Bölüm 1: Bal üzerindeki zekât, bunu farz kılanların ve kılmayanların görüşüne göre.

Section 1: Zakah on honey according to those who obligate it and those who do not.

Bölüm 2: Zorunlu oran.

Section 2: The obligated rate.

Bölüm 3: Balın nisabı.

Section 3: Nisab of honey.

Bölüm 4: Hayvansal ürünler, örneğin süt ürünleri, ipek vb.

Section 4: Animal products such as dairy products, silk, etc.

Bal, Allah'ın değil, Tanrı'nın insanlığa yiyecek, ilaç ve tatlı olarak bahşettiği nimetlerden biridir. Tanrı, insanlara olan lütfunun bir işareti olarak onu, Bee (Arı) suresi olarak adlandırılan Nahl suresinde zikreder. Tanrı şöyle buyurur: "Rabbin arıya ilham etti: "Dağlarda, ağaçlarda ve insanların yaptığı çardaklarda evler edin. Sonra her çeşit meyvelerden yiyin ve Rabbinizin size kolaylaştırdığı yollardan uysalca gidin." Karınlarından, içinde insanlar için şifa bulunan, renkleri çeşit çeşit bir içecek çıkar. Şüphesiz bunda düşünen bir topluluk için bir işaret vardır."1

Honey is one of the goods bestowed by God on humanity as a food, medicine, and sweet. God mentions it as a sign of His grace to human beings in a sura that is named after bees, sura al Nahl. God says "And thy Lord taught the bee to build its cells in hills, on trees, and in people's habitation, then to eat of all the produce (of the earth) and find with skill the spacious paths of its Lord: There issues from within their bodies a drink of varying colors, wherein is healing for men; verily in this is a Sign for those who give thought."1

Ebû Hanîfe ve öğrencileri, arıların kovanlarının harâc arazisinde bulunmaması şartıyla balın zekâta tabi olduğunu söylerler. Bu görüş, harâc ile öşrün bir arada bulunamayacağı yönündeki ilkelerinin bir uzantısıdır. Ayrıca, ekilebilir olmayan arazide üretilen bal da zekâta tabidir ki bu, dolaylı olarak zekâta tabi olmayan mal anlamına gelir.2 Bu görüş Ahmed'in de görüşüdür.

Abu Hanifah and his disciples say that zakah is obligated on honey, provided that the beehives are not located on kharaji land. This is an extension of their principle that kharaj and 'ushr are not concurrent. Zakah is also obligated on honey produced on nonarable land, which is by implication non-zakatable.2 This is also the opinion of Ahmad.

Al-Athram aktarıyor: Ahmed'e bal için zekât verilip verilmeyeceğine inanıp inanmadığı soruldu ve şu cevabı verdi: "Evet, tabii ki; Ömer balden zekât topladı." Ardından el-Athram, bal üreticilerinin zekât miktarını gönüllü olarak verip vermediklerini sordu. Ahmed şöyle cevap verdi: "Hayır, bu onlara farz kılınmıştı."3

Al Athram says Ahmad was asked whether he believes that honey is zakatable, and answered. "Yes indeed; 'Umar collected zakah on honey." A1 Athram then asked whether honey growers contribute the amount of zakah voluntarily. Ahmad answered, "No, it was imposed on them."3

Bu görüş Mekhul, ez-Zührî, Süleyman bin Musa, el-Evzâî ve İshâk tarafından da benimsenmiştir. el-Bahr'ın yazarı bu görüşü ayrıca Ömer, İbn Abbas, Ömer bin Abdulaziz, el-Hâdî, el-Müeyyed bi'llâh'a ve bir rivayete göre eş-Şâfiî'ye de nispet etmektedir. Et-Tirmizî, çoğu âlimin bu görüşü kabul ettiğini belirtir. Bu görüş, tersinin doğru olduğunu ileri süren İbn Abdilberr tarafından itiraz edilmiştir.5

This view is shared by Makhul, al Zuhri, Sulaiman bin Musa, al Awza'i, and Ishaq.4 The authorof al Bahr also attributes it to 'Umar, Ibn 'Abbas, 'Umar bin 'Abd al Aziz, al Hadi, al Mu'ayad bi Allaah, and a narration to al Shafi'i. Al Tirmidhi mentions that most scholars accept this view. This is challenged by Ibn 'Abd al Barr, who asserts the opposite is true.5

