Cuma namazının şartlarının, farz namazlar için belirlenmiş olan şartların ta kendisi olduğunda, yani önceki sekiz şartta ittifak ettiler; ancak bunların vakti ve ezanı konusunda ihtilaf ettiler. Benzer şekilde, Cuma namazına özgü şartlar hakkında da ihtilaf ettiler.
They agreed that the conditions of the Friday prayer are the very conditions | jetennined for obligatory prayers, that is, the eight preceding conditions, except for the time and the call for prayer, for they disagreed about these, t Similarly* they disagreed about the conditions specific to the Friday prayer.
Cuma namazının vaktine gelince, fakihlerin çoğunluğu bunun bizzat öğle namazının vakti, yani güneşin zevalinin vakti olduğunu ve güneş zeval etmeden kılınmasının caiz olmadığını ileri sürmüşlerdir. Ahmed ibn Hanbel'in de aralarında bulunduğu bir grup fakih ise güneş zeval etmeden önce kılınmasının caiz olduğunu savunmuştur.
With respect to the time (of the jumufa prayer), the majority of the jurists I maintained that it is the time for zuhr itself, that is, the time of the declining of 1 the sun, and that it is not permitted before the declining of the sun. A group of jurists, including Ahmad ibn Hanbal, maintained that it is permitted to observe it before the declining of the sun.
Bu görüş ayrılığının sebebi, Cuma namazının erken kılınmasını teşvik eden rivayetlerin anlamı üzerindeki tartışmadır. Örneğin Buhârî'nin Sehl İbn Sa'd'dan rivayet ettiği hadis, şöyle der: "Peygamber (ﷺ) zamanında Cuma namazından sonra öğle yemeği yemez, öğle uykusu uyumazdık." Bir başka rivayette ise şöyle denir: "Duvarların gölgesi belirmeden namazı kılar, sonra dönerlerdi." Bu rivayetlerden, namazın güneş zevale ermeden önce kılındığını anlayanlar bu uygulamaya izin vermiştir. Bu rivayetleri yalnızca tekbirin başlaması anlamında yorumlayanlar ise buna izin vermemiştir. Böylece kaynaklar bu konuda birbiriyle çelişmemiş olur.
Bu yorumu benimsemenin dayanağı, Enes İbn Malik'in rivayetidir: "Peygamber (ﷺ) güneş zevale erdiğinde namaz kılardı." Ayrıca Cuma namazı öğle namazının yerine geçen bir namaz olduğundan, vaktinin de öğle vakti olması gerekir. Bu nedenle uzlaştırma yoluyla, o rivayetlerin tekbir anlamına gelecek şekilde yorumlanması zorunlu hale gelir. Zira bu rivayetler, Cuma namazının vaktinin güneşin zevalinden önce başladığını açıkça göstermemektedir. Çoğunluğun görüşü de budur.
The reason for this disagreement stems from the dispute over the meaning of the traditions urging the early observance of the Friday prayer, like the one recorded by al-Bukhari from Sahl ibn SaM, who said, “We did not take lunch or a midday nap, during the time of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him), until after the Friday prayer”; likewise another report says, “that they used to pray and return before the walls had cast their shade”. Those who understood from these traditions that the prayer was observed before the declining of the sun permitted it, while those who only interpreted them to mean (just starting with the) takbir did not permit it, so that the sources may not conflict with each other on this topic. The reason (for upholding this interpretation) is that it is established through the tradition of Anas ibn Malik “that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) used to pray when the sun had declined”. Further, as the Friday prayer is a substitute for the (regular) zuhr prayer, it is necessary that its time be the time for zuhr. It therefore becomes necessary by way of reconciliation to construe those traditions so that they apply to takbir, for they do not indicate explicitly that the time (for the Friday prayer) starts before the declining of the sun, and that is what the majority uphold.
