Bu bölümde iki kısım vardır. Birinci kısım namazın kısaltılmasıyla, ikinci kısım ise namazların birleştirilmesiyle ilgilidir.

In this chapter there are two sections. The first section is about curtailing the prayer and the second is about combining prayers.

Yolculuk, ittifakla dört rekatlı namazların kısaltılmasında etkilidir ve namazların birleştirilmesinde ihtilaflı olmakla birlikte etkilidir.

Travelling is effective in curtailing (quadruple)141 prayers, by agreement, and is effective in combining prayers, with disagreement.

Cumhur âlimler yolculukta namazın kısaltılması konusunda görüş birliği içindedir; bu görüşe aykırı olan tek görüş, Âişe'nin (r.a.) görüşüdür. Ona göre namazı kısaltmak yalnızca korku hâlinde caizdir, yolculukta caiz değildir. Bunun delili, Yüce Allah'ın şu sözüdür: "Yeryüzünde yolculuğa çıktığınızda, kâfirlerin size saldırmasından korkarsanız namazı kısaltmanızda bir sakınca yoktur. Çünkü kâfirler sizin apaçık düşmanınızdır."142 Onlar, Peygamber ﷺ'in korku hâlinde bulunduğu için namazlarını kısalttığını söylemişlerdir.

The jurists agreed about the curtailment of prayers, except for a deviant opinion, which is the opinion of cA5isha, who maintained that curtailing prayers is not permitted, except for one in a state of fear, because of the words of the Exalted, “And when ye go forth in the land, it is no sin for you to curtail [your] worship if ye fear that those who disbelieve may attack you. In truth the disbelievers are an open enemy to you”.142 They isaid that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) shortened his prayers for he was in a state of fear.

Onlar (çoğunluk) bu konuda beş noktada görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Birincisi, namazın kısaltılmasının hükmü hakkındadır. İkincisi, kısaltmanın uygulanacağı yolculuğun mesafesi hakkındadır. Üçüncüsü, kısaltmayı gerektiren yolculuğun türü hakkındadır. Dördüncüsü, yolcunun kısaltılmış namaza başlayabileceği noktadır. Beşincisi, yolcunun bir yerde kalmış olması durumunda namazı kısaltmaya devam edebileceği süredir.

They (the majority) differed over this on five points. First, about the hukm of curtailing prayers. Second, about the length of the journey to which curtailment applies. Third, the kind of journey that justifies curtailment. Fourth, the point from which the traveller may commence shortened prayers. Fifth, the duration in time for which it is permissible for the traveller to continue curtailing prayers, if he has stayed on at one place.

Kısaltılmış namazın hükmü hakkında dört farklı görüş bulunmaktadır. Bir kısmına göre yolcu için namazı kısaltmak farzdır ve bu ona kesin olarak belirlenmiştir. Bir kısmına göre ise kısaltmak ve tam kılmak, kefaret hükmündeki tercih gibi, yolcu için seçmeli olarak ikisi de vaciptir. Bazılarına göre namazı kısaltmak sünnettir, bazılarına göre ise bu bir ruhsattır ve tam kılmak daha faziletlidir. İlk görüş Ebû Hanîfe, onun öğrencileri ve Kûfeliler tarafından benimsenmiştir; yani bu kesin bir farzdır. İkinci görüşü Şâfiî'nin bazı öğrencileri savunmuştur. Sünnet olduğu yönündeki üçüncü görüş, Mâlik'in ondan nakledilen en meşhur rivayetinde yer almaktadır. Ruhsat olduğu yönündeki dördüncü görüş ise Şâfiî'nin ondan nakledilen en meşhur rivayetinde savunulmuş ve öğrencileri de bu görüşü desteklemişlerdir.

With respect to the hukm of curtailing prayers, they held four different opinions. Some of them held that curtailing prayers is an obligation for the traveller and is determined for him. Some held that curtailing and completion are both obligatory for him by way of an option, like the option in case of expiation (kaffara). Some held that curtailing of prayers is a sunnay while others were of the view that it is an exemption and offering complete prayers has greater merit. The first opinion was held by Abu Harnfa, his disciples, and the Kaffs as a whole, that is, it is a fixed obligation. The second opinion was held by some of the disciples of al-ShaficT. The third, that it is sunna, was held by Malik in the best known narration from him. The fourth, that it is an exemption, was held by al-Shaf?! in the best known narration from him and it is supported by his disciples.

