9.6 Altıncı Bölüm: Vergilerin ve Zekâtın Tahsili
9.6 Chapter Six Enforcement Of Taxes And Zakah
Vergiden kaçınma girişimleri
Attempts to escape taxes
Vergi, muamelelerinde diğer insanlara karşı adil ve dürüst olan kişiler tarafından bile her zaman kaçınmaya açıktır. Vergi kaçakçılığının birkaç nedeni vardır:
Taxes are always susceptible to evasion, even by individuals who are just and honest in their transactions with other people. Several reasons account for tax evasion:
bencilliğin ve mala duyulan sevginin, belirli bir vergiyi adil bulmamanın ya da vergi gelirlerinin haksız yere harcandığına inanmanın vb. nedenlerle; vergi ne kadar ağırsa, insanlar ondan kaçınmaya o kadar çok çalışır. Vergiden kaçınmanın iki biçimi vardır. En yaygın olanı, vergi sisteminin kendisindeki boşluklardan azami ölçüde yararlanmaktır. Bu tür kaçınma şüphesiz yasalar çerçevesindedir. Ödemeden kurtulmanın diğer yolu ise, verginin tamamen ya da kısmen ortadan kalkmasına yol açan yanlış bilgiler sunmaktır. Bu, yaygın olarak vergi kaçakçılığı olarak bilinir.
selfishness and love of wealth, the belief that a certain tax is not just, or that tax proceeds are unjustly utilized, etc. The heavier the tax, the more people will attempt to escape paying it. Escaping tax payment takes two forms. The most common is to take utmost advantage of loopholes in the taxation system itself. This form of evasion is undoubtedly within the law. The other way of escaping payment is to present incorrect information which leads to total or partial elimination of the tax. This is commonly known as tax evasion.
Elbette, vergi kaçakçılığı birkaç açıdan zarar verir:
Certainly, cheating on taxes hurts from several aspects:
A. Bu, vergi gelirini azaltır.
A. It reduces the proceeds of the tax .
B. Bu durum, vergiyi başlangıçta konulma amacı olan adil dağılımı bozar.
B. It disturbes the just distribution of the tax aimed for originally by its enactment.
C. Bazen vergi kaçakçılığı nedeniyle kaybedilen gelirleri telafi etmek amacıyla vergi oranlarında artışa yol açabilir.
C. It may lead sometimes to an increase in tax rates in order to make up for funds lost because of tax cheating.
D. Sınırlı kaynaklar nedeniyle bazı yararlı devlet faaliyetlerini azaltabilir.
D. It may reduce some useful government activities because of limited resources.
E. Toplumda dürüstlüğü yaygınlaştırır, çünkü insanlar vergi kaçırma yöntemlerini taklit etme eğilimindedir.
E. It spreads dishonesty society because people tend to imitate methods of tax escape.
Bu nedenle, tüm vergi mevzuatları vergi kaçakçılığını önlemek için yasal ve idari prosedürler sağlamaya çalışır ve bunu şu yollarla yapar: 1. Vergi memurlarına mükellefin belgelerini ve defterlerini inceleme yetkisi vermek.
Consequently, all tax legislations attempt to provide legal and administrative procedures to prevent tax escape, in the following ways 1. Authorizing tax officers to inspect the documents and books of the taxpayer.
2. Ödeyicinin, yanlış bilgi verdiği takdirde yasal cezalara maruz kalma riski altında veya yemin edilerek verilen bir vergi beyannamesi sunmasını zorunlu kılmak.
2. Requiring the payer to submit a tax return given under oath or at the risk of legal penalties for incorrect information.
3. Vergi kaçakçılığı vakalarını hükümete bildiren herkesin ödüllendirilmesi.
3. Rewarding anyone who informs the government of cases of tax evasion.
4. Vergi kesintisinin kaynağında yapılması; örneğin gelir vergisinin, gelir sahiplerine ödenmeden önce maaşlardan kesilmesi gibi.
4. Deducting certain taxes at the source, such as deducting income tax from salaries before they are paid to income earners.
