Tanrı'nın kesin bir yükümlülüğü olarak zekât, bireylerin uygulamasına bırakılmış sıradan bir hayır işi değildir; yerine getirilmesi de zenginlerin iyi niyetine bağlı değildir. Zekât, aksine devlet tarafından denetlenen bir sosyal refah kurumu ve özerk bir kamu kuruluşu tarafından yönetilen düzenli bir vergidir.

As a confirmed obligation from God, zakah is not merely a charity left to individuals to implement, nor is its fulfillment dependent on the benevolence of the wealthy. Zakah is rather a social welfare institution supervised by the state, and an organized tax administered by an autonomous public organization.

Devletin zekâtın toplanması ve dağıtılmasındaki rolü, en iyi biçimde zekât dağıtım kalemlerinden biri olarak "zekât görevlileri"ni1 anan ayetle desteklenir. Bu ayet, zekâtın bu kuruma bağlı görevlilere, yani gelirlerini bu kurumun bütçesinden alan kişilere verilmesi gerektiğine dair açık bir delildir. Ayrıca Allah şöyle buyurur: "Onların mallarından bir sadaka al ki, onları temizleyip arındırasın."2 Buradaki "al" emri, İslam devletinin başkanı sıfatıyla Peygamber ﷺ'e yöneliktir. Nitekim Ebu Bekir, Peygamber ﷺ'in yerine devlet başkanı olduğunda, zekâtı toplamak ve dağıtmak için devlet otoritesini ve onun kanunlarını uygulayan güç birimini kullanmaya devam etmiştir. Âlimler, yukarıdaki ayetteki "al" fiilinin Peygamber ﷺ'e ve ondan sonra Müslümanların işlerini yürüten kişiye yönelik olduğunu kabul etmektedir.

The state's role in the collection and distribution of zakah is best supported by the verse that mentions "the workers on zakah"1 as one of the categories to whom zakah is distributed. This verse is explicit evidence that there should be a specialized organization with workers who derive their incomes from the budget of this organization. Moreover, God says, "Out of their wealth take a sadaqah so thou might purify and sanctify them".2 "Take" is addressed to the Prophet as head of the Islamic state, to the extent that when Abu Bakr succeeded the Prophet (p) as head of state, he continued using state authority and its law enforcement body to collect and distribute zakah. Scholars recognize that the verb "take" in the above verse is addressed to the Prophet (p) and to whoever runs the affairs of Muslims after him.

Sünnet'e gelince, zekâtın toplanmasının İslam devletinin sorumluluklarından biri olduğunu gösteren sözler vardır. El-Buhârî, Müslim ve başkaları, İbn Abbas'tan rivayet ederler: Peygamber ﷺ, Muâz'ı Yemen'e gönderdiğinde ona şöyle demiştir: "Onlara bildir ki Allah, mallarının içinde sadaka farz kılmıştır; bu sadaka, aralarındaki zenginlerden alınıp yoksullarına verilecektir. Eğer sana bu konuda itaat ederlerse, onların değerli mallarından uzak dur..." Bu söz, zekâtın devlet tarafından zenginlerden alınıp yoksullara verildiğini göstermektedir. Hafız İbn Hacer şöyle der: "Bu söz, zekâtı alıp dağıtma yetkisinin devlete ait olduğunun delilidir. Ödemeyi reddedenler ise buna zorlanır."3 Şevkânî de Ndeylü'l-Evtâr'ında İbn Hacer'den aynısını nakleder.4 Ayrıca zekât işinde çalışanlara, yani "es-su'ât" veya "el-müsaddikîn" denilen memurlara talimat veren birçok hadis vardır. Bunların çoğu, dördüncü cildin ikinci bölümünde zikredilmiştir. Ayrıca zekât ödeyenlere, toplayıcılara karşı nasıl davranmaları gerektiğini öğütleyen birçok hadis de vardır.

As for Sunnah, there are sayings that confirm that administering zakah is one of the responsibilities of the Islamic state. Al Bukhari, Muslim and others report from Ibn 'Abbas that the Prophet told Mu'adh when he sent him to Yemen, "Inform them that God obligates sadaqah on their wealth, to be taken from the rich among them and rendered to the poor among them. If they obey you in that, carefully avoid their dear wealth . . . " This saying indicates that zakah is taken from the rich and rendered to the poor by the state. Al Hafiz Ibn Hajar says, "This saying is evidence that the state is the authority that takes zakah and distributes it. Those who refuse to pay are forced to do so."3 Al Shawkani quotes the same from Ibn Hajar in his Nail al Awtar.4 Additionally, there are several sayings which instruct workers on zakah, who were called al su'at or al musaddiqin. Most of these sayings are mentioned in chapter two of part four. There are also many sayings that advise payers on their conduct towards the collectors.

Kur'an ve Sünnet'e ek olarak, zekâtın toplanması ve dağıtılmasından İslam devletinin sorumlu olduğu iddiası, Peygamber'in (p) ve ondan sonra gelen Hz. Halifelerin fiilî uygulamasıyla da desteklenmektedir. İbn Hacer, et-Telhîs'te, Allah Resulü'nün (ﷺ) ve onun halifelerinin zekât toplayıcıları gönderdiklerinin çok meşhur olduğunu belirtmektedir. Buhârî ve Müslim, Ebû Hureyre'den rivayet ederler ki Peygamber (ﷺ) Ömer'i zekât toplayıcısı olarak görevlendirmiştir. Ebû Humeyd'den rivayet ederler ki "Peygamber (ﷺ), Ezd kabilesinden İbnü'l-Lutbiyye adında bir adamı zekât toplayıcısı olarak çalıştırmıştır." Yine rivayet ederler ki Ömer, İbnü's-Sa'dî'yi bu iş için görevlendirmiştir. Ebû Davud, Peygamber'in (ﷺ)

