Güneş tutulması namazının bir sünnet olduğu ve cemaatle kılınması gerektiği konusunda âlimler görüş birliğine varmışlardır. Ancak bu namazın şekli, bu sırada yapılacak kıraatin şekli, namazın kılınabileceği vakitler ve bir hutbenin bu namazın şartlarından olup olmadığı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Ayrıca aynı türden namazın ay tutulmasında da kılınıp kılınmayacağı konusunda da ihtilaf etmişlerdir. Dolayısıyla bu konu başlığı altında beş mesele vardır.

They agreed that the prayers for the solar eclipse are a sunna and that they are to be undertaken in a congregation. They disagreed about its description, about the description of the recitation during it, about the timings during which it is permitted, and also whether a sermon is one of its conditions. They also disagreed on whether the same sort of prayer is to be performed in the case of a lunar eclipse. There are thus five issues under this topic.

Malik, eş-Şafiʿî, Hicaz fakihlerinin çoğunluğu ve Ahmed, güneş tutulması namazının her rekâtında rüku iki kez gerçekleşmek üzere iki rekâttan oluştuğunu savunmuşlardır. Ebû Hanîfe ve Kûfeliler ise güneş tutulması namazının bayram ve Cuma namazı örneğine göre iki rekâttan oluştuğunu ileri sürmüşlerdir.

Malik, al-ShafiT, the majority of the jurists of Hijaz, and Ahmad maintained that the eclipse prayer comprises two rakfas with the rukff (bowing) occurring twice in each. Abu HanTfa and the Kufis held that the eclipse prayer is comprised of two rafcas on the pattern of the <id and Friday prayer.

Ihtilaflarının sebebi, bu konudaki rivayetlerin ve bazılarıyla kıyas arasındaki çelişkidir. Bu durum, Âişe'nin rivayetinde sabit olduğu gibidir; Âişe şöyle demiştir: "Resulullah (sallallahu aleyhi ve sellem) zamanında güneş tutuldu. Resulullah ﷺ halka namaz kıldırdı; uzun süre kıyam etti, sonra uzun bir rüku yaptı. Sonra doğruldu ve ilkinden kısa olmak üzere uzun süre kıyam etti, sonra ilk rükûundan kısa olmak üzere uzun bir rüku yaptı. Sonra başını kaldırdı ve bir secde yaptı. Sonra oturdu, sonra tekrar secde yaptı. Sonra ikinci rekâtta da aynısını yaptı. Güneş yeniden aydınlanınca da ayrıldı." İbn Abbas'ın rivayetiyle de aynı şekilde sabit olduğu üzere, bir rekâtta iki rüku vardır. Ebû Ömer, bu iki rivayetin bu konuda rivayet edilen en sahih hadisler olduğunu söylemiştir.

The reason for their disagreement stems from the conflict of traditions on the issue and the conflict of analogy with some of them. This is so as it has been established in the tradition of A’isha, in which she said, “A solar eclipse occurred during the period of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him). He led the people in prayer, and stood praying for a long time after which he made the bow and bowed a long time. He then straightened up and prayed for a long time, but this was shorter than the first, after which he bowed for a long time, but this was shorter than the first bow. Thereafter he raised himself and prostrated once. He then sat up, then prostrated again. He then did the same in the second rak^a. He then went away when the sun had brightened again”. It is also established’ in the same manner through the tradition of Ibn cAbbas, that is, two bows in a rak^a. Abu TJmar has said that these two are the most authentic traditions that have been related on the topic.

