بیشکه، د اسلامي ژوند د بیا رامینځته کولو لپاره د یوې ډلې یا ډلو شتون چې د خلافت د قائمولو د کار له لارې کار کوي، یو شرعي واجب دی. دا لوی آیت دا ثابته کړې ده: «او باید له تاسو څخه یوه داسې ډله وي چې خلک خیر (اسلام) ته بلنه ورکوي، معروف ته امر کوي او منکر څخه منع کوي. او دوي دي چې بریالي دي.» [TMQ 3:104]. په دې آیت کې الله ﷻ مسلمانان د اجتماعي فرض په توګه مکلف کړي چې لږترلږه یوه داسې ډله ولري چې کار یې د خیر (اسلام) ته بلنه وي.

Indeed, the obligation of the presence of a group or groups that work to resume the Islamic way of life, via the work to establish the Khilafah, is a Shar’ee obligation. The noble ayah has demonstrated this; “And let there arise out of you a group inviting to all that is good (Islam), enjoining the ma’roof and forbidding the munkar. And it is they who are successful.” [TMQ 3:104]. In this ayah Allah 􀀬 obliged the Muslims, as a collective duty, to have at least one group whose work will be the call to the khayr (Islam)

او د معروف (نیکۍ) امر کول او له منکر (بدۍ) منع کول.

and enjoining the ma’roof (good) and forbidding the munkar (evil).

د «ولتکن» (وَلْتَکُن) سره امر، چې «باید وي» معنی لري، د وجوب امر دی، ځکه چې دعوت او د معروف امر او د منکر نهي دواجب دی.

The imperative command in, “Let there be” (wal takun), is one of obligation and that is due to the obligation of da’wah and enjoining the ma’roof and forbidding the munkar.

«من کم» یہاں تبعیض کے لیے ہے، کیونکہ ایک شرعی قرینہ موجود ہے، اور وہ یہ کہ امر بالمعروف اور نہی عن المنکر کا فریضہ فرض کفایہ ہے، اور ہر شخص کے بس میں نہیں کہ اسے انجام دے، کیونکہ اس کے لیے ایسا علم، فہم اور حکمت درکار ہے جو ہر کسی کے پاس نہیں۔ لہٰذا لفظ «امّۃ» (جماعت) سے مراد مسلمانوں میں سے ایک گروہ ہے، نہ کہ مسلمانوں کی پوری جماعت۔ حکم کا مدار اس بات پر ہے کہ مسلمانوں میں سے ایک گروہ ضرور موجود ہو۔

“From amongst you” (minkum), here is partative (tab’eedh) due to a Shar’ee indication (qareenah) which is that the obligation of enjoining the ma’roof and forbidding the munkar is a collective obligation, and not within the ability of everyone to undertake it, since it requires knowledge, understanding and wisdom that not everyone has. Therefore, the word, “ummah” (group) has come to mean a group from amongst the Muslims, not the whole group (jama’ah) of the Muslims. The command is focused on the obligation to have a group from amongst the Muslims.

دا لفظ «امت» په قرآن کریم کې د «یوې ډلې» په معنا راغلی دی، کله چې الله ﷻ د موسیٰ (ع) په اړه فرمایلي: «او کله چې هغه د مدین د اوبو ځای ته ورسید، هلته یې د خلکو یوه ډله وموندله چې خپلو غواګانو ته اوبه ورکوي.» [سورت القصص ۲۸: ۲۳] هغه ډله چې امر پرې شوی، هر ډول ډله نه ده، بلکې د مسلمانانو څخه یوه ډله ده، چې دندې یې په دې نیک آیت کې داسې بیان شوي دي: د خیر (اسلام) ته بلنه ورکول، د معروف امر کول او د منکر څخه منعه کول. دا بیان حاکم هم شامل کوي، ځکه هغه په حقیقت کې د هر معروف مشر او د هر منکر مشر استازیتوب کوي.

The word ummah has been mentioned in the Qur’an in the meaning, “a group of people” when He 􀀬 said about Musa (as); “And when he arrived at the watering (place) of Madyan, he found there ‘ummatun’ (a group of people) watering (their flocks).” [TMQ 28: 23] What is ordered is not any group but a group from amongst the Muslims, whose work has been described in the noble ayah as being the da’wah to the khayr (Islam) and enjoining the ma’roof and forbidding the munkar. This description includes the ruler because he, in terms of the reality, represents the head of every ma’roof and the head of every munkar.