Bu görüş iki delil grubuyla desteklenmektedir: Peygamber ﷺ'den ve Sahabe'den gelen rivayetler ile akli gerekçe ve kıyas. Öncelikle nasslara gelince:

This opinion is supported by two groups of evidence: reports from the Prophet and the Companions, and rationale and analogy. Firstly, the texts:

A. 'Amr bin Shu'aib, babasından, o da dedesinden naklettiğine göre Peygamber ﷺ

A. 'Amr bin Shu'aib, from his father from his grandfather, narrates that the Prophet (p)

"Bal'dan ondalık zekât (öşür) aldı." İbn Mâce rivayet etmiştir. Dârakutnî şöyle der: "Bu hadis, 'Abdurrahman bin el-Hâris ve İbn Lehîa'nın Amr'dan, onun da Peygamber ﷺ'e kadar ulaştırarak rivayet ettiği şeklinde nakledilmiştir. Yahya bin Sa'îd el-Ensârî ise Amr'dan mürsel olarak rivayet etmiştir." Hafız (İbn Hacer), hadisin problemli yönünün bu olduğunu belirtir; özellikle de 'Abdurrahman ve İbn Lehîa'nın sağlamlıkla bilinmediklerini ifade eder. Ayrıca güvenilir biri olan Amr bin el-Hâris ile Usâme bin Zeyd'in de aynısını Amr bin Şuayb'dan rivayet ettikleri, bunun da İbn Mâce ve başkaları tarafından nakledildiği not edilmiştir.6

"collected the one-tenth due from honey." Reported by Ibn Majah. Al Daraqutni says "This is narrated from 'Abd al Rahman bin al Harith and Ibn Lahi'ah from 'Amr as linked to the Prophet, and from Yahya bin Sa'id al Ansari from 'Amr as mursal." Al Hafiz notes that this is the problem with this saying, especially since 'Abd al Rahman and Ibn Lahi'ah are not known as accurate. It is noted that 'Amr bin al Harith, who is trustworthy, and Usamah bin Zaid also narrate the same from 'Amr bin Shu'aib, as reported by Ibn Majah and others.6

Ebu Davud ve Nesâî, Benî Mat'an'dan Hilâl'in Peygamber'e ﷺ ödediğini rivayet etmiştir.

Abu Daud and Al Nasa'i report that Hilal, from Bani Mat'an, used to pay the Prophet (p)

the one-tenth due on the beehives be had, and had the Prophet ﷺ protect a valley known as Salabah for him. When 'Umar became the head of state, Sufian bin Wahb wrote him about this. 'Umar replied, "As long as Hilal gives you that which he was giving the Messenger of God ﷺ, the one-tenth due on his honey, then keep protecting Salabah for him. If he does not, then what is in that valley is for everybody." Al Hafiz in al Fath says the chain of this saying is correct up to 'Amr bin Shu'aib. 'Amr's record is strong, at least when he is not opposed by stronger narrators.7

the one-tenth due on the beehives be had, and had the Prophet protect a valley known as Salabah for him. When 'Umar became the head of state, Sufian bin Wahb wrote him about this. 'Umar replied, "As long as Hilal gives you that which he was giving the Messenger of God, the one-tenth due on his honey, then keep protecting Salabah for him. If he does not, then what is in that valley is for everybody." Al Hafiz in al Fath says the chain of this saying is correct up to 'Amr bin Shu'aib. 'Amr's record is strong, at least when he is not opposed by stronger narrators.7

Malik, eş-Şafiî, İbn Ebi Leyla, el-Hasan bin Ebi Salih ve İbn el-Munzir, balın zekâta tabi olmadığı görüşündedirler. Bu görüşlerini, bal hakkında sahih bir hadisin veya icmânın bulunmamasına ve balın, zekâta tabi olmadığında herkesin birleştiği süt ile benzerliğine dayandırmaktadırlar.

Malik, al Shafi'i, Ibn Abi Laila, al Hasan bin Abi Salih, and Ibn al Mundhir believe that honey is not zakatable, based on the lack of any strong saying or ijma' on the matter, and the similarity between honey and milk, which is unanimously not zakatable.