Bu iki rivayete dayanan ve sened bakımından diğerlerine tercih edenler, güneş tutulması namazının tek bir rekatta iki rükû'dan oluştuğunu söylemişlerdir. Ebu Bekir, Semure b. Cündeb, Abdullah b. Ömer ve Nu'man b. Beşir'in rivayetlerinde de Peygamber ﷺ'in güneş tutulması sırasında, sabah namazı gibi iki rekat kıldırdığı nakledilmiştir. Ebu Ömer İbnü'l-Berr, bunların hepsinin sahih ve meşhur rivayetler olduğunu, bunlar arasında en iyisinin Ebu Kılâbe'nin Nu'man b. Beşir'den naklettiği rivayet olduğunu söylemiştir. Nu'man b. Beşir şöyle demiştir: "Resulullah ﷺ bize güneş tutulması sırasında, sizin namazınız gibi, iki rekatte bir rükû ve secde ederek, güneş açılıncaya kadar Allah'ın lütfunu dileyerek namaz kıldırdı." Bu rivayetleri sayıca çokluğu ve diğer namazlarla, yani kıyasa uygunluğu sebebiyle tercih edenler ise güneş tutulması namazının iki rekat olduğunu söylemişlerdir. Kadı (İbn Rüşd), Semure'nin rivayetinin Müslim tarafından kaydedildiğini söylemiştir.

Those who relied on these two traditions and preferred them over the others on the basis of transmission said that the eclipse prayer comprises two ruktifc in a single rak*-a. It has also been related in the traditions of Abu Bakr, Samura ibn Jundab, cAbd Allah ibn TJmar, and al-Ntfman ibn Bashir that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) prayed two rakfas during an eclipse like the prayer of 9W. Abu <Umar ibn (Abd al-Barr has said that all these are authentic and well-known traditions andF the best of these is the tradition of Abu Qalaba from al-Nucman ibn Bashir, who said, “The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) led us in prayer during an eclipse like your prayer where you bow and prostrate two rak'as at a time, seeking the favour of Allah till the brightening of the sun”. Those who preferred these traditions, because of their large number and their conformity with analogy, that is, conformity with the other prayers said that the eclipse prayer is two rakfas. The QadT (Ibn Rushd) said that the tradition of Samura has been recorded by Muslim.

Ebu Ömer, genel olarak her grubun kendi öncüllerinden rivayet edilen hadisleri benimsediğini söylemiştir ve bu yüzden bazı fakihler bütün bunların bir tercih meselesi olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bunu söyleyenlerden biri et-Taberî'dir. Kadı (İbn Rüşd), uzlaştırmanın tercihten daha iyi olduğu için bunun daha doğru olduğunu söylemiştir. Ebu Ömer, güneş tutulması namazında iki rekâtta on rükû, iki rekâtta sekiz, iki rekâtta altı ve iki rekâtta dört rükû'nun rivayet edildiğini, ancak bu rivayetlerin güvenilir olmayan senetlerle nakledildiğini belirtmiştir. Ebu Bekr İbnu'l-Munzir ve İshak İbn Rahveyh ise bütün bunların birbirini destekleyen, çelişmeyen rivayetler olduğunu, burada dikkate alınan şeyin güneşin aydınlanması olduğunu ve rükû fazlalığının, namaz kılınan tutulma sırasında güneşin aydınlanmasındaki değişime göre gerçekleştiğini söylemişlerdir. El-Alâ İbn Ziyad'dan rivayet edildiğine göre onun görüşü, namazı kılan kişinin rükûdan başını kaldırdığında güneşe bakması gerektiğidir. Güneş aydınlanmışsa secde eder ve ikinci bir rekât ekler. Ancak ilk rükûda güneş aydınlanmamışsa ikinci kez rükû eder, sonra tekrar güneşe bakar; hâlâ aydınlanmamışsa ilk rekâtta üçüncü kez rükû eder ve güneş aydınlanana kadar bu şekilde devam eder. İshak İbn Rahveyh, bir rekâtta dört rükû'dan fazlasının yapılmaması gerektini söylerdi, çünkü Peygamber ﷺ'den bundan fazlasının sabit olmadığını belirtirdi. Ebu Bekr İbnu'l-Munzir şöyle demiştir: "Bazı meslektaşlarımız, güneş tutulması konusunda tercihin sabit olduğunu ve tercihin namazı kılan kişiye ait olduğunu, dilerse bir rekâtta iki, üç veya dört kez rükû edebileceğini söylerlerdi." Ancak o bu görüşü geçerli bulmamış, bu rivayetlerin, Peygamber ﷺ'in tutulmalar sırasında birkaç defa uzun süre namaz kıldığını ifade ettiğini savunmuştur. Kadı (İbn Rüşd) dedi ki: "Onun zikrettiği, Muslim tarafından rivayet edilmiştir. Ebû Ömer'in bunların zayıf bir senetle rivayet edildiğini söylemesini ise nasıl söylediğini bilmiyorum. Bir rek'atta on rükû'a gelince, bu yalnızca Ebû Dâvûd tarafından rivayet edilmiştir."