İkisi arasındaki ihtilafın sebebi, rasyonel delil ile nakledilen delildeki emrin kalıbı arasındaki çelişkiden ve ayrıca fiillerden alınan delilin rasyonel delil ile nakledilen delildeki kelimelerin kalıbı arasındaki çelişkiden kaynaklanmaktadır. Yolcu için namazın kısaltılmasından çıkan (akli) anlam, tıpkı oruç ve diğer konularda olduğu gibi, zorluğun bulunması sebebiyle bir ruhsattır. Bu görüşü, "Allah'ın, 'Eğer kâfirlerin size saldırmalarından korkarsanız...' buyurduğunu" söyleyerek yolculukta namazın kısaltılmasını kastettiğini belirten Yala b. Ümeyye'nin rivayeti de desteklemektedir. Bunun üzerine Ömer şöyle demiştir: "Ben de senin bu konuda şaştığın gibi şaşırmıştım; bu yüzden Allah Resulü ﷺ'e sordum ve şöyle buyurdu: 'Bu, Allah'ın size sadaka olarak verdiği bir ruhsattır; öyleyse onun sadakasını kabul edin.'" Bu, bir ruhsata işaret etmektedir. Ayrıca Ebu Kılâbe'nin, Peygamber ﷺ'e gelen Benî Âmir'den bir adamdan naklettiği rivayet vardır: Peygamber ﷺ ona şöyle buyurmuştur: "Allah, yolcudan oruç ve namazın bir kısmını kaldırmıştır." Bu iki rivayet Sahih kitaplarında yer almaktadır. Bütün bunlar kolaylığa, ruhsata ve zorluğun kaldırılmasına işaret etmekte; namazın kısaltılmasının farz veya sünnet olduğuna değil.

The reason for their disagreement derives from the conflict between rational argument and the form of the command in the transmitted evidence, and also the conflict of the evidence from the acts with the rational argument and the form of the words used in the transmitted evidence. The (rational) meaning arising from the curtailing of prayers for a traveller is an exemption because of the existence of hardship, just as he has been exempted in the case of fasting and other things. This also is supported by the tradition of Yafla ibn Umayya, who said, “I said to TJmar that Allah has said ‘if ye fear that those who disbelieve may attack you’, intending thereby the curtailing of prayers during a He said, ‘I was also struck by what has struck you, so I asked the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him), and he replied, qt is a charity that Allah has granted to you, so accept the charity’”. This indicates an exemption. Further, there is the tradition of Abu Qalaba from a man from Banu Amir, who came c to the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) and the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) said to him, “Allah has lifted from the traveller the obligation for fasting and a part of prayer”. These two traditions are found in the Sahih compilations. All this indicates leniency, exemption, and the removal of hardship, and not that curtailing of prayer is obligatory or a sunna.

Kesin olarak sahih kabul edilen Âişe rivayeti, lafzıyla hem akla uygun anlama hem de yukarıda nakledilen rivayetlerin anlamına aykırıdır. Âişe (r.a.) şöyle demiştir: "Namaz ilk farz kılındığında iki rekât olarak farz kılındı. Yolculuk namazı bu ilk hâli üzeredir, ikamet namazı ise artırıldı." Peygamberin (ﷺ) fiillerinden akla ve yukarıda nakledilen rivayetlerin anlamına aykırı olan delil ise, Peygamberin (ﷺ) bütün yolculuklarında namazı kısalttığına dair rivayetlerdir. Peygamberin (ﷺ) yolculukta namazı tam olarak kıldığı ise sahih bir şekilde sabit değildir. Bu fiilin sünnet veya seçimli farz olduğunu söyleyenler, Peygamberin (ﷺ) namazı tamamladığına ya da benzer bir şey yaptığına dair bir rivayetin kendilerine sahih olarak ulaşmadığını gerekçe göstermişlerdir. Dolayısıyla bu konu birkaç ihtimalden birine girer: ya seçimli farz, ya sünnet, ya da yolcu için belirlenmiş bir farzdır. Ancak bunun kesin farz olması akla aykırı, muafiyet olması ise nakledilen sözlere aykırıdır. Bu yüzden ya seçimli farz ya da sünnet olması gerekir. Bu, delillerin bir arada değerlendirilmesi türünden bir uzlaştırmadır. Âişe rivayetine ise itiraz etmişlerdir; zira onun namazı tam kıldığı bilinmektedir. <Ata? Kendisinden (Hz. Aişe'den) rivayet edildiğine göre, o şöyle demiştir: "Peygamber (Allah'ın selamı ve bereketi üzerine olsun) yolculukta namazı tam kılar, ayrıca kısaltır, oruç tutar, oruca ara verirdi; öğle namazını geciktirir, ikindi namazını öne alırdı; akşam namazını geciktirir, yatsı namazını öne alırdı." Bu görüş, Enes'in ve Ebu Necîh el-Mekkî'nin rivayetiyle de çelişmektedir. Ebu Necîh şöyle demiştir: "Muhammed'in (Allah'ın selamı ve bereketi üzerine olsun) Ashabı birlikte yolculuk yapardı; içlerinden kimi namazı tam kılar, kimi kısaltır, kimi oruç tutar, kimi tutmazdı. Ama birbirlerini kınamaz ve Osman ile Aişe'nin namazı tam kılmasında da ihtilaf etmezlerdi." Bu, ilk noktadaki ihtilaflarıdır. İkinci noktadaki ihtilaflarına gelince, yani yolculuğun namazın kısaltılmasına izin veren uzunluğu konusunda fakihler geniş ölçüde ayrılmışlardır. Mâlik, eş-Şâfiî, Ahmed ve büyük bir fakih grubu, namazın dört bârîd (orta hızla bir günde alınan mesafe) tutarındaki bir yolculukta kısaltılacağını söylemişlerdir. Ebu Hanîfe, öğrencileri ve Kûfeliler ise namazın kısaltılabileceği asgari yolculuğun üç günlük olduğunu ve kısaltmanın bir bölgeden başka bir bölgeye giden kimse için geçerli olduğunu söylemişlerdir. Zâhirîler ise yakın ya da uzak her yolculukta namazın kısaltılmasının caiz olduğunu ileri sürmüşlerdir. Bu ihtilafın sebebi, aklî anlamla lafzın çatışmasından kaynaklanmaktadır. Akla göre, yolculuğun namazın kısaltılmasını gerektirmesinin sebebi, yolculukta oruçta olduğu gibi var olan zorluktur. Bu durumda, zorluk bulunduğunda kısaltma caiz olur. Hükmün yalnızca lafzını gözeten kimseler ise Peygamber'in (Allah'ın selamı ve bereketi üzerine olsun) şöyle dediğini ileri sürerler: "Allah, yolcudan orucu ve namazın bir kısmını kaldırmıştır." Bu nedenle, yolcu sıfatı kendisine uygulanabilen herkes, oruç tutmayı ertelemek veya bu ibadetten vazgeçmek (ertelemek) konusunda izinlidir. Bunu, Muslim'in Ümer ibn el-Hattab'dan rivayet ettiği şu hadisle desteklemişlerdir: "Peygamber ﷺ, yaklaşık on yedi mil uzunluğundaki bir yolculukta namazları kısaltırdı."

