Tanrı, Müslümanların ticaret yapmasını ve kâr elde etmesini helal kılmıştır; yeter ki İslam'da yasak olan malların alım satımına girmesinler ve alışverişlerinde dürüstlük, doğruluk ve iyilik gibi ahlaki değerlere uysunlar.

God makes it lawful for Muslims to engage in business and to make profit, provided they do not indulge in trading commodities that are prohibited in Islam, and that they observe ethical values is their transaction, such as honesty, truthfulness, and kindness.

İş ilişkileri ve ticari meşgaleler, Allah'ı anmaya ve O'nun emrettiği dini ve dünyevi yükümlülükleri yerine getirmeye engel olmamalıdır.1

Also, business engagements must not be a hindrance to the remembrance of God, or the fulfillment of spiritual and material obligations prescribed by Him.1

Ticaret yapmanın helal olması sebebiyle, birçok söz, yetimlerin malını zekâtın tekrar tekrar ödenmesiyle tükenmemesi için yetimlerin velilerini bu malı ticarete yatırmaya teşvik eder. Bir milletin servetinin bir kısmının ticarette ve alışverişte kullanılması olağandır ve İslam'ın ticaret ve iş dünyasına yatırılan varlıklar ile bunlardan elde edilen gelir üzerine zekât farz kılmış olması şaşırtıcı değildir. Paradaki zekât gibi, işe yatırılan malın zekâtı da Allah'ın, ihtiyaç içindeki kullarına özen göstererek nimetlerine şükretmenin bir ifadesidir.

Since practicing trade is lawful, several sayings ordain the guardians of orphans to invest orphans, wealth in trade so that it is not exhausted by the repetitive payment of zakah. It is normal that a part of the wealth of any nation is used in trade and business exchange, and it is no wonder that Islam prescribes zakah on assets invested in business and commerce as well as on the income derived therefrom. Like zakah on money, zakah on business is an expression of thankfulness to God for His bounties by caring about those of His servants who are in need.

İslam fıkhı, bu tür zekâtın ayrıntılarını ele almaktadır. Fakihler, ticaret malını "ürûdu't-ticâre" olarak adlandırır; bu, kâr elde etmek amacıyla yeniden satılmak üzere edinilmiş, nakdî likit varlıklar hariç her türlü malı ifade eder. Bu tanıma makineler, mobilyalar, giysiler, gıda maddeleri, süs eşyaları, mücevherler, hayvanlar, bitkiler, araziler, binalar vb. dahildir. Bazı fakihler ise ürûdu't-ticâreyi, kâr için satmak amacıyla satın alınan her şey olarak tanımlar. Zekât yılının sonunda nisap miktarına eşit veya daha fazla ticaret malına sahip olan Müslüman, bu malın zekâtını yüzde iki buçuk oranında ödemekle yükümlüdür. Bu zekât, asıl sermaye ile asıl sermayenin üzerine çıkan kârlar üzerinden alınır.

Islamic jurisprudence addresses itself to the details of this kind of zakah. Business inventory is called by jurists 'urud al tijarah,2 which means any commodities obtained for the purpose of resale for profit, except liquid monetary assets. This definition includes machinery, furniture, clothing, foodstuffs, ornaments, jewelry, livestock, plants, land, buildings, etc. Some jurists define 'urud al tijarah as anything that one buys in order to sell for profit.3 A Muslim who owns business inventory equal to nisab of money or more at the end of a zakah year must pay its due zakah at the rate of two-anda- half percent. This zakah is levied on the principal and increments accruing above the principal.

Bu bölüm dört bölümden oluşmaktadır. Birincisi, ticaret malları üzerindeki zekâtın farz oluşunu ele almaktadır; ikincisi, ticaret malına zekât farz kılmayanların delillerini çürütmektedir; üçüncü bölüm bu tür zekâtın şartlarını açıklamaktadır; dördüncü bölüm ise ticaret mallarının zekâtının ödenme yöntemlerini ele almaktadır.

This chapter has four sections, The first deals with the obligation of zakah on business inventory, the second disproves the arguments of those who do not obligate zakah on business, the third section describes the conditions for this kind of zakah, and section four deals with the methods of paying zakah on business inventories.

Bu yükümlülüğün delili, İslam'daki Şeriat'ın dört kaynağından alınmaktadır:

Evidence of this obligation is taken from the four sources of Shari'ah in Islam:

Kur'an, Sünnet, icma ve kıyas.

Qur'an, Sunnah, ijma and analogy.

Allah demez ki: "Ey iman edenler! Kazandığınız temiz şeylerden ve sizin için yerden çıkardığımız ürünlerden (Allah yolunda) infak edin."4 İmam Buhari, sahih koleksiyonunun zekat bölümünde, sadaka başlığı altında, sanat ve ticaretle ilgili bölümde, bu sadakanın "Ey iman edenler! Kazandığınız temiz şeylerden infak edin" ayetine uygun olarak alındığını belirtir.5 İmam et-Taberi şöyle yorumlar: "Ticaret, sanat veya altın ve gümüş gibi ekonomik faaliyetinizde kazandığınız temiz şeylerden zekat verin." Ayrıca Mücahid'den birkaç senetle rivayet eder ki, "kazandığınız temiz şeyler" ifadesi ticaret yaparak kazanılan şeyler anlamına gelir.6 İmam el-Cassas, Ahkamu'l-Kur'an adlı eserinde şöyle der: "Selefimizden bir grubun, Allah'ın 'kazandığınız temiz şeyler' sözünü ticaret yoluyla kazanılan şeyler olarak açıkladığı rivayet edilir. Bunlar arasında Hasan el-Basri ve Mücahid vardır. Ancak ifadenin genel anlamı, diğer ekonomik faaliyetlerle kazanılan bütün varlıkları da kapsar."7 İmam Ebu Bekr bin el-Arabi ise şöyle diyor: "Alimlerimiz, Allah'ın 'kazandığınız' sözünü ticaret yoluyla kazanılan şeyler, 'yerden sizin için çıkardığımız' sözünü ise tarım yoluyla elde edilen şeyler olarak yorumlamışlardır."8 Şunu da belirtmek gerekir ki, kazançlar ya yeryüzünden ya da ticaret, sanat, avcılık ve savaşta ele geçen ganimet gibi insan emeğinