Zekât toplama ve dağıtımında çalışanlar, zekât alıcılarının üçüncü kategorisidir. Bu kişilere zekât verilmesinin amacı, zekât verenlere ek yükümlülükler dayatmak için olası herhangi bir girişimde bulunmalarını, kendi çıkarları doğrultusunda, önlemektir. Bu durum zekât kurumunun özerkliğini vurgular. Bu kategorinin Kur'an'da, zekâtın başlıca hedefleri olan fakir ve miskinlerden hemen sonra zikredilmesi, zekât toplama ve dağıtımının ücretli çalışanlardan oluşan bir teşkilatın işlevleri olduğunu açıkça göstermektedir. Bu, İslam devletinin toplumsal yapısının bir parçasıdır; bireysel bir uygulama ya da belirli bir dini kurumun faaliyeti değildir.

Workers in the collection and distribution of zakah are the third category of zakah recipients. They are made recipients in order to avoid any possible attempt on their part to impose additional duties on zakah payers for their own benefit. This emphasizes the autonomy of the zakah institution. The very mention of this category in the Qur'an immediately after the poor and the needy, who are the major targets of zakah, is itself a claer indication that zakah collection and distribution are functions of an organization of paid employees. It is part of the social structure of the Islamic state and not an individual practice or an activity of a certain religious body.l

Fakihler, İslam devletinin zekât toplayıcıları ve dağıtıcıları atamasının gerekli olduğunu söylerler. Peygamber (s.a.s.) ve onun halifeleri bu görevler için memurlar tayin ederlerdi. Örneğin, Ebu Hureyre'nin Buhârî ve Müslim'den rivayet ettiğine göre, Allah'ın Resulü (s.a.s.) Ömer bin Hattab'ı sadaka görevine tayin etmiştir. Yine Buhârî ve Müslim'in Sehl bin Sa'd'dan rivayet ettiğine göre, Peygamber (s.a.s.) İbnü'l-Lütbiyye'yi sadaka görevine tayin etmiştir. Bu tür atamalara işaret eden başka pek çok hadis de vardır. Zenginliğe sahip olup ne kadar ödemesi gerektiğini bilmeyen insanların her zaman bulunacağı, ayrıca ne ödemesi gerektiğini bilen ama cimrilik eğilimi gösteren insanların da olacağı beklenebilir; bu nedenle hem bilgilendirme hem de toplama için memurlara ihtiyaç vardır. Devlet, hasat zamanında çiftçilere memurlar göndermeli ve diğer ödeyenlerin toplama memurlarının ne zaman bekleneceğini bilmeleri için zekât ödeme aylarını belirlemelidir.3

Jurists say that the Islamic state is required to appoint collectors and distributors of zakah. The Prophet (p) and his successors used to assign officers to these duties. For example, Abu Hurairah is reported by al Bukhari and Muslim to say that the Messenger of God (p) assigned 'Umar bin al Khattab to sadaqah. It is also reported by al Bukhari and Muslim from Sahl bin Sa'd that the Prophet (p) appointed Ibn al Lutbyyah to the sadaqah. There are many other sayings that refer to such appointments. It is to be expected that there will always be people who have wealth but do not know how much they are required to pay, and people who know what to pay, but have a tendency to be miserly; officers are thus needed for both information and collection.2 The state must send officers at the time of harvest to farmers, and must establish zakah payment months so that other payers know when collection officers are expected.3

1. Toplama Dairesi 2. Dağıtım Dairesi Zekât teşkilatındaki görevler; toplama, kayıt tutma, bilgi toplama ve dağıtımı kapsar. Bu görevler, doğrudan zekâtla ilgili iki temel işleve ayrılabilir: toplama işlevi ve dağıtım işlevi.

1. Collection Department 2. Distribution Department Jobs in the zakah organization include collecting, keeping records, gathering information, and distribution. This can be classified into two major functions directly related to zakah: the collection function and the distribution function.

Toplama işlevi, vergi memurlarının işlevine benzer. Bu işlev kuşkusuz zekât verenlerin ve zekâta tabi malvarlıklarının istatistiklerinin toplanmasını, zekâtın para veya ayni olarak fiilen tahsil edilmesini ve ödemelerin uygun depolama tesislerinde saklanmasını kapsar. Bu işlev birkaç bölüme ayrılabilir:

The collection function is similar to that of taxation officers. It certainly includes gathering statistics of zakah payers and their zakatable items, the actual collection of zakah, in money or in kind, and keeping payments in suitable storage facilities. One can divide this function into several sections:

A. Rikaz ve madenler.

A. Rikaz and minerals.

B. Tahıllar ve meyveler.

B. Grains and fruits.

C. Hayvancılık.

C. Livestock.

D. Para ve ticari varlıklar.

D. Money and business assets.

Zekâtın dağıtımına gelince, bu faaliyetlerin birçoğu modern devletteki sosyal sigorta veya refah dairelerinin faaliyetlerine benzer. Bu bölümde çalışanlar, hak sahiplerini bulmak, ihtiyaçlarının derecesini tespit etmek ve dağıtılan zekâtın onlara hızla ulaşmasını sağlamak için en iyi çabayı göstermeye yetiştirilmelidir. En-Nevevî şöyle der: "Devlet ve zekât dağıtımından sorumlu görevlileri, hak sahiplerini, sayılarını ve her birinin ihtiyaçlarını kaydetmelidir ki, kendilerine düşen zekât hızla ulaşsın; özellikle de toplanan bazı mallar bozulabilir nitelikte olabileceğinden."4

As for the distribution of zakah, many of its activities are similar to the activities of social insurance or welfare departments in modern state. Workers in this section must be trained to exert their best efforts to seek out deservants, discover the degree of their need, and assure that the distributed zakah reaches them quickly. Al Nawawi says "The state and its zakah distribution officers should keep records of deservants, their number, and their individual needs, so that their due zakah can reach them quickly, especially since some collected items may be perishable."4

Zekat dağıtımından sorumlu kurumlar, zekatın gerçekten hak sahiplerine ulaştığından emin olmak ve tüm hak sahiplerine adil bir şekilde pay verilmesi için azami gayreti göstermelidir. Mevcut sözlerden fakihlerin çıkardığı bazı notlar ve düzenlemeler bu konuda yardımcı olmaktadır:

Departments charged with the distribution of zakah must do their utmost to be sure that recipients truly deserve zakah, and that all deservants are given fairly. A few notes and regulations deduced by jurists from the available sayings are of help in this regard:

A. Fakir ve muhtaç hak sahiplerinin, kendilerine yetecek kadar tam bir geçimlik mal ya da geliri olmamalıdır. Çalışamamak bir şart değildir; çünkü bir kazanç sahibi iş bulamayabilir ve ihtiyacını karşılayamayacak kadar az kazanan kimse de yardıma hak kazanır.

A. Poor and needy deservants must not have wealth or income sufficient for their complete sustenance. Incapability is not a condition, since an earner may not find a job, and a person who earns less than what he or she needs deserves help to satisfy his or her needs.

B. Çalışma, kişiye yeterli ve uygun olmalıdır. Örneğin bir alim veya profesör, el emeği işçisi olarak çalışmakla yükümlü değildir. Bu tür kişiler için, uygun bir iş bulana kadar zekat almak caizdir.

B. Work is to be sufficient and suitable for the person. For example, a scholar or professor is not obligated to work as a manual laborer. Zakah is lawful for such persons until they find a suitable job.

C. Kazanabilecek durumda olup tam zamanlı öğrenci olan bir kişi (yani kazanç getiren bir işe girmesi halinde öğrenimini bırakmak zorunda kalacak olan kişi) zekâta hak kazanır. Bu kişi ilmiyle Müslümanlara fayda sağlayabilir. Bir ilim dalında başarı göstermesi beklenmeyen ve çalışıp kazanabilecek durumda olan kişi ise okulda kalıyor olsa bile zekâta hak kazanmaz.

C. A person who can earn but is a full-time student (i.e. if he or she were to take an earning job, they must quit seeking education) is eligible for zakah. This person can benefit Muslims by his or her knowledge. A person who is not expected to achieve in a branch of knowledge and can work and earn is not eligible for zakah, even if he or she resides at school.

D. Gayrimenkul sahibi olup geliri ihtiyacına yetmeyen kimse fakir sayılır. Böyle birine, gelirini tamamlayacak miktar kadar zekattan verilmelidir. Öğrenci veya öğretmen, performansı için ihtiyaç duyduğu sürece kitaplarını satmakla yükümlü değildir.

D. A person who owns real estate whose income is below the person's needs is counted poor. He or she should be given from zakah the amount needed to supplement the person's income. A student or teacher is not required to sell his or her books as long as they are needed for his/her performance.

1. Müslüman olmak şarttır; çünkü zekât işinde çalışmak, Müslümanların kamusal yönetimi (vilayet) niteliğinde bir görevdir. Kamusal yönetim (vilayet) gerektiren tüm görevlerde Müslüman olmak bir şarttır.