Bir grup fakih, daha önce de belirttiğimiz gibi, yolculukta namazın kısaltılmasının yalnızca korku hâlindeki kişi için caiz olduğunu, kısaltmanın başka durumlarda caiz olmadığını savunan beşinci görüşü benimsemiştir. Bu görüşü, Yüce Allah'ın şu sözüne dayandırmışlardır: {Yeryüzünde yolculuk yaptığınızda, inkâr edenlerin size saldırmasından korkarsanız, namazı kısaltmanızda bir günah yoktur. Çünkü kâfirler sizin açık düşmanınızdır.} Bu görüşün Âişe'nin (r.a.) görüşü olduğu rivayet edilmiştir. Ayrıca bu fakihler, Peygamber ﷺ'in de korku hâlinde bulunduğu için namazlarını kısalttığını ileri sürmüşlerdir.

A group of jurists, as we have said, adopted the fifth opinion maintaining that curtailing of prayers is not permitted, except to the person in a state of fear, because of the words of the Exalted, “And when ye go forth in the land, it is no sin for you to curtail (your) worship if ye fear that those who disbelieve may attack you. In truth the disbelievers are an open enemy to you”.143 It is said that this was cAHsha’s opinion* They also maintained that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) used to curtail his prayers as he was in a state of fear.

Zorluk unsurunu dikkate alanların görüş ayrılığının temeli, sahabenin bu konudaki ihtilafından kaynaklanmaktadır. Nitekim dört bark ölçüsü hakkındaki görüş İbn Ömer ve İbn Abbas'tan rivayet edilmiş ve Malik tarafından nakledilmiştir. Üç gün görüşü ise İbn Mesud, Osman ve başkalarından rivayet edilmiştir.

The basis for the disagreement of those who took into consideration the element of hardship stems from the disagreement of the Companions over this. Thus, the opinion about four barids is related from Ibn TJmar and Ibn c Abbas, and has been reported by Malik. The opinion about three days is related from Ibn Mas ud, TJthman, and others.

Üçüncü noktaya gelince, yani kısaltmanın caiz olduğu yolculuğun türüne ilişkin olarak, bazı fakihler, hac, umre ve cihad gibi Allah'a yakınlık kazanmak amacıyla yapılan bir yolculukta kısaltmanın caiz olduğunu söylemişlerdir.

c With respect to the third point that relates to the kind of journey for which curtailment is permissible, some of the jurists said that it is permitted in a journey undertaken to seek nearness to Allah, like hajj, ^umra, and jihad.

• Bu görüşü benimseyenler arasında Ahmed de vardır. Bazıları bunu, günah olmayan (mubah) bütün yolculuklarda caiz görmüş ve böylece günah işlemek amacıyla yapılan yolculukları bunun dışında tutmuştur. Bu, Malik ve eş-Şafiî'nin görüşü idi. Bazıları ise

• Those who upheld this opinion include Ahmad. Some of them permitted it in all permissible (mubdh) journeys, thus, excluding journeys undertaken for ev design. This was the opinion of Malik and al-Shafi T. Some of c 189

Bu, her türlü yolculukta – ister yakınlık aramak için, ister mübah olan, ister kötü bir niyetle olsun – izin verdiler. Bu, Ebu Hanife'nin, onun öğrencilerinin, es-Sevri'nin ve Ebu Sevr'in görüşüydü.

them allowed it in any kind of journey whether for seeking nearness, permissible, or for evil design. This was the opinion of Abu HanTfa, his disciples, al-ThawrT, and Abu Thawr.

