Müslüman hukukçular arasında, şeriatın öngördüğü şartlara göre ergenlik çağına ulaşmış, akıl sağlığı yerinde, hür ve belirlenmiş asgari miktar olan nisaba sahip her Müslüman üzerine zekâtın farz olduğu konusunda icma vardır.1 Daha önce bu farziyeti gösteren Kur'an'ın açık nasslarını ve Peygamber ﷺ'in sahih hadislerini ele almıştık. Bütün bu nasslar, zekâtın bir farz olduğunu zorunlu olarak ifade etmektedir. Bu hüküm, nesilden nesile Müslümanlara miras kalmış, teoride ve uygulamada İslam'ın bilinen bir esası olarak geniş ölçüde nakledilmiştir. Bu farziyeti inkâr eden kimse, İslam'a yeni girmiş olması ve bunu öğrenme imkânı bulamamış olması gibi bir mazereti yoksa, böyle bir inkâr İslam'dan çıkmak anlamına geleceğinden, kâfir olur.

There is an agreement among Muslim jurists that zakah is obligatory on the Muslim who has reached puberty, who is sane, who is free, and who owns the minimum assigned, nisab, according to the conditions in Shari'ah.1 We have previously discussed the clear texts of the Qur'an and authentic sayings of the Prophet that indicate this obligation. All these texts necessarily imply that zakah is an obligation. This has been inherited by Muslims generation after generation, and is overwhelmingly reported in both theory and application as a well known tenet of Islam. He who denies this obligation, without an excuse of being new in Islam and not having had a chance to study it, is a dis-believer, since such a denial amounts to apostating from Islam.

Müslümanlar ayrıca, İslam'ın bir farzı olarak zekâtın gayrimüslimlerden istenmediği konusunda icma etmişlerdir; çünkü zekât bu İslam dininin bir parçasıdır ve İslam'a inanmayan kimseden beklenemez. Aynı şekilde, İslam'a giren bir kimse için de küfür içinde geçen önceki dönem için zekât gerekli sayılmaz. Müslüman fakihler, bu konuda İbn Abbas'tan rivayet edilen ve sahih iki hadis kitabı olan Buhârî ve Müslim'de yer alan hadise dayanırlar:

Muslims have also agreed that zakah, as an obligation of Islam, is not required from non-Muslims because it is a part of this religion of Islam and could not be expected of he who does not believe in Islam. By the same token, zakah will not be considered due for the past period of disbelief for a person who converts to Islam. Muslim jurists point to the hadith narrated by Ibn 'Abbas in the two correct books of hadith: Bukhari and Muslim:

Allah'ın Elçisi ﷺ, Muaz'ı Yemen'e gönderirken ona şöyle buyurdu: "Sen Kitap ehli bir topluluğa gidiyorsun. Onları ilk önce davet edeceğin şey, Allah'tan başka ilah olmadığına ve Muhammed'in Allah'ın Elçisi olduğuna şahitlik etmeleri olsun. Eğer bunu kabul ederlerse, onlara Allah'ın gece ve gündüzde beş vakit namaz kılmalarını kendilerine farz kıldığını bildir. Eğer bunu da kabul ederlerse, onlara Allah'ın zekâtı kendilerine farz kıldığını bildir; bu zekât, aralarındaki zenginlerden alınıp yoksullarına verilecektir."2

The messenger of Allah (p) when he sent Mu'adh to Yemen told him: 'You are going to folks who are of the people of the Book. The first thing you call them to should be to testify that there is no god but God and that Muhammad is the Messenger of God. If they accept that, tell them that God has made it obligatory on them to pray five times every day and night. If they accept that then tell them that God has imposed zakah on them, to be taken from the rich among them and given to the poor among them.'2

Bu sözün, en-Nevevî ve başkalarına göre, İslam'daki bütün yükümlülüklerin ancak kelime-i şehadetin ikrarından sonra geldiğini gösterdiği; bunun ise evrensel olarak kabul edildiği bir husus olduğu söylenmektedir.3

This saying indicates, according to al Nawawi and others, that all obligations in Islam come only after the declaration of faith. That much is universally agreed upon.3

"Ve zekât İslam'ın rükünlerinden biri olduğu için," diyen fakihlere göre, "kâfirden alınmaz." Bu yönüyle namaza ve oruca benzer. Kâfirlerin zekât ödemekten muaf tutulmasının bir başka gerekçesi de Şafiî mezhebinden Şîrâzî tarafından zikredilmiş ve Nevevî tarafından onaylanmıştır. Her ikisi de şöyle savunur: Zekât, kâfirleri bağlamayan bir yükümlülüktür, çünkü onu başlangıçta kabul etmemişlerdir.4

