The reason for their disagreement comes from their dispute about the permissibility of estimation because of the conflict between the principles and the traditions reported on the issue. The tradition laid down on this is the one relied upon by the majority, in which it is related “that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to send cAbd Allah ibn Rawaha and others to Khaybar to estimate the yield of dates”. The principles that oppose this are that relying on estimation belongs to the category of (the forbidden) muzdbana^ which is the sale of fruit on trees in exchange for other measured fruit, and also because it amounts to the sale of ripe dates with fresh dates with a delay, circumstances which introduce a proscription on account of excess and delay, both of which are the bases of riba. When the jurists of Kufa took this into account along with the fact that the estimation in the case of the people of Khaybar was not for the purpose of zakat for they were not obliged to pay zakaty said that it is possible that it was an estimate to know the quantity of dates that would be available to each group of people.

Malik ve Ebû Hanife, meyvesinden ya da ürünlerinden hasattan önce yiyen kişinin, zekât açısından tüketilen miktardan sorumlu tutulacağını söylemişlerdir. Şâfiî ise bunun aleyhine sayılmayacağını ve tahmin edicinin, malik ve ailesinin tüketebileceği bir kısmını ayırması gerektiğini söylemiştir.

Malik and Abu HanTfa said that the person who consumes from his fruit or from his crops before harvest is to be held accountable for the amount consumed for purposes of zakat. Al-ShafiT said that this is not to be included against him and the estimator is to set aside a part that may be consumed by the owner and his family.

Görüş ayrılığının nedeni, bir rivayetin Kur’an'la ve kıyasla çelişmesinden doğmaktadır. Bu konudaki sünnet, Sehl İbnu Ebî Hasme'nin rivayet ettiğine göre, “Peygamber ﷺ, Ebû Hasme'yi tahminci olarak gönderdi. Bir adam sonra gelip, ‘Ey Allah'ın Resulü, Ebû Hasme bana bir fazlalık bıraktı’ dedi. Allah'ın Resulü ﷺ, ‘Amcanın oğlu, sana fazlalık bıraktığını mı sanıyor?’ buyurdu. Adam, ‘Ey Allah'ın Resulü, ona ailesinin dağıtacağı bir miktar, muhtaçlara yedireceği bir miktar ve rüzgârın savuracağı bir miktar bıraktım’ dedi. Bunun üzerine ﷺ, ‘Amcanın oğlu sana fazlalık bıraktı ve sana adaletle davrandı’ buyurdu.” Ayrıca Allah'ın Resulü ﷺ’in şöyle buyurduğu da rivayet edilmiştir: “Tahmin yaptığınızda üçte birini bırakın; bunu yapamazsanız dörtte birini bırakın.” Cabir'den rivayet edilmiştir ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: “Tahminde yumuşak davranın; çünkü malda (bahçede) ariyye, akile (meyveyi yiyen kuşlar ve böcekler), vasiyet hakları, işçilerin ve vekillerin hakkı ile meyve üzerindeki talepler bulunur.” Bu hadise ve kıyasa aykırı görünen Kur’an ayeti ise Yüce Allah'ın şu sözüdür: “Meyvesi olduğunda onun meyvesinden yiyin ve hasat günü onun hakkını verin.” Kıyas şudur: Zekâta tabi olan maldır ve bunun dayanağı, (tüketimden) geriye kalan maldır.