Görüş ayrılıklarının nedeni, akli anlam ile zahiri anlamın, Peygamberin (ﷺ) fiillerinden çıkan delille çelişmesinden doğmaktadır. Zorluk unsurını veya "yolculuk" teriminin zahiri anlamını dikkate alanlar, bir yolculuk türü ile başka bir yolculuk türü arasında ayrım yapmadılar. Peygamberin (ﷺ) fiillerinden çıkan delili dikkate alanlar, Allah'a yakınlık kazanmak amacıyla yapılan yolculuk dışında bunun caiz olmadığını söylediler; çünkü Peygamber (ﷺ) yalnızca Allah'a yakınlık kazanmak amacıyla yapılan bir yolculukta namazları kısaltmıştır. Caiz olan yolculuk ile haram bir maksatla yapılan yolculuk arasında ayrım yapanlar ise bunu hükmün daha titiz bir uygulamasıyla yapmışlardır. Bu kural, haram şeyleri elde etmek için ruhsatlardan yararlanmanın caiz olup olmadığı meselesiyle ilgilidir. Bu konuda akli anlam ile zahiri anlam birbiriyle çeliştiğinden, fakihler bu husustaki görüşlerinde ayrılığa düşmüşlerdir.

The reason for their disagreement springs from the conflict of the rational meaning, or the apparent meaning, with the evidence arising from the acts (of the Prophet). Those who took into account the element of hardship or the apparent meaning of the term “journey” did not differentiate between one kind o f journey or another. Those who took into account the evidence arising from the acts said that it is not permitted, except in a journey undertaken to seek nearness to Allah, as the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) did not ever curtail prayers, except during a journey undertaken to seek nearness to Allah. Those who distinguished between a permissible journey and one undertaken with unlawful design in mind did so through an enhanced application of the rule. The rule pertains to whether exemptions are permitted in the pursuit of unlawful things. In this issue the rational meaning is in conflict with the apparent meaning, therefore the jurists differed over it.

Dördüncü noktada, yolcunun namazı hangi noktadan itibaren kısaltabileceği meselesiyle ilgili olarak Mâlik, el-Muvatta'da şunu söylemiştir: Kişi, köyün dış kesimindeki yerleşim alanından çıkmadıkça namazı kısaltmaz ve bu yerleşim alanlarından ilkine ulaşmadıkça tam namaza başlamaz. Ondan rivayet edildiğine göre, kalabalık bir köyde ise kişi oradan üç mil uzaklaşmadıkça namazı kısaltmaz. Ona göre, bir rivayete göre, bu mesafe, şehir merkezinin dışında oturan kimselere Cuma namazının farz olduğu alanın sınırıdır. Birinci görüş ise çoğunluk tarafından benimsenmiştir.

On the fourth point that relates to the question of from which spot may the traveller commence to curtail prayers, Malik stated in al-Muwatta* that prayers are not to be curtailed until the person has left the dwellings area on the outskirts of the village and he does not begin to offer full prayers till he reaches the first of such dwellings. It is also related from him that the person is not to curtail prayers in case of the well-populated village until he is at a distance of three miles from it and this, according to him in one narration, is the boundary for the area in which Friday prayers are obligatory on the persons living outside the centre of the town. The first opinion was adopted by the majority.

Bu ihtilafın sebebi, terimin anlamı ile fiillerden çıkan delil arasındaki çelişkidir. Zira "yolcu" kelimesi, kişi yolculuğa başladığı andan itibaren bu adla anılır. Terimin ifade ettiği anlamı dikkate alanlar, kişinin köyün evlerini geçer geçmez namazı kısaltması gerektiğini söylemişlerdir. Fiillerin delilini, yani Peygamber'in (ﷺ) fiillerini dikkate alanlar ise köyün evlerinden üç mil uzaklaşmadan namazı kısaltmaya başlamayacağını söylemişlerdir; çünkü bu, Enes'in rivayetinden sabittir. Enes şöyle demiştir: "Allah'ın Elçisi (ﷺ), üç mil veya üç farsah yol gittiğinde iki rekât namaz kılardı." Şu'be bunun hangisi olduğunda şüphe etmiştir.

The reason for this disagreement stems from the conflict between the meaning of the term and the evidence arising from the acts. This is so as the word “traveller” is applied to a person the moment he commences his journey. Those who took into account the connotation of the term said that as soon as he goes beyond the houses of the village he is to curtail prayers. Those who took into account the evidence of acts, that is, the acts of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), said that he is not to begin curtailing prayers, until he is at a distance of three miles from the houses of the village as this is established from the tradition of Anas, who said, “The Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to pray two rak^as when he had travelled a distance of three miles or three farasikh—Shu'ba doubted (which)”.

