Emek, günümüzde en önemli gelir kaynaklarından biridir. Kazançlar, serbest bir meslek sahibinin geliri ya da bir işçinin ücreti biçiminde ortaya çıkar. Bu bölüm, bu iki gelir türünün zekâta tabi olup olmadığını ele almaktadır; bu gelir türlerinden hiçbiri, bizden önce gelmiş büyük âlimlerin döneminde yaygın değildi. Bu bölüm üç kısımdan oluşmaktadır.

Labor is one of the most important source of income in our day. Earnings take the form of an independent professional's income or a laborer's wages. This chapter deals with the zakatability of these two forms of income, neither of which was common at the time of the great scholars who preceded us. This chapter has three sections:

Birinci bölüm, bu gelir kaynağının zekâta tabi olup olmadığına dair fakihlerin görüşlerini ele almaktadır.

Section one deals with jurists' opinions about the zakatability of this source of income.

İkinci bölüm, nisabın belirlenmesini ele almaktadır.

Section two deals with the determination of nisab.

Bu gelirler üzerinden alınacak zekât oranı üçüncü bölümde ele alınmaktadır.

Section three discusses the rate of zakah on these incomes.

Üç merhum profesör, 'Abd al Rahman Hasan, Muhammad 'Abu Zahra ve 'Abd al Wahhab Khallaf, 1952'de Şam'daki derslerinde bu konuya değinmiş ve şu sonuca varmıştır: "Emek ve meslekten elde edilen gelir, nisaba ulaşır ve bir yıl geçerse zekâta tabidir. Ebu Hanife, Ebu Yusuf ve Muhammed'in, nisap şartının en azından yılın başında ve sonunda sağlanması gerektiği görüşünde olduklarını not ediyoruz. Bu görüşe dayanarak, emekten elde edilen gelire yıllık bazda zekât uygulanabilir. Emek kazançları, diğer kazançların zekâta tabi olmasıyla aynı sebepten dolayı zekâta tabidir. Nisabın dikkate alınması da zorunludur, çünkü zekât zengin olanlara farz kılınmıştır ve nisap zenginliği belirler. Hanefilerin bu şartı yılın iki ucunda yerine getirmeye yaklaşımı, karşılanması kolay bir yaklaşımdır." Farklı mallar üzerindeki zekât oranlarını ele alan üç profesör şöyle devam etmektedir: "Mevcut fıkıh literatüründe emek ve meslekten elde edilen gelirin zekâta tabi olmasına benzer bir örnek bilmiyoruz. Belki tek istisna, Ahmed'in bir görüşüdür: Kira geliri, elde edildiğinde ve nisaba ulaştığında, bir yılın geçmesi şartına bakılmaksızın, edinildiği anda zekâta tabidir. Bu, aslında emek gelirine benzemektedir ve dolayısıyla nisaba ulaşırsa emek geliri de zekâta tabidir. Ayrıca daha önce belirttiğimiz gibi, profesyoneller ve işçilerin mali yılın en azından başında ve sonunda nisaba sahip olma ihtimali en yüksek kişilerdir."1

The three late professors, 'Abd al Rahman Hasan, Muhammad 'Abu Zahra, and 'Abd al Wahhab Khallaf mention this matter in their lecture in Damascus in 1952, and conclude the following: "Income from labor and professions is subject to zakah if it reaches nisab and one year passes. We note that Abu Hanifah, Abu Yusuf, and Muhammad believe that nisab conditions must be satisfied at least in the beginning and the end of the year. On the basis of this opinion, zakah can be imposed on income from labor on a yearly basis. Earnings from labor are zakatable because of the same reason other earning are subject to zakah. The considerations of nisab is also a must, because zakah is imposed on the rich and nisab determines richness. The Hanafites approach to the fulfillment of this condition at the two ends of the year is easy to satisfy.'' Discussing the rate of zakah on different items, the three professors continue, "We know of no case similar to that of zakatability of income from labor and professions in existing jurisprudence. Perhaps the only exception is an opinion from Ahmad that rent, if it is acquired and reaches nisab, is subject to zakah at the time of acquisition, regardless of the condition of the passage of a year. This, in fact, is similar to income from labor, and consequently the latter is zakatable if it reaches nisab. This is in addition to what we remarked earlier upon, that professionals and workers are most likely to have nisab at least at the beginning and end of the fiscal year."1

Onların analizinin sonucu, maaşlardan zekâtın yalnızca yılın son ayında farz olduğudur; çünkü nisap şartının yılın başında ve sonunda gerçekleşmesini şart koşmaktadırlar. Yani yıl içindeki gelir akışının kendisine zekât yüklemezler, yalnızca iki ucunu dikkate alırlar.

The conclusion of their analysis is that zakah on salaries applies only to the last month of the year, because they require the fulfillment of the condition of nisab at the beginning of the year and at its end, i.e. they do not imposed zakah on the flow of income itself during the year, but only consider its two ends.

Şaşırtıcı bir durum ki, fakihlerin yazılarında maaşlar üzerinden zekât konusunda kira dışında hiçbir benzerlik olmadığını iddia ediyorlar; çünkü emekten elde edilen gelirlere en çok benzeyen durum, bilinen kazanç gelirleri meselesidir ve bu benzerliğin, emek gelirlerinin zekâtla yükümlü olmasının temelini oluşturduğuna inanıyorum. Sahabenin bir grubu, kazanç gelirinin zekâta tabi olduğuna inanmıştır. Bunlar arasında İbn Abbas, İbn Mes'ud ve Muaviye de vardır. Onları bazı fakihler izlemiştir; örneğin Sadık, Bakır, Nasır ve Davud gibi. Bu görüş, Ömer bin Abdulaziz, Hasan, Zührî ve Evzaî'den de rivayet edilmiştir. Kazanç gelirinden zekât meselesi, el-Muhalla (c. 6, s. 8), el-Muğnî (c. 2, s. 6), Neylü'l-Evtar (c. 4, s.