5. Vergi kaçakçılığı için ağır mali para cezaları ve diğer cezaların uygulanması.
5. Imposing heavy financial fines and other penalties for tax evasion.
6. Vergi dairesine, vergi mükellefinin tüm mal varlığı üzerinde diğer alacaklılara göre öncelikli yasal rehin (kanuni rehin) hakkı tanımak.1
6. Giving the tax department a legal lein on all the assets of the tax payer with priority over other creditors.1
Bu önleyici tedbirlere rağmen, vergi kaçakçılığı davaları tüm ülkelerdeki mahkemeleri doldurmakta ve vergi boşluklarının kullanımı o kadar yaygındır ki, tüm uluslarda bir uzmanlar ağı ortaya çıkmıştır.
Despite these preventive measures, tax evasion cases fill the courts in all countries, and the use of tax loopholes is so widespread, it has spawned a network of experts in all nations.
Şeriat'te zekâtın meşruiyeti
Endorsement of zakah in Shari'ah
Zekât, vergilerden birkaç açıdan farklıdır. Uygulanması dini, ahlaki, hukuki ve idari yaptırımlarla desteklenmektedir.
Zakah is different from taxes on several bases. Its enforcement is supported by religious, moral, legal, and administrative sanctions.
Zekâtın dinî ve ahlaki açıdan teşvik edilmesi
The religious and moral endorsement of zakah
Müslümanlar zekâtı, diğer her şeyden önce kendileriyle Allah arasındaki bir ilişki olarak görürler. Bu, bir ibadet olmanın anlamıdır. Müslüman fakihler zekâtın bu niteliğini çok sık vurgular.
Muslims treat zakah as a relation between them and God before any other thing. This is the meaning of a worship. Muslim jurists emphasize this nature of zakah very often.
İbn el-'Arabî şöyle der: "Zekât, aslında Allah'ın bir hakkıdır; ancak O, 'Yeryüzünde rızkı Allah'a ait olmayan hiçbir canlı yoktur' buyurduğunda, rızkını güvence altına aldığı kimselere hakkını devreder."2 Hanefî mezhebinden el-Kâsânî ise şöyle der: "Zekâtın özü, sahip olunan nisabın bir kısmını Allah'a vermektir. Bu, fakirlere fiilen teslim edilerek onların mülkü haline getirilmesiyle yapılır... Allah şöyle buyurur: 'Bilmezler mi ki Allah, kullarından tevbeyi kabul eder ve sadakaları alır?'3 Peygamber ﷺ de şöyle buyurmuştur: 'Sadaka, fakirin eline geçmeden önce Rahmân'ın eline geçer.'4 Üstelik zekât bir ibadettir ve ibadet, bir fiilin tamamen Allah'a adanmasıdır."5
Ibn al 'Arabi says, "Zakah is, in fact, a right to God, but He transfers His right to those for whom he guarantees sustenance when He says 'There is no moving creature on earth but its sustenance is on God'."2 Al Kasani, a Hanafite, says, "The core of zakah is giving part of the owned nisab to God. This is done by making it the property of the poor through actual delivery to them . . . God says 'Know they not that God doth accept repentance from His votaries and receivers their sadaqah?'3 and the Messenger (p) says 'The sadaqah falls in the hands of the Most Merciful before it falls into the hands of the poor.'4 Moreover, zakah is a worship, and worship is the devotion of an action completely to God."5
Zekâtı verirken ödeyenin içinde en ufak bir kırgınlık ya da haksızlığa uğramışlık duygusu bulunmaz; çünkü zekât, hiç kimseye zulmetmeyen Allah tarafından farz kılınmıştır. Allah en adil koyucudur ve kullarının Terbiye edeni ve Rızık verenidir. Zekâtın verildiği Allah'ın gizliyi ve gizlinin de daha gizlisini bildiğini, ve Kıyamet Günü herkesin hesabını inceleyeceğini bilen bir mümin, zekâttan neden kaçmaya çalışsın ki?
When performing zakah, the payer has not the slightest resentment or feeling of injustice, since zakah is legislated by God, Who oppresses none. God is the most just Legislator and the Nourisher and Sustainer of His servants. Why would a believer try to escape zakah, knowing that God, for whom it is given, knows what is secret and even what is more hidden than a secret, and that God is going to inspect everyone's account on the Day of Judgment.