Cumhurun görüşüne göre, Cuma namazının ezanının vakti, imamın minbere oturmasıyla başlar. Ancak âlimler, imamın önünde bu ezanı okuyacak müezzinin bir mi, yoksa daha fazla mı olacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları, imama karşı yalnızca bir müezzinin ezan okuması gerektiğini ve alım satımın haram kılındığı ezanın bu olduğunu ileri sürmüştür. Bazıları ise iki müezzinin, daha fazla olmayarak, ezan okuması gerektiğini söylemiştir. Diğerleri ise bu ezanı üç müezzinin okuması gerektiğini belirtmiştir. Bu görüş ayrılığının sebebi, bu konudaki rivayetlerin birbiriyle çelişmesinden kaynaklanmaktadır. Buhârî, es-Sâib b. Yezîd'den şöyle rivayet etmiştir: "Cuma günkü ezan, Peygamber ﷺ'in zamanında, Ebû Bekir ve Ömer'in zamanında da, imam minbere oturduğunda okunurdu. Osman'ın zamanında halk çoğalınca, ez-Zevrâ denilen yerden üçüncü bir ezan okunmaya başlandı." Yine es-Sâib b. Yezîd'den şöyle rivayet edilmiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ'in zamanında Cuma namazı için yalnızca bir müezzin vardı." Saîd b. el-Müseyyeb'den şöyle rivayet edilmiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ, Ebû Bekir ve Ömer'in zamanlarında Cuma ezanı, imam çıktığında okunan tek bir ezandı. Osman'ın zamanında ise halk çoğalınca, insanları Cuma namazına hazırlanmaya teşvik etmek için bu ilk ezana bir ezan daha ekledi." İbn Habîb, Allah'ın Resulü ﷺ'in zamanında müezzinlerin üç kişi olduğunu rivayet etmiştir.
The majority of the jurists agree that the time of adhan (for the Friday prayer) starts when the imam seats himself at the pulpit. They disagreed, however, on whether a single mu*adhdhin or more should make the call for prayer in front of the imam. Some of them maintained that only one mtfadhdhin is to make the call while facing the imam, and this is the call with which buying and selling are declared prohibited. Some other jurists said that there should be two mu*adhdhins, and not more, who are to make the call, while others have said that in fact three of them should make the call. The reason for the disagreement derives from the conflict of traditions about this. It is recorded by al-BukharT from al-S^ib ibn Yazid that he said, “The call on Friday, during the time of the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) and also during the time of Abu Bakr and °Umar, was made when the imam had seated himself at the pulpit. When at the time of TJthman the population had increased, a third call was instituted to be delivered from ah Zawra”. It is also related from al-Sa’ib ibn YazTd that he said, “In the time of the Messenger , of Allah (God’s peace and blessings be upon him) there was only one mi^adhdhin for the Friday prayer”. It is related from SacTd ibn al- Musayyab that he said, “The call for the Friday prayer during the periods of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) and Abu Bakr and HJmar used to be a single call when the imam came out, but when it was the time of TJthman and the population increased he added’ to the one initial call in order to induce the people to get ready for the Friday prayer”. Ibn Habib has related “that the mtfadhdhins during the time of the Messenger of Allah (God’s peace and blessings be upon him) used to be three”.
Bir grup fakih, el-Buhârî'nin rivayetinin zahirî anlamına uyarak Cuma günü iki müezzinin ezan okuması gerektiğini savundu. Bazı başka fakihler ise tek bir müezzin bulunması gerektiğini ileri sürdü. Bunlar, "Osman'ın zamanına gelindiğinde ve nüfus arttığında üçüncü bir ezan ihdas edildi" sözlerinin anlamının, ikinci ezanın ... olduğu yönünde olduğunu söylediler. Diğerleri ise, muhaddislerin katında zayıf olduğu kabul edilen İbn Habib'in rivayetlerine, özellikle de yalnızca onun naklettiği rivayetlere dayanarak bu görüşü benimsediler.