It is rather astonishing that they claim there is no similarity to the case of zakah on salaries in the writings of jurists except for rent, because the most similar case to earnings from labor is the well-known case of earned income, and I believe this similarity is the foundation for the zakatability or labor income. A group of Companions believed in the zakatability of earned income. This includes Ibn 'Abbas, Ibn Mas'ud, and Mu'awiyah. They are followed by a few jurists, such as al Sadiq, al Baqir, al Nasir, and Daud. This opinion is also reported from 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, al Hasan, al Zuhri, and al Awza'i. zakah on earned income is discussed in several well-circulated books, including al Muhalla (vol. 6, p. 8), al Mughni (vol. 2, p. 6), Nail al Awtar (vol. 4, p.

148), al Rawd al Nadir (cilt 2, s. 412) ve Subul al Salam (cilt 2, s. 129).

148), al Rawd al Nadir (vol. 2, p. 412), and Subul al Salam (vol. 2, p. 129).

Bu meselede güçlü bir hükme ulaşmak son derece önemlidir; çünkü çağımızda kazanç geliri, yani ücretler ve maaşlar, mesleki gelirler, yatırılmış sermayeden elde edilen kazançlar vb. dahil, servetin önemli bir kategorisidir. Kazanç geliri, bir ticaret malvarlığından elde edilen kâr ya da deve veya koyun sayısındaki artış gibi, zekâta tabi bir malvarlığındaki yalnızca bir artış olabilir. Bu artışlar anaparaya eklenir ve anaparanın mali yılının sonunda zekâta tabi olur. Öte yandan kazanç geliri, zekâtı verilmiş bir malvarlığının elde edilen değeri olabilir; örneğin zekâtı ödendikten sonra satılan ürünler gibi. Bu tür kazanç geliri, çifte vergilendirmeyi önlemek amacıyla, bir yıl geçinceye kadar zekâta tabi tutulmaz.

It is extremely important to reach a strong ruling on this matter, because earned income is a major category of wealth in our era, including wages and salaries, professional income, gains from invested capital, etc. Earned income may be merely an increase in a zakatable asset, such as a profit from trade assets or increase in the number of cattle or sheep. These increments are added to the principal and become subject to zakah at the end of the fiscal year of the principal. On the other hand, earned income may be the acquired value of an already zakated asset, such as crops sold after zakah is paid on them. This earned income is not subject to zakah until one year elapses, in order to avoid duplication.

Kazanılmış gelirlerden, önceki iki durumda ele alınmayanlardan, örneğin işçilerin maaşları, sermaye kazançları ve bunların temettüleri, hediyeler vb. ile ilgili tartışmamız, kazanılan gelirin kaynağıyla aynı türden olup olmadığına bakılmaksızın yapılmaktadır.

Our discussion is restricted to earned income not covered by the two previous cases, such as salaries of laborers, capital gains and its dividends, gifts, etc., whether the earned income is of the same kind as its source or not.

Bu tür kazanç gelirlerinde bir yılın geçmesi gerekli midir, yoksa kazanılan gelir, zaten sahip olunan benzer malvarlıklarına eklenip, o malvarlığının yılı yeni kazanılanlara da mı uygulanmalıdır? Yoksa nisap, borcun bulunmaması ve temel ihtiyaçların fazlası olma gibi gerekli şartlar yerine geldiği takdirde, kazanılan gelir elde edildiği anda mi zekâta tabi tutulmalıdır? Bu üç görüşün her biri birkaç fakih tarafından benimsenmiş olsa da, âlimler arasında, gerek sahip olunan malvarlığı gerekse kazanç geliri olsun, zekâta tabi tüm mallarda bir yılın geçmesinin zorunlu bir şart olduğu yaygın biçimde bilinmektedir. Bu görüş, konuyla ilgili hadislerin genel ifadelerine dayanmakta ve birçok fakih tarafından bu şekilde anlaşılmaktadır. Dolayısıyla bu hadislerin ve delalet ettikleri hükümlerin incelenmesi kaçınılmazdır.

For such forms of earned income, is the passage of one year necessary, or must earned income be added to similar already-owned assets, applying the year of that asset on newly earned in cements? Or should earned income be zakated at the time of acquisition, provided that the necessary conditions such as nisab, non-existence of debts, and being in excess of essential needs, are met? In fact, each of these three propositions is taken up by a few jurists, although it is commonly known among scholars that the passage of one year is a required condition on all zakatable funds, whether they are owned assess or earned income. This is based on the general terms of the sayings on this matter, as understood by many jurists. Consequently, an analysis of these sayings and their indications is indispensable.

Dört Sahabiden, yani Ali, İbn Ömer, Enes ve Âişe (r.a.) dan, zekâtın farz olması için bir yılın geçmesi şartının rivayet edildiği nakledilmektedir; ancak bu sözlerin tamamı aslında zayıftır ve elimizdeki konuyu ispat edecek durumda değildir.

The condition of the passage of one year is reported from four Companions, namely, 'Ali, Ibn 'Umar, Anas and 'A'ishah (m), but all these sayings are in fact weak and cannot substantiate the point on hand.

