دا واضح شوی دی چې هغه دلیلونه چې د اسلامي کار د یووالي د لازمولو لپاره کارول کیږي، د دلیل په توګه نشي منل کیدای. مګر دا دا معنا نلري چې بل نظر، چې د ډلو د تعدد اجازه ورکوي، مشروع شوی دی؛ ځکه د یوه شی نفي کول د هغه ضد ثابتول نه دي. نو باید داسې دلیلونه وي چې د استدلال سمښت او د استنباط دقت ثابت کړي. نو دا دلیلونه کوم دي؟

It has been clarified that the evidences used to oblige unity of the Islamic work cannot be considered as evidence. However, this does not mean that the other opinion, which permits the plurality of groups, has become legitimate. This is because the negation of a matter does not prove its opposite. There must be evidences that demonstrate the correctness of the istidlaal (deduction), and precision of the istinbaat (inference). So what are these evidences?

دا چې په فروعو (احکامو) کې اختلاف جائز دی او په اصولو (عقائدو) کې نه دی، د داسې دلیلونو شمیر ډیر دی. سنت په فروعو کې د اختلاف د جواز څرګندونه کړې ده. له همدې امله صحابه کرام، تابعین او د سلف صالحینو علماء په فروعو کې یو بل سره اختلاف کړی دی. او د اختلاف منع په هغه اختلاف کې راغلې ده چې کافرانو کې وو، هغه چې د دین په اساسي مسائلو کې و، نه په فروعو کې. د مثال په توګه هغه اختلافات چې دوی د انبیاؤ، د قیامت د ورځې، ژوند، مرګ او د خپلو کتابونو په اړه درلودل، تر دې چې دوی ډلې، ګروهونه او ملتونه او نحل شول. دوی د هغه حق څخه لیرې شول چې الله ﷻ خپلو پیغمبرانو ته نازل کړی و، او د خپلو پیغمبرانو پیروان یې ګمراه کړل. الله ﷻ فرمایلي دي: «نو ډلو په خپل منځ کې اختلاف وکړ، نو د هغې لوې ورځې له حاضریدو څخه کافرانو ته ویجاړي ده.» [TMQ 19:37] نو په دې ترتیب الله ﷻ موږ د داسې اختلافونو څخه خبرداری ورکړی دی لکه د کافرانو اختلافات.

Indeed, the evidences that permit disagreement in the furu’ (rules) and not the Usul (beliefs) are innumerable. The Sunnah has indicated the permissibility of disagreement in furu’. Hence we find the Sahabah disagreeing amongst themselves, as well as the Tabi’in and the scholars of the Salaf (pious predecessors). As for the prohibition of disagreements, it came regarding the disagreements of the Kuffar, which was about the fundamentals of the deen and not in the furu’. For example the disagreements they had over the Prophets, the Day of Resurrection, life, death and their books, until they became sects, parties, and milal and nihal. They went away from the truth revealed by Allah 􀀬 to their Prophets, and deviated their Prophets’ followers. He 􀀬 said; “Then the sects differed, so woe unto the disbelievers from the meeting of a great Day.” [TMQ 19:37] Thus, Allah 􀀬 warned us about the disagreements like those of the Kuffar.

رسول الله ﷺ د خندق په ورځ د صحابه‌وو د دې خبرې په مختلفو تفسیرونو باندې تائید وکړ چې د هغه ﷺ دا ارشاد و: «څوک چې اوري او اطاعت کوي، هغه باید د عصر لمونځ ونه کړي.»

The Messenger 􀁕 accepted, at the day of the trench, the different understandings of the Sahabah for his 􀁕 words; “Whosoever hears and obeys, let him not pray ‘Asr (prayer)

"مگر د بني قریظې په (واقعه کې)." [سیرۀ ابن هشام] د دې حدیث څخه لاندې شیان استنباط کیږي:

except in Bani Qurayza.” [Sirah Ibn Hisham] The following things are deduced from this hadith:

1- مجتهد به غلطیږي او سم هم کوي. دا چې هغه مجتهد دی، دا معنا نه لري چې هغه غلطي نه کوي.

1- The Mujtahid will make mistakes and get things right. The fact that he is a mujtahid does not mean he does not make mistakes.

2- هغه حکم چې مجتهد یې استنباط کړی وي، شرعي حکم ګڼل کیږي، که څه هم دا استنباط یوه تېروتنه وي.