1. Being Muslim is required, since working in zakah is a form of public control [wilayah] of Muslims. In all positions of public control, being Muslim is a requirement.

Zekâtın toplanması ve dağıtılmasıyla doğrudan ilgili olmayan bazı işler, örneğin korumalar ve şoförler, bu şarttan muaftır. Ahmed'in, "zekât işçileri" teriminin genel olup yalnızca Müslümanlarla sınırlı olmadığı gerekçesiyle zekât işlerinde gayrimüslimlere izin verdiği rivayet edilmiştir; ayrıca işçilere ödenen şey yalnızca işlerinin karşılığıdır.7

Certain jobs not directly related to the collection and distribution of zakah are exempt from this condition, such as guards and drivers. Ahmad is reported to permit non- Muslims in zakah jobs because the term "workers of zakah" is general and not limited to Muslims; additionally, what is paid to workers is only compensation for their work.7

Ancak, Ahmad'ın bu hoşgörülü tutumuna rağmen, İslam'ın bu hayati farzını yerine getirenlerin Müslüman olmaları yine de tercih edilir. İbn Kudame şöyle der: "Bu görevler dürüstlük gerektirdiği ve Müslümanlar üzerinde bir ölçüde denetim yetkisi içerdiği için, Müslüman olma şartı yerine getirilmelidir; özellikle de zekâtın farz olduğuna inanmayan kimselerin onu uygulamakla görevlendirilmesi akla aykırıdır. Üstelik Kur'an'da gayrimüslimler güvenilmez olarak nitelendirilmiştir ve Ömer şöyle demiştir: 'Onları sır ortağı edinmeyin, çünkü Allah onlara hain demiştir.'" Ömer, Ebu Musa'nın bir Hristiyanı kâtip olarak atamasını kınamıştır. Zekât, İslam'ın bir rüknü olarak, kayıt tutmaktan daha önemlidir.8

However, although this is a gracious position of Ahmad, it is still preferred that 'those who implement this critical obligation of Islam be Muslims. Ibn Qudamah says, "because these jobs require honesty and entail some control over Muslims, the condition of being Muslim must be fulfilled, especially since it is unreasonable that people who do not believe in zakah be entrusted to implement it. Moreover, disbelievers are described in the Qur'an as not trustworthy and 'Umar said, 'Do not take them as confidantes, since God labels them traitors." 'Umar condemned the appointment of a Christian as registrar by Abu Musa. Zakah as a pillar of Islam, is more important than registration."8

2. Adayın akıl sağlığına sahip olması ve buluğ çağını geçmiş olması gerekir; yani şer'î hükümlerle muhatap tutulmuş olması gerekir.

Zakat toplama teşkilatının çalışanlarına, emeklerinin piyasa değerine eşit maaşlar ödenir. Şafii'nin, çalışanlara yapılacak toplam ödemenin zekat gelirinin toplamının sekizde birini geçmemesi gerektiğini önerdiği rivayet edilmektedir; bu görüşü, zekat gelirinin toplamının sekiz harcama kategorisi arasında eşit olarak paylaştırılması gerektiği düşüncesine dayanıyordu. Çoğunluk bu tür bir sınırlamayı kabul etmemektedir. Şafii görüşünün, toplama maliyetini sınırlandırma gibi bir üstünlüğe sahip olduğu ileri sürülebilir.

Workers of the zakah agency are paid salaries equal to the market value of their labor. Al Shafi'i is reported to have suggested that total compensation for workers must not exceed one-eighth of the total proceeds of zakah, based on his opinion that total proceeds must be divided equally among the eight recipient categories. The majority does not accept such limitation. One may suggest that the Shafi'ite opinion has the merit of restricting the cost of collection.

Zekât teşkilatında çalışan bir kimsenin emeğinin karşılığını alabilmesi için fakir olması gerekmez. Ebu Davud, Peygamber'in (s.a.v.) şöyle dediğini rivayet eder: "Sadaka, şu beş kişi dışında hiçbir zengine helal değildir: Allah yolunda savaşan kimse, zekât işinde çalışan kimse, borç yükü altında olan kişi, bir zekât malını alan kişiden onu satın alan kimse ve zekât olarak almış olan bir muhtaç kişinin kendisine hediye ettiği kimse."18

A worker in the zakah organization need not be poor in order to receive compensation for his or her labor. Abu Daud reports that the Prophet (p) says "The sadaqah is not lawful to any rich person, except these five: A fighter for the sake of God, a worker on zakah, a person under the burden of liabilities, a person who buys a zakah item from a recipient, and a person given a gift by a needy person who received this gift as zakah."18