Yolcunun bir kasabada (yolculuğu sırasında) ne kadar süre kalabileceği ve buna rağmen namazlarını kısaltabileceği konusundaki ihtilafta birçok görüş vardır. Ebû Ömer, bunların yaklaşık on bir görüş olduğunu nakletmiştir. Ancak bilinen görüşler, şehirlerdeki fakihlerin görüşleridir ve bunların üç farklı görüşü vardır. Birincisi, Mâlik ve eş-Şâfiî'nin görüşüdür: Yolcu dört gün kalmaya karar verirse tam namaz kılmalıdır. İkincisi, Ebû Hanîfe ve Sufyân es-Sevrî'nin görüşüdür: Yolcu on beş gün kalmaya karar verirse tam namaz kılmalıdır. Üçüncüsü, Ahmed ve Dâvûd'un görüşüdür: Yolcu dört günden fazla kalmaya karar verirse tam namaz kılmalıdır.

In their disagreement over the time period for which a traveller may stop in a town (during his journey) and yet curtail his prayers there are many disputes; Abu <Umar has related about eleven opinions, but the well-known ones are those that are held by the jurists of the provinces, and they have three different opinions. First is the opinion of Malik and al-ShaficT that if the traveller decides to stay for four days he is to offer complete prayers. The second is the opinion of Abu Hanifa and Sufyan al-Thawri that if he decides to stay for a period of fifteen days he is to offer complete prayers. The third is the opini0n of Ahmad and Dawud that if he decides to stay for more than four days he is to offer complete prayers.

Görüş ayrılığının nedeni, meselenin şeriatta açıkça belirtilmemiş olması ve bu tür bir hüküm için kıyas kullanmanın herkes tarafından zayıf kabul edilmesidir. Bu yüzden hepsi, Peygamber ﷺ'in yolda durduğunda bile namazları kısaltmayı sürdürdüğü veya namazlara yolcunun hükmünü uyguladığı rivayet edilen durumlara dayanarak görüşlerini savunmaya çalışmışlardır.

The reason for disagreement arises from the fact that the matter is not expressly stated in the law, and using analogy for such prescription is deemed weak by all. All of them therefore strived to argue for their opinion on the basis of the reported circumstances in which the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) continued to curtail prayers while he stopped on the way or he continued to treat prayers with the hukm of a traveller.

Birinci grup, "Peygamber'in (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun) Mekke'de üç gün kaldığını ve hac sırasında namazını kısalttığını" bildiren rivayete dayanarak görüşünü savundu. Bu rivayette, namazın kısaltılması için bunun sınır olduğuna dair hiçbir delil yoktur; aksine, yolcunun kalış süresi üç gün veya daha az olduğunda namazlarını kısaltması gerektiğine dair bir delil sunmaktadır. İkinci grup, Peygamber'in ﷺ Mekke'de kalıp namazlarını kısalttığını bildiren rivayete dayanarak görüşünü savundu. Bazı rivayetlere göre bu, yaklaşık on beş gün sürmüştür; ayrıca (farklı şekillerde) on yedi, on sekiz veya on dokuz gün olarak da rivayet edilmiştir. Bu rivayet el-Buhârî tarafından kaydedilmiştir. Her bir rivayet, bazı gruplar tarafından benimsenmiştir. Üçüncü grup, Peygamber'in ﷺ (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun) haccı sırasında Mekke'de dört gün kalarak kısaltılmış namaz kıldığı duruma dayanarak görüşünü savundu. Malikîler ise görüşlerini, "Allah'ın Elçisi'nin ﷺ (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun), menasik ibadetlerini tamamladıktan sonra Mekke'de yolcu için üç gün süre belirlediği" yönündeki rivayetle destekledi. Onlara göre bu, üç günlük bir kalışın, kalan kişi için "yolcu" teriminin uygulanmasını engellemediğini göstermektedir; tüm âlimlerin üzerinde durduğu nokta da budur. Onlar, Peygamber'in ﷺ (Allah'ın selamı ve bereketi onun üzerine olsun) fiillerinden, yani "yolcu" teriminin, kalmayı niyetleyen kişi için ne zaman uygulanamayacağı sorusunun cevabını çıkarmaya çalıştılar. Bu sebeple, bir kısmının görüşüne göre, belirli bir süreye kadar kendisinden "yolcu" teriminin kaldırılmadığı durumda, bir engel onu (yolculuğuna devam etmekten) alıkoyuyorsa, kalış süresi süresiz olarak uzasa bile kişinin namazını kısaltmaya devam edeceğini kabul ettiler; Allah'ın dilemesiyle. Minimum süresini dikkate alanlar, rakiplerinin dayandığı azami kalış süresini de bu akıl yürütmeye dayanarak yorumladılar. Nitekim Malikiler, örneğin, Mekke'nin fethinden sonra Peygamber ﷺ'in on beş gün kaldığını, ancak bunu dört günden fazla kalmayacağını sürekli niyet ederek yaptığını söylediler. Aynı argüman, onların belirlediği süreye karşı da geçerli olabilir.