In addition to Qur'an and Sunnah, the assertion that the Islamic state is responsible for collection and distribution of zakah is supported by the actual practice of the Prophet (p) and the Wise Successors after him. Ibn Hajar in al Talkhis notes that the fact that the Messenger of God (p) and his Successors sent zakah collectors is quite famous. Al Bukhari and Muslim report from Abu Hurairah that the Prophet (p) sent 'Umar as a collector of zakah. They report from Abu Humaid that the "Prophet (p) employed a man from the tribe of al Azd named Ibn al Lutbiyah as zakah collector." They also report that 'Umar employed Ibn al Sa'di for that job." Abu Daud reports that the Prophet (p)

Peygamber, İbn Mes'ud'u zekât toplayıcısı olarak görevlendirdi. Ahmed, Peygamber'in Ebu Cehm bin Huzeyfe ile 'Utbe bin 'Amir'i zekât toplayıcısı olarak gönderdiğini rivayet eder; Karra bin Da'mus'tan ise şöyle nakleder: "Peygamber ﷺ, ed-Dahhak bin Kays'ı zekât toplayıcısı olarak gönderdi." Hakim, el-Müstedrek'inde Peygamber ﷺ'in Kays bin Sa'd ile 'Ubade bin es-Samit'i zekât toplayıcısı olarak, el-Velid bin 'Ukbe'yi ise Benî el-Mustalik kabilesinden zekât toplayıcısı olarak gönderdiğini rivayet eder.

employed Ibn Mas'ud as zakah collector. Ahmad reports that the Prophet sent Aba Jahm bin Hudhaifah and 'Utbah bin 'Amir as zakah collectors, and from Qurrah bin Da'mus that "the Prophet sent al Dahhak bin Qaid as zakah collector." Al Hakim reports in his al Mustadrdk that the Prophet sent Qais bin Sa'd and 'Ubadah bin al Samit as zakah collectors , and al Walid bin 'Uqbah as collector of zakah from the tribe of bani al Mustaliq.

Beyhaki, Şafiî'den rivayet eder ki Ebû Bekir ve Ömer zekât tahsildarları gönderirlerdi. Şafiî'nin İbrahim bin Sa'd'dan, onun da ez-Zührî'den naklettiği bir rivayette ise şu ilave yer alır: Her yıl tahsilini geciktirmezlerdi.

Al Baihaqi reports From al Shfii'i that Abu Bakr and 'Umar used to send zakah collectors. In a version reported by al Shafi'i from Ibrahim bin Sa'd from al Zuhri, it is added that they did not delay its collection every year.

Al-Shafi'i, in his former opinion, narrates that in the year of famine, 'Umar postponed zakah, then sent collectors to take twice as much in the following year. Ibn Sa'd reports in al-Tabaqat that the Prophet ﷺ sent collectors to Arab tribes on the crescent of al-Muharram in the year 9 H. This saying is also cited by al-Waqidi in his Maghazi.5 Ibn Sa'd names the zakah collectors and the tribes to whom they were sent. The Prophet ﷺ, he says, sent 'Uyainah bin Hisn to bani Tamim to collect and distribute zakah, Buraidah bin al-Hasib to Aslam and Ghifar, 'Abbas bin Bishr al-Ashhali to Sulaim and Muzainah, Rafi' bin Makith to Juhainah, 'Amr bin al-'As to Fazarah, al-Dahhak bin Sufyan al-Kilabi to bani Kilab, Busr bin Sufyan al-Ka'bi to bani Ka'b, Ibn al-Lutbiyah to bani Dhubian, and a man from Sa'd Hudhaim to his tribe. Ibn Sa'd adds, "The Messenger of God ﷺ told his collectors to take only from the surplus and to avoid the top-notch assets of the payers."6

Al Shafi'i, in his former opinion, narrates that in the year of famine, 'Umar postponed zakah, then sent collectors to take twice as much in following year. Ibn Sa'd reports in al Tabaqat that the Prophet (p) sent collectors to Arab tribes on the crescent of al Muharram year 9 H. This saying is also cite by al Waqidi in his Maghazi.5 Ibn Sa'd names zakah collectors and tribes to whom they were sent. The Prophet, he says, sent 'Uyainah bin Hisn to bani Tamim to collect and distribute zakah, Buraidah bin al Hasib to Aslam and Ghifar, 'Abbas bin Bishr al Ashhali to Sulaim and Muzainah, Rafi' bin Makith to Juhainah, 'Amr bin al 'As to Fazarah, al Dahhak bin Sufyan al Kilabi to bani Kilab, Busr bin Sufyan al Ka'bi to bani Ka'b, Ibn al Lutbiyah to bani Dhubian, and a man from Sa'd Hudhaim to his tribe. Ibn Sa'd adds, "The Messenger of God (p) told his collectors to take only from the surplus and to avoid the top-notch assets of the payers."6

İbn İshak, Peygamber'in (s.a.v.) Arap yarımadasının çeşitli kabile ve bölgelerine gönderdiği başka toplayıcılardan da söz eder. Örneğin, San'a'ya el Muhacir bin Ebi Umeyye'yi, Hadramevt'e Zeyd bin Lebid'i, Tay' ve Beni Esed'e Adiy bin Hatim'i, Bahreyn'e el Ala' bin Hadramî'yi, Necran'a da Ali'yi göndermiştir.7 El Kettani, et-Teratibü'l-İdariyye adlı eserinde İbn Hazm'ın Cevami'u's-Siyer adlı kitabından şöyle aktarır: "ez-Zübeyr, Allah'ın Resulü (s.a.v.) tarafından görevlendirilmiş zekât memuruydu; ez-Zübeyr bulunmadığında Cehm bin es-Salt ve Huzeyfe bin el-Yemân onun yerine geçerdi."8 El Kettani ayrıca İbn Hacer'in el-İsabe adlı eserinden, Peygamber'in (s.a.v.) bu görev için istihdam ettiği sahabileri de zikreder. Bunlar arasında el-Arkam bin Ebi'l-Arkam, Huzeyfe bin el-Yemân, Kafiye bin Sab' el-Esedî, Kahl bin Malik el-Huzelî, Halid bin el-Bersa', Ebu Cehm bin Huzeyfe, Halid bin Said bin el-As, Huzeyme bin Asım el-Ukalî vb. yer alır.9 Dolayısıyla Peygamber'in (s.a.v.) neredeyse bütün Arabistan'ı zekât memurlarıyla donattığı açıktır. Peygamber (s.a.v.), onlara zekât verenlere nasıl davranacakları ve doğru miktarı nasıl toplayacakları konusunda öğütler ve talimatlar vermiştir. Ayrıca onlara, zekât verenlerin en değerli mallarından almaktan kaçınmalarını emretmiş ve dönüşlerinde bazen yaptıklarına dair eksiksiz bir hesap vermelerini istemiştir.10