"Ali'den rivayet edilen bu söz, Ebu Davud tarafından "Otlakta otlayan hayvanların zekâtı" başlığı altında nakledilmiştir. Ebu Davud şöyle der: "Süleyman bin Davud el-Mehri bana haber verdi: İbn Vehb ona, Cabir bin Hazim'in (ve bir başkasını da adlandırarak) kendisine şunu anlattığını bildirdi: Ebu İshak'tan, Asım bin Damre ve el-Haris el-A'ver'den, Ali'den rivayetle: Peygamber ﷺ şöyle buyurdu: "Eğer iki yüz dirhemin varsa ve üzerinden bir yıl geçerse, beş dirhem [farz olan zekât olarak] vardır. Yirmi dinarın olmadıkça altın konusunda sana bir şey farz değildir. Yirmi dinarın olduğunda ve bir yıl geçtiğinde, yarım dinar [farz olan zekât olarak] vardır. Bunun üzerindekiler ise orantılıdır." Ravi şunu ekler: "Ali'nin 'orantılı' dediğini mi, yoksa bunu Peygamber ﷺ'e mi nispet ettiğini bilmiyorum." "Bir fon üzerinde, bir yıl geçmedikçe farz olan bir zekât yoktur." Cerir, İbn Vehb'in bu sözde "Bir yıl geçmedikçe ... farz olan bir zekât yoktur" ifadelerini de eklediğini söyler. Hadis eleştirmenleri şunları söylemektedir:

The saying from 'Ali is reported by Abu Daud under the title "Zakah on pastured livestock." Abu Daud says "Sulaiman bin Daud al Muhri informed me that Ibn Wahb told him that Jabir bin Hazim told him (and he named another) from Abi Ishaq, from 'Asim bin Damurah and al Harith al A'war from Ali that the Prophet (p) said, "And if you have two hundred dirhams and one year elapses on them, there is five dirhams [as obligated zakah], and nothing is obligated on you [concerning gold] until you have twenty dinars. When you have twenty dinars, and a year elapses, there is half a dinar [as obligated zakah]. What is above that is by proportion.'' The narrator adds, "I do not know whether 'Ali said 'by proportion' or attributed it to the Prophet (p)." "And there is no obligated zakah on a fund until one year elapses." Jarir says that Ibn Wahb adds in the saying the words "And there is no . . . elapses." Critics of hadith have the following to say:

A. İbn Hazm, ardından 'Abdulhak, Ahkam'ında şöyle yorumlamaktadır: "Ebû İshak, rivayetinde 'Âsım ile el-Hâris'i birlikte zikreder, oysa el-Hâris bir yalancıdır. Şu hususun gözden kaçması mümkündür: Rivayeti Peygambere kadar uzatan el-Hâris'tir, 'Âsım ise böyle yapmamaktadır. Bunların birlikte zikredilmesi yanlıştır. Şu'be, Sufyân ve Ma'mer, aynı sözü 'Âsım'dan, o da Ali'den, orada durarak rivayet etmişlerdir. Güvenilir her ravinin de rivayeti bu şekildedir. Eğer zincir, Cerîr'in rivayetinde olduğu gibi 'Âsım yoluyla Peygambere kadar uzanmış olsaydı, bu söz kabul edilirdi."

Tirmizî, Abdurrahman bin Zeyd bin Eslem'den, o da babasından, o da İbn Ömer'den rivayet eder ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur: "Kazanç elde eden kimse, Rabbinin farz kıldığı üzere bir yıl geçmedikçe zekâta tabi olmaz." Tirmizî ayrıca Eyyub'dan, o da Nâfi'den rivayet eder ki İbn Ömer şöyle demiştir: "Kazanç elde eden kimse..." vb., bunu Peygambere ﷺ izafe etmeksizin. Tirmizî, sonuncu sözün Abdurrahman'dan gelen sözden daha doğru olduğunu söyler. Eyyub, Ubeydullah bin Ömer ve başkaları da Nâfi'den, o da İbn Ömer'den, aynı sözü İbn Ömer'in kendi sözü olarak nakletmişlerdir. Abdurrahman, Ahmed, İbnü'l-Medînî ve başkaları tarafından zayıf kabul edilmiştir. Çok hata yapmaktadır. Abdurrahman'ın rivayeti Dârekutnî ve Beyhakî tarafından nakledilmiştir; Beyhakî, İbnü'l-Cevzî ve başkaları, sözün İbn Ömer'de sona erdiği şeklindeki rivayetin doğru olduğu sonucuna varmışlardır.

Al Tirmidhi reports from Abd al Rahman bin Zaid bin Aslam from his father from Ibn 'Umar that the Messenger of God (p) said, "He who earns income is not subject to zakah until a year elapses, as prescribed by his Lord." Al Tirmidhi also reports from Ayub from Nafi' that Ibn 'Umar said, "He who earns income . . . . " etc., without ascending it to the Prophet. Al Tirmidhi says that the last saying is more correct than the saying from 'Abd al Rahman. Ayub and 'Ubaid Allah bin Umar and others narrate from Nafi' from Ibn 'Umar the same saying as being said by Ibn 'Umar. 'Abd al Rahman is graded weak by Ahmad, Ibn al Madini, and others. He makes frequent mistakes.14 The narration of 'Abd al Rahman is reported by al Daraqutni and al Baihaqi; al Baihaqi, Ibn al Jawzi, and others conclude that as ending at Ibn 'Umar, the saying is correct.