"And because zakah is one of the pillars of Islam," said the jurists, "it is not required from a disbeliever," In that sense, it is similar to prayer and fasting. There is another reason for the exemption of disbelievers from payment of zakah, mentioned by al Shirazi and approved by at Nawawi of the Shafi'ites. They both contend that zakah is an obligation that is not binding on disbelievers because they did not accept it to start with,4

...savaş ehlinden olsun ya da ahid ehlinden olsun. Dolayısıyla, kâfir olduğu sürece bir kâfir zekât ödemekle yükümlü değildir ve İslam'a girerse, kâfir olduğu dönemden kalan geçmiş zekât borçları için kendisinden hesap sorulmamalıdır.5

be they from the people of war or the people of pledge. Consequently, a disbeliever is not obligated to pay it while he remains a disbeliever, and if he converts to Islam, should not be asked for any past dues of zakah for the period of disbelief.5

Zekât yalnızca gayrimüslimlerden istenmediği gibi, bir ibadet olarak onlardan kabul edilmesi de caiz değildir; çünkü kabul edilmesinin şartı İslam'a iman etmektir. Allah (c.c.) şöyle buyurur: "Yaptıkları amellere yönelir, onları dağılan toz zerreleri hâline getiririz."6 Ancak şunu da eklemek gerekir ki, iyi ameller ahiretteki azabın şiddetini hafifletir; çünkü tıpkı nimetlenmenin dereceleri olduğu gibi, azabın da dereceleri vardır.

Not only is zakah not required from non-Muslims, it is also not acceptable from them as a form of worship, since the prerequisite for its acceptance is the declaration of faith in Islam. God says: "We shall turn to whatever deeds they do (in their lives) and We shall make such deed floating dust scattered about."6 But it should be added that good deeds reduce the severity of punishment in the hereafter, since punishment has degrees just as enjoyment has degrees.

Bu hüküm, doğuştan kâfir olan için geçerlidir. Ancak İslam'dan küfre dönen kimse için, Müslüman iken zekât vacip olmuşsa, bu zekât düşmez.

All this applies to the born disbeliever. As for he who turns back from Islam to disbelief, zakah shall not be waived if it had already become due while he was Muslim.

Zekât, Müslümanların üzerine doğrudan bir yükümlülüktür; imanını bozarak irtidat etmek bu yükümlülüğü ortadan kaldırmaz, tıpkı mali yükümlülüklerin ve ödenmesi gereken cezaların da ortadan kalkmayacağı gibi. Bu, Şafiî görüşüdür ve Ebu Hanife'nin görüşüyle çelişmektedir.5

Zakah is a direct responsibility on Muslims and tampering with one's faith by apostating does not waive this responsibility, just as financial responsibilities and due fines may not be waived. This is the Shafiite opinion, which contradicts Abu Hanifah.5

Ridde dönemine ilişkin zekâta gelince, Şafiî fakihler arasında görüş ayrılığı vardır. Bazıları bu dönem için zekâtın vacip olduğunu söylemektedir. Ben de onlara katılıyorum, çünkü zekât fakirlerin ve diğer hak sahiplerinin hakkıdır ve irtidat ile düşmemelidir. Bu, ödenmesi gereken cezalar ve mali yükümlülükler gibidir.

As for zakah due on the period of apostatehood, Shafiite jurists have differences among themselves. Some say zakah is due for that period. I agree with them, since it is a right of the poor and other deservants and should not be waived by apostatehood. It is similar to due fines and financial responsibilities.

Bu noktada akla gelebilecek bir soru var. İslam, kitap ehli ve diğer gayrimüslimlere geniş imkânlar tanımış, onlara Allah'ın ahdi ve Elçisi'nin ahdiyle, İslam devleti içinde canlarının, mallarının ve özgürlüklerinin korunacağını ve onların Müslümanlarla aynı hak ve yükümlülüklere sahip olacaklarını güvence altına almıştır. Peki öyleyse neden zekât konusunda İslam devletinde yaşayan Müslümanlarla gayrimüslim azınlıklar arasında fark gözetmiştir? Zekât toplumsal bir yükümlülük ve mali bir borç olup gelirleri devletin ekonomik açıdan zayıf ve muhtaç vatandaşlarına yardımcı olduğu halde bu fark neden vardır?

A question may occur to us when we consider that Islam has made bountiful provisions for the people of the Book and other non-Muslims, providing them with the pledge of God and the pledge of his Messenger that their lives, properties, and liberties be protected under the Islamic state and that they have the same rights and obligations as Muslims. So why then did Islam make the difference with respect to zakah between Muslims and non-Muslims minorities that live under the Islamic state, despite the fact that zakah is a social obligation and a financial due, whose proceeds help the economically weak and needy citizens of the state?