2- The rule deduced by the Mujtahid is considered a Shar’ee rule, even if it was a mistake.

۳- هغه مجتهد چې غلطی کړې وي، دا نه پوهیږي چې هغه غلطی کړې ده. که چیرې پوه شوی وای، نو د خپلې غلطۍ پر ساتلو ته اجازه نه درلودله. بلکې د هغه پوهه، د هغه په نظر کې، د نورو د پوهې څخه زیاته وزن لري.

3- The Mujtahid who has made a mistake does not know that he has made a mistake. If he had known then he would not be allowed to remain in his error. Rather his understanding is more weighty, in his view, than the understanding of others.

4- مجتهد ته الله ﷻ اجر ورکوي، که هغه سم وي که غلط، خو اجر توپیر لري.

4- The mujtahid is rewarded by Allah 􀀬, whether he was right or wrong, though the reward is different.

ائمو (علماؤ) په دې اتفاق کړی دی چې د فقهې په ظني مسائلو کې د شرعي احکامو په اړه، مجتهدينو څخه ګناه لرې کیږي.

The Imams (the scholars) agreed that the sin is removed from the Mujtahideen regarding the Shar’ee rules that pertain to speculative issues in jurisprudence.

القرطبی (اللہ ان پر رحم فرمائے) اپنی تفسیر میں فرماتے ہیں: "صحابہ کرام واقعات کے احکام کے بارے میں اختلاف کرتے رہے، اگرچہ وہ باہم ہم آہنگ رہے۔" البغدادی نے اپنی کتاب "الفقیہ والمتفقہ" میں عمر بن عبدالعزیز سے یہ قول نقل کیا ہے: "مجھے یہ بات پسند نہ ہوتی کہ اصحاب

Al-Qurtubi (may Allah have mercy on him) says in his tafseer; “The Sahabah still continued to differ regarding the rules of the incidents, though they remained in harmony.” Al-Baghdadi reported the following saying of ‘Umar b. ‘Abdul-’Azeez 􀁗 in his book ‘Al-Faqeeh wal Mutafaqqih’; “I would have not been pleased if the Ashab (Companions)

د محمد ﷺ د صحابه کرامو اختلاف پیدا نه شو، ځکه که دوی اختلاف نه کاوه، نو زموږ لپاره د اختلاف کولو اجازه به نه وه. ډیری کتابونه د لویو اسلامي عالمانو لخوا لیکل شوي دي چې د اختلاف د سببونو روښانه کوي.

of Mohammed did not differ, because if they did not differ, there would not have been a permission (for us to differ).” Many books have been written by great Muslim scholar that clarify the reasons for disagreement.

یو له دې دلیلونو څخه دا دی چې د انسان پوهه، د خپلې طبیعت له مخې، له یو چا څخه بل ته توپیر لري. د دوی وړتیاوې توپیر لري او همداسې د دوی پوهه هم. له همدې امله د صحابه کرامو له زمانې څخه تر نن ورځې پورې مختلف اجتهادات او استنباطات شتون لري، او دا به تر قیامته پورې پاتې وي. له دې دلیلونو څخه یو دا دی چې د شریعت ماهیت مسلمانان د اختلاف کولو ته اړ باسي، او په دې کې رحمت شتون لري.

One of these reasons is that man’s understanding, by his very nature, will differ from one person to another. Their abilities differ and so does their understanding. Hence, different ijtihadaat and istinbaat existed since the age of the Sahabah until our age today, and this will remain until the Day of Judgement. One of these reasons is the fact that the nature of the Shar’a forces the Muslims to differ, and there is a mercy in that.

د قراءتونو اختلاف د فهم په اختلاف سبب کیږي. هر مجتهد به د خپلې قراءت له مخې فهم لري. دا د هغه اختلاف په شان دی چې د وضو په آیت کې دی، یعنې دا چې ایا پښې ومینځل شي یا مسح شي؟

- The difference in the qira’aat (readings) leads to differences in understanding. Every mujtahid will have an understanding in accordance to his reading. This is like the disagreement regarding the ayah of Wudu (ablution) in regards to whether the feet should be washed or be wiped?