[Bu, Peygambere isnad edilmediği anlamına gelir.] Ed-Daraqutni, Malik'in tekil rivayetleri arasında bunu da zikreder ve "bu söz zayıftır" diye yorum yapar. Ancak Malik'in, İbn Ömer'de duran sahih bir rivayeti vardır. El-Beyhaki, Ebu Bekir, Ali ve Aişe'den İbn Ömer'inkine benzer sözler nakleder ve Ebu Bekir, Osman, İbn Ömer ve diğerlerinin sözlerine güvenebileceğimizi belirtir.15

[meaning it is not attributed to the Prophet]. Al Daraqutni mentions among the peculiarities of Malik, the same, and comments that "the saying is weak." However, Malik has a correct narration that stops at Ibn 'Umar. Al Baihaqi reports statements of Abu Bakr, 'Ali, and 'A'ishah similar to that of Ibn 'Umar, and says we can count on those of Abu Bakr, 'Uthman, Ibn 'Umar, and others.15

Bu durum, el-Beyhakî'nin sınırladığı, kazanç gelirine ilişkin yıl geçme şartını destekleyen sahih bir rivayetin bulunmadığını açıkça ortaya koymaktadır. Yıl hakkında doğru bir söz bulunsa bile, bu, farklı rivayetleri birbiriyle uzlaştırmak amacıyla kazanç geliri dışındaki mallara uygulanırdı. Bununla birlikte, zekâta tabi her malın, bir yıl geçmeden başka bir zekât ile yükümlü tutulamayacağı konusunda icma vardır. Bu anlamda zekât yıllıktır. Zekâtın bir yıl geçmedikçe farz olmadığını ifade eden sözler, bu kitabın birinci bölümünde ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, bu çerçevede yorumlanabilir. Son olarak, Sahabenin kazanç geliri hakkındaki bu şarta ittifak etmemesi, doğru bir nassın bulunmadığını gösterir.

Kasım bin Muhammed'den doğru bir şekilde rivayet edildiğine göre, Ebu Bekir, herhangi bir mal üzerinde yıl geçmeden zekat almazdı. Amra bint Abdurrahman, Âişe'den, kazanç gelirleriyle ilgili olarak "Bir yıl geçmedikçe zekat gerekmez" dediğini rivayet eder. Ali'nin şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Gelir elde eden kişi, bir yıl geçmedikçe bundan zekat ödemekle yükümlü değildir." Benzer bir söz İbn Ömer'den de rivayet edilmiştir.16 Öte yandan İbn Hazm, İbn Ebi Şeybe ve Malik'in el-Muvatta'da şöyle dediklerini nakleder: "İbn Abbas'tan doğru bir şekilde rivayet edildiğine göre, herhangi bir Müslüman tarafından elde edildiğinde her gelir üzerinde zekat farzdır."17 Sahabelerden İbn Mesud ve Muaviye ile tabiinden Ömer bin Abdulaziz, Hasan el-Basri ve Zührî'nin de elde edildiğinde kazanç gelirleri üzerinden zekat farz kıldıkları rivayet edilmektedir.18

It is reported correctly from al Qasim bin Muhammad that Abu Bakr did not take zakah from any fund until the year had elapsed. Amrah bint 'Abd al Rahman narrates from 'A'ishah that "No zakah is due until a year elapses" regarding earned income. 'Ali is reported to have said, "He who earns income is not obliged to pay zakah on it until one year passes." A similar statement is reported from Ibn 'Umar.16 On the other hand, Ibn Hazm quotes Ibn Abi Shaibah and Malik in al Muwatta as saying "It is correctly reported from Ibn 'Abbas that zakah is obligated on any income when acquired by any Muslim."17 Ibn Mas'ud and Mu'awiyah, both Companions, and 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, al Hasan, and al Zuhri, Followers, are also reported to obligate zakah on earned income when acquired.18

Sahabeler bir mesele hakkında ihtilaf ettiklerinde, meselenin başka nasslara ve İslam'ın genel ilkelerine havale edildiği bilinmektedir. Böyle ihtilaflı bir meselede hiç kimse icma iddia edemez.

It is known that when the Companions differ on an issue, the matter is rendered to other texts and to the general principles of Islam. No one can claim any ijma' on such a disputed matter.

A. İbn Abbas'tan, bir adamın gelir elde ettiğini anlatan Ebu Ubeyd, şöyle dediğini rivayet eder: "Kazandığı gün zekâtını ödemelidir."19 Benzer sözler İbn Ebi Şeybe tarafından da rivayet edilmektedir.20 İbn Hazm'ın da teyit ettiği gibi, bu rivayet İbn Abbas'tan sahihtir. Açıktır ki zekâtın farz olması için bir yılın geçmesi gerekmez; oysa çoğu kimse İbn Abbas'ın bu sözünden böyle anlamaktadır. Ebu Ubeyd bu görüşe katılmaz ve şöyle der: "İnsanlar İbn Abbas'ın altın ve gümüşü kastettiğini anlıyor, ancak ben buna inanmıyorum. Bence İbn Abbas, bunun gibi bir görüşün çoğunluğun görüşüne aykırı olacağını bildiği için, bundan daha iyi bilir. Sanırım o yalnızca tarımdan elde edilen ürünleri kastetmiştir, çünkü Medineliler araziye 'mal' [İbn Abbas'ın sözünde kullanılan kelime] derler ve onun sözüne başka bir yorum getirilebileceği görünmüyor."21

A. Ibn 'Abbas Abu 'Ubaid reports from Ibn 'Abbas about a man who earns income, "He must pay its zakah the day he earns it.19 Similar statements are reported by Ibn Abi Shaibah.20 The report is correct from Ibn 'Abbas, as confirmed by Ibn Hazm. It obviously does not require the passage of one year for zakah to be obligated, as understood by most people from Ibn 'Abbas. Abu 'Ubaid disagrees, sayings that "People understand that Ibn 'Abbas meant gold and silver, but not believe that. In my opinion, Ibn 'Abbas knows better than that, because such a view would put him in opposition to the majority of people, I guess he only meant crops of agriculture, because people of Madinah call lands 'mal' [the word used in the saying of Ibn 'Abbas] and there seems to be no other interpretation to his statement"!21