A group of jurists followed the apparent meaning of the report by al-Bukhari and maintained that on Friday two mu>adhdhins are to make the call. Some other jurists maintained that there should be a single mi^adhdhin. They said that the meaning of the words “When it was the time of TJthman and the population increased, a third call was instituted”, is that the second call was the Others adopted what is reported by Ibn Habib, although the traditions of Ibn Habib are weak according to the traditionists, especially those that only he has related.
Cuma namazının farz ve sahih olması şartları arasında cemaatin bulunmasının bir şart olduğu konusunda herkes birleşmiştir; ancak cemaatteki (asgari) kişi sayısı konusunda ihtilaf etmişlerdir. Bazıları, imamla birlikte bir kişinin bulunmasının yeterli olduğunu söylemiştir. Bu, et-Taberî'nin görüşüdür. Bazıları, imamın dışında iki kişinin bulunması gerektiğini söylemiştir. Bazıları ise imamın dışında üç kişinin bulunması gerektiğini söylemiştir; bu, Ebû Hanîfe'nin görüşüdür. Bazıları kırk kişinin bulunmasını şart koşmuştur; bu, eş-Şâfiî ve Ahmed'in görüşüdür. Bazıları ise otuz kişi olması gerektiğini söylemiştir. Bazıları ise bir sayı belirlemeyip, bir yerleşim yerini oluşturmaya yetecek sayıda olmasının gerektiğini söylemiştir. Dolayısıyla Mâlik'in benimsediği bu görüşe göre, üç veya dört kişiyle (Cuma namazı) caiz değildir.
It is agreed upon by all, in the conditions of obligation and validity of the Friday prayer, that a condition for it is the congregation (jamfra), but they differed a6out the (minimum) number in the congregation. Some of them said that one person with the imam is sufficient. This is the opinion of al-Tabari. Some said that there should be two persons besides the imam. Some said that there should be three persons besides the imam-, this is the opinion of Abu HanTfa. Some of them stipulated the presence of forty persons, which is the opinion of al-Shafi<i and Ahmad, while some said there should be thirty. Some did not fix a number, but said that it should be a number sufficient to establish a settlement. Thus, according to this opinion, which was held by Malik, it (Friday prayer) is not permissible with three or four persons.
İhtilaflarının sebebi, çoğul olarak anılabilecek asgari sayının üç mü, dört mü yoksa iki mi olduğu; bu sayıya imamın dahil edilip edilmeyeceği üzerindeki tartışmalarından kaynaklanır. Ayrıca bu namaz bakımından çoğulluğun, çoğu durumda uygulanan asgari sayı olan dörtten fazla ya da üçten fazla olup olmadığı da tartışma konusudur.
Şartın, çoğulun uygulandığı asgari sayıyla belirlenmesi olduğunu savunanlar, yani çoğulun asgarisini iki sayanlar, cuma namazının imam ve bir başka kişiyle geçerli olduğunu söylemişlerdir. Bu, imamı sayıya dahil edenlerin görüşüdür. İmamı sayıya dahil etmeyenlerden olanlar ise cuma namazının imam dışında iki kişiyle geçerli olduğunu benimsemişlerdir.
Çoğulun asgarisini üç sayanlar ve imamı sayıya dahil etmeyenler, cuma namazının imam dışında üç kişiyle geçerli olduğunu söylemişlerdir. İmamı sayıya dahil edenler ise görüşleri bakımından, çoğulun asgarisinin iki olduğunu ve cemaatte imamın sayılmadığını savunanların görüşüyle aynı noktada buluşmuşlardır.
Örfte cemaate uygulanan şeyi dikkate alanlar ise cuma namazının iki ya da dört kişiyle geçerli olmadığını söylemişler, bunun için bir asgari sınır belirlememişlerdir. Cuma cemaatinin şartı daimi bir yerleşim yerinde kılınması olduğundan, bu görüşte olanlar kendi başlarına daimi bir yerleşim kurabilecek sayıda insanı şart koşmuşlardır. Bu, Mâlik'in (Allah ona rahmet etsin) görüşüdür. Sayıyı kırk olarak belirleyenler ise Peygamber'in hicretinden hemen önce Medine'de ilk kez cuma namazını kılan topluluğun sayısının kırk olduğu rivayetine dayanmışlardır. Cuma namazının şartlarından biri de budur; yani hem vücub şartları hem de sıhhat şartları. Cuma namazının şartlarında olduğu gibi, bazıları yalnızca vücub şartıdır, bazıları ise her iki özelliği birlikte taşır; yani hem vücub şartı hem de sıhhat şartıdır.