Zekatın yasal ve kurumsal onayı
Legal and organizational endorsement of zakah
Şeriat, zekâtı dinî ve ahlaki teşviklere ek olarak hukuki ve örgütsel güvencelerle de destekler. Bu hukuki ve örgütsel güvenceler şunları içerir:
Shari'ah provides legal and organizational endorsement of zakah, in addition to the religious and moral ones. These legal and organizational guarantees include the following:
Namaz kılanlara tahsildarlarla iş birliği yapmaları emredildi
Payers ordered to cooperate with collectors
Zekât toplayıcılarına yardım etmenin gerekli olduğunu açıkça belirten birçok hadis vardır.
Several sayings explicitly indicate that payers are required to help zakah collectors.
Allah'ın Resulü (s) şöyle buyurur: "Hoşlanmayacağınız bir grup zekât toplayıcısı size gelecek. Geldiklerinde onlara hoş geldiniz deyin. Yapmak istediklerini yapmalarına izin verin. Adaletli davranırlarsa bu, Kıyamet Günü kendi lehlerine olur; zulmederlerse, zarar verdikleri kendi nefisleridir. Zekâtı tamamlamanın bir parçası, onları memnun etmenizdir. Ayrıca sizin için dua etmelidirler."18 Cerir bin Abdullah şöyle anlatır: "Bazı bedevi Araplar Allah'ın Resulü'ne (s) gelerek dediler ki: 'Zekât toplayıcılarından bazıları bize zulmediyor.' Peygamber (s) şöyle buyurdu: 'Zekât toplayıcılarınızı memnun etmelisiniz.' Dediler ki: 'Bize zulmetseler bile mi?' Peygamber tekrar etti: 'Zekât toplayıcılarınızı memnun etmelisiniz.'" Cerir ekler: "Bunu Allah'ın Resulü'nden (s) duyduğumdan beri, bana gelen hiçbir zekât toplayıcısı memnun olmadan ayrılmadı."19 Beşir bin el-Hasasiyye şöyle anlatır: "Allah'ın Resulü'ne (s) sorduk: 'Bazı zekât toplayıcıları bize karşı sınırı aşıyor. Onların haksızlıklarına denk düşecek kadar malımızdan gizlemeli miyiz?' Peygamber (s) şöyle buyurdu: 'Hayır.'"20
The Messenger of God (p) says, "You shall receive a group of collectors whom you may dislike. When they come, welcome them. Allow them to do what they want. If they do justice, that benefits their own selves on the Day of Judgement and if they do injustice, it is their own souls they hurt. It is part of completing zakah that you please them. They also should pray on your behalf."18 Jarir bin 'Abd Allah says, "Some bedouin Arabs came to the Messenger of God (p) and said, 'Some of zakah collectors do injustice to us.' The Prophet (p) said, 'you must please your collectors.' They said, 'Even if they do oppression against us?' The Prophet repeated, 'you must please your collectors.'" Jarir adds, "Since I heard this from the Messenger of God (p), no zakah collector left me but was pleased."19 Bashir bin al Khasasiyah says, "We asked the Messenger of God, 'Some zakah collectors transgress against us. Should we hide some of our wealth in amounts equal to the amount of their transgressions?' The Prophet said, 'No.'"20
Bu sözler, zekât verenlerin zekât toplayıcılarına yardımcı olmaları gerektiğini ve zekâtın hesaplanması için gerekli herhangi bir bilgiyi gizlemelerinin caiz olmadığını göstermektedir; zekât toplayıcılar doğru davranmasalar ve verenlere haksızlık etseler bile bu böyledir. Elbette, toplayıcının açık bir zulmü söz konusu olduğunda, zekât verenler haksız kısmı ödemekten kaçınma ve yetkili makamlara şikâyette bulunma hakkına sahiptir. Enes'ten rivayet edilen sözde şöyle denmektedir: "Müslümanlardan kimden doğru oranda ve miktarda zekât istenirse, onu ödemelidir; fazlasını isteyene ise fazla vermemelidir." Peygamber ﷺ bütün zekât oranlarını belirlemiş olduğundan, bu oranlar hem verenler hem de toplayıcılar tarafından bilinmektedir.
Zekâttan kaçmak için hile ve oyunlara başvurmak haramdır.