Ebu Ubeyd orta bir görüşte karar kılmış gibi görünüyor. İki görüşü zikrettikten sonra şunu söylüyor: "Bal üreticilerinin zekât vermeye teşvik edilmesi daha uygun görünüyor, çünkü zekât vermezlerse günah işliyor olabilirler. Ancak bunun için zorlanmamaları gerekir; bal zekâtını engelleyenlere, diğer zekâtları engelleyenlere uygulanabilecek şekilde savaş açılmamalıdır. Bu konuda Resûlullah ﷺ'den sahih bir rivayet yoktur ve zekâtla ilgili yazılı fermanlarında da bal zikredilmemiştir. Bal zekâtı diğer zekât türleri gibi olsaydı, şartlarını, asgari muafiyet miktarını ve toplanma zamanını belgeleyen bir metnimiz olurdu. Hz. Ömer'in, kendisine bal zekâtı getirildiğinde yaptığı gibi bu zekâtı kabul etmek ise başka bir meseledir. Üreticiler bu zekâtı ödediğinde devlet bunu kabul etmelidir."16

Abu 'Ubaid seems to have taken a position in the middle. After mentioning the two opinions, he comments, "It seems preferable that producers of honey be encouraged to pay zakah, because they may be sinning if they do not pay it. But they should not be obligated to do so, and those who prevent zakah on honey must not be fought the way the preventors of other zakah can be fought. There is no correct tradition from the Messenger on this subject, nor is honey mentioned in his written ordinances on zakah. If zakah on honey was like other forms of zakah, we would have some text that documents its conditions, minimum exemption, and the date of collection. Accepting its payment, as 'Umar did when zakah of honey was brought to him, is another issue. The state must accept this zakah when paid by producers."16

Benim şahsi kanaatim, bal da her türlü ürün gibi kâr amacıyla üretildiğinden zekâta tabi tutulması gerektiğidir. Bu kanaatim şu esaslara dayanmaktadır:

My personal conclusion is that honey, like any other crop, is produced for profit and must therefore be zakatable. This is based on the following:

A. Genel metinler bir tür mal ile diğeri arasında ayrım yapmaz; nitekim şu âyetlerde olduğu gibi: "Mallarından zekât al," "Kazandığınız temiz şeylerden ve sizin için yerden çıkardığımız şeylerden infak edin," "Size rızık olarak verdiğimiz şeylerden infak edin," vb.

A. The general texts do not make a distinction between one sort of wealth and the other, such as the verses "Out of their wealth take zakah," "Spend out of the good things you have earned and out of what We have produced for you from the earth," and "Spend out of what We have given you as subsistence," etc.

B. Zekâta tabi olan tahıllar ve meyvelere bir benzetme vardır. Tarımın ürünü, arı kovanlarının ürünü gibidir ve ikisine eşit muamele edilmelidir.

B. There is an analogy to grains and fruits that are zakatable. The output of farming is like the output of the beehives, and must be treated equally.

C. Bala özel olarak ilgili rivayetler ve kıssalar; eleştirilmelerine rağmen, İbnu'l-Kayyim'in belirttiği gibi birbirlerini destekler. Belki de bu yüzden et-Tirmizî bunların sıhhatini reddetmez, ancak şöyle der: "Bu konuda Peygamber'den sahih olarak nakledilen önemli bir şey yoktur."17 Bu ifade, küçük şeylerin nakledilmiş olabileceğini ima eder. Et-Tirmizî devamla şöyle der: "Ancak bu, âlimlerin çoğunluğunun görüşüdür."18

C. The sayings and stories that deal with honey in specific, which, although they are criticized, support each other, as stated by Ibn al Qayim. That is perhaps why al Tirmidhi does not negate their authenticity but says, "Nothing of importance is authentically reported from the Prophet on this issue."17 This statement implies that small things may have been reported. Al Tirmirdhi continues, "But this is the view of most scholars."18

Şevkani, ed-Durru'l-Behiyye'de bal'ın zekâta tabi olduğu görüşünü tercih eder ve "Balda onda bir vacip olur" der. Sıddık Hasan Han, şerhinde bu görüşü destekler ve "Rivayetler bir arada değerlendirildiğinde, zekâtın vacip olduğunu ispatlamaya yetmeyecek bir durum yoktur" diye not eder.19 Balın, hayvanlardan elde edilen bir sıvı olması nedeniyle süte kıyasen zekâta tabi olmadığı yönündeki argüman, şu gerekçeyle reddedilir: Süt, prensip olarak hayvanlar üzerinden verilen zekâtla zekâta tabidir; arılardan ise herhangi bir şey alınmaz. Dolayısıyla benzerlik, balın da zekâta tabi tutulmasını gerektirir.