Ebu Ubeyd, zekât konusunda şüphesiz önde gelen bir mali konular uzmanıdır ve zekâta dair derin bir kavrayışa sahiptir; ancak İbn Abbas'ın görüşüne dair yorumunun zayıf olduğunu düşünüyorum. Bu yorum, akla ilk gelen anlayışla ve çoğu âlimin anlayışıyla çelişmektedir. Eğer söz konusu olan yalnızca tarımsal ürünler olsaydı, bu ifadede yeni bir şey olmazdı ve birçok kişinin İbn Abbas'ı ayırt eden bir görüş olarak öne çıkarmasına değmezdi. Prensip olarak, kelimeler imkânsız hâle gelmedikçe zâhirî anlamlarıyla alınmalıdır. Bu ifadede, mal kelimesinin zâhirî anlamını almamıza engel olan bir şey var mıdır? Ebu Ubeyd'in ileri sürdüğü gerekçe, şu noktalar nedeniyle kabul edilebilir değildir:

Abu 'Ubaid is undoubtedly a leading expert in financial affairs and has a good insight into zakah, but I believe that his interpretation of Ibn 'Abbas view is weak. It contradicts what immediately comes to mind and the understanding of most scholars. If it were simply related to agricultural crops, nothing would be new about this statement and it would not be worth being pointed out by many people as distinguishing Ibn 'Abbas. In principle, words must be taken to mean their apparent meaning, except when that becomes impossible. Is there anything in this statement that prevents us from taking the apparent meaning of mal? The reason cited by Abu 'Ubaid is not acceptable for the following points:

E. Kazanılan gelirin zekâta tabi tutulmasının, ez-Zührî, el-Hasan ve Mekhûl'den rivayet edildiği; İbn Hazm'ın da bu görüşe yer verdiği belirtilmektedir. Bu rivayetlerin bazıları bir sonraki bölümde zikredilecektir. Aynı görüş el-Evzâî'den de nakledilmektedir. Hatta Ahmed'in arazi kirası hakkında benzer sözler söylediği rivayet edilmektedir. el-Mugnî'nin yazarı şöyle demektedir: "Ahmed ve birkaç kişi daha, kira geliri elde edildiğinde bunun zekâta tabi tutulması gerektiğini söylemektedir."23

E. The subjection of earned income to zakah is reported from al Zuhri, al Hasan, and Makhul, also mentioned is Ibn Hazm. Some of these reports will be mentioned in the next section. The same is also reported from al Awza'i. Even Ahmad is reported to have said similar things concerning rent on land. The author of al Mughni says "Ahmad and several others say that rent should be zakated when earned."23

F. Al Baqir, al Sadiq, al Nasir ve Davud Peygamberin soyundan gelen ilk üç âlimin (al-Baqir, al-Sadiq ve al-Nasir) ve Davud'un görüşüne göre, nisap miktarına denk bir mal kazanan kimse, onun zekâtını hemen ödemekle yükümlüdür.30

F. Al Baqir, al Sadiq, al Nasir, and Daud The view of the first three scholars from the descendants of the Prophet, and that of Daud, is that whoever earns the equivalent of nisab must pay its zakah immediately.30

Bunlar, bunun para üzerindeki zekâtı zorunlu kılan genel metinlere dayandığını ileri sürmektedir; örneğin şu sözüne: "[Zekât zorunludur] paraya, onda birin çeyreği." Buhârî ve Müslim'in ittifakıyla rivayet edilmiştir.

They argue that this is based on general texts which obligate zakah on money, such as the saying "[There is obligatory zakah] on currency, one-quarter of one-tenth." Agreed upon.

Bu, bu âlimlere göre bir yıl geçme şartını ortadan kaldırmaktadır.

This removes the condition of the passage of one year, according to these scholars.

Nisap'ın yalnızca yılın sonunda sağlanması gerekir; bu, Peygamber ﷺ'in ve zekât tahsildarlarının yılın sonunda zekât alırken, yılın başına ait kayıt tutmadan yaptıklarından açıkça anlaşılmaktadır.31

nisab need only be fulfilled at the end of the year, as is apparent from the practices of the Prophet and his zakah collectors in taking zakah at the end of the year, without keeping records of the beginning of the year.31

İbn Hazm, Ebu Hanife'nin kazanç gelirlerinin, sahibinin başlangıçtan itibaren aynı türden nisab miktarında malvarlığı bulunmadığı sürece, bir yıl geçmedikçe zekâta tabi olmadığını, bu durumda ise kazanç gelirinin hesaplamada malvarlığına eklendiğini zikreder. Malik, aynı türden malvarlığının bulunmasına ilişkin olarak bir yılın geçmesi şartı konusunda benzer bir görüştedir; ancak hayvanlar hariç. Hayvan sahibinin yılın başından itibaren aynı türden hayvanlardan nisab miktarında malvarlığı varsa, toplam yılın sonunda zekâta tabi olur. Eş-Şafiî ise kazanç gelirlerinin zekâta tabi olması için bir yılın geçmesi şartı gerektiğini, ancak anneleri nisaba ulaştığı takdirde yavru hayvanlar hariç tutulduğunu söyler.32

Ibn Hazm mentions that Abu Hanifah believes that earned income is not zakatable until a year passes, except when the owner has assets of the same kind as the earned income, in the amount of nisab from the beginning of the year. In this case, earned income is added to the assets in the calculation of zakah. Malik has a similar view on the requirement of the passage of a year regarding the presence of assets of the same kind, except when it comes to livestock. If the owner of livestock has assets of the same kind of animal from the beginning of the year in the amount of nisab, the total becomes zakatable at the end of the year. Al Shafi'i says earned income needs the condition of the passage of a year for zakatability, except in the case of baby cattle, provided that their mothers reach nisab.32

İbn Hazm bu görüşlerin hepsine itiraz eder, hepsini hatalı sayar ve şöyle der: "Aralarındaki ihtilafların kendisi, bu görüşlerin sağlam delillere dayanmadığının delilidir. Hepsi, Kur'an, Sünnet, icma', kıyas ya da ayakta durabilecek akla dayalı bir gerekçeyle desteklenmeyen boş iddialardır." İbn Hazm, yılın geçmesi şartını mallar ve kazanç gelirleri dahil bütün kalemler için farz sayar; böylece kazanç geliri konusunda bu şartı aramayan arkadaşı Davud'a da muhalefet etmiş olur.