Abu ‘Umar said that on the whole each group adopted the traditions that had been reported by their predecessors, and for that reason some of the jurists have held that all this is a matter of choice. One of those who said this is al- Tabari. The Qadi (Ibn Rushd) said that this is better, as reconciliation is better than preference. Abu TJmar said that in the case of the eclipse prayer ten ruku's in two rak<asy eight in two, six in two, and four in two have been reported, but through channels that are unreliable. Abu Bakr ibn al-Mundhir and Ishaq ibn Rahwayh have said that all this is mutually supportive and not conflicting as the consideration here is given to the brightening of the sun, and the excess in bowing occurred in accordance with variation in the brightening of the sun during the eclipse in which prayer was offered. It is related from al- c Ala5 ibn Ziyad that in his view the worshipper should look at the sun when he raises his head from the bowing posture. If the sun has brightened he should prostrate and add to it a second rakat but if it has not brightened in the first ruku he should bow a second time and then look at the sun again, and if it has still not brightened he should bow a third time in the first rak'a and continue this way till the sun brightens up. Ishaq ibn Rahwayh used to say that this is not to exceed four ruku's in one rak'a, as an excess beyond that has not been established from the Prophet (God’s peace and blessings be upon him). Abu Bakr ibn al-Mundhir has said: “Some of our colleagues used to say that a choice in the matter of the eclipse has been established, and the choice lies with the worshipper, if he likes he may bow twice in one rak'a, or thrice, or four times”. He did not, however, consider this to be valid, but he maintained that these records imply that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) prayed at length on a number of occasions during the eclipses. The QadT (Ibn Rushd) said: “What he has mentioned has been recorded by Muslim and I do not know how Abu TJmar has said that these have been reported through weak channel. As for ten ruku's in a rak'a, it has been reported by Abu Dawud alone”.

Bu namazdaki kıraatin nasıl olacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Malik ve eş-Şafiî, bu namazda kıraatin sessiz (cehri olmadan) yapılması gerektiğini savunmuşlardır. Ebû Yusuf, Muhammed b. el-Hasan, Ahmed ve İshak b. Râhûye ise bu namazda kıraatin sesli (cehrî) yapılması gerektiğini ileri sürmüşlerdir.

They disagreed about the (nature of the) recitation in this prayer. Malik and al-Shafi i c held that the recitation in it is to be inaudible. Abu Yusuf, Muhammad ibn al-Hasan, Ahmad, and Ishaq ibn Rahwayh maintained that the recitation in it is to be audible.

Ihtilaflarının sebebi, konuyla ilgili rivayetlerin delalet ettiği anlam ve kullanılan lafızlar bakımından birbiriyle çelişmesidir. Nitekim İbn Abbas'ın sahih olan rivayetinin ifade ettiği anlam, Peygamber (ﷺ)'in o namazda kıraati sessiz okuduğudur; çünkü İbn Abbas, Peygamber (ﷺ)'in o namazda Bakara suresi uzunluğunda kıldığını söylemiştir. Aynı şey, ondan açıkça şöyle dediği de rivayet edilmiştir: "Allah'ın Resulü (ﷺ)'nün bir tarafında durdum ve ondan tek bir kelime bile işitmedim." İbn İshak yoluyla Aişe'den, ...5

The reason for their disagreement arises from the conflict of traditions on the subject with respect to their implications and the form of words used. Thus, the implication of the authentic tradition of Ibn cAbbas is that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) recited inaudibly in it, because of Ibn cAbbas’s words about the Prophet, “that he prayed in it equal to the length of surat al-Baqara”. The same is narrated from him expressly that he said, “I stood on one side of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) and I did not hear a word from him”. It has been related through Ibn Ishaq from A isha about c5

güneş tutulması namazında, (Ebu Hureyre'nin) dediği gibi: "Onun kıraatini dikkatle dinledim ve Bakara suresini okuduğunu tahmin ettim."

the eclipse prayer that she said, “I listened intently to his recitation and guessed that he recited surat al- Baqara”.