د علماؤ او فقہاؤ د بعضو احادیثو په اړه اختلاف کړی دی۔ یو حدیث ممکن د یو عالم په نظر صحیح (معتبر) وي، مګر د بل عالم په نظر صحیح نه وي، دا ځکه چې دا فیصله د هغه طریقې پر بنسټ کیږي چې عالم د احادیثو په منلو یا ردولو کې کاروي۔ مثال په توګه، د مرسل حدیث مثال واخلئ۔ محدثین (د حدیث پوهان)، اصولیین (د فقہ د اصولو پوهان)

- The ulamaa’ and fuqahaa’ differed on certin ahadith. A hadith may be Sahih (authentic) for one scholar but not for another, depending upon the method employed by the scholar in accepting or rejecting ahadith. For instance let’s take the example of the Mursal hadith. The Muhaddithun (hadith experts), Usuliyyoon (scholars of the foundations of jurisprudence)

او د دې امت له ائمو و فقهاؤ څخه، د مرسل حدیث د دلیل په توګه کارولو کې اختلاف کړی دی. ځینو هغه د دلیل په توګه کارولی دی، پداسې حال کې چې نورو نه دی کارولی، او هغه یې منقطع حدیث (یعنی هغه حدیث چې د روایت په سلسله کې یو ځای نیمګړتیا ولري) ګڼلی دی.

and Fuqahaa’ (jurists) from the a’immah of this Ummah, have differed on the use of Mursal hadith as proof. Some used it as proof whilst others did not, considering it a Munqati’ hadith (ie an hadith that had a break in the chain of transmission.)

د دلیلونو تعارض بل سبب دی چې اختلاف پکې راځي. د مثال په توګه، ځینې نصوص د هغه شي کارولو منع کړې چې نجس دی یا د درملو لپاره حرام دی، لکه هغه حدیث چې وايي: «بې شکه الله ‎{تعالی}‎ بیماري او درمل نازل کړي دي، او هر بیماري ته يې درمل ګرځولی دی. نو د حرام شي سره درمل مه کوئ.» [یې ابوداود روایت کړی]، پداسې حال کې ځینې نور نصوص د نجس یا حرام شي کارولو اجازه ورکوي، لکه هغه حدیث:

- The conflict of evidences is another reason for difference. For example, some texts prohibited the use of something that is najas (impurity) or something that is haraam for medical purposes, as in the hadith, “Verily, Allah 􀀬 revealed the disease and the cure, and for every disease he has given a cure. So do not cure with the Haraam.” [Reported by Abu Dawud], whilst other texts permitted the use of the najas (impurity) or haraam substance, as in the hadith:

هغه روایت چې «بیشکه پیغمبر ﷺ عبدالرحمن بن عوف او زبیر ته اجازه ورکړه چې ابریښم واغوندي، ځکه چې دوی د خارښت ستونزه درلوده» او همدارنګه هغه حدیث چې «مسلمانان د اوښانو میزاب د درملو په توګه کاروله او په دې کې یې هیڅ ناسم نه لیده.» [روایت شوی د بخاري له خوا] - کله چې په یوه مسئله کې څرګنده نص نه وي، نو د الله ﷻ د حکم موندل به د اجتهاد له لارې وي، او اجتهاد یو ظني حکم دی چې د اختلاف احتمال لري.

“That the Prophet 􀁕 permitted ‘Abd ar-Rahman b. ‘Awf and ah- Zubayr to wear silk because they suffered from itching” and like the hadith, “The Muslims used to use the urine of camels as medicine and they did not see anything wrong in that.” [Reported by Bukhari] - When there is no clear text regarding an issue, then the method of finding the rule of Allah 􀀬 will be by Ijtihaad, and Ijtihaad is a speculative rule prone to disagreement.

د عربی ژبې پراخه ماهیت د هغې په معنا کې هم د اختلاف یو سبب دی. د اشتراک (مشترک الفاظ)، حقیقت (لغوي معنا)، مجاز (استعاري معنا)، مطلق او مقید، عام او خاص ډولونه دا خبره ښيي.

- The expansive nature of the Arabic language in its meanings is also a cause for difference. The presence of Ishtiraak (homonyms), Haqeeqah (literal meaning), Majaz (the metaphorical), Mutlaq (absolute) and Muqayyad (restricted), ‘aamm (general) and Khaas (specific) illustrates this.