Ibn Hazm objects to all these opinions, describing them all as erroneous, and says "Their differences are themselves evidence that they are not based on solid proofs. They are all empty claim not supported by Qur'an, Sunnah, ijma', qiyas, or rationality that can stand on its feet." Ibn Hazm himself considers the condition of the year obligatory with regard to all items, whether assets or earned income, thus contradicting his colleague Daud, who does not require this condition regarding earned income.

Zekâtla ilgili nasslar, zekâtın genel amaçları ve İslam ile Müslümanların genel menfaatleri göz önünde bulundurulduğunda, kanaatimce kazanç olarak elde edilen gelirler — maaşlar, ücretler, meslek gelirleri ve ticaret dışında yatırılan sermayeden elde edilen getiriler, örneğin gemicilik, uçaklar ve oteller — elde edildiği anda, bir yılın geçmesi şartı aranmaksızın zekâta tabidir.

In view of the texts on zakah in general, its objectives, and the general interests of Islam and Muslims, I believe earned income, whether salaries, wages, professional income, or return on capital invested in other than trade, such as shipping, planes, and hotels, is zakatable when received, without the requirement of the passage of one year.

Bu görüş şu noktalarla desteklenmektedir:

This opinion is substantiated by the following points:

1. Gelir de dahil olmak üzere tüm mallar bakımından bir yıllık sürenin geçmesi şartı, Şeriat'ta bir hüküm çıkarmak veya genel nasslardan birini sınırlandırmak için gerekli olan sahih ve güvenilir hiçbir söze dayanmaz. Mevcut olan yalnızca bazı Sahabilerin görüşleridir.

1. The requirement of the passage of one year with respect to all funds, including earned income, is not based on any correct or good saying, which is necessary in order to derive a ruling in Shari’ah, or to restrict one of its general texts. All that exists are opinions of some Companions.

2. Sahabe ve Tabiun, kazanç gelirinde zekâtın verilmesi için bir yılın geçmesi şartında ittifak etmemiştir. Bazıları, kazanç elde edildiği anda zekâtın farz olduğunu kabul eder. Sahabe ve Tabiun görüş ayrılığına düştüğünde, kimse bazılarının görüşünün alınması gerektiğini ileri süremez; bu durumda mesele, İslam'ın genel ilkelerine uygun olarak diğer nasslarla çözülmelidir. Allah şöyle buyurur: "Bir konuda ihtilafa düşerseniz, onu Allah'a ve Peygambere götürün." Note: The original says "God" in the Qur'an verse, which I have kept as "Allah" in the translation of the verse, per the Qur'an's own usage in Turkish; the general text uses "Allah" only where the source quotes the verse. The Prophet's mention was not present in this passage, so no ﷺ was added.33

2. Companions and Followers did not agree on requiring the passage of one year on earned income. Some obligate zakah when earned income is acquired. When Companions and Followers differ, no one can claim that the view of some must be taken, and the issue must then be settled by other texts in accordance with the general principles of Islam. God says, "If ye differ in anything among yourselves, refer it to God and His Apostle."33

Bu bölümün sonunda, çağdaş Müslüman yazarlara haksızlık etmemek adına, yirmi yılı aşkın bir süre önce yayımlanan İslam ve Ekonomi Meseleleri adlı kitabında yer alan Şeyh Muhammed el-Gazali'nin görüşünü anmak zorunludur. Zekâtın ya sermaye stokuna -- para ve ticari varlıklardaki zekât gibi -- ya da gelire -- ekin ve meyveler gibi -- bağlı olduğunu belirttikten sonra şöyle devam etmektedir.

At the end of this section, and in fairness to contemporary Muslim writers, it is imperative to mention the opinion of Shaikh Muhammad al Ghazali, presented in his book, Islam and Economic Issues, more than twenty years ago. After stating that zakah is either on the stock of capital--such as zakah on money and business assets-- or on income--such as crops and fruits--continues.

Buradan varılan sonuç şudur: Zekâta tabi tutulabilir gelire sahip olan çiftçilerle aynı miktarda gelire sahip herkes, sermaye ve ilgili şartlara bakılmaksızın eşit esaslara göre zekâta tabi olmalıdır. Bu doğrultuda doktorlar, avukatlar ve diğer meslek sahipleri ile çalışanlar, aşağıdaki iki kişi için gelirleri üzerinden zekâta tabidir:

The conclusion is that whoever has an income equal to that of zakatable formers must be subject to zakah on equal footing regardless of capital and related conditions. Consequently, physicians, lawyers, and other professionals and employees are subject to zakah on their income for the following two persons:

Birinci olarak, genel metinler: "Ey iman edenler! Kazandığınız temiz şeylerden ve sizin için yerden çıkardığımız ürünlerden infak edin."39 Şüphesiz ki bu kategorilerdeki gelir, ayetteki helal kazanç kapsamına girmektedir. Bu zorunlu infak sayesinde onlar, "Gaybe iman eden, namazı dosdoğru kılan ve kendilerine rızık olarak verdiğimiz şeylerden infak eden" ayetinde anlatılan mü'minler arasına dahil olurlar.40

Firstly, the general texts: The verse "O ye who believe, give of the good things which ye have earned."39 There is no doubt that the income of those categories is included in good earning referred to in the verse. It is by this obligatory spending that they become integrated among believers described in the verse, "Who believe in the unseen, are steadfast in prayers, and spend out of what We have provided for them."40

İkincisi, İslam'ın yoksul bir çiftçiye zekât yükleyip, geliri çiftçininkinin kat kat fazlası olan binaların sahiplerini ya da günlük geliri çiftçinin bir tam yıllık gelirine eşit olan bir doktoru muaf tutacağını varsaymak akıl almaz bir şeydir.