Ibn Ishaq names yet other collectors the Prophet (p) sent to various tribes and provinces of the Arabian peninsula. For example, he sent al Muhajir bin Abi Umayyah to San'a', zaid bin Labid to Hadramawt, 'Adi bin Hatim to Tai' and bani Asad, al 'Ala' bin Hadrami to al Bahrain and Ali to Najran.7 In al Taratib al Idariyah, al Kattani quotes Ibn Hazm in Jawami' al Siyar as saying "al Zubair was the zakah clerk appointed by the Messenger of God (p); in al Zubair's absence, Jahm bin al Salt and Hudhaifah bin al Yaman used to substitute for him."8 Al Kattani also quotes Ibn Hajar in al Isabah as naming Companions employed for this job by the Prophet. These include al Arqam bin Abi al Arqam, Hudhaifah bin al Yaman, Kafiyah bin Sab' al Asdi, Kahl bin Malik al Hudhali, Khalid bin al Barsa', Abu Jahm bin Hudhaifah, Khalid bin Sa'id bin al 'As, Khuzaimah bin 'Asim al 'Ukali, etc..9 Thus it is obvious that the Prophet (p) covered practically all Arabia with zakah officers. He (p) provided them with advice and instructions on how to treat payers of zakah and collect the right amount. He also instructed them to avoid the top-notch wealth of payers, and when they came back, he sometimes used to ask them for a full account of what they did.10

Âlimler şu konuda ittifak etmiştir: "Devlet zekât toplayıcıları tayin etmelidir; çünkü Peygamber ﷺ ve ondan sonraki Tabiîn de zekât toplayıcıları göndermiştir. Ayrıca her zaman, mallara sahip olup vacip olan zekâtını nasıl ödeyeceğini bilmeyen insanlar ve hırs yüzünden bu ödemeden hoşlanmayan kimseler bulunmaktadır."11

Scholars agree that "The state must appoint collectors of zakah because the Prophet (p) and the Successors after him sent collectors, and because there are always people who own assets but do not know how to pay their due zakah, and people who dislike such payment out of greed."11

Zekat yükümlüsü olanlara, zekata tabi mallarının hiçbir kısmını gizlememeleri ve zekat toplayıcılarına yardımcı olmaları tavsiye edilir. Cabir bin Abdullah şöyle rivayet eder: "Bir grup bedevi Arap, Allah'ın Resulü ﷺ'ye gelerek, 'Bazı zekat toplayıcıları bize haksızlık yaptı' dedi. Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurdu: 'Zekat toplayıcılarınızı memnun etmelisiniz.'"12 Cabir bin Atik de Peygamber ﷺ'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: "Hoşlanmayacağınız [zekat toplayıcıları] size gelecek. Geldiklerinde onları karşılayın ve istediklerini yapmalarına izin verin. Adil davranırlarsa, sonucun faydası kendilerine olur; haksızlık ederlerse, cezası da kendi nefislerine olur. Zekatınızı tamamlamanız için onları memnun etmeniz gerekir; böylece sizin için dua ederler."13 Enes şöyle rivayet eder: "Bir adam Allah'ın Resulü ﷺ'ye sordu: 'Sizin gönderdiğiniz kişiye zekatımı verirsem, Allah ve Resulü katında bu görevimi yerine getirmiş olur muyum?' Peygamber ﷺ şu cevabı verdi: 'Evet, eğer onu benim elçime verirsen, Allah ve Resulü katında bu yükümlülükten kurtulmuş olursun. Sevabını alırsın; sonradan onunla oynanırsa, günah onu değiştirene aittir.'"14

Owners of zakatable assets are advised to help collectors and not hide any part of their wealth. Jarir bin 'Abd Allah says, "A group of nomadic Arab came to the Messenger of God (p) and said 'Some zakah collectors did us an injustice.' The Messenger of God (p) said, 'you must please your collectors'"12 and Jabir bin 'Atik narrates that the Prophet (p) said, "People that you may not like [collectors] shall come to you. When they come, you should welcome them and let them do what they want. If they do justice, the result will be on their own souls, but if they do injustice, the punishment will also be on their own souls. It is necessary for completing your zakah that you please them, so they will pray for you."13 Anas narrates that "a man asked the Messenger of God (p), If I give zakah to the person you send, would I be fulfilling it as far as God and His Messenger are concerned?' The Prophet answered, 'Yes, if you give it to my messenger, you are freed from that obligation as far as God and His Messenger are concerned. You deserve its reward, and if it is tampered with later, the sin is on whoever changes it."14

Sahl bin Ebi Salih, babasının şöyle dediğini rivayet eder: "Zekâta tabi bir miktar mal biriktirdim. Sa'd bin Ebi Vakkas, İbn Ömer, Ebu Hureyre ve Ebu Said el-Hudri'ye, zekâtı kendim mi dağıtmalıyım yoksa hükümete mi vermeliyim diye sordum. Hepsi bana onu hükümete vermemi emretti; hiçbiri buna karşı çıkmadı." Başka bir rivayette ise şöyle geçer: "Dedim ki: Bu yönetimin ne yaptığını görmüyor musunuz? Bu, Emevîler dönemindeydi. Yine de zekâtımı onlara vermeli miyim? Hepsi, 'Evet, mutlaka vermelisin' diye cevap verdi." Bunu Said bin Mansur, Müsned'inde rivayet etmiştir.15