Bal zekâtı zorunlu sayanların tamamı, bu konuda rivayet edilen metinlere ve meyve ile tahıla kıyasa dayanarak, oranın yüzde on olduğu konusunda görüş birliği içindedir.21 Üretim maliyetinin dikkate alınmasına gelince, Ebû Ubeyd, Ömer'in vadilerde ve ovalarda üretilen balın yüzde on, dağlarda üretilen balın ise yüzde beş oranında zekâta tabi olduğunu söylediğini nakleder.22 Bu, görünüşe göre üretim maliyetlerinin dikkate alınmasından kaynaklanmaktadır. Ehl-i Beyt'ten el-Nâsır ise buna katılmayarak, balın ölçülemez olması ve yerden çıkmaması nedeniyle, tıpkı fey'de olduğu gibi oranın beşte bir olması gerektiğini savunur.23 Ona, balın meyveye benzediği, çünkü meyveler gibi "ağaçlardan (kovanlardan) çıktığı" cevabı verilir. Ayrıca, metinler yüzde onu işaret etmektedir.24 Bence oran yüzde on olmalıdır; ancak tıpkı tahıl ve meyvelerde olduğu gibi, uygulama üretim maliyetleri düşüldükten sonra balın net gelirine yapılmalıdır.

All those who obligate zakah on honey agree that the ratio is ten percent, based on the texts reported on the issue and in analogy to fruits and grains.21 As for consideration of production costs, Abu 'Ubaid reports that 'Umar said honey produced in valleys and plains is zakatable at ten percent, while honey produced in mountains is zakatable at five percent.22 This is apparently in consideration of production costs. Al Nasir from Ahl al Bait disagrees, arguing that the rate must be one-fifth, as in the case of fai' because honey is not measurable, nor does it come from the earth.23 He is answered that honey is similar to fruits, because like fruits, 'it came from trees' (the hector). Moreover, onetenth is indicated by the texts.24 I think ten percent should be the rate, but it must apply to the net income from honey after deduction of production costs, as with grains and fruits.

Balda bal nisabına dair bir rivayet bulunmadığından, bu konuda görüşler ayrılmıştır. Ebu Hanife, tıpkı tahıllar ve meyveler gibi bal için de bir nisab bulunmadığını savunmaktadır.25 Ebu Yusuf ise, ölçülebilir olmayan ürünlere uygulanan en düşük ölçülebilir nisab değerini dikkate alma görüşüne uygun olarak, nisabı en ucuz tahıl türünden (örneğin arpa) beş vesk değeri olarak kabul etmektedir. Ondan gelen bir rivayete göre ise nisab on rıtldır.25 Muhammed'den ise nisabı beş ferak, beş men veya beş kurbe olarak belirleyen birkaç rivayet bulunmaktadır; bu da hadislerde zikredilmeyen ürünler için genellikle kullanılan beş birimlik ölçüyü esas alan kuralına dayanmaktadır.

We have no reports about the nisab of honey, so people differ on it. Abu Hanifah argues that there is no nisab, as with grains and fruits.25 Abu Yusuf considers nisab to be the value of five wasq of the cheapest grain, such as barley, in accordance with his view of considering the value of the lowest measurable nisab applicable to products that are not measurable. There is also a report from him that nisab is ten ratl.25 There are several narrations from Muhammad which set nisab at five faraq, five man, or five qurbah, following his rule of using five units usually used for items not mentioned in sayings.

Bir ferak otuz altı ratl, bir mann iki ratl, bir kırbe ise yüz ratldır.

One faraq is thirty-six ratl, one man is two ratl, and one qurbah is one hundred ratl.

Ahmad'dan nakledilen bir rivayete göre nisap on feraktır ve bu, Ömer'e atfedilmektedir. Ahmad'dan nakledildiğine göre bir ferak on altı rıtıldır.