دا څوک چې د خلکو چارې په اسلام او شرعي احکامو سره پالي، یا هغه چې د اسلام احکام پرېږدي او غفلت یې کوي، نو دی باید د دې په اړه حساب ورکړي. له همدې نظره ډله د سیاسي کار تعریف اخلي، ځکه چې د دې کار اړیکه واکمنانو سره ده: که هغوی شتون نه لري، نو د شریعت له غوښتنې سره سم هغوی قایمول، او که شتون لري خو له حق څخه واړول شوي وي، نو د غفلت په اړه له هغوی څخه حساب غوښتل، هغوی په حق مجبورول او له هغه سره محدودول. رسول ﷺ د دې فریضې او واکمن ترمنځ اړیکه او د هغې اهمیت په ډیرو احادیثو کې روښانه کړی دی. د مثال په توګه ﷺ فرمایلي: «په هغه ذات قسم چې زما نفس د هغه په لاس کې دی، تاسو باید معروف ته امر وکړئ او منکر څخه منع کړئ، که نه نو الله تعالیٰ به له خپله لوري په تاسو باندې عذاب واستوي، بیا به تاسو هغه ته دعا کوئ خو هغه به ستاسو دعا قبوله نه کړي.» [احمد او ترمذي روایت کړی]. ﷺ همدارنګه فرمایلي: «غوره جهاد د ظالم واکمن په وړاندې د حق خبره کول دي.» [ابن ماجه او نسائي روایت کړی]. ﷺ فرمایلي: «د شهیدانو سردار حمزه دی، او هغه سړی چې د ظالم واکمن په وړاندې ودریږي، امر بالمعروف او نهي عن المنکر وکړي او وژل شي.» [حاکم روایت کړی]. سربیره پر دې، رسول ﷺ فرمایلي: «تر دې چې دعا وکړئ، معروف ته امر وکړئ او منکر څخه منع کړئ، بیا به ستاسو دعا قبوله نه شي.» او کله چې ﷺ فرمایلي: «دین نصیحت دی.» موږ وویل: «چا ته، ای د الله رسوله؟» هغه وفرمایل: «الله عزوجل ته، د هغه رسول ته، د مسلمانانو مشرانو ته او عامو خلکو ته.» [مسلم روایت کړی]. له همدې امله د دې ډلې کار، د خیر (اسلام) ته د دعوت سربیره، د معروف امر او د منکر نهي دی. د دې یوه برخه د واکمنانو حساب کول یا د شریعت له مخې د هغوی قایمول دي. دا یو سیاسي کار دی، ځکه چې دا د واکمنانو سره اړیکه لري. له همدې امله دا آیت د اسلام پر بنسټ جوړ شوو سیاسي ګوندونو یا ډلو شتون ته اړتیا ښیي.

He either looks after the affairs of people with Islam and with the Shar’ee rules or he ignores the rules of Islam and neglects them, then he has to be taken to account for this. It is from this perspective that the group takes the description of being political, because its work relates to the rulers: establishing them via the way the Shar’a demands if they do not exist, or accounting them for their negligence, forcing them to the truth and confining them to it if they had existed and then deviated from the truth. The Messenger 􀁕 clarified the linkage between this fard and the ruler, and its importance in many ahadeeth. For instance he 􀁕 said; “By the One in Whose hands my soul rests, you have to enjoin the ma’roof and forbid the munkar, otherwise Allah will be about to send upon you a punishment from Him, then you would pray to Him but He would not answer you.” [Reported by Ahmad and Tirmizi]. He 􀁕 also said; “The best Jihaad is the word of truth spoken to a tyrant ruler.” [Reported by Ibn Maajah and Nasa’i]. He 􀁕 said; “The master of martyrs is Hamza, and a man who stood up to a tyrant ruler to enjoin (the good) and forbid (the evil) and got killed.” [Reported by al-Haakim]. Additionally, the Messenger 􀁕 said; “Enjoin the ma’roof and forbid the munkar before you make Du’aa’, then your Du’aa’ will not be answered.” And when he 􀁕 said; “‘The deen is (giving) advice (naseeha).’ We said, ‘To whom O Rasool of Allah?’ He said, ‘To Allah ‘azza wa jall, to His Messenger, the leaders of the Muslims to and their masses.’” [Reported by Muslim] That is why the work of the group, in addition to calling to the khayr (Islam) is enjoining the ma’roof and forbidding the munkar. Part of this is accounting the rulers or establishing them according to the Shar’a. This is a political work, because of its link with the rulers. Therefore, the ayah obliges the presence of political parties or groups established on the basis of Islam.