Sahl bin Abi Saleh narrates that his father said "I accumulated a zakatable amount of wealth. I asked Sa'd bin Abi Waqqas, Ibn 'Umar, Abu Hurairah, and Abu Sa'id al Khudri whether I should distribute zakah myself or give it to the government. They all ordered me to pay it to the government non of them disagreed." Another version reads, "I said, don't you see what this government does? 'It was at the time of the Umayyads. Should I still give it my zakah? They all answered 'yes, you must.'" This is reported by Sa'id bin Mansur in his Musnad.15

İbn 'Umar şöyle der: "Sadakalarınızı işlerinizi yürüten kişiye verin. Eğer doğru davranırsa, ödülü kendi nefsine olacaktır; kötülük yaparsa, sorumluluk da kendisine aittir." Qaz'ah, İbn 'Umar'dan rivayet eder: "Zekatınızı, şarap içseler bile yöneticilere verin." Nevevî, bu iki sözün el-Beyhakî tarafından sahih veya hasen zincirlerle rivayet edildiğini söyler. El-Mugîre bin Şu'be, Taif'te mallarını yöneten bir kölesine sormuştu: "Malımdaki zekatla ne yapıyorsun?" Köle şöyle cevap verdi: "Bir kısmını dağıtıyor, bir kısmını da hükümete veriyorum." Şu'be, "Neden böyle yapıyorsun?" diye sordu. Köle, "Bizim verdiklerimizle arazi satın alıyorlar ve kadınlarla evleniyorlar" dedi. Şu'be, "Hükümete ver, çünkü Allah'ın Elçisi ﷺ bize onlara vermemizi emretmiştir" dedi. Rivayet el-Beyhakî tarafından es-Sünenü'l-Kübrâ adlı eserinde nakledilmiştir.17

Ibn 'Umar says, "Pay your sadaqat to whoever runs your affairs. If he does right, it is his soul that will be rewarded, and if he does evil, it is on himself." Qaz'ah reports from Ibn 'Umar." Give them [the rulers] your zakah even if they drink wine. "Al Nawawi says "these two statements are reported by al Baihaqi via correct or good chains."16 Al Mughirah bin Shu'bah once asked a slave of his, who was managing his assets in al Taif "what do you do with the zakah on my wealth?" The manager said, "I distribute part of it and I pay part to the government." Shu'bah said, "Why do you do that?" He answered, "They buy land and marry women with what we give them." Shu'bah said, "Give it to the Government, for the Messenger of God (p) indeed ordains us to give it to them." Reported by al Baihaqi in his al Sunan al Kabir.17

Yukarıda zikredilen ayetler, sahabe sözleri ve görüşler, prensip olarak zekâtın İslam devleti tarafından idare edilmesi gerektiğini göstermektedir. Bu, İslam devletinin ve kamusal zekât teşkilatının önemli bir sorumluluğudur.

The above mentioned verses, sayings and opinions of Companions indicate that in principle, zakah must be administered by the Islamic government. It is an important responsibility of the Islamic state and the public zakah organization.

Bir kişi şöyle sorabilir: Dinlerin amacı insan vicdanını uyandırmak, insanları hakikatle aydınlatmak ve Tanrı sevgisi ya da O'nun azabından korkma duygusuyla ideal davranışa yöneltmekse, İslam neden toplumun düzenine karışıyor da bunu siyasi otoritelere bırakmıyor? Bizim cevabımız şudur: Bu durum İslam dışındaki dinler için geçerli olabilir, ancak İslam hem bir inanç hem de bir sistemdir; hem ahlaki değerler hem de hukuktur, hem yol gösterici bir kitap hem de düzenli bir devlettir.

One may ask, if the purpose of religions is to awaken human conscience, enlighten people with truth, and induce them to behave ideally by the drives of love of God or fear of His punishment, why should Islam interfere with the organization of society instead of leaving this to political authorities? Our answer is that this may be relevant to religions other than Islam, but Islam is both creed and system, moral values and laws, a guiding book and an organized state.

Bu dinin bakış açısından insan, biri din için, diğeri dünyevi hayat için olmak üzere bölümlere ayrılamaz; hayat da Sezar'a bağlılık ile Allah'a ayrı bir bağlılık diye parçalanamaz. Hayat bir bütündür; insan da bir bütündür; bütün evren de öyledir, hepsi Tek ve Yüce olan Allah'a boyun eğer. İslam, bireye özgürlük ve onur, topluma ise iyilik ve mutluluk getiren kapsamlı ve evrensel bir rehberlik sunar. Bu birleşik çerçevede zekat sistemi, toplanması ve dağıtılmasının devlete verildiği şekilde yürürlüğe konulmuştur. İslam, zekat toplama ve dağıtma görevini devlete emanet ederken, zekat verme arzusunu mü'minlerin kalbine yerleştirir; bunun nedenleri şunlardır:

From the point of view of this religion, human beings cannot be dissected into departments, one for religion and the other for worldly life, nor can life itself be partitioned into allegiance to Caesar and separate allegiance to God. Life is one unit; so is the human being; so is the whole universe, all submitting to God, the One and Mighty. Islam brings forth comprehensive and universal guidance which gives liberty and dignity to the individual as well as betterment and happiness to society. Within this unified framework, the system of zakah is enacted assigning the collection and distribution to the state. Islam implants the desire to pay zakah in the hearts of believers while entrusting the state with zakah collection and distribution, for the following important reasons:

Zekât devlet tarafından yönetiliyorsa, Tanrı onun dağıtımını Kur'an'da belirlediği için bağımsız biçimde işletilmesi gerekir. Bu nedenle zekâtın, İslam devletinin denetimi altında ayrı bir hazinesi ve idari bir yapısı olmalıdır. Zekât dağıtımına ilişkin ayet, zekât işçilerine pay vererek bu özerkliğe dolaylı olarak işaret etmektedir. İslam'ın hâkimiyeti döneminde Müslümanların tarihsel uygulaması, devlet içinde birkaç alt hazine kurmak olmuştur. Hanefiler, dört alt hazineyi açıkça tespit etmiş ve tanımlamışlardır.

