اسلام کا احکام کو سمجھنے کا طریقہ اس بنیاد پر قائم ہے: پہلے مسئلے کی گہری سمجھ حاصل کرنا، اس کے بعد اس مسئلے کے حل کے لیے درکار شرعی دلائل کو تلاش کرنا، ان کا مطالعہ کرنا اور ان کو سمجھنا، اور آخر میں انہی دلائل سے حکم اخذ کرنا۔

The method of Islam in understanding the ahkhaam is based upon: the deep understanding of the problem, followed by the retrieval, study and understanding of the shar’ai evidences required for the treatment of the problem, and finally, the deduction of the hukm from these evidences.

له همدې امله، د بدلون لپاره کار کوونکې ډلې (یا حزب) شتون، هغه واقعیت پورې تړلی دی چې په هغې کې دا ډله موجوده ده، د هغو شرعي احکامو د غوره کولو اړتیا له مخې چې په همدې ځانګړي واقعیت کې د بدلون لپاره اړین دي.

Thus, the presence of the group (or hizb) that works for change is related to the reality in which it exists, in respect of the necessity of adopting the Shar’ee rules that are necessary to change that particular reality in which it exists.

حقیقت کو سمجھنے کے لئے ضروری ہے کہ انسان اس کا گہرائی سے مطالعہ کرے۔

Understanding the reality demands that one undertakes thorough study of it.

شریعت را درک کرن ته د شرعي دلیلونو سرچینو تعریف کول، او د اصولو هغه قواعد ایستل اړین دي چې د استنباط (اخذ کولو) پر بنسټ ولاړ دي. دا استنباط د یو مجتهد څخه غوښتنه کوي چې د قواعدو د ټاکلو توان ولري، هغه په خپلو واقعیتونو کې پلي کړي، او د هغو احکامو د علت (الهي حکمتونو) له مخې یې نافذ کړي.

Understanding the Shar’a requires the defining of the sources of the Shar’ee evidences, and the extraction of the principles of Usool that are the laws according to which deduction takes place. This process of deduction requires a Mujtahid who has the ability to apply the rules upon their respective realities and to enforce the rules according to their ‘illah (divine reasons).

لهذا فإن تأسيس أي جماعة أو حزب مرتبط بالواقع الذي نشأ فيه. فالحزب يهدف إلى تغيير ذلك الواقع، ولذلك يجعله موضوعاً لفكره وموضوعاً للتغيير. وبناءً على ذلك، يكون الحزب أو الجماعة ملزماً بدراسة الواقع دراسة عميقة ودقيقة، وتحديد المشكلات التي يجب حلّها. والمشكلات كثيرة، ولذلك لا بد من التمييز بينها. فينبغي التفريق بين المشكلات التي كانت نتيجةً لمشكلات أخرى، وبين المشكلات التي أدت إلى تلك النتائج. ويتطلب ذلك التمييز بين المشكلة ومظاهرها الظاهرة؛ بين الداء الرئيس وأعراضه. وبهذا النوع من الفهم يتحدد الداء الرئيس والأعراض التي نتجت عنه. وبعد تشخيص الداء ينتقل المرء إلى تحديد العلاج.

Thus, the establishment of any group or party is linked to the reality in which it has emerged. The party aims to change the reality, so it makes it the object of its thought and the object of change. Consequently, the party or group is obliged to study the reality in a deep and precise manner and identify the problems that must be solved. The problems are multitudinous so it is necessary to differentiate between them. One must distinguish between the problems that were the result of other problems, and the problems that caused those results. This requires a distinction to be made between a problem and its apparent appearances; between the main illness and its symptoms. With this type of understanding, one will determine the main illness and the symptoms that resulted from it. After identifying the illness, one must move to identifying the cure.