The reason for their disagreement stems from their dispute over the minimum number that can be referred to in the plural whether this is three or four or two, and whether the imam is included in-this number. Further, whether the plural for purposes of this prayer is the minimum that is applied in most cases, which is more than four or three. Those who maintained that the condition here is designation with the minimum to which the plural is applied—and for them the minimum for the plural was two—said that the jumu'a is valid with two persons, the imam and another; this was the view of those who included the imam in the count, but if they were among those who did not include the imam in the count, they held that it is valid with two ersons besides the imam. Those for whom the minimum for plurality was three, and they were not including the imam in the count, said that jumu^a is valid with three persons besides the imam, but if they were among those who included the imam in the count, their opinion conformed with the opinion of those who said that the minimum for plurality was two while not counting the imam in the congregation. Those who took into account what is usually applied to a congregation by custom, said that it is not valid with two or with four, and they did not fix a minimum limit for this. As the condition for the (validity of) Friday congregation was that it be held in a permanent settlement, they fixed for this a number of people who are able to establish a permanent settlement by themselves. This is Malik’s opinion (God bless him). Those who fixed the number at forty did so relying on the report that this was the number of the group who held the Friday prayers for the first time (in Medina, just before the Hijra of the Prophet). This, then, is one of the conditions of the Friday prayer, that is, conditions of obligation and conditions of validity, as in the conditions for the Friday prayer, some are the conditions of obligation alone, while there are others that combine the two factors, I mean, they are the conditions of obligation as well as those of validity.
İkinci şart (vacip olma ve geçerlilik şartı), (kalıcı) bir yerleşim yerinde kılınmasıdır ve mümin orada ikamet eden biri olmalıdır, yolcu olmamalıdır. Âlimler bu konuda hemfikirdir; çünkü yolcuya cuma namazının farz olmadığı konusunda ittifak etmişlerdir. Bu görüşe Zâhiriler karşı çıkmış, cuma namazının yolcu için de farz olduğunu savunmuşlardır. Ebû Hanîfe, kalıcı bir yerleşim yerinin ve onunla birlikte (yöneten) bir idarecinin bulunmasını şart koşmuş, ancak cemaatin sayısı konusunda bir şart öne sürmemiştir.
The second condition (of obligation and validity) is that it should be held in a (permanent) settlement (and the believer must be a resident there, not a traveller). The jurists agreed about this because of their agreement that the Friday prayer is not obligatory for a traveller. This is opposed by the Zahirites who hold that the jumu'a is obligatory for a traveller as well. Abu HanTfa stipulated that there should be a permanent settlement and a (governing) authority along with it, but he did not stipulate a number.
Bu konudaki görüş ayrılığının kaynağı, Peygamber'in (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) bu namazı kıldığı dönemdeki koşulların, bu namazın geçerliliği için mi yoksa farz oluşu için mi şart sayılması gerektiği sorusudur. Peygamber (God'un selamı ve bereketi onun üzerine olsun) bu namazı daima kalıcı bir yerleşim yerinde (köy ya da kasaba) ve merkezi bir camide, cemaatle kılardı. Peygamber'in namazıyla bu çevre koşullarını ilişkilendirenler, bunların varlığını Cuma namazı için şart koştular. Bu unsurların yalnızca bir kısmını Cuma namazıyla ilişkilendirenler ise yalnızca bu kısımları şart koştular, diğerlerini dışarıda bıraktılar. Malik'in, namazın camide kılınmasını şart koşup, yerleşim yerinde olmasını ve yönetici bir otoritenin bulunmasını şart koşmaması bunun bir örneğidir. Bu konuyla bağlantılı olarak, fakihlerin başka noktalarda da ihtilaf ettiklerini belirtebiliriz; örneğin bir kasabada iki veya daha fazla Cuma cemaatinin kurulup kurulamayacağı konusunda ihtilaf etmişlerdir.