If zakah is handled by the state, it must be run independently since God determines its distribution in the Qur'an. Thus, zakah should have a separate treasury and administrative body supervised by the Islamic state. The verse on zakah distribution refers implicitly to this autonomy by assigning a share to the workers on zakah. The historical practice of Muslims during the reign of Islam was to establish several sub-treasuries in the state. Four sub-treasuries are clearly identified and described by Hanafites:

1. Zekât.

1. Zakah.

2. Cizye ve Harâc.

2. Jiziah and Kharaj.

3. Ganimet ve rikaz (Hanefilere göre rikaz zekât değildir).

3. War booty and rikaz (rikaz is not zakah, according to Hanafites).

4. Kayıp ve bulunan mallar.19

4. Lost and found assets.19

Fakihler zekât ödenmesi gereken malvarlığını genellikle iki gruba ayırırlar. Zâhir (görünür) mallar, sahibi dışındaki kişilerin kolayca görüp sayabileceği mallardır. Bunlara ziraî ürünler ve hayvanlar girer. Bâtın (gizli) mallar ise sahibinin kolayca saklayabileceği mallardır. Bunlara para ve ticaret malları girer.

Jurists usually divide zakatable assets into two groups. Apparent assets are those that are visible and can easily be counted by people other than the owner. They include agricultural crops and livestock. Non-apparent assets are those that can easily be hidden away by the owner. They include money and business assets.

Zahiri mallar konusunda fakihler, bu malların zekâtının toplanması ve dağıtılmasının devlet tarafından yürütülmesi gerektiği konusunda neredeyse oybirliğine varmışlardır. Bu malların zekâtı bireylere bırakılmamalıdır; özellikle de Peygamber ﷺ'in bu mallardan zekât almak için tahsildarlarını gönderdiğine dair birçok rivayet bulunduğu göz önüne alındığında. Açıktır ki devlet, bu toplamayı uygulamakla yükümlüdür ve gerektiğinde bu zekâtı ödemeyi reddedenlerle savaşmalıdır; nitekim Ebu Bekir, Peygamber ﷺ'in vefatından sonra böyle yapmıştır.20

As for apparent assets, jurists agree almost unanimously that the collection and distribution of their zakah must be undertaken by the state. Their zakah should not be left to individuals, especially since we have many reports that the Prophet (p) sent his collectors to take zakah on these assets. It is obvious that the state is responsible for enforcing this collection and must fight, if necessary, those who refuse to pay this zakah, as Abu Bakr did after the death of the Prophet.20

Gizli mallara gelince, devletin bunların zekâtını toplayıp dağıtma hakkına sahip olduğu konusunda icma vardır. Ancak fakihler, bu zekâtın devlete ödenmesinin zorunlu kılınması konusunda birkaç görüş ileri sürmüşlerdir.

As for non-apparent assets, it is agreed that the state has the right to collect and distribute their zakah. However, jurists have several opinions about enforcing its payment to the government.

Hanefiler, gizli mallardaki zekâtın malik olanlar tarafından dağıtılmak üzere onlara bırakılması gerektiğini savunurlar. Ayrıca, prensip olarak devletin bu tür zekâtı yönetme hakkına sahip olduğunu, ancak Hz. Osman'ın zamanından beri bu görevin mal sahiplerine verilmiş olduğunu eklerler. Bu görevlendirme, devletin gizli mallardaki zekâtın ödenmesini denetleme yetkisini ortadan kaldırmaz. Devlete, belirli bölgelerdeki mal sahiplerinin gizli mallarının zekâtını ödemediklerinin bildirilmesi halinde, bu ödemenin kamu hukuku uygulayıcı otoritesi tarafından zorunlu kılınabileceği belirtilir. Ticaret malları üzerindeki zekât, bir yerden başka bir yere taşınıyorlarsa devlet tarafından toplanabilir; ancak ticaret malları taşınmıyorsa, diğer gizli mallar gibi muamele görürler.

Seçmeden önce, neredeyse bütün fakihlerin iki noktada hemfikir olduğunu belirtmeliyim. Birincisi, İslam devletinin, görünür ve görünmeyen her türlü malvarlığı üzerinden zekât toplama ve dağıtma hakkı vardır. İnsanların zekâtlarını kendiliğinden ödemekte pek istekli olmadıklarına dair bir şüphe bulunduğunda bu hak daha da vurgulanır. Bazı fakihler, devletin rolüne ilişkin bütün ihtilafların, devletin zekâtı idare etmediği durumla ilgili olduğunu, devlet zekâtı idare ettiğinde ise zekâtın devlete verilmesinin farz olduğu konusunda icmâ bulunduğunu dahi ileri sürmektedir. 32 Bu görüşe katılmayanlar bile, devlet zekât toplamayı üstlendiğinde zekâtın devlete verilmesi ilkesini kabul ederler; çünkü bu tartışmalı bir meseledir ve her tartışmalı mesele, mahkeme kararlarıyla çözülen hukuki uyuşmazlıklar gibi siyasi bir kararla çözülebilir. 33 İkinci hemfikir olunan nokta ise, devlet zekât toplamayı ihmal ederse, malvarlığı sahiplerinin zekâtlarını kendilerinin dağıtması gerektiğidir. Bunun dayanağı, zekâtın her ferdin yerine getirmekle yükümlü olduğu bir ibadet ve dini bir yükümlülük olmasıdır; öyle ki bir hükümet insanları zekât ödemekten muaf tutmaya kalkışırsa, Müslümanlar zekâtlarını bağımsız olarak kendileri dağıtmak zorundadır.