دین کے بہت سے احکام کا خلیفہ کی موجودگی کے ساتھ منسلک ہونا، اس کی موجودگی کو شرعی فریضہ بنا دیتا ہے، اور خلیفہ کے قیام کے لیے کام کرنا بھی شرعی فریضہ بن جاتا ہے، اور نتیجتاً خلیفہ کے قیام کے لیے کام کرنے والی جماعت کی موجودگی بھی شرعی فریضہ بن جاتی ہے۔ یہ سب اس اصول کی بنا پر ہے: "جس چیز کے بغیر واجب مکمل نہ ہو، وہ چیز بھی واجب ہوتی ہے" (ما لا یتم الواجب إلا بہ فہو واجب)۔ Note: The translation above is in Urdu, but you asked for Pashto. Here is the correct Pashto version: دین د ډیرو احکامو پلي کېدل د خلیفې له شتون سره تړلي دي، نو د هغه شتون شرعي فریضه ده، او د خلیفې د قیام لپاره کار هم شرعي فریضه ده، او په پایله کې د خلیفې د قیام لپاره کار کوونکې ډله شتون هم شرعي فریضه ده. دا ټول د دې اصل له امله دي: "هغه شی چې پرته له هغه واجب نه پوره کېږي، هغه شی هم واجب دی" (ما لا یتم الواجب إلا به فهو واجب).

The fact that the presence of many rules of the deen are linked with the presence of the Khaleefah makes his presence a Shar’ee obligation and makes the work for establishing him a Shar’ee obligation, and consequently makes the presence of a group working to establish the Khaleefah a Shar’ee obligation. All of this is due to the principle; “That which is necessary to establish a waajib is itself a waajib.” (maa laa yatimmul waajib illa bihi fahuwa waajib).

دا آیت، چې مدنی ده، دا واجب بيانوي چې داسې سیاسي ګوندونه جوړ شي چې پر اسلام ولاړ وي، او د دوی د کار ډول او نوعیت هم بیان کړی دی، کوم چې دعوت، امر بالمعروف او نهی عن المنکر دی. دا ځکه چې په «الخير»، «المعروف» او «المنكر» کلمو کې شوی «ال» تعریف دی، کوم چې د آیت په غوښتنه کې د ټول جنس څرګندونه کوي. د عبارت له پلوه، عموم ټولو امر شوو افرادو ته شامل دی؛ او د عمل له پلوه، دا کار لږو یا ډیرو کسانو په لاس ترسره کیدای شي. له همدې امله دا ټول هغه کسان شامل کوي چې له دې سره اړیکه لري؛ افراد، ډلې او واکمن. څومره لږ یا ډیر کسان چې دې کار ته ورشي، دا په شرع ټاکل کیږي، او د هغه هدف سره سم چې ډله د رسیدو لپاره جوړه شوې ده. دا د شخصي خوند، سرسری یا ناڅرګند انګیزو له مخې نه ټاکل کیږي. بلکه دا داسې روښانه ټاکل شوی کار دی چې که پریښودل شي، د سمون لپاره باید کار وشي. داسې ډلې ته نصیحت وړاندې شي، تر څو هغه انحراف وګوري او له هغه ځان وساتي. پس دا موضوع هم د نورو مسئلو په څیر په شرع ټاکل شوې ده، او نه د عقل، هوسونو، حالاتو یا شخصي ګټې (مصلحت) ته پریښودل کیږي.

The ayah, which is Madani in origin, has indicated the obligation of having political parties established on the basis of Islam, and it defined the kind or type of their work, which is da’wah, enjoining ma’roof and forbidding munkar. That is because the, “al” (definite article) present in the word, “al-khayr”, “al-ma’roof ” and “al-munkar” is a definite article, which means realising the (whole) gender requested in the ayah. In terms of the expression, the generality encompasses all the individuals ordered; as for implementation, it can be achieved by few or many. Hence, it includes all those related to it; individuals, groups and rulers. As for this few or many, it is determined by the Shar’a, and in accordance wih what the group has been established to achieve. It is not determined by personal taste, arbitrarily or vaguely. Rather it is a clearly defined, such that if it was abandoned, work should be done to rectify that. Advice should be offered to such a group, so it sees the deviation and avoids it. So this matter is defined by the Shar’a, like any other matter, and not left to the mind, the whims, circumstances or personal benefit (maslahah).