The reason for disagreement arises from the conflict of a tradition with what is in the Qur’an and also with analogy. The sunna in this is in what is related by Sahl ibn AbT Hathma “that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) sent Abu Hathma as an estimator. A man later came and said, ‘O Messenger of Allah, Abu Hathma has left me an excess.’ The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, ‘The son of your uncle believes that you have left him an excess?’ He said, ‘O Messenger of Allah, I left him an amount that will be given out by his family, an amount from which he will feed the needy, and an amount that will be wasted by the wind.’ He said, ‘The son of your uncle has left you an excess and has done justice to you’”. It has also been related that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, “When you make an estimate leave a third, and if you cannot do that, then, leave a fourth”. It is related from Jabir that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) said, “Be lenient in estimation, as the wealth (orchard) contains the 'ariyya, the akila (birds and insects consuming fruit), the wasiyya (rights pertaining to bequests), the right of workers and the deputies, and the claims that are made on the fruit”. The text of the Qur’an that may appear to conflict with this tradition and analogy, are the words of. the Exalted, “Eat ye of the fruit thereof when it fruiteth, and pay the due thereof upon the harvest day”.200 The analogy (from this) is that it is wealth that is liable to zakat and the basis for this is the remaining wealth (after consumption).

Mallar için nisap, bunu benimseyenlerin görüşüne göre, özellikle zekât ödenmeden önce elde tutulan, satış için edinilen mallarla oluşur. Onlara göre nisap, tüketilebilir şeylerin ve sermayenin değerini temsil ettikleri için emtiaya dayanır. Aynı şekilde mallar için hevl (bir yılın geçmesi), mallara zekât yükleyenlerin görüşüne göre böyledir. Malik, bir kimsenin mal sattığı takdirde, tıpkı borçlarda olduğu gibi, yılda bir kez zekât yükümlü olacağını söylemiştir. Bu, malların alım zamanlarını kaydeden tüccarlar içindir. Satın aldıkları ve sattıkları şerelerin zamanlarını kaydetmeyen ve mudir (dükkân sahibi gibi aktif tüccar) terimiyle anılan tüccarlar ise farklıdır. Malik'in görüşüne göre hüküm şudur: Ticarete başladıkları andan itibaren bir yıl geçtiğinde, elde tuttukları malların değerini (envanter) belirlemelidirler. Buna, sahip oldukları şeylerin değeri (varlıklar) ve ödenmesini umdukları alacakları üzerinden elde ettikleri servet (alacak hesapları) eklenir; yani kendilerinin benzer borçları (borç hesapları) yoksa. Bu, mudir hakkındaki görüşünden farklıdır. Sahip oldukları bütün bunların toplamı nisaba ulaşırsa, yıl içinde bir şeyi nakde çevirmiş olsunlar ya da bu çevirme nisap miktarına ulaşmış olsun, bunun üzerinden zekât öderler. Bu, İbnu'l-Mâcişûn'un Malik'ten naklettiği görüştür. İbnu'l-Kâsım ise ondan şunu rivayet etmiştir: Eğer nakit varlığı yoksa ve malla (takasla) ticaret yapıyorsa, mallar üzerinden ödenecek bir şey yoktur.

The nisab for goods, according to the opinion of those who uphold it, is constituted by the goods acquired for sale especially what is held prior to the payment of zakat. The nisab for them is based on the commodities as it is these that represent the value of consumable things and the capital. Likewise, the hawl (passage of a year) for goods, according to those who imposed zakat on goods. Malik said that if a person sells goods he is liable for zakat once a year, as is the case with debts. This is for traders who record the timings for the purchase of their goods. The traders who do not record the timings for what they sell and buy, and who are referred to by the term mudir (the active trader like the shopkeeper). The hukm in Malik’s view is that when a period of one year passes from the time of the commencement of their trade they should determine the value of the goods they hold (inventories). To this is added the value of the things they possess (assets) and their wealth in terms of loans they hope will be repaid (accounts receivable), that is, if they do not have similar debts that they owe (accounts payable), and this is different from his opinion about the mudir. If the sum of all this that they possess reaches the nisab they are to pay zakat on it, whether during the year they were able to convert a thing to liquid assets (cash) or whether such conversion amounted to the nisab. This is the narration of Ibn al-Majishun from Malik. Ibn al-Qasim has related from him that if he does noLhave liquid assets (cash) and he trades with goods (barter), there is nothing to be paid on the goods.