Bu koşullar ve fiiller arasından bazılarını şart koşmadaki görüş ayrılıklarının sebebi, bunlardan bazılarının namaz fiillerine diğerlerinden daha uygun olmasıdır. Bu yüzden cemaatle kılınmasının şart koşulmasında ittifak etmişlerdir, çünkü cemaatle kılmak Müslüman namazının yasal bir özelliğidir. Aynı şekilde Malik, Cuma namazının cemaatle kılınmasını bir yerleşim yerinin ve denetleyici bir otoritenin varlığına bağlamamıştır; çünkü bunları namazın temsil edici bir özelliği ya da namazla yakından ilgili koşullar olarak görmemiştir. Ancak Cuma cemaatinin camide kurulmasını şart koşmuştur, çünkü cami namazla yakından ilişkilidir. Ancak onun ashabı, caminin bir çatısının olup olmaması ve bu camide Cuma namazlarının düzenli olarak kılınmasının şart olup olmadığı konusunda ihtilaf etmiştir. Belki bu, fazla deşmek anlamına gelir ve Allah'ın dini kolaylık ister. Birisi şu itirazı ileri sürebilir: Eğer bütün bunlar namazın sahih olmasının şartları olsaydı, Peygamber ﷺ bunlar hakkında sessiz kalmazdı ve Yüce Allah'ın, "Sana, insanlara kendilerine indirileni açıklaman için Zikri indirdik"130 ve "Sana Kitabı ancak onların ihtilaf ettikleri hususları açıklaman için indirdik"131 buyruğu gereği bu açıklamayı yapmaktan geri durmazdı. Doğrusunu Allah bilir.
The reason for disagreement in this matter arises from whether or not the circumstances prevailing at the time the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) held this prayer are to be considered as conditions for the validity or for the obligation of this prayer. It happened that the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) always observed this prayer in a congregation in a permanent settlement (village or town) and in a central mosque. Those who maintained that the linking of these surroundings with his prayer renders them conditions for the Friday prayer stipulated their existence as a condition. Those who linked (only) some of these (elements) with his Friday prayer stipulated (only) these as conditions to the exclusion of others. This is like the stipulation by Malik of observing it in a mosque, and dropping the condition that it should take place in a permanent settlement and that there should be (a ruling) authority. In relation to this topic, we may add that the jurists disputed other points, like their disagreement over whether two or more Friday congregations could take place in one town.The reason for their disagreement in stipulating some of these related circumstances and acts is that some of these circumstances are more suited to the acts of prayer than others. It is for this reason that they agreed upon the stipulation of performing it in a congregation as congregating is a legal feature of the Muslim prayer. For this reason also Malik did not stipulate that the observance of the Friday prayer in a congregation should be conditional on the existence of a settlement and a supervising authority, because he did not consider these as either representative features of prayer or circumstances closely related to prayer. Yet he stipulated that the Friday congregation be held in a mosque as the mosque is closely related to prayer. His disciples however, differed to the extent of whether the mosque should have a roof, and whether it is a condition that Friday prayers are regularly held in this mosque. Perhaps this amounts to too much probing, and the Din of Allah requires ease. Someone may raise the objection that if all these were the conditions for the validity of prayer, the Prophet (God’s peace and blessings be upon him) would not have remained silent about them and he would not have failed to give the explanation because of the words of the Exalted, “We have revealed unto thee the Remembrance that thou mayst explain to mankind that which hath been revealed for them”,130 and His words, “And We have revealed the Scripture unto thee only that thou mayst explain unto them that wherein they differ”.131 Allah guides to what is right.