دې لپاره، د هغې عربي ژبې طبیعت چې په هغې وحي نازله شوې، دا دی چې د هغې عبارتونه او نحوي جوړښت د مختلفو معنیو او متنوعو دلالتونو لپاره خلاص دي.

Thus, the nature of the Arabic language in which the revelation was sent down, is that its expressions and syntax are open to different meanings and diverse indications.

دا د الله ﷻ دا قول دی چې د طلاق شوو ښځو په اړه دی: «او طلاق شوې ښځې باید د خپل ځان (د نکاح د بلې ځای کولو په اړه) درې قرؤ انتظار وباسي.» [TMQ 2:228]. په عربي کې کلمه (قرء) یا د پاکۍ معنی لري یا د حیض د وخت معنی. خو کومه معنی اراده شوې ده؟ دا د فقهاوو د اختلاف یو له دلایلو څخه وه په دې موضوع کې.

Thus, the saying of Allah 􀀬 regarding the divorced women; “And divorced women shall wait (as regards their marriage) for three Quru.” [TMQ 2:228]. The word (quru’) in Arabic can mean either pure or the time of menstruation. But which meaning is intended? This was one of the reasons for the disagreement of the Fuqahaa’ (jurists) regarding this subject.

یہ شریعت کے عمومی بیان سے متعلق ہے۔ لیکن کیا جو کچھ ذکر ہوا ہے وہ زیرِ بحث موضوع پر بھی لاگو ہوتا ہے؟ دوسرے لفظوں میں، کیا شرعی احکام میں اختلاف کی وہ اجازت، جسے شرع نے تسلیم کیا ہے، تبدیلی کے لیے کام کرنے والی متعدد تحریکوں، جماعتوں یا پارٹیوں کے وجود کی اجازت دیتی ہے؟ یا اس موضوع کے اپنے مخصوص دلائل ہیں جو اسے اس اصل حکم سے مستثنیٰ کر دیتے ہیں؟

This is regarding the Sharee’ah in general. But does any of what has been mentioned apply to the subject under discussion? In other words, does the permissibility of disagreement in the Shar’ee rules, which is accepted by the Shar’a, allow the plurality of movements, groups or parties working for change? Or does this subject have its own specific evidences which exclude it from the original rule?

گروه یا ټولنه د هغو نصوصو په شرعي فهم باندې تاسیس شوې ده چې د مختلفو معنا لرلو استعداد لري، لکه څنګه چې نور هر شرعي فهم دی، پرته له هغو احکامو څخه چې قطعي دي. هغه شرعي احکام چې ګروه یې غوره کړي، هغه شرعي احکام دي چې استنباط شوي دي، او سم یا غلط کیدای شي. د یو مسلمان لپاره روا نه ده چې په یوه ګروه کې کار وکړي کله چې هغه ډیرې تېروتنې ووینې. بلکې بايد هغې ته نصیحت وکړي او داسې ګروه ولټوي چې د هغې سره د کار په واسطه د الله ﷻ په وړاندې د ګناه څخه آزاد شي. لکه څنګه چې موږ یادونه وکړه، د خلکو فطرت، د دوی عالمان، شریعت او عربي ژبه ټول دا ښیي چې د فهمونو تعدد روا دی. همدا خبره د یو څخه ډیرو ګروپونو د شتون جواز ګرځوي. په دې کې هیڅ زیان نشته، تر هغې چې دا اختلاف یوازې د فهم اختلاف وي. په دې صورت کې هغه ګروه یا ټولنه سره کار کول واجب ګرځي چې حق ته نږدې وي.

The group or party is established on a Shar’ee understanding of texts that have the propensity to be understood in different ways, just like any other Shar’ee understanding is, except for that concerning the definite rules. The Shar’ee rules adopted by the group are Shar’ee rules that have been deduced, and are liable to be correct or mistaken. It is not allowed for a Muslim who sees many errors in a group to work with it. Rather he should advise it and search for the group that will relieve him of the sin in front of Allah 􀀬 through him working with it. As we have mentioned, the nature of people, their scholars, the Shar’a and Arabic language all indicate that it is permissible to have multiple understandings. This is what justifies the presence of more than one group. There is no harm in this, as long as it is not more than disagreement in understanding. In that case the work with the group or party that is closest to the truth becomes an obligation.