Before I select one of these opinions, I should mention that almost all jurists agree on two points. Firstly the Islamic state has the right to collect and distribute zakah on any and all assets, apparent and non-apparent. This right is emphasized if there exists suspicion that people are not so eager to pay their zakah by themselves. Some jurists even state that all differences with regard to the role of the state arise about the case in which the government does not administer zakah, but when it does, those jurists claim there is ijma' on the obligation of giving zakah to the state.32 Even those who disagree, accept the principle that once zakah collection is carried out by the state, zakah must be given to the state, because it is a disputed issue and any disputed issue can be settled by a political decision like legal disputes that are decided by court judgements.33 The second point of agreement is, if the state neglects zakah collection, owners of assets must distribute their own zakah. This is based on the fact that zakah is a form of worship and a religious obligation that must be fulfilled by each individual, to the extent that if a government dares to exempt people from paying zakah, Muslims must distribute their own zakah independently.

Bu iki noktada görüş birliği anlaşıldıktan sonra, devletin gizli (bâtın) mallar üzerinden zekât toplama yetkisine sahip olup olmadığı konusundaki ihtilaflara bakabiliriz. Zekât toplama ve İslam devletinin yetkisi üzerine metinleri incelediğimde, metinlerin zâhir (görünür) ve bâtın (gizli) mallar arasında bir ayrım yapmadığı görülüyor. Metinlerde, İslam devletinin zekâtın hem toplanmasını hem de dağıtılmasını istisnasız yönetmekle yükümlü olduğu belirtilmektedir. Bu anlayış, şu hususlarla desteklenmektedir:

Bazı âlimler, Peygamberin uygulamasına dayanarak görünür ve görünmeyen mal arasında ayrım yapar. Bunlara göre, Elçinin (s.a.v.) para ve ticaret malları üzerindeki zekâtı toplamak ve dağıtmak için, görünür mallarda yaptığı gibi memurlar gönderdiğine dair genel ve yaygın bir delil bize ulaşmamaktadır. Bu nedenle bazı önemli âlimler, görünmeyen mallardaki vacip zekâtın hükümete verilmesinin veya doğrudan dağıtılmasının caiz olduğunu, şu şartla ki bunun doğrulukla ve hak sahipleri arasında ayrım gözetmeksizin yapılması hâlinde, savunmaktadır. Ebû Ubeyd şöyle der: "Bu, bana göre, Hicaz ve Irak'taki Sünnî âlimlerin görüşüdür. Altın, gümüş ve ticaret malları söz konusu olduğunda, Müslümanlara bu farizayı yerine getirmeleri konusunda güvenilir; hayvanlar, tahıllar ve meyveler üzerindeki zekât ise yalnızca İslam devleti tarafından tahsil edilmelidir. Mal sahipleri vacip olan zekâtı İslam devletinden saklamamalıdır. Sahipleri onu kendi başlarına dağıtırlarsa, bu yükümlülüğü yerine getirmiş olmazlar ve zekât yeniden devlete verilmelidir. Sünnet ve Sahabeden elimizdeki rivayetler bu ayrımı gerektirmektedir. Görüyoruz ki Ebû Bekir, hayvanlar üzerindeki zekâtı toplamak için dinden dönenlerle savaştı; altın ve gümüş üzerindeki zekât için böyle bir şey yapmadı."41 Ebû Ubeyd, bu görüşü destekleyen birtakım rivayetleri de aktarır. Ancak onun nakil ettiği ifadeleri dikkatle incelediğimizde, hepsinin devlet yönetimindeki bozulma ve zekât teşkilatındaki yolsuzluk gibi istisnai durumlarla ilgili olduğunu, olağan koşulları değil, görürüz. Bu, bu görüşlerin ancak Osman'ın öldürülmesine yol açan siyasi huzursuzluk ve komplolardan sonra ortaya çıkmasından açıkça anlaşılmaktadır. Ebû Ubeyd, kendi senediyle, İbn Sîrîn'in şöyle dediğini rivayet eder: "Sadaka, Peygambere (s.a.v.) ödenirdi."

A few scholars distinguish between apparent and non-apparent wealth on the grounds of the actual practice of the Prophet. They argue that no overwhelming or widespread evidence reaches us which shows that the Messenger (p) sent workers to collect and distribute zakah on money and business assets, as he did with respect to apparent wealth. Consequently, some leading scholars argue it is permissible either to give the zakah due on non-apparent wealth to the government or distribute it directly, provided that this is done with righteousness and without discrimination between recipients. Abu 'Ubaid says, "This is, I believe, the view of Sunnite scholars in both Hijaz and Iraq. As far as gold, silver, and trade assets are concerned, Muslims are trusted to fulfill this obligation, while zakah on livestock, grain, and fruits must only be administered by the Islamic government. Owners must not hide due zakah away from the Islamic government. If owners distribute the latter on their own, that does not satisfy the requirement, and zakah must again be given to the state. The texts we have from Sunnah and the Companions warrant this distinction. We see that Abu Bakr fought the apostates in order to collect zakah due on livestock. He did not do that for zakah due on gold, and silver."41 Abu 'Ubaid goes on to give a reports in support of this position, but upon close examination of his quoted statements, we find them all speak about exceptional circumstances, such as corruption in government and its zakah agency and not normal situations. This is obvious from the fact that such opinions come about only after political unrest and conspiracies that led to the killing of 'Uthman. Abu 'Ubaid reports, via his own chain, that Ibn Sirin says "The sadaqah was paid to the Prophet (p)

Bu konu, Khallaf, al-Hasan ve Ebu Zehra gibi profesörlerin 1952'de Şam'da zekât üzerine verdikleri derste ele alınmıştır. Onlar şöyle derler: Devletin, hem açık hem de gizli tüm mallar üzerinden zekâtı toplama sorumluluğunu üstlenmesi zorunludur ve bunun iki sebebi vardır. Birincisi, günümüzde birçok insan, tüm malları üzerindeki bu yükümlülüğü terk etmiştir. Osman'ın ve ondan sonraki âlimlerin verdiği vekâlet şartlarını yerine getirmemektedirler. Fakihler, insanlar gizli mallarındaki zekâtı dağıtma yükümlülüğünü yerine getirmezlerse devletin bu yükümlülüğü yeniden üstlenebileceğini ve insanlar genel olarak zekâtlarını ödemezlerse devletin onları bunu yapmaya zorlaması gerektiğini belirtirler.