There is also a report from Ahmad that nisab is ten faraq, attributed to 'Umar. It is reported from Ahmad that one faraq is sixteen ratl.

Kişisel görüşüm, ortalama bir tahıl, örneğin buğday, beş vesk'i değerlendirmenin daha uygun olduğudur; çünkü bu, evrensel olarak ortalama bir gıda sayılır. Peygamber ﷺ tahıl ve meyvede nisabı beş vesk olarak belirlemiştir ve bal da kıyas yoluyla ele alınmalıdır. Zekât oranının onda bir olarak belirlenmesi de kıyas yoluyladır; öyleyse nisabın da aynı değer esasına göre belirlenmesi neden olmasın? Özellikle de en düşük değerdeki tahılın değerinin dikkate alınması zekât verenler açısından adil değildir.

My personal opinion is to estimate the value of five wasq of an average grain, such as wheat, since it is kind of an average universal food. The Prophet made five wasq nisab in grain and fruits, and honey must be treated by analogy. It is by analogy that the rate is determined at one-tenth, so why not determine nisab on the same basis of value, especially since considering the value of the lowest grain is not fair to zakah payers?

Günümüzde birçok endüstri süt, ipek, yumurta ve et gibi hayvansal ürünler etrafında dönmektedir.

Today many industries revolve around animal products like milk, silk, eggs, and meat.

Bu ürünlerin çoğu Peygamber'in (ﷺ), Sahabe'nin ve büyük âlimlerin döneminde büyük ölçekli ticari işletmeler değildi. Bunun sonucu olarak bu ürünlerle ilgili herhangi bir rivayet bulunmamaktadır. Bu ürünlerin zekâta tabi olup olmadığı sorusuna cevap, fakihlerin bal üzerinde zekât farz kılmak ve otlatılan hayvanların sütünü zekâttan muaf tutmak için ileri sürdükleri gerekçelerden çıkarılabilir. Ana gerekçe şudur: sütün kaynağı olan hayvan zekâta tabidir, bal kaynağı ise tabi değildir. Bu da kaynağı zekâta tabi olmayan tüm ürünlerin kendilerinin zekâta tabi olduğu anlamına gelir. Dolayısıyla zekâta tabi olmayan hayvanların sütü ve diğer ürünleri, bal gibi zekâta tabidir. Bunların her biri, hayvanın zekâta tabi olmadığı bir hayvansal üründür.

Most of these were not large-scale businesses in the time of the Prophet, the Companions, and the great scholars. The result is that we have no reports about these products. One can derive an answer to the question of the zakatability of these products from the reasons cited by jurists to establish zakah on honey and to exempt the milk of pastured animals from zakah. The main reason cited is that the source of milk, livestock, is zakatable, while the source of honey is not. This implies that all products whose sources are not zakatable are themselves zakatable. Therefore, milk and other products of non-zakatable fed livestock are zakatable, like honey. Each of these is an animal product where the animal is not zakatable.

Hayvan ürünlerinin, hayvanların kendileri ticaret malı sayılmadıkça, net üretimin yüzde onu oranında zekâtlarının verilmesi gerektiğine inanıyorum. Kural şudur: Kaynağı zekâta tabi olmayan her şey, bir ürün olarak zekâtlandırılmalıdır; tıpkı arazi bakımından ekinler, arılar bakımından bal, hayvancılık bakımından süt ürünleri, kümes hayvanları bakımından yumurta ve ipek böceği bakımından ipek gibi. Bu, ipeğe zekât farz kılan Şii Yahya'nın görüşüdür.26

I believe that animal products must be zakated at ten percent of the net output unless the animals themselves are considered trade assets. The rule is that anything whose source is not zakatable must be zakated as an output, like crops with respect to land, honey with respect to bees, dairy products with respect to livestock, eggs with respect to poultry, and silk with respect to the silkworm. This is the opinion of Yahya, a Shi'ite, who obligates zakah on silk.26

Bazı fakihler, ürünleri ve üremesi için beslenen, otlatılmayan hayvanları ticaret malı gibi değerlendirir ve hem anaparaya hem de artışa yüzde iki buçuk (onda birin dörtte biri) zekât farz kılarlar.