Peygamber, zekât gibi kamu mallarını korumada son derece titizdi ve bu mallardan hak sahibi olmayan hiç kimsenin, hangi ad altında olursa olsun, pay almasına izin vermezdi. Adiy bin Umeyre anlatır: "Allah'ın Elçisi ﷺ'in şöyle dediğini işittim: 'Kim bir toplama görevine atanır ve bizden bir iğne ya da daha fazlasını gizlerse, bu zimmettir ve kıyamet günü zimmete geçirdiğini sırtında taşıyacaktır.'" Ensar'dan siyah tenli bir adam -onu şimdi bile gözümün önünde canlandırabiliyorum- ayağa kalkıp dedi: "Ey Allah'ın Elçisi, bana verdiğin görevden istifamı kabul et." Peygamber ﷺ "Neden?" diye sordu. Adam, "Sizin şöyle şöyle dediğinizi işittim" diye cevap verdi. Peygamber ﷺ devamla şöyle buyurdu: "Ben de şimdi diyorum ki: Bir göreve atadığımız kimse, topladığı her şeyi, az ya da çok, bize getirmelidir. Ondan sonra ona verdiğimizi alır, vermediğimizi ise almaz." Ebu Davud ve başkaları rivayet etmiştir. Başka bir rivayette Ebu Rafi' şöyle anlatır: Peygamber ﷺ ile birlikte el-Bakî' (mezarlık) yanından geçiyordu. Peygamber ﷺ, "Vay haline, vay haline!" buyurdu. Ebu Rafi' der ki: "Şaşırdım ve geriye çekilip, kendisinin beni kastettiğinden korktum." Peygamber ﷺ, "Ne oldu? Gel" buyurdu. Ben, "Bir yanlış mı yaptım?" diye sordum. O, "Neden böyle soruyorsun?" dedi. Ben, "Bana 'vay haline' dediniz" diye cevap verdim. Peygamber ﷺ, "Hayır, sana değil, kabirdeki kişiye. Onu falan yerden zekât toplamaya gönderdim, o da bir namira (yünden yapılmış özel bir giysi) zimmetine geçirdi. Cehennem ateşinden onun benzeri bir giysiye bürünmüştür" dedi. Nesâî ve İbn Huzeyme, kendi Sahîh'inde rivayet etmiştir. Ubade bin es-Samit'ten rivayet edildiğine göre, Allah'ın Elçisi ﷺ onu sadaka (zekât) toplamakla görevlendirmiş ve ona şöyle demiştir: "Ey Ebu'l-Velid, Allah'tan kork. Kıyamet günü, zimmete geçirilmiş olarak, böğürten bir deve, möööleyen bir inek ya da meleyen bir koyunla gelmemelisin." Ubade, "Ey Allah'ın Elçisi, bu olabilir mi?" diye sordu. O da, "Evet, ruhumun elinde olduğu Zat'a andolsun ki olabilir" diye cevap verdi. "Ubade şöyle dedi: "Seni gerçekten gönderen (Allah) adına yemin ederim ki, senin tarafından herhangi bir göreve atanmayı kabul etmem." Bunu Taberânî, el-Mu'cemü'l-Kebîr'inde sahih bir senedle rivayet etmiştir. Büyük ve ünlü bir Sahabi olan Ubade, bu tutumu takındı, çünkü işin güvenli tarafında olmak istiyordu."

Zekât memurlarının topladıkları her şeyi beyan etmeleri gerektiği gibi, zekât verenlerden hediye kabul etmeleri de yasaktır. Bu tür her hediye rüşvet sayılır, çünkü zekât miktarının takdirini etkileyebilir ve bu da hak sahiplerinin aleyhine olur.

In as much as officers are required to declare everything they collect and put in the zakah fund, they are forbidden to accept gifts from zakah payers. Any such gift is considered a bribe, because it may influence the estimation of zakah due, at the expense of deservants.