په دې سره یوه آیت هم شته:

In addition there is the ayah:

او باید له تاسو څخه داسې یوه ډله وي چې خلک خیر (اسلام) ته بلنه ورکوي، معروف ته امر کوي او منکر څخه منع کوي. او دغه خلک دي چې بریالي دي. [سورة آل عمران 3:104] په دې آیت کې حکم داسې یوې ډلې ته متوجه دی چې کار یې دعوت، د معروف امر او د منکر نهي وي. دا فرض د کفایې دی او د ډلې په شتون سره ادا کیږي. دا مطلب نه لري چې یوازې یوه ډله شته، که نه نو الله ﷻ به ویلي وای: «أمة واحدة». بلکې امر د داسې ډول ډلې ته دی چې کار یې دعوت، د معروف امر او د منکر نهي وي. او کله چې د تر سره کیدونکي کار د پوهې له توپیر له امله یو څو ډلې موجودې وي، نو په دې کې هیڅ قباحت نشته. دا ډول بیان په سلګونو آیتونو او احادیثو کې تکرار شوی دی. مثلاً هغه حدیث چې: «که له تاسو څخه څوک منکر وویني، نو باید یې په لاس سره بدل کړي...» دا په یو ځانګړي منکر نه، بلکې د منکر په ډول دلالت کوي.

“And let there arise out of you a group inviting to all that is khayr (Islam), enjoining the ma’roof (good) and forbidding the munkar (evil). And it is they who are successful.” [TMQ 3:104] The order in this ayah is focussed on the obligation of establishing at least one group whose work will be the following; calling to the Khayr (Islam), enjoinng the ma’roof (good) and forbidding the munkar (evil). The ayah does not mean the presence of one group. Otherwise He 􀀬 would have said: ‘Ummah waahidah (one Ummah).’ Rather what has been ordered is the type of group whose work will be da’wah, enjoining the ma’roof and forbidding the munkar. This fard is a fard of sufficiency and its obligation is realised by the presence of one group. As for when more than one group exists, because of the different understandings of the work to be done, there is nothing wrong with that. This type of expression has been repeated in hundreds of ayaat and ahadith. For example the hadith; “Whosover amongst you sees a munkar, let him change it with his hand...” It does not mean one munkar, but the type of munkar.

ابوالاعلیٰ المودودی (رحمہ اللہ) نے اپنی کتاب "اسلامی نظریات دین اور ریاست" میں "امر بالمعروف اور نہی عن المنکر کا وجوب" کے باب کے تحت یہ لکھا ہے: "آیت: ’اور تم میں سے ایک جماعت ہونی چاہیے جو خیر (اسلام) کی طرف بلائے‘ میں تبعیض کے حرف (من) سے جو بات ظاہر ہوتی ہے، وہ یہ نہیں کہ مسلمانوں کو حکم دیا گیا ہے کہ ان میں ایک ایسی جماعت ہو جو اسلام کی دعوت، امر بالمعروف اور نہی عن المنکر کا فریضہ انجام دے، جبکہ باقی مسلمانوں پر اصلاً اس کام کو انجام دینا فرض نہیں۔ بلکہ اس کا مطلب یہ ہے کہ امت پر یہ فرض ہے کہ وہ کسی بھی وقت ایسی ایک جماعت سے خالی نہ رہے جو حق اور بھلائی کے چراغ کی روشنی کی حفاظت کرے اور برائی کے اندھیرے اور باطل کے خطرات کے خلاف جدوجہد کرے۔ جب مسلمانوں میں ایسی کوئی جماعت موجود نہ ہو، تو امت کا اللہ کی لعنت اور سخت عذاب سے بچنا ممکن نہیں، چہ جائیکہ وہ انسانیت کے لیے نکالی گئی بہترین امت ہو۔" اوپر ذکر شدہ باتوں کی بنیاد پر:

Abu al-A’la al-Mawdudi (may Allah have mercy on him) mentioned the following in his book ‘Islamic concepts regarding religion and state’ under the chapter on: The obligation of enjoning the ma’roof and forbidding the munkar; “What is apparant from the partative in the ayah; ‘And let there arise out of you a group inviting to all that is khair (Islam).’ It does not mean that the Muslims are ordered to have a group that will undertake the obligation of da’wah to Islam, enjoining the ma’roof and forbidding the munkar, whilst it is not an obligation on the rest of the Muslims to undertake this task in origin. Rather its meaning is the obligation that the Ummah should not be at any time without -at leastone group that will guard the light coming from the lamp of truth and goodness, and struggle against the darkness of evil and dangers of falsehood. When no such group exists amongst the Muslims, then it is impossible for the Ummah to be saved from the curse and severe punishment of Allah 􀀬, let alone be the best Ummah brought forth for mankind.” Based on what we have mentioned previously:

موږ باید ښه پوه شو چې هرڅه چې شریعت یې تائید کوي، هغه رحمت دی۔

- We must know very well that whatever the Shar’a approves is a mercy.