یہاں ہم ایک ماہر ڈاکٹر کے ساتھ ایک قیاس پیش کرنا چاہتے ہیں: اسے اصل بیماری کی تشخیص کرتے ہوئے ظاہری علامات سے دھوکا نہیں کھانا چاہیے۔ اگر کسی شخص کو معدے کی بیماری ہو اور اس کی وجہ سے اسے ردِعمل ہو، اور یہ ردِعمل جلد پر خارش کے ساتھ بخار کا باعث بنے، تو اگر ڈاکٹر صرف جلد کی خارش اور بخار کا مناسب دوا سے علاج کرنے پر اکتفا کرے اور معدے کا علاج نہ کرے، تو اس کا علاج ناقص ہے اور وہ بیماری کو ختم کرنے میں ناکام رہا ہے۔ ڈاکٹر کو پہلے مسئلے کی جڑ کا علاج کرنا چاہیے، جو معدے کی بیماری ہے۔ جب یہ ٹھیک ہو جائے گی تو بیماری اپنی علامات سمیت ختم ہو جائے گی۔ اس کے بعد ڈاکٹر فیصلہ کرے گا کہ علامات کو علاج کی ضرورت ہے یا نہیں۔ وہ اس بیماری کے علاج ہی سے خود بخود ختم ہو سکتی ہیں، یا کچھ علامات باقی رہ سکتی ہیں جن کے علاج کی ضرورت ہو۔ بہرحال علامات کا علاج محض جزوی کام ہوگا، اور یوں گفتگو پہلے کی طرح جاری رہتی ہے۔

Here we would like to make an analogy with the skilled doctor; he should not be deceived by the symptoms when diagnosing the main illness. If a man has a disease of his stomach and this leads him to have a reaction, this reaction leads to the appearance of a skin rash with a fever. If the doctor is content just to treat the skin rash and fever by prescribing the appropriate medicine, and if he doesn’t treat the stomach, then his treatment is deficient and he has failed to cure the disease. The doctor must first treat the origin of the problem, which is the disease in the stomach. When this is treated, then the disease will go, together with its symptoms. After that, the doctor will decide whether the symptoms will require treatment or not. They may clear up automatically just by treating the disease that caused them, or some symptoms might remain and they may require treatment. In any case, the treatment of the symptoms will only be a partial job; and so the discussion continues as before.

په هغو شرایطو کې چې موږ اوس ژوند کوو، همدا قاعده تطبیقیږي. موږ پوهیږو چې په حقیقت کې بنسټیز ستونزې شتون لري، چې په پایله کې نورې ډېرې فرعي ستونزې زېږولي دي. یوه له هغو بنسټیزو ستونزو څخه چې اوس امت اخته کړی دا دی چې د الله ﷻ حاکمیت د مسلمانانو په ژوند کې هېڅ ځای نلري. دې ته پایله دا ده چې ډېرې جزئي ستونزې راپورته شوي دي، لکه: بېوزلي (چې له ظلم څخه پیدا کېږي)، جهالت، د بې حیایي عملونو خپرېدل او د فاسدو اړیکو تسلط. په دې اړه الله ﷻ اصلي سبب روښانه کړی دی: ﴿وَمَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ مَعِيشَةً ضَنكًا﴾ [طه: ۱۲۴]. دا جزئي ستونزې د همدې حقیقت د شتون له امله موجودې دي. دایمي او بنسټیز بدلون هغه وخت نشي رامنځته کېدای، ترڅو لومړی دا حقیقت نه وي بدل شوی. د هغو اغېزو له منځه وړل ممکن نه دي چې د الله ﷻ له نازل کړي شوي پرته بل څه ته مراجعه کېږي، تر هغې چې کار په دې متمرکز نه شي چې د اسلامي ژوند طرز بېرته راژوندی شي، د اسلامي عقیدې په سیاسي عقیده بدلون ورکړل شي چې د مسلمانانو ټولو عملونو لارښوونه وکړي، د الله ﷻ د امر او نهي له مخې، او دوی دې ته وهڅوي چې د هغه چا په واسطه حکومت قایم کړي چې الله ﷻ نازل کړی دی.

The same apply to the reality that we live in today. We know that in reality, there are fundamental problems, which in turn have created many other peripheral problems. One of the fundamental problems that afflicts the Ummah today is that Allah’s 􀀬 sovereignty has no pressence in the life of the Muslims. This has resulted in many partial problems such as; poverty (which arises from injustice), ignorance, the spread of immoral acts and the dominance of corrupt relationships. Regarding this Allah 􀀬, clarifies the main cause; “Whosoever turns away from My Reminder verily, for him is a life of hardship.” [TMQ 20:124] These partial problems exist because of the presence of this reality. The permanent and radical change cannot take place until this reality is changed first. One cannot eliminate the effects of referring to other than what Allah 􀀬 has revealed, until the work focuses on resuming the Islamic way of life, by making the Islamic ‘Aqeedah a political creed that guides all the Muslims’ actions in life, according to the orders and prohibitions of Allah 􀀬, and pushes them to establish the rule by what Allah 􀀬 has revealed.