Bu rivayetleri tercih edenler, bu namazda kıraatin sessiz olması gerektiğini söylemişlerdir. Bu rivayetlerde zikredilenlerden dolayı Malik ve eş-Şafiî, ilk rekâtta Bakara suresini, ikincisinde Âl-i İmrân suresini, üçüncüsünde Bakara suresinin yüz elli ayetlik uzunluğunda, dördüncüsünde Bakara suresinin elli ayetlik uzunluğunda okumanın ve bu rekâtların her birinde Fâtiha suresini okumanın müstehap olduğunu görmüşlerdir. Görüşlerini ayrıca Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) şöyle dediği rivayetine dayandırmışlardır: "Gündüz namazları sessizdir." Ancak bu rivayete muhalif rivayetler de vardır. Bunlardan biri, "Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) güneş tutulması namazının bir rekâtında Necm suresini okuduğu" yönündeki rivayettir ki bu, onun sesli okumuş olması gerektiği anlamına gelir. Ahmed ve İshak, Süfyan b. el-Hasan'ın, ez-Zührî'den, o da Urve'den, o da Âişe'den naklettiği "Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) güneş tutulması namazında sesli okuduğu" rivayetine dayanarak bu görüşü desteklemişlerdir. Ebû Ömer, Süfyan b. el-Hasan'ın güvenilir bir ravi olmadığını söylemiştir. Ona göre bu rivayet, başkaları tarafından da ez-Zührî'den, o da Abdurrahman b. Süleyman b. Kâtır'dan nakledilmiştir (mütâbaa yoluyla) ve bunların hiçbiri ez-Zührî'nin rivayetinde bulunmaz. Ayrıca, daha önce geçen İbn İshak'ın Âişe'den naklettiği rivayet de buna muhaliftir. Bu fakihler, görüşlerini kıyas-ı şebeh ile de desteklemişler; gündüz vakti cemaatle kılınan nafile bir namazda kıraatin sesli olması gerektiğini, bunun dayanağının da yağmur duası (istisk&) namazı ile bayram namazı olduğunu söylemişlerdir.

Onun kılınacağı vakit konusunda ihtilaf etmişlerdir. Şâfiî, namazın yasak olduğu vakitlerde de olmak üzere her zaman kılınabileceğini söylemiştir. Ebû Hanîfe ise namazın yasak olduğu vakitlerde kılınmaması gerektiğini ileri sürmüştür. İbn Vehb, Mâlik'ten şöyle rivayet etmiştir: "Güneş tutulması namazı, nâfile namazların caiz olduğu vakitlerden başka zamanlarda kılınmaz." İbn el-Kâsım ise, amelin güneşin doğuşundan güneşin zevaline kadar kılınması olduğunu rivayet etmiştir.

They disagreed about the time in which it is to be observed. Al-ShafiT said that it may be observed at all times, those in which prayer is prohibited and those in which it is not. Abu HanTfa held that it is not to be observed in timings in which "prayer is prohibited. Ibn Wahb has related from Malik that he said: “Prayer for the solar eclipse is not to be observed except in timings in which supererogatory prayers are permitted”. Ibn al-Qasim has related that the established practice is to observe it from sunrise up to the decline of the sun.

Onların bu konudaki ihtilafının sebebi, yasak vakitlerde hangi türden namazların kılınmayacağı konusundaki tartışmalarından kaynaklanır. Bu vakitlerde yasağın her türlü namaz için geçerli olduğunu savunanlar, bu vakitlerde kusuf namazının ya da başka herhangi bir namazın kılınmasına izin vermemişlerdir. Bu rivayetlerin yalnızca nafile namazlara ait olduğunu ve onlara göre kusuf namazının bir sünnet olduğunu ileri sürenler, (bu vakitlerde) kılınmasına izin vermişlerdir. Bu namazın nafile olduğunu savunanlar ise yasak vakitlerde bunu da caiz görmemişlerdir. İbn el-Kasım'ın Malik'ten naklettiği rivayetin ise tahiyyetü'l-mescid namazına benzediğinden başka bir dayanağı yoktur.