Secondly, it is beyond imagination to assume that Islam may impose zakah on a poor farmer and exempt the owner of buildings that produce manifold the income of the farmer, or a physician whose daily income may equal that of the farmer for one full year.

Zekâtın yalnızca zenginlere farz kılındığı, Kur'an'da harcamanın konusu olarak geçen fazlalık ya da artığın anlamının gerçekleşmesi içindir. "Sana ne harcayacaklarını soruyorlar; de ki: 'İhtiyacınızın fazlası.'" Peygamber ﷺ de şöyle buyurmuştur: "Zenginlikten başka bir sadaka farz değildir." Bütün bunlar, zekâta tabi olabilmek için nisap şartını gerektirir. Kazanç gelirinde nisap ne olmalıdır? Bu bölümün sonunda aktarılan İmam Gazali, bu nisabı tahıl ve meyve nisabına eş tutar. Ancak bu nisabın tarımsal ürünlerle ilgili özel bir amaçla belirlenip belirlenmediğinden kim emin olabilir? Özellikle kazanç gelirinin genellikle parayla ödenip hesaplandığı düşünüldüğünde, neden 200 dirhem gümüş, 20 dinar altın veya bunun karşılığı olan, yani seksen beş gram altın değerindeki paranın nisabını almayalım?

Zakah is only imposed on the rich, in order to realize the meaning of the excess or surplus, mentioned in the Qur'an as the subject of spending. "They ask thee how much they are to spend; say, 'what is beyond your need.'" The Prophet (p) also says, "No sadaqah is obligated except out of richness.'' All this requires the condition of nisab for zakatability. What should nisab be in regard to earned income? Al Ghazali, as quoted at the end of section one, determines this nisab as the equivalent of nisab of grains and fruits, but who can be sure whether or not this nisab was set for a special purpose related to agricultural products? Why not take the nisab of money, which is 200 dirhams of silver, 20 dinars of gold, or its equivalent, i.e., eighty-five grams of gold, especially since earned income is usually paid and calculated in money terms?

Madem ki bir gelir akışından söz ediyoruz, akla şu soru geliyor: gelirin nisap miktarına göre birikmesi için belirli bir süre var mı? Özellikle kazanç, maaşlarda olduğu gibi eşit aralıklarla ödendiğinde, doktor ücretlerinde olduğu gibi düzensiz aralıklarla ödendiğinde bu soru daha da önem kazanıyor. Bu konuda iki görüş vardır.

Since we are talking about a flow of income, the question arises of whether there is any time span through which income accumulates with regards to the amount of nisab, especially since earned income is paid at intervals, sometimes equal like salaries, and other times not equal, like physician's fees. There are two opinion on this matter.

İlk görüş, kazanılan gelirin her bir miktarının, alındığı anda tek başına ele alınmasıdır. Aylık maaşlar nisaba ulaşır ya da onu aşarsa zekâta tabidir; serbest meslek sahiplerinin, her biri tek başına nisaba eşit olan ödemeleri de zekâta tabidir. Buna karşılık küçük gelirler ya da kısa aralıklarla alınan gelir parçaları, nisaba eşit ya da onu aşan ödeme dışında, zekâta tabi değildir. Bu görüş, küçük maaş ve ücretleri zekâttan muaf tutmaktadır. Görünürdeki anlamıyla, Sahabe ve Tabiin uygulamasına ilişkin rivayetle de uyumludur. Öte yandan, hekimler gibi yüksek ücret alan pek çok serbest meslek sahibi, gelirlerini küçük parçalar halinde alır; bu parçalar bir hafta, belki bir günde toplandığında büyük miktarlara ulaşır. Bütün bu küçük miktarlar mı zekâttan muaf tutulacak, oysa aylık geliri nisabın hemen üzerinde olan bir maaşlı çalışan zekâta tabi olacak? İkinci görüşün üstünlüğü de bu noktada ortaya çıkmaktadır.

The first is that each amount of earned income is considered alone when it is received. Monthly salaries, if they reach nisab or more, are zakatable, payments received by professionals that equal, each one alone, nisab, are zakatable, while small income or segments of income received at short intervals are not zakatable, except for the payment that is equal to nisab or more. This opinion apparently exempts small salaries and wages from zakah. It is consistent with the apparent meaning of the report about the practice of the Companions and Followers. On the other hand, many highly paid professionals, such as physicians, receive their income in small increments that add up to large amounts in one week and perhaps one day. Shall all these small amounts be exempted from zakah while a salaried employee whose monthly income is just above nisab is zakatable? This explains the merits of the second opinion.

İkinci görüşe göre, gelirin ve diğer kazanılmış malların artışları, kısa aralıklarla elde edildikleri sürece birbirine eklenmelidir. Daha önce, madenlerden bahsedilirken fakihlerin, kısa aralıklarla çıkarılan bir cevherin artışlarının nisabı tamamlamak için birbirine eklendiğini belirttiğini görmüştük. Aynı durum, aynı yılın hasadındaki birden fazla ürün için de geçerlidir.

Kazanç üzerinden verilen zekât, kazancın net tutarı üzerinden hesaplanır. Borçlar ile kazanç sahibinin ve ailesinin asgari geçim düzeyi, temel ihtiyaçlar arasında yer aldıkları için düşülür; çünkü zekât yalnızca temel ihtiyaçların üzerinde bulunan nisap üzerinden farz kılınmıştır.