دې ځای کې بنسټیز ستونزه نه ده تعلیمي، اخلاقي یا اقتصادي. بنسټیزه ستونزه د مسلمانانو د حقونو ژغورل او د دوی ټولنیز، اقتصادي یا نظامي حیثیت پیاوړی کول هم نه دي. بلکې ستونزه د الحاکمیة (حاکمیت) ده، د هغې عقیدوي او عملي اړخونو سره.

Hence, the fundamental problem is not educational, ethical or economic. The fundamental issue is not salvaging the rights of Muslims and strengthening their social, economic or military position. Rather the issue is al-Hakimiyyah (the sovereignty) in its creedal and practical aspects.

دا حاکمیت یوازې د الله ﷻ لپاره ده، نو په حقیقت کې باید مسلمانانو ته د خپل اسلام د احکامو په اړه بیا باور ورکړو. باید هغه څه بیرته راستانه کړو چې د عقیدې څخه د دوی په زړونو کې له لاسه ورکړل شوي دي؛ هغه علاقه چې د عقیدې څخه راوتونکی نظام د خپل ژوند په بڼه کې د تطبیق لپاره لري؛ د جنت اشتیاق او تمنا، د دوزخ څخه ویره او له هغه څخه تېښته، او د ټولو مسلمانانو - او د ټول انسانیت - د احوالو په اړه د اسلامي عقیدې له مخې اندیښنه او غم.

This sovereignty is only for Allah 􀀬, so in the reality we must regain the confidence of the Muslims in the rules of their Islam. We must restore what has been lost from the ‘Aqeedah in their hearts; the interest in establishing the system that emanates from the ‘Aqeedah in their life; to long for Jannah and yearn for it, and to fear Jahannam and escape from it, and to have concern for the conditions of all the Muslims - and the whole of mankind - through the Islamic ‘Aqeedah.

په دې پوهې سره، ډله به اصلي ستونزه تعریف کړي او په یقین سره به پوه شي چې کله چې دا ناروغي درملنه شي، نو ټول علامې به له منځه لاړې شي. له همدې امله، د حقیقت په اړه پوهه لرل ډیر مهم دي، دا څرګنده ده.

With such an understanding, the group will define the fundamental problem and know with certainty that when this disease is treated, then all the symptoms will be eliminated. So, the importance of having awareness of the reality is clear.

دا هغه څه دي چې اصولي عالمان یې "مناط" (حقیقت) بولي. دا اړینه ده چې د شرعي دلیلونو راوړلو څخه مخکې انسان مناط ښه وګوري او پلټنه یې وکړي.

This is what the Usuli scholars term the Manat (reality). It is imperative that one scrutinises the Manat before starting to bring the Shar’ee evidences.

حقیقت کا ادراک اور اسے سمجھنا، اس سے متعلق احکام کو سمجھنے سے زیادہ مشکل ہے۔ اس کے لیے دقّت و باریکی درکار ہے، کیونکہ اگر ہم حقیقت کو سمجھنے میں غلطی کر بیٹھیں - اور یہ غلط فہمی ہمارے ذہنوں میں نقش ہو جائے - پھر ہم اس حقیقت کے علاج کے لیے شرعی دلائل تلاش کرنے لگیں، تو ناگزیر طور پر ہم وہ دلائل لائیں گے جو ہمارے ذہنوں میں نقش شدہ غلط حقیقت کا علاج کرتے ہیں، نہ کہ اُس اصل حقیقت کا جس میں ہم زندگی گزار رہے ہیں۔ یوں ہم ایسے دلائل لے آئیں گے جن کا حقیقت سے کوئی تعلق نہیں ہوگا۔

Gaining awareness of the reality and understanding it is more difficult than understanding the rules that relate to it. It requires precision, because if we make a mistake in understanding the reality - and this misunderstanding is imprinted in our minds - and then start searching for the Shar’ee evidences to treat this reality, we will inevitably bring evidences that treat the erroneous reality imprinted in our minds, not the actual reality in which we live. Hence we will have brought evidences not relevant to the reality.

حقیقت کو سمجھنے کے لیے عقل کا استعمال ضروری ہے۔ یہ جائز نہیں کہ حقیقت کو ہماری سوچ کا سرچشمہ بنایا جائے۔ حقیقت سے پیدا ہونے والے حل نہیں ہونے چاہئیں۔ بلکہ حقیقت کو جیسی وہ ہے، اپنی اصلی حالت میں سمجھنا چاہیے۔

Understanding the reality necessitates the use of the mind. It is not allowed to make the reality the source of our thinking. There should be no solutions arising from the reality. Rather, the reality should be understood as it is, in its true state.