This matter is discussed by the Professors Khallaf, al Hasan, and Abu Zahrah in their lecture on zakah in Damascus 1952. They say, It is imperative that the government take responsibility for collecting zakah on all wealth, apparent and non-apparent, for two reasons. Firstly, many people now abandoned this obligation on all their wealth. They do not fulfill the terms of agency given by Uthman and scholars after him, and jurists state that if people do not fulfill the obligation of distributing zakah due on their non-apparent wealth, the state may take charge of this obligation again, and that if people do not in general pay their zakah, the state must force them to do so.

İkincisi, daha önce gizli olan birçok mal varlığı bugün açığa çıkmış durumdadır; özellikle de tüccarlar işletmeleri için genellikle muhasebe kayıtları tuttuğundan, ticari envanter ve parasal varlıklar bunların başında gelmektedir. Gelir ve kâr üzerindeki vergilerin hesaplanmasında uygulanan kurallar, Allah'ın yoksullar ve muhtaçlar için farz kıldığı zekât konusunda da uygulanmalıdır. Para ve parasal varlıklar çoğunlukla bankalarda tutulmakta ve yıl sonunda bakiyelerinin bilinmesi kolay bir iştir. Fakihlerin, gizli olan mal varlıklarının açığa çıkması hâlinde zekâtlarının toplanması sorumluluğunun devlete geçtiği konusunda icmaa vardığını biliyoruz. El-Eşirin kurumunun Osman'ın dönemi boyunca ve sonrasında varlığını sürdürmesi bu görüşü desteklemektedir; zira el-Eşirin, bir yerden başka bir yere taşınan ticaret mallarından zekât toplarmış. Dolayısıyla gizli malvarlıklarına ulaşmak ve bunları saymak mümkün olduğuna göre, bunların açıkta olan mallar gibi muamele görmesi gerektiği açıktır.50

Secondly, most formerly non apparent items of wealth have become apparent today, especially trade inventory and monetary assets, since merchants usually keep accounting records for their businesses. The same rules that apply to calculating taxes on income and profit must be used with regard to zakah obligated by God for poor and deprived. Money and monetary assets are mostly deposited in banks, and knowing their balances at the end of the year is an easy matter. We know that jurists agree that if non-apparent items of wealth become apparent, responsibility for the collection of their zakah reverts to the state. The fact that the institution of al Ashirin remained during and after Uthman's period supports this point, since al Ashirin used to collect zakah on merchandise being transported from one place to another. Thus, the ability to reach and count non-apparent items, obviously means they should be treated like apparent items.50

Devletin zekâtını ödemeyenleri cezalandırma ve zekât miktarını zorla alma yetkisinin verilmesi, devletin zekât toplamadaki hayati rolünün kendisi bir teyididir.

Authorizing the state to penalize those who do not fulfill the obligation of zakah and to take the due amount by force is itself an assertion of the state's vital role in zakah collection.

Hanefiler, zekât memurlarının, ödeyenin beyanlarını ancak yemin ile teyit edilmesi durumunda kabul edebileceğine inanırlar. Bir ödeyen, zekâtın başka bir memura ödendiğini, borçlu olduğunu veya zekât ödemesini azaltan ya da ortadan kaldıran başka bir etkenin bulunduğunu ileri sürebilir. Hanefiler şunu da eklerler: Yemin altında verilen zekât ödemesine dair bir beyanın geçersiz veya yanlış olduğu, yıllar sonra bile anlaşılsa, ödenmesi gereken zekât tahsil edilmelidir. Zekât memurları, açıkta olan servet üzerindeki zekâtın bizzat birey tarafından ödendiğine dair hiçbir iddiayı kabul etmemelidir.51

Hanafites believe that zakah officers my only accept payers' disclosures if ascertained under oath. A payer may claim payment is made to another officer, being in debt, or any other factor that reduces or eliminates zakah payment. Hanafites add that if it is discovered, even years later, that a statement made under oath about the payment of zakah is invalid or false, the due zakah must be collected. Zakah officers must not accept any claim that zakah on apparent wealth was paid directly by the individual.51

Ancak memur, zekâtın gizli mallar üzerindeki kısmının ödeyen tarafından zaten hak sahiplerine dağıtıldığına dair yemin ederek verilen bir beyanı kabul edebilir.52

However, the officer my accept a statement made under oath that zakah on non-apparent items was already distributed to deservants by the payer himself.52

Malikîler, zekâtı ödemeyi reddetmesi hâlinde zekâtın zorla alınması gerektiğini ileri sürerler; ödeyenin zengin olduğu bilindiği sürece, zekâta tabi malının görünür mallar ya da görünmeyen mallar olması fark etmez. Zekâtı vermeyi reddetmenin belirli durumlarında cezanın hapis olabileceği de söylenir. Ayrıca İslam devletinin, zekât ödemeyi reddedenleri isyancı ilan edip, vacip olan zekât alınıncaya kadar onlarla savaşabileceği de ifade edilir.53