Cheating and tricks to escape zakah are forbidden
İslam, her türlü hileyi yasaklar, özellikle de zekâtı ödemekten kaçınmak için kullanıldığında. Zekât hükümlerinde bir boşluk yoktur; ancak yasak olmasına rağmen bazı hileler yasal bir görünüm alabilir. Örneğin, malın bir kısmını karısına isimsel olarak devredip birkaç gün sonra geri almak suretiyle yılın geçmesini kesintiye uğratmak gibi. Bu tür uygulamanın yasak olduğu, Peygamberin ﷺ "Ameller ancak niyetlerle değerlendirilir ve herkes yalnızca niyetinin karşılığını alır" sözünde açıkça görülmektedir. Buhari, Enes'ten rivayet edilen, zekâtla ilgili şu sözü delil getirir: "Bir araya getirilmiş olan ayrılmamalı, ayrılmış olan da bir araya getirilmemelidir." Fıkhu'z-Zekât (II. Cilt), Dr. Yusuf el-Kardavi, 292
Islam prohibits cheating in all its forms, especially when it is used to avoid zakah payment. The laws of zakah do not have loopholes, but some cheating, though forbidden, may take legal form, such as interrupting the passage of the year by nominal change of ownership (e.g. giving one's wealth to one's wife, and then taking it back after a few days). Prohibition of this kind of practice is clear in the general saying of the Messenger "Deeds are only by intention, and each person has only the result of his own intention." Al Bukhari argues that the saying reported from Anas on zakah which states, "What is combined must not be separated and what is separated must not be combined Fiqh al Zakah (Vol. II), Dr. Yusuf al Qardawi 292
"sadaka vermekten kaçınmak için"21 hile ve oyunlara kesinlikle karşıdır. Malik, bunu şu örnekle açıklar: "Her biri kırk koyuna sahip olan üç kişi, her birinin bir koyun vermekle yükümlü olduğu durumda, sürülerini birleştirip yüz yirmi koyun için yalnızca bir koyun ödeyemezler. Ya da her biri yüz bir koyun borçlu olan iki ortak..."
in order to avoid the sadaqah"21 stands firmly against cheating and tricks. Malik explains this saying with the example that "Three people, each one owning forty sheep, each being obligated to give one sheep, cannot combine their herds together and pay only one sheep for the hundred and twenty sheep. Or, two partners, each owing 101
koyunlar için ortaklık hâlinde üç koyun vermekle yükümlüdürler; koyunlarını, her biri yalnızca bir koyun ödesin diye bölmemelidirler.22 Ebû Yusuf şöyle der: "Allah'a ve ahiret gününe iman eden hiç kimseye sadakayı vermemek ya da sadaka ödemekten kaçınmak için malı değiştirmek helal değildir. Sadakadan kaçınmak için hile yapmak ya da herhangi bir hile kullanmak, hangi yolla ve hangi gerekçeyle olursa olsun helal değildir."23
Zekât kaçakçılığı için para cezaları ve yaptırımların uygulanması
Imposing fines and penalties for zakah evasion
Ahmad, Ebu Davud ve Nesâî'nin rivayet ettiği bir hadis, zekâtını vermekten kaçınan kimseye, verilmesi gereken zekâta ek olarak malının yarısının da alınacağına dair cezayı bildirmektedir. Metin şöyledir: "...Kim (zekâtı) vermekten kaçınırsa, biz onu, malının yarısıyla birlikte alırız; bu, Rabbimizin koyduğu bir hükümdür; bundan Muhammed ailesine hiçbir şey helal değildir." Muntekâ'l-Ahbâr'ın müellifi şöyle yorumlamaktadır: "Bu, zekâtı ödemekten kaçınanlardan zekâtın alınacağına ve onun yerine harcanmasına delildir."25
The saying reported by Ahmad, Abu Daud, and al Nasa'i decrees fines for rejecting payment of due zakah. It reads, ". . . and he who holds off payment, we shall indeed take it, along with half his wealth, an imposition decreed by our Lord none of which is lawful to the family of Muhammad." The author of Muntaqa al Akhbar comments, "this is evidence for collecting zakah from those who reject paying it, and spending it where it belongs."25