اگر دا امتحان بڼسټ شو، نو دا یوازې د مسلمانانو د غلط فهم له امله دی او بل هیڅ سبب نلري. د دې امت د دوو لویو امامانو ښکلې فقهي تګلاره ته وګورئ؛ په «شذرات الذهب» کې یادونه شوې ده چې یوه ورځ د امام الشافعی شاګردان هغه ته شکایت وکړ چې ته ولې د امام احمد بن حنبل سره لیدنه کوې، په داسې حال کې چې زموږ د اختلاف له امله د هغه شاګردان زموږ سره بحث او جګړه کوي. الشافعی وویل: «دوی وایي: احمد تا ته راځي او ته هغه ته ځې؛ زه وایم: فضیلتونه د هغه له کور څخه نه جلاکیږي.»

If it turned into an affliction then that is because of the misunderstanding of the Muslims and nothing else. Look at the exalted Fiqh of two great Imaams of this Ummah; it has been mentioned in ‘Shuzuur az-Zahab’ (Fragments of gold) that the students of Shafi’i came to him one day complaining how he visits Imaam Ahmad b. Hanbal, while they dispute with his students because of their differences in opinions. Shafi’i said; “They say; ‘Ahmad visits you and you visit him’, I say; ‘The virtues do not separate from his home.

که هغه ماته راشي، نو د هغه په برکت، او که زه هغه ته ورشم، دا د هغه د فضل له امله دی.

If he visits me, then thanks to him, and if I visit him, this is because of his grace.

په دواړو حالتونو کې فضل د هغه لپاره دی.‘‘ همدا راز شی د امام احمد د شاګردانو او هغه سره هم پېښ شو. نو امام احمد هغوی ته وویل: ”که موږ په نسب کې توپیر لرو، نو هغه علم چې موږ یې د پلار ځای ته ایښی دی موږ یوځای کوي؛ که د سمندرونو اوبه توپیر ولري، موږ ټول هغه تازه اوبه یو چې له یوه لوښي څخه بهیږي.“ - هر څوک چې غواړي ټول مسلمانان په یوه عمل باندې یوځای کړي، د شریعت د حقیقت او د خلکو د حقیقت له غفلت پرته، موږ هغه ته هغه خبره وایو چې امام مالک هارون الرشید ته وکړه کله چې هارون الرشید غوښتل د مالک د فهم او مذهب ته ځان واړوي او هغه په خلکو باندې لازم کړي او نورو خلکو ته د فهم د پیروۍ څخه منع کړي؛ ”هغه څه چې الله ﷻ د مسلمانانو لپاره پراخ کړي، په هغه کې تنګی مه راولئ.“ - کله چې کافر دولتونه او د هغوی تر کنټرول لاندې حکومتونه وګوري چې یوه ډله یا ډلې په جدي ډول د الله ﷻ د حاکمیت د تأسیس لپاره کار کوي، نو دوی له دې ډلو سره سخت تدبیرونه کاروي او افواوې خپروي، او هڅه کوي چې د هغوی لاندې ډلې جوړې کړي او په دې ډلو باندې ناکامه کړي. که فرض کړو چې له یوې ډلې څخه ډیرې ډلې جایز نه دي، نو دا به دې معنی ولري چې ډله باید د نورو ټولو ډلو سره یوځای شي، او په دې توګه ښه او بد دواړه به یې شامل وي. مګر هغه څه چې غوښتل کیږي برعکس دی، یعنې موږ باید بدي له منځه یوسو، او هغه ښه ساتو چې خلکو ته ګټه ورسوي.