The reason for their disagreement on this issue springs from their dispute over the categories of prayer that are not to be observed during the prohibited periods. Those who held that the prohibition applies to all categories of prayer during these periods did not permit the observance of the eclipse prayer or any other prayer in such timings. Those who maintained that these traditions are confined to the supererogatory prayers, and the eclipse prayer according to them is a sunna, permitted its observance (in such timings). Those who maintained that this prayer is supererogatory did not permit it either in the proscribed, timings. The report of Ibn al-Qasim from Malik, however, has no basis except its semblance to the ctd prayer.

Ayrıca, güneş tutulması namazının ardından hutbe okunup okunmayacağı konusunda da görüş ayrılığına düştüler. Eş-Şafiî, hutbenin bu namazın şartlarından biri olduğunu savundu. Malik ve Ebû Hanîfe ise güneş tutulması namazından sonra hutbe bulunmadığını ileri sürdüler. Bu görüş ayrılığının kaynağı, Peygamber ﷺ'in güneş tutulması namazını tamamladıktan sonra halka hitap etmesinin altında yatan sebep üzerindeki anlaşmazlıktır. Bu durum, Hz. Âişe'nin rivayetinde şöyle nakledilmektedir: Peygamber ﷺ namazı tamamladığında ve güneş aydınlandığında Allah'a hamd ü senada bulunup O'nu tesbih etti, sonra şöyle buyurdu: "Güneş ve ay, Allah'ın ayetlerinden iki ayettir; hiçbir kimsenin ölümü ya da yaşamı için tutulmazlar..." Bu nedenle Eş-Şafiî, Peygamber ﷺ'in bu hutbeyi okuduğuna ve hutbenin, tıpkı bayram namazı ve yağmur duası namazında olduğu gibi, bu namazın uygulamalarından biri olduğuna inanmıştır. Diğer görüşü benimseyenlerin bazıları ise Peygamber ﷺ'in o gün hutbe okumasının, insanların güneşin oğlu İbrahim'in ölümü nedeniyle tutulduğuna inanmaları sebebiyle olduğunu düşünmüşlerdir.

They also disagreed on whether delivering a sermon after the prayer is one of its conditions. Al-ShaficT held that it is one of its conditions. Malik and Abti HanTfa maintained that there is to be no sermon after the eclipse prayer. The reason for their disagreement stems from their dispute over the underlying cause for which the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) addressed the people after he had completed the eclipse prayer, as is reported in Aisha’s tradition. She related “that when he had completed the prayer and the sun had brightened, he praised Allah and glorified Him and then said, ‘The sun and the moon are two signs from among the signs of Allah, and they are not eclipsed for anyone’s death nor for his life . .’”.159 Al- Shafi T, therefore, believed that c he delivered this sermon as a sermon is one of the practices of this prayer, as is the case with the 9W prayer and the prayer for rain. Some of those who adopted the opinion of the others believed that the sermon by the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) on that day was delivered because the people believed that the sun was eclipsed for the death of his son Ibrahim (God’s peace and blessings be upon him).

Ay tutulmasında (hangi tür namazın kılınması gerektiği) konusunda ihtilaf etmişlerdir. eş-Şâfiî, ay tutulması namazlarının güneş tutulması namazına benzer biçimde cemaatle kılınması gerektiğini savunmuştur. Bu görüş Ahmed, Dâvûd ve bir grup fakihe de aittir. Mâlik ve Ebû Hanîfe ise ay tutulması namazlarının cemaatle kılınmayacağını ileri sürmüşler ve insanların, diğer bütün nafile namazlarda olduğu gibi, bu namazı tek başına, iki rek'at olarak kılmalarını tavsiye etmişlerdir.

They disagreed about the (kind of prayer that should be offered during a) lunar eclipse. Al-ShaficT maintained that prayers for it are to be observed in a congregation in a manner similar to that for the solar eclipse. This was also held by Ahmad, Dawud, and a group of jurists. Malik and Abu HanTfa maintained that prayers for it are not to be observed in a congregation and they recommended that people pray two fakfas for it individually as is the case with all the other supererogatory prayers.