Kitapta daha önce cezalar tartışılmış ve zekâta tabi malın yarısının en yüksek ceza olduğu sonucuna varılmıştı. Bu tür cezaların uygulanmasına, Müslüman toplumdaki istişari ve icrai makamlar karar verecektir; ancak bazı âlimler, Peygamber ﷺ'in başka bir hadisinde, "Şüphesiz Allah, her birinizin kanını ve malını birbirine haram kılmıştır." buyurduğu gerekçesiyle ve Sahabenin zekâtı ödemeyi reddedenlerle savaştığı, ancak onlardan zekât miktarının üzerinde hiçbir ceza almadığı gerekçesiyle, herhangi bir ceza uygulanmasına izin vermemektedir.27
Fines were discussed earlier in this book and it was concluded that a fine of half the zakatable asset is maximum. Imposition of such fines is to be decided by the consultative and executive authorities in the Muslim society, although there are scholars who do not allow imposing any fines, on the grounds that in another saying the Prophet (p) announced, "Indeed God made unlawful to each one of you each other's blood and wealth,"26 and that the Companions fought the rejecters of zakah payment, but charged them no fines above the due amount of zakah.27
Zekât ödemeyi reddedenlere ayrıca başka cezalar da uygulanır. Zekât ödemeye karşı çıkış, Ebu Bekir dönemindeki gibi toplu bir biçim aldığında, bu İslam hukukuna karşı bir isyan niteliği taşır. Bu tür isyancılarla İslam devleti savaşmalıdır; nitekim Ebu Bekir ve Ashab, Allah Resulü ﷺ vefat ettikten sonra onlarla savaşmıştır. İbn Hazm şöyle der: "Zekât ödemeyen kişi hakkındaki hüküm, isteyip istemediğine bakılmaksızın zekâtın zorla toplanmasıdır. Eğer kanun uygulayıcılara karşı direnmeye devam ederse, isyancı gibi muamele görür." Üstelik zekâtın farz oluşunu inkâr etmek bir irtidat biçimidir. Ancak hile yollarıyla ödemeden kaçan, ama farzı inkâr etmeyen ve ödemeyi reddetmeyen kişi kötü bir fiil işlemiş olur ve üzerindeki hak ödeninceye kadar hukuki cezaya çarptırılmalıdır. Ceza süresi içinde ölürse Allah'ın gazabına uğrar. Bu, Resulullah ﷺ'in şu sözüne dayanır: "Kim bir kötülük görürse, gücü yetiyorsa eliyle değiştirsin." Zekâtı ödememek şüphesiz değiştirilmesi gereken bir kötülüktür.
Dipnotlar.
Footnotes.
1. Mabadi' al Nazariyah al 'Ammah li al Daribah, yazan 'Abd al Karim al Rafi'i ve Husain Khallaf.
1. Mabadi' al Nazariyah al 'Ammah li al Daribah, by 'Abd al Karim al Rafi'i and Husain Khallaf.
2. Hûd Suresi, 11:6.
2. Sura Hud, 11:6.
3. Tevbe Suresi, 9:104.
3. Sura al Tawbah, 9:104.
4. İbn Cerir, Tefsirinde bu sözü İbn Mes'ud'a atfetmektedir. Bkz. metinler 17163-17166, Cilt 14, s. 459-451. Aişe'den, Peygambere ﷺ dayandırılarak şöyle rivayet edilmiştir: "Bir kimse, temiz kazancından sadaka vermelidir; zira Allah yalnızca temiz olanı kabul eder. En Merhametli olan, onu eliyle alır ve sizden biri bir yavru at, bir yavru deve veya bir yavru köleyi beslediği gibi onu besler." Bunu el-Bezzar, güvenilir ravilerden oluşan bir senetle rivayet etmiştir. Bkz. Mecmau'z-Zevaid, Cilt 3, s. 112.
4. In his Tafsir, Ibn Jarir attributes this statement to Ibn Mas'ud. See texts 17163-17166, Vol. 14. pp. 459-451. It is reported from 'A'ishah, linked up to the Prophet (p), that "A person should give a sadaqah out of good earning, for God does not accept but the good. The most Merciful receives it with his hand, and He nurses it like any of you nurses a baby horse or a baby camel or a baby servant." Reported by al Bazzar via a chain of trustworthy narrators. See Majma' al Zawa'id, Vol. 3, p. 112.
5. Al Bada'i, Cilt 2, s. 39.
5. Al Bada'i, Vol. 2 , p. 39.
6. Tevbe Suresi, 9:24.
6. Sura al Tawbah, 9:24.
7. Bakara Suresi, 2:219.
7. Sura al Baqarah, 2:219.
8. Age, 2:215.