Zakah on earned income applies on its net amount. Debts and a minimum standard of living for the income earner and his family are deductible, because they are among essential needs, and zakah is only obligated on a nisab that is above essential needs.

Profesyonel ve diğer gelir sahipleri için iş giderleri de indirilebilir; tarım ve hurma ağaçlarıyla ilgili olarak seçtiğim görüşe uygun olarak, zekât, giderlerin ödenmesinden sonra kalan miktar üzerinden vâciptir.47 Bu görüş, Atâ ve başkalarının görüşüdür.

Business expenses, for professional and other income earners are also deductible, in accordance with the view I select with respect to farming and palm trees that zakah is due on the residual after payment of expenses.47 This is the opinion: of 'Ata and others.

Yukarıda belirtilen indirimler yapıldıktan sonra, maaşlardan veya diğer kazançlardan kalan miktar yıl içinde paranın nisabına ulaşır ya da onu geçerse, bu kalan miktar zekâta tabidir. Bu durum, küçük kazanç ve ücretleri muaf tutar.

After the above-mentioned deductions have been made if the residual of salaries or other earned income reaches during the year an amount equal to the nisab of money, then this residual is zakatable. That exempts small earnings and wages.

Dikkat edilmelidir ki kazanç geliri elde edildiğinde zekâtı verilmiş ise, bir yılda iki zekâtın farz kılınamayacağı için, yeni bir yıl geçmedikçe bir sonraki zekât gerekmez. Bir kişinin zekâtıyla ilgili olarak belirlenmiş bir mali yılı olduğunda, kazanç geliri üzerindeki zekâtı o mali yılın sonuna kadar erteleyebilir. Örnek vermek gerekirse, bir kişi mali yılının ikinci ayında gelir elde eder ve bu geliri kazandıkça zekâtını öder. Bu kazançtan biriktirilen kısım üzerindeki zekât, kazanıldığı mali yılın on ikinci ayının sonunda gerekli olmaz; bunun yerine, o zaman sahip olunan tüm mallar üzerinden bir sonraki yıl zekât farz olur.

It should be noted that if earned income is zakated when received, the next zakah is not required untill one new year elapses, since two zakahs cannot be imposed in one year. When a person has an established fiscal year with respect to his or her zakah. He or she may delay the payment of zakah on earned income untill the end of that fiscal year. To give an example, a person earns income in the second month of his fiscal year, and pays its zakah as he earns it. zakah on the part saved from this earned income is not due at the end of the twelfth month of the fiscal year during which it is earned, but becomes due the next year on all assets then owned.

Gazali, kazanç gelirine uygulanacak oranı belirlemek için Müslüman alimlerin ortak bir araştırma yapmasını çağrıda bulunmaktadır. Benim kişisel görüşüm ise kazanç gelirini üç kategoriye ayırmaktır: yalnızca sermaye yatırımından elde edilen kazanç geliri, sermaye ve emeğin birlikte oluşturduğu kazanç geliri ve yalnızca emekten elde edilen kazanç geliri.

Al Ghazali calls for collective research on the part of Muslim scholars to determine the applicable rate on earned income. My personal opinion is to distinguish between earned income resulting from capital investment alone, earned income resulting from capital and labor together, and earned income resulting from labor alone.

Capital ve emek birlikte bir getiri sağlayan gelirler, tüm giderler, borçlar ve temel ihtiyaçlar için ayrılan pay düşüldükten sonra elde edilen net gelirin onda biri oranında zekâta tabidir. Bu, sulama masrafı gerektirmeden yetiştirilen tarım ürünlerine kıyasen yapılmaktadır. Bu hüküm, fabrikalar, binalar, matbaalar, oteller, araç kiralama, nakliye işletmeleri ve benzerlerinden elde edilen getiriler için geçerlidir. Daha önce Ebu Zehra ve iki meslektaşının görüşüne değinmiştim: Bina ve fabrikalarda zekât oranının, giderler ve masraflar tespit edilip düşülebiliyorsa net gelirin yüzde onu, tespit edilemiyorsa brüt gelirin yüzde beşi olması gerektiği yönündeki görüşlerdi. Bu ayrım, benim görüşüme göre kabul edilebilirdir. Ancak belirtmek gerekir ki bu bağlamda sermaye, dördüncü bölümde ele alınan ticaret malvarlıklarını kapsamaz.

Income that is earned as a return on capital or on capital and labor together is charged one-tenth of the net income, after the deduction of all expense, debts, and allowance for essential needs. This is in analogy to agricultural crops produced without irrigation costs. It applies to returns from factories, buildings, printings facilities, hotels, renting cars, transportation business, and the like. I mentioned earlier the opinion of Abu Zahra and his two colleagues that the rate of zakah on buildings and factories should be ten percent of the net income, if expenses and costs are determined and deducted, or five percent of gross income if expenses cannot be determined. This distinction is--in my opinions acceptable. It is noted, however, that capital in this regard does not include trade assets discussed earlier in chapter four.

Yalnızca emek sonucu elde edilen gelirler, örneğin istihdam karşılığı ücretler ve mesleki kazançlar, malvarlığı ya da kazanç biçiminde olsun, paraya %2,5 oranında zekât farz kılan genel nasslar uyarınca, onda birin dörtte biri oranında bir oranla tabidir. Bu, emeğe harcanan çaba oranında uygulanan oranı azaltma yönündeki İslami ilkeyle ve İbn Mes'ud, Muâviye ve Ömer bin Abdülaziz'in uygulamalarıyla da uyumludur. Maaşların ve mesleki gelirlerin, bu liderlerin ödediği maaşlarla kıyaslanması, tarımdan elde edilen gelirle kıyaslanmasından çok daha sağlamdır.