The first group argued for their opinion on the. basis of the report “that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) stayed at Makka for three days and curtailed his prayer during his himra”. There is no evidence in this that this is the limit for curtailing prayers, in fact, it does furnish an evidence that the traveller is to curtail prayers when the stay is for three days or less. The second group argued for their opinion on the basis of the report that he (the Prophet) stayed at Makka and curtailed his prayers. This he did for about fifteen days in some versions, while it is also narrated (variously) as seventeen days, eighteen days, or nineteen days. This is recorded by al-BukharT. Each version was adopted by some group. The third group argued on the basis of the stay of the Prophet (God’s peace and,blessings be upon him) at Makka for his hajj during which he offered curtailed prayers for four days. The Malikites supported their opinion with the report “that the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) determined three days for the traveller at Makka after he had completed the rituals”. This indicates in their view that a stay of three days does not stop the term “traveller” from being applicable to the person staying, and this is the point that was made by all. They strove to derive this from the acts of the Prophet'(God’s peace and blessings be upon him), that is, (the answer to the question of) when the term “traveller” is not applicable to the person who intends to stay. For this reason they agreed that if the term “traveller” is not lifted from him up to a certain period, on the basis of the opinion of one of them, the person will continue to curtail prayers if some impediment is preventing him (from resuming his journey) even if the 'stay is prolonged indefinitely (with the will of Allah). Those who took into account the minimum period of his stay interpreted the maximum period of his stay, invoked by the rival, on the basis of this reasoning. Thus, the Malikites, for example, said that the fifteen days for which the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) stayed after the conquest of Makka, he did s0 while constantly intending that he would not stay more than four days. The i ame argument can be valid against the time that they determined.

"Bu tür durumlarda müçtehidin iki yöntemden birini izlemesi daha uygundur. Birincisi, Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) namazlarını kısalttığı, bildirilen en uzun konaklama süresine hükmü bağlamasıdır. Kısaltmamak asıl ilke olduğundan, bu süreyi aşmak ancak bir delile dayanarak mümkündür; bu nedenle bu süre sınır olarak belirlenmelidir. Diğer yöntem ise asıl ilkenin, üzerinde icmâ oluşmuş en kısa süreye dayandığını savunmaktır. Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) bu asgari süreyi aşan ve namazlarını kısalttığı konaklamalarına dair rivayetler ise, yolcuya tanınan ruhsatın bu süreler için de geçerli olabileceğini gösterir. Ayrıca onun, yolcuya tanınan asgari süre kadar kalmayı niyet ederken, daha uzun kalmanın uygun olabileceğinin ona sonradan aklına geldiği de muhtemeldir. Belirsizlik olduğunda ise asıl ilkeye dönmek gerekir. Bu konuda ileri sürülen asgari süre bir gece ve bir gündür; bu görüş Rabîa ibn Ebî Abdurrahman'a aittir. El-Hasan el-Basrî'den rivayet edildiğine göre ise yolcu, şehirlerden birine varıncaya kadar, bir şehirde konakladığı durum hariç, her zaman namazını kısaltır; çünkü yolculuk ifadesi, bir şehre yaklaşıncaya kadar ona uygulanmaya devam eder. İşte namazın kısaltılmasıyla ilgili temel meseleler bunlardır."

’ It is better for the mujtahid in such cases to follow one of two methods. He t should assign the hukm to the maximum period of stay that has been reported I during which the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) curtailed I his prayers. He should fix this as the limit since not curtailing is the original | principle and it is therefore necessary that this period not be increased except ! on the basis of an evidence. The alternative is to uphold that the original J principle is based on the minimum period on which a consensus has taken ■ place and the reports about the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) that he stayed for periods in excess of this minimum during which his prayers were curtailed; this is because it is likely that it is permitted to the traveller. Further, it is also likely that he stayed with the intention of staying for the (minimum) period permitted to the traveller, but that it occurred to him that''he should stay longer. When there is an ambiguity, it is necessary to uphold the principle. The minimum that has been asserted on the issue is one day and night, and this is the opinion of RabTa ibn AbT *Abd al-Rahman. It is related from al-Hasan al-BasrT that the traveller is always to curtail prayers, except when he stays at one of the cities. This is based on* the assumption that the term “travelling” is applicable to him till he approaches one of the cities. These, then, are the governing issues related to curtailment of prayers.

Namazların birleştirilmesi konusuyla ilgili üç mesele vardır. Birincisi, bunun caiz olup olmadığıdır. İkincisi, namazların birleştirilmesinin usulüdür. Üçüncüsü, birleştirmede caiz olan şeylerdir.

Three issues are related to the topic of combining prayers. First is its permissibility. Second, the manner of combining prayers. Third, things permissible in combining.

Namazların birleştirilmesinin caizliği hakkında fakihler, hacının Arafat'ta öğle vaktinde öğle ile ikindiyi birleştirmesinin sünnet olduğu ve Müzdelife'de yatsı vaktinde akşam ile yatsıyı birleştirmesinin de sünnet olduğu konusunda ittifak etmişlerdir. Bunların dışındaki durumlarda birleştirme konusunda ihtilaf etmişlerdir. Çoğunluk bunu caiz görmüş, ancak bunun hangi durumlarda caiz olduğu ve hangi durumlarda caiz olmadığı konusunda ayrılığa düşmüşlerdir. Ebu Hanife ve talebeleri ise bunu mutlak olarak yasaklamışlardır.