Ebu Hamid es-Saidi anlatıyor: Peygamber ﷺ, Ezd kabilesinden İbnu'l-Lutbiyye adında bir adamı sadaka toplamakla görevlendirdi. Adam dönünce, "Bu sizin, bu da bana hediye edildi" dedi. Allah'ın Elçisi ﷺ ayağa kalktı, Allah'a hamd ü senada bulundu ve şöyle buyurdu: "Sizden birini, Allah'ın bana yetki verdiği bir iş için görevlendiriyorum. Sonra gelip 'Bu sizin, bu da bana hediye edildi' diyor. Samimi olarak (masum bir hediye verildiğini) düşünüyorsa, babasının ve annesinin evinde oturup hediyesinin kendisine getirilmesini beklesene ya! Allah'a yemin ederim ki, hiçbiriniz hakkı olmayan bir şeyi alırsa, Kıyamet Günü Allah'ın huzuruna onu sırtında taşıyarak çıkacaktır. Sizden kimseyi, böğüren bir deve, şaklayan bir inek ya da meleyen bir koyunla Allah'ın huzuruna gelirken görmek istemem." Sonra iki elini öyle yükseğe kaldırdı ki, koltuk altlarının beyazlığı görüldü ve şöyle dedi: "Ey Rabbim, (bunu) tebliğ ettim mi?" Buhari, Müslim ve Ebu Davud rivayet etmiştir.20

Abu Hamid al Sa'idi says the Prophet (p) appointed a man from the tribe of al Azd named Ibn al Lutbyyah on sadaqah collection. When he came back, the collector said, "This is yours, and this was given to me as a gift." The Messenger of God (p) stood [addressing the gathering] and praised and thanked God, then said, "I employed a man from you at a job that God gives me control over. Then he comes and says 'This is yours and this is a gift that was given to me.' Why does he not sit in his father and mother's house and wait for his gift to be brought to him, if he sincerely thinks [that it is an innocent gift on their part]?! By God, nothing any of you takes without true right, but when you face God an the Day of Judgement will be carried by you. Let me not recognize any of you coming before God carrying a camel that is shouting or a cow that is mooing or a sheep that is bleating." Then he raised his two hands so high that the whiteness of his underarms was seen, and said, "O my Lord, did I inform them?" Reported by al Bukhari, Muslim, and Abu Daud.20

Peygamber ﷺ, zekât toplayıcılarına nazik, kibar ve ölçülü davranmalarını tavsiye etmiş ve onları Ashabının en iyilerinden seçmiştir. Allah Resulü ﷺ'in tahmincilere şöyle tavsiyede bulunduğu rivayet edilmiştir: "Tahminde kolaylık gösterin, çünkü hurma bahçelerinde fakirlere, muhtaçlara, aileye ve yolcuya ayrılmış ağaçlar bulunabilir." Toplayıcıların zekât verenler için dua etmesi uygundur; nitekim Allah, Peygamberine şöyle buyurmaktadır: {Mallarından bir sadaka al ki, onunla onları temizleyip arındırasın ve onlar için dua edesin. Şüphesiz senin duan onlar için bir huzur kaynağıdır.} Abdullah bin Ebi Evfa rivayet ediyor: Babası Allah Resulü ﷺ'in yanına gelerek malı üzerine düşen zekâtı verdi. Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Allah'ım, Ebu Evfa'nın ailesine merhamet et."21

The Prophet (p) advised his zakah collectors to be kind, courteous, and moderate, and selected them from the best of his Companions. It was mentioned that the Messenger of God advised estimators, "Be easy in estimation, since orchards may have trees assigned to the poor, needy, family, and passers-by." It is advisable that collectors pray for zakah payers, since God tells His Messenger, "Out of their wealth take a sadaqah so thou might purify and sanctify them by it, and pray on their behalf. Verily thy prayers are a source of security for them." 'Abd Allah bin Abu Awfa narrates that his father came to the Messenger of God (p) and gave him the zakah due on his wealth. The Prophet said, "My Lord, have mercy on the family of Abu Awfa."21

İbn Rüşd, bazı fakihlerin bunu, bu kamu görevlilerinin çalışmasının faydasının tüm Müslümanlara yayılması gerekçesiyle onayladığını belirtir.22 el-Nil ve onun Ebâdî fıkhındaki şerhinde, zekâtın zekât teşkilatında çalışanlara ve yargıç ile vali gibi diğer kamu görevlilerine verilebileceği ifade edilmektedir. Bu kişilere, zengin olsalar bile emeklerinin değeri kadar verilebilir; çünkü kamu hizmetiyle meşgul oldukları için kendi çıkarlarının peşinde koşamazlar.23 Âlimlerin çoğunluğu ise bu tür görevlilerin devletin diğer kaynaklarından ücretlendirilmesi gerektiğini savunmaktadır.

Ibn Rushd mentions that some jurists approve of this on the grounds that the benefit of these public officers' work extends to all Muslims.22 In al Nil and its commentary in Abadi fiqh, it is stated that zakah may be given to workers in the zakah organization as well as other public officers, such as judges and governors. These people may be given as much as their labor is worth, even if they are rich, because they are occupied by public service from pursuing their own interests.23 The majority of scholars argue that such officers must be paid from other resources of the stats.