İhtilaflarının sebebi, Peygamber'in (Allah'ın selam ve bereketi onun üzerine olsun) "Güneş ve ay, Allah'ın ayetlerinden iki ayettir; ikisi, hiç kimsenin ölümü veya yaşamı için tutulmazlar. Bu yüzden onların tutulduğunu gördüğünüzde, başınıza gelen şey açılıncaya kadar Allah'a dua edin, namaz kılın ve sonra sadaka verin" sözünün anlamı üzerindeki anlaşmazlıklarından kaynaklanmaktadır. Bu hadisi el-Buhârî ve Müslim rivayet etmiştir. Bundan, tutulmada kılınacak namazın usulünün güneş tutulmasındaki gibi olduğunu anlayanlar, bu namazın cemaatle kılınacağı görüşünü benimsemişlerdir. Burada farklı bir anlam kavrayanlar ise -zira Peygamber'in (Allah'ın selam ve bereketi onun üzerine olsun) ay tutulması sırasında, bu olayın ömrü boyunca sık sık meydana gelmesine rağmen namaz kıldığı rivayet edilmemiştir- burada kastedilenin, şer'î açıdan "salât" teriminin uygulandığı en az düzeyin, yani münferiden kılınan nafile namazın kastedildiği görüşündedirler. Bu görüşün savunucuları, şer'î bir hükümde "salât" teriminin, aksini gösteren başka bir delil bulunmadıkça, şer'î olarak bu terimin kapsadığı en az anlamda yorumlanması gerektiği ilkesini ileri sürmüşlerdir. Buna göre, Peygamber'in (Allah'ın selam ve bereketi onun üzerine olsun) güneş tutulmasına ilişkin fiilleri (yani cemaatle namaz) bunu göstermediğinde, anlam ilke gereği ay tutulması için de ilk anlamını korur. Şâfiî ise, Peygamber'in (Allah'ın selam ve bereketi onun üzerine olsun) güneş tutulmasına ilişkin fiillerini, açıklanmamış (mücmel) bir anlamın açıklaması olarak görmüş ve bu olay için namaz kılınması şer'î olarak emredildiği için bu fiillere dayanmanın zorunlu olduğunu kabul etmiştir. Ebu Ömer İbnü'l-Berr, İbn Abbas ve Osman'dan rivayet edildiğine inanıyordu; ikisi de ay tutulması için cemaatle iki rekât namaz kılmış, her rekâtta iki kez rükû etmişlerdir; tıpkı Şafiî'nin görüşü gibi.

The reason for their disagreement arises from their dispute over the meaning of the words of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), “The sun and the moon are two signs from among the signs of Allah, and they are not eclipsed for anyone’s death nor for his life, so when you see them eclipsed supplicate Allah and pray till what has befallen you clears up, and then give alms”. It has been recorded by al-Bukhan and Muslim. Those who understood from this that the prescription' for observing prayer in it is the same, which is the manner in which it is observed for the solar eclipse, held that prayer is to observed in a congregation. Those who comprehended a different meaning here, for it has not been related about the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he observed prayer for the lunar eclipse despite the frequency of its occurrence (during its lifetime), held that the meaning here is the minimum to which the term salah is applied in law and that is supererogatory prayer observed individually. The upholders of this opinion maintained that the principle here is to construe the term salah in the law, when it is prescribed, to imply the minimum that is covered by the term in the law, unless another evidence indicates the contrary. Thus\ when the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) with respect to the solar eclipse do not indicate it (i.e., prayer in a congregation) the meaning retains its (original) implication for the lunar eclipse in conformity with the principle. Al-Shafi‘T, however, construes the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) with respect to the solar eclipse as an elaboration of an unelaborated (mujmal) meaning, and insofar as prayer for it has been prescribed it is necessary to rely on it. Abu ‘Umar ibn ‘Abd al-Barr believed that it has been related from Ibn ‘Abbas and ‘Uthman that both of them prayed two rak'as with the congregation for the lunar eclipse, bowing, twice in each just as is the opinion of al-Shafi‘T.