About the permissibility of combining prayers, the jurists agreed that combining zuhr and <asr at the time of zuhr at *Arafa (by a pilgrim) is a sunna, and combining maghrib and Hsh& at Muzdalifa at the time of %sha> is also a sunna. They disagreed^ about combining prayers on occasions other than these. The majority permitted it, but disagreed as to the occasions on which this is permitted and those on which it is not. Abu Harnfa and his disciples prohibited this absolutely.

İhtilaflarının sebebi, cem' (namazları birleştirme) hükmünün caiz olduğuna delil olarak öne sürülen rivayetlerin yorumlanması ve bunların hükme delil kılınmasıyla ilgili tartışmalarından doğmaktadır. Bu rivayetlerin hepsi sözden değil fiilden ibarettir ve fiiller, sözlere kıyasla daha geniş yorumlara açıktır. İkincisi, rivayetlerin sıhhati hakkında bir ihtilaf vardır. Üçüncüsü, bu konuda kıyas yoluyla hüküm çıkarmanın caiz olup olmadığı hakkında bir görüş ayrılığı vardır. Görebileceğiniz gibi, ihtilafın üç sebebi vardır.

The reason for their disagreement arises from their dispute about the interpretation of the traditions that are cited in support of combining prayers and their employment as legal evidence for the permissibility of jam*. All of them comprise acts and not words, and acts are subject to wider interpretation more than are words. Second, there is a dispute about the authenticity of the traditions. Third, there is a disagreement about the permissibility of employing analogy in this. Thus, there are three reasons for disagreement, as you can see.

Anas'ın rivayet ettiği, ittifakla sahih olan ve Buhari ile Müslim tarafından kaydedilen hadis de bunlar arasındadır. Anas şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ güneş batmadan önce yola çıktığında, öğleyi ikindi vaktine kadar geciktirir, sonra inip ikisini birlikte kılardı. Eğer güneş yola çıkmadan önce batmışsa, öğleyi kılar, sonra binerdi." Yine Buhari ve Müslim'in de kaydettiği İbn Ömer'in rivayeti vardır. Şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ'in, bir sebeple yolculuğu acele ettirdiğinde, akşamı geciktirip yatsı ile birlikte kıldığını gördüm." Üçüncüsü, Malik ve Müslim'in kaydettiği İbn Abbas'ın rivayetidir. Şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ korku ve yolculuk olmaksızın öğleyle ikindiyi, akşamla yatsıyı birlikte kıldı." Bu hadisi, namazları birleştirmenin caiz olduğunu savunanlar, Resulullah ﷺ'in öğleyi ikindinin vaktine kadar geciktirip sonra ikisini birlikte kıldığı şeklinde yorumlamışlardır. Kufeliler ise Peygamber ﷺ'in öğleyi, Cibril'in imametiyle ilgili rivayetlere uygun olarak hem vaktinin sonunda hem de başında kıldığını savunmuşlardır. Onlara göre İbn Abbas'ın hadisinin bu şekilde yorumlanması uygundur; çünkü geçerli bir mazeret olmadan iki namazın, onlardan birinin vaktinde kılınamayacağı konusunda icma vardır. Ayrıca görüşlerini, İbn Mes'ud'un şu sözüne dayanarak da savundular: "Ondan başka ilah olmayan Allah'a yemin olsun ki, Allah'ın Elçisi (Allah'ın selamı ve rahmeti onun üzerine olsun), birlikte kıldığı iki namaz dışında, namazı asla vaktinin dışında kılmadı: Arafat'ta öğle ve ikindiyi, Müzdelife'de akşam ve yatsıyı birleştirerek kıldı." Ayrıca şöyle dediler: "Bu rivayetleri bizim söylediğimiz anlamda da, sizin söylediğiniz anlamda da yorumlamak mümkündür. Ancak namazların belirli vakitleri ve vakit içinde nasıl kılınacağı sabit bir esastır; sabit bir esastan, yoruma açık bir meseleye kaymak caiz değildir."

Namaz birleştirmeyi yolculukta uygulayanlar, bunun biçimi konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bunlardan bazıları, birinci namazı geciktirip ikinci namazla birlikte kılmanın daha tercih edilir olduğunu söylemişlerdir; ancak her ikisi de birinci namazın vaktinde birleştirilirse bu da caizdir. Bu, Malik'ten gelen bir rivayettir. Bazıları ise ikisini eşit görmüşlerdir; yani ikinci namaz birinci namazın vaktine çekilebilir ya da bunun tersi yapılabilir. Bu, eş-Şafiʿî'nin görüşüdür ve Malik'ten, Medine fakihleri aracılığıyla nakledilen bir rivayettir; birinci görüş ise Malik'ten İbn el-Kâsım yoluyla nakledilmiştir. Bu tür birleştirme (birinci namazı ikincinin vaktine kadar geciktirme), Enes'in rivayetiyle sabit olduğu için Malik'e göre daha tercih edilirdir. Her iki yöntemi eşit sayanlar, adaletin esas alınarak tercih yapılmayacağı ilkesine dayanmışlardır. Yani hadisle amel etmenin gerekliliğini belirlemede bir adalet, başka bir adalete tercih edilmez. Buna göre Muaz'ın rivayeti sahih olarak sabit olursa, tıpkı Enes'in rivayeti de sabit olduğunda ona uymak gerektiği gibi, ona uymak da gereklidir; her iki rivayetin ravilerinin adaleti sabit olduğu sürece, bir rivayetin ravilerinin adaleti diğerinin adaletinden daha güçlü olsa bile durum böyledir.