Bu soruyu yanıtlamak için iki hususa dikkat çekmemiz gerekir. Birincisi, zekât toplumsal bir görevdir; ihtiyaç sahiplerinin ve yoksulların belirli bir hakkıdır; Allah'ın, ümmetteki zenginlerden alınıp fakirlerine verilmesini emrettiği mali bir vergidir. Bu, kardeşlik hakkının, toplumun hakkının ve Allah'ın hakkının yerine getirilmesidir.

To answer this question, we should point to two considerations. The first consideration is that zakah is a social duty, a defined right of the needy and destitute, a financial tax obligated by God to be taken from the wealthy in the nation and rendered to its poor in fulfillment of the right of brotherhood, the right of society, and the right of God.

İkinci husus şudur: Zekât, İslam'da bir ibadettir ve İslam'ın üzerine bina edildiği beş rükünden biridir. Bu yönüyle zekât; kelime-i şehadet, namazın kılınması, Ramazan ayında oruç tutulması ve Mekke'ye hac yapılmasıyla benzerlik taşır.

The second consideration is that zakah is a form of worship in Islam and one of the five pillars on which Islam is established. In this way, zakah is similar to the declaration of faith, establishment of prayers, fasting during the month of Ramadan, and pilgrimage to Makkah.

Önceki sayfalarda, Kur'an'da zekâtın on kadar ayette namazla ilişkilendirildiğini gösterdik. Başka ayetlerde ise zekât, Allah'a ortak koşmaya dayalı inançtan tövbe etmekle bağlantılıdır. Namazın kılınmasının Müslüman olmanın simgesi ve diğer Müslümanlarla kardeşliği hak etmenin göstergesi olduğunu da biliyoruz.

Zekâtın, bir ibadet olması sebebiyle gayrimüslimlerden dinen istenmediği hususu netleştirildikten sonra şu soru ortaya çıkmaktadır: Zenginlerden gayrimüslimlerin, zekâta denk bir miktarı düzenli bir vergi şeklinde alıp fakirlere vermek caiz midir?

After settling that zakah is not required religiously from non-Muslims because it is a form of worship, the question arises: Is it permissible to take an amount equal to zakah in the form of a regular tax from wealthy non-Muslims to be rendered to the poor?

Bu nedenle Müslümanlar için ödenen şey bir yükümlülük ve bir ibadet biçimidir; gayrimüslimler için ise basit bir vergidir. Böylece, Müslümanlara gayrimüslimlerde karşılığı bulunmayan bir mali yük yükleyerek aynı devletin vatandaşları arasında ayrım yapmaktan kaçınmış oluruz; ayrıca Müslümanlara ve gayrimüslimlere farklı kuralların uygulanmasına özgü teknik ve idari güçlükleri de ortadan kaldırmış oluruz.

Hence for Muslims what is paid is an obligation and a form of worship while for non-Muslims it is a simple tax. By so doing we avoid differentiating between citizens of the same state by imposing a financial burden on Muslims that has no equivalent on non-Muslims, and creating technical and administrative difficulties inherent in applying different rules on Muslims and non-Muslims.

Bu, toplu içtihat (icmâ-i ictihad) için yetkin Müslüman fakihlerin ortak çalışmasını gerektiren yeni bir meseledir.8 Ancak bu gerçekleşinceye kadar, araştırmama ve konuyu anlayışıma dayanarak görüşümü ortaya koymam için bir sebep göremiyorum; böyle bir bireysel çabanın sağlam bir toplu içtihadın önünü açabileceğine inanıyorum. Bu görüş doğruysa, hamd yalnızca Allah'a aittir; yanlışsa, suç bana aittir. Araştırmamdan çıkan sonuç şudur: Yetkili makamlarca böyle karar verilirse, zekâta denk bir şeyin, vergi şeklinde zimmet ehlinden alınmasına bir engel yoktur. Aşağıdaki maddeler bu iddiayı açıklamaktadır.

This is a new matter which needs collective ijtihad of capable Muslim jurists.8 But until this is achieved, I find no reason why I should not put forward my opinion based on my research and my understanding of the subject, believing that such individual exertion of effort could open the way for a sound collective Ijtihad. If this opinion is correct, God alone deserves praise and if it is wrong it is I who should be blamed. What appears to me after research is that there is no reason why an equivalent to zakah should not be taken from the people of the pledge in the form of a tax if it is so decided by the proper authorities. The following points elaborate upon this assertion.

1. Müslüman hukukçuların zekâtın gayrimüslimlerden istenmediğini belirttikleri zaman, kastettikleri şey, ahirette sevap ve azapla ilgili olan dinî nitelikteki yükümlülüktür. Ancak bunun, yetkili makamlar tarafından, kanun koyucuların algıladığı kamu ihtiyacına dayanarak siyasi bir yükümlülük olarak tesis edilmesini engelleyen hiçbir şey yoktur.