In both situations the grace is for him.’” A similar thing happened with the students of Imaam Ahmad and him. So Imaam Ahmad told them; “If we differ in lineage, then a knowledge which we have put in the position of a father unites us; If the water of the seas differ, we are all fresh (water) that streams out from one vessel.” - Whosoever wishes to unite all the Muslims on one action, besides his negligence of the reality of Shar’a and the reality of people, we say to him what Imaam Malik said to Harun ar-Rasheed when Harun ar- Rasheed wanted to adopt Malik’s understanding and mazhab (school of thought) and make it binding on the people and forbid them from (following) the understanding of others; “Do not make narrow for the Muslims that which Allah 􀀬 has made wide for them.” - When the Kaafir states and the regimes under their control see a group or groups working seriously to establish the rule of Allah 􀀬, in addition to using harsh measures against them and spreading rumours, they try to derail these groups or cause them to fail by establishing groups which are under their control. If we assume that having more than one group is not allowed, this means the group must unite with all the other groups, and thus include the good and the bad. But what is required is the opposite, where we have to throw away the bad, and keep the good that benefits the people.

د دې وړاندیز له مخې (د اسلامي کار د یووالي فرض کول او د ډلو د تعدد منع کول)، چې د شریعت، انسانانو او هغه ژبې له واقعیت سره په ټکر کې دی چې وحی پرې نازله شوې ده.

- Since this suggestion, (the obligation of uniting the Islamic work and prohibiting the plurality of groups) contradicts the reality of the Shar’a, human beings and the language in which the revelation was sent down.

دا یو ناممکن وړاندیز دی چې عملي کیدای نشي. د دې په اړه بحث به هغه مهم کار څخه ځنډ وګرځي، کوم چې د خلافت د قیام لپاره دی. دا خبره چې الله ﷻ مسلمانانو ته مرسته نه کوي، تر هغه چې متحد نه وي، یو بې بنسټه حکم دی چې منل شوی نه شي. بلکې الله ﷻ مسلمانانو ته مرسته نه کوي، تر هغې چې شریعت ته ژمن نه وي، د الله ﷻ رسۍ ته ټینګ نه وي او د هغه امر پوره نه کوي. الله ﷻ به هغوی ته مرسته وکړي، که څه هم دوی لږ وي. ځکه یو هغه څوک چې په حق ژمن وي، د ډیرو په شان دی، پداسې حال کې چې ډیر خلک چې په باطل کې دي، د سیند د کف (ناولۍ) په څېر دي.

Then this is an impossible suggestion to realise. Discussing it will remain a distraction from what is more important, which is the work to establish the Khilafah. The statement that Allah 􀀬 does not help the Muslims, unless they unite, is an baseless judgement that is unacceptable. Rather, Allah 􀀬 does not help the Muslims unless they adhere to the Shar’a and hold fast to the rope of Allah 􀀬 and fulfill His command. Allah 􀀬 will help them even if they are few. For the one person committed to the truth counts as many, while the many people who are on the falsehood are like the scum (of the sea).

باقی ده دې موضوع په اړه یوه خبره ذکر کول پاتې دي: د خلیفه او اسلامي دولت شتون هغه مهم ترټولو اړخ دی چې مسلمانان سره یو ځای کوي؛ له هغې پرته هیڅ یووالی نشته۔ پوهې او نظرونه به توپیر ولري، مګر موږ ته امر شوی چې د خلیفه اطاعت وکړو۔ امام هغه نظر غوره کوي او د دې غوره کولو په واسطه اختلاف فیصله کوي، مګر اختلاف نه مخنیوی کوي او نه یې له منځه وړي۔ د هغه امر باید مسلمانان په ښکاره او پټه سره ومني۔ او د یوې ډلې امیر، د هغې ډلې دننه امر ته غاړه ږدل کیږي او هغه د ډلې د غړو ترمنځ اختلاف فیصله کوي، نه د ټولو مسلمانانو ترمنځ۔

It remains to mention a word on this subject, that the presence of the Khaleefah and the Islamic State is the most important aspect that unites the Muslims; there is no unification without it. The understandings will remain different, but we are ordered to obey the Khaleefah. The Imaam adopts, and by his adoption he settles the dispute, but he does not prevent the dispute or remove it. His order must be obeyed openly and secretly by the Muslims. As for the Ameer of a party, his order is obeyed within the party and he settles the dispute between the members of the party and not the Muslims at large.