Those who .upheld the combining of prayer during a journey differed about its manner. Some of them said that it is preferable to delay the first prayer and offer it with the second prayer, however, if they are combined within the timing of the, first this is also permitted. This is one narration from Malik. Some of them deemed the two equal, that is, the second may be advanced to the timing of the first or it may be the other way round. This is akShafWs opinion and is a narration from Malik through the jurists of Medina, while the first has been related by Ibn akQasim from him. This kind of combination (delaying the first to the time of the second) is preferable according to Malik, as it has been established through the tradition of Anas. Those who considered the two methods as equal relied on the principle that preference is not undertaken on the basis of ^adala, that is, one <adala is not be preferred over another <adala for determining the obligation of acting upon the tradition. This means that if the tradition of Mu<adh is proved authentic it is obligatory to act upon it, just as it is obligatory to act upon the tradition of Anas, if the 'addla of the transmitters of both traditions is established, and even if the ^addla of the transmitters of one tradition is stronger than that of the other.

Namaz birleştirmenin caiz olduğunu savunanlar, yolculuğun namazların birleştirilmesine izin veren sebeplerden biri olduğu konusunda birleşmişlerdir. Yerleşim yeri içinde namazların birleştirilmesi ve bunun caiz olmasını sağlayan yolculuğun şartları konusunda ise ihtilaf etmişlerdir. Bazıları, mahiyeti ne olursa olsun her türlü yolculuğu namazları birleştirmek için geçerli bir sebep saymış; bazıları ise belirli bir biçim ve belirli bir tür namaz şart koşmuştur. Malik, İbn Kasım'ın kendisinden naklettiğine göre, belirli bir yolculuk biçimi şart koşanlardandır. Yolculuğun kendisine zor gelmesi dışında yolcunun namazları birleştirmemesi gerektiğini söylemiştir. Şafiî ise bunu şart koşmayanlardandır ve bu görüş Malik'ten de bir rivayettir. Bu görüşü (Malik'inkini) benimseyenler, İbn Ömer'in şu sözüne dayanmışlardır: "Resulullah ﷺ'in, (bir sebepten dolayı) yolculuğunu acele ettirdiği zaman, akşam namazını Şafak'a bağlamak için geciktirdiğini gördüm." Bu görüşü benimsemeyenler ise Enes ve başkalarının rivayetlerinin zahirî anlamını benimsemişlerdir.

Those who upheld the permissibility of combining prayers agreed that travel is one of the causes permitting the combining of prayers. They disagreed about combining prayers within a settlement and also about the conditions of travel that permits it, as some of them considered any kind of journey, whatever its nature, to be a valid cause for combining prayers, while others stipulated a particular form and a particular kind of prayer. Malik is one of those who stipulate a particular form of journey, according to the narration of Ibn ak Qasim from him. He said that the traveller is not to combine prayers unless the journey becomes cumbersome for him. Al-ShafiT is among those who did not stipulate this, and this is also one narration from Malik. Those who adopted this opinion (Malik’s) relied on the saying of Ibn TJmar “I have seen the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him), when he was hastening his journey (for some reason), delaying maghrib so that he would combine it with Sshff”. Those who did not hold this opinion adopted the apparent meaning of the traditions of Anas and others.

Benzer şekilde, daha önce de belirttiğimiz gibi, namazların birleştirilmesinin (cem) caiz olduğu yolculuğun türü konusunda da ihtilaf etmişlerdir. Bazıları bunun, hac veya savaş (cihad) gibi takva ile yapılan bir yolculuk olduğunu söylemiştir; İbnu'l-Kasım'ın rivayetinin zahiri anlamı da budur. Bazıları ise bunun, caiz olan bir yolculuk olduğunu (takva ile veya meşru herhangi bir maksatla yapılan), haram bir amaçla yapılan yolculuğun aksine olduğunu söylemiştir. Bu, eş-Şâfiî'nin görüşü ve Medineli âlimlerin Mâlik'ten nakline göre zahiri anlamdır. Bu konudaki ihtilaflarının sebebi, namazın kısaltıldığı yolculuk konusundaki ihtilaflarının sebebiyle aynıdır; ancak o durumda mana geneldir, çünkü kısaltma hem sözle hem de fiille (Peygamber'den) rivayet edilmiştir, birleştirme ise yalnızca fiille rivayet edilmiştir. Birleştirmeyi, Allah Resûlü'nün (Allah'ın selam ve rahmeti üzerine olsun) namazlarını birleştirdiği yolculuk türleriyle sınırlandıranlar, onu diğer yolculuk türlerinde caiz görmemişlerdir; onu yolcu için bir ruhsat türü sayanlar ise diğer yolculuklarda da geçerli kabul etmişlerdir.