Malikites assert that in case of refusal to pay, zakah must be collected by force, as long as it is known that the payer is wealthy, whether he or she owns apparent items or non-apparent items. Imprisonment may be the penalty for certain cases of denial of zakah payment. It is said that the Islamic government may go as far as to declare those who refuse to pay zakah rebels and fight them until the due zakah is collected.53

Zekâtın farziyetini inkâr edenlerin, İslam'a yeni girmiş olmak gibi bir mazeretleri bulunmadığı sürece, dinden dönmüş (mürtet) kişiler gibi muamele göreceği konusunda icma vardır. Yani İslam'ın bütün hükümlerini henüz öğrenememiş olmak gibi bir özür söz konusu değildir. Ayrıca, zekât verenler kendiliğinden vermeyi reddederlerse, zekâtın zorla alınması gerektiği konusunda da bir ihtilaf yoktur.56

It is agreed upon that those who deny the obligation of zakah itself are treated like apostates, provided they have no excuse, such as being very new to Islam, and therefore not having yet grasped all its requirements. There is no disagreement also that zakah must be collected by force if payers refuse to give it without use of force.56

Ancak âlimler, zekâtını ödemeyi reddedenlerden ceza alınması konusunda görüş birliğine varmış değildir. İshak, Ahmed'den nakledilen bir rivayet, el-Evzâî ve Şâfiî'nin eski görüşü de dahil olmak üzere bazıları, yukarıda zikredilen hadis uyarınca, zekât miktarıyla birlikte ödeyenin malının yarısı oranında bir cezanın tahsil edilmesi gerektiğine inanmaktadır. Çoğunluğa gelince, Şâfiî'nin sonraki görüşü de dahil olmak üzere, yalnızca zekâtın vacip olan miktarının tahsil edilmesi gerektiğini savunmaktadır. Bu görüş üç noktaya dayanmaktadır:

However, scholars do not agree about imposing a fine on those who refuse to pay zakah. Some, including Ishaq a report from Ahmad, al Awza'i, and the older opinion of al Shafi'i, believe a fine of half the payer's wealth must be collected along with the due amount, in accordance with the saying mentioned above. As for the majority, including the later opinion of al Shafi'i, only the due amount of zakah must be collected. This is based on three points:

A. "Zekâttan başka malda hiçbir yükümlülük yoktur." sözü.57

A. The saying "Nothing is obligated on wealth except zakah."57

B. Zekât bir ibadettir ve bir ibadeti yerine getirmemek, para cezası gerektiren bir sebep değildir.

B. Zakah is a worship, and not fulfilling a worship is not a reason that incurs fines.

C. Ebu Bekir'in döneminde birçok kişi zekat ödemeyi reddetti. Ebu Bekir zekat ödemeyi reddedenlerle savaşmış olsa da, zekat ödemeye zorlanan kişilere mali bir ceza uygulandığına dair ne Ebu Bekir'den ne de Sahabe'nin herhangi birinden bir rivayet bulunmaktadır.58

C. Many people refused to pay zakah during Abu Bakr's time. Although Abu Bakr fought those who refused to pay, no report is available from him or any of the Companions that a financial fine was imposed on those who were forced to pay zakah.58

Müslüman alimler, zekâtın zalim yönetimlere verilmesi konusunda ihtilaf etmişlerdir. Kimi alimler bunun kayıtsız şartsız caiz olduğunu düşünürken, kimileri her durumda haram olduğunu ilan etmektedir. Bu iki uç görüş arasında ise geniş bir görüş yelpazesi bulunmaktadır.

Muslin scholars differ on paying zakah to oppressive governments. Some believe it is unconditionally permissible, and others declare it prohibited in all cases, with whole spectrum of views between these two extremes.

Zulmeden yönetimlere zekât vermenin mutlak olarak caiz olduğunu söyleyenlerin temel delili, el-Muntaka'nın müellifinin naklettiği birkaç söze dayanmaktadır; bunlar şöyledir:72

As for those who say it is unconditionally allowed to pay zakah to oppressive governments, their main argument is derived from a few sayings mentioned by the author of al Muntaqa as follows:72

A. Enes'ten rivayet edilmiştir: Bir adam şöyle dedi: "Ey Allah'ın Resulü, zekâtımı sizin memurunuza versem, Allah ve Resulü açısından bu görevimi yerine getirmiş olur muyum?" Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Evet, eğer onu benim memuruma verirsen, Allah ve Resulü açısından görevini tamamlamış olursun; onun sevabını alırsın, onu değiştirmeye kalkana da günahı yüklenir."73

A. It is reported from Anas that a man said, "O Messenger of God, if I give my zakah to your commissioner would I be fulfilling it as far as God and His Messenger are concerned?" The Prophet said "Yes, if you give it to my commissioner, you have completed it from the point of view of God and His Messenger; you get its reward, and the evil of tampering with it is on whoever tampers with it."73

B. İbn Mes'ud'dan rivayet edildiğine göre Allah'ın Elçisi şöyle buyurdu: "Benden sonra bencillik ve hoşlanmayacağınız işler olacak." Sahabiler: "Ey Allah'ın Elçisi, o zaman bize ne emredersiniz?" diye sordular. O da şöyle cevap verdi: "Üzerinizdeki görevi yerine getirin ve hakkınız olanı Allah'tan isteyin."74

B. It is reported from Ibn Mas'ud that the Messenger of God said, "There shall be selfishness and matters you disapprove of after I am gone." People said, "O Messenger of God, what would you order us to do then?" He answered, "Fulfill the obligation that is on you and ask God for that which is yours."74

C. Vâil bin Hacer'den rivayet edilmiştir: "Bir adamın, 'Bize öyle yöneticiler gelse ki, bizim hakkımızı vermeyip yine de kendi haklarını bizden istese, ne dersin?' diye sorması üzerine Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle cevap verdiğini işittim: 'Dinleyin ve itaat edin. Onların yükü kendi yaptıklarınadır, sizin yükünüz ise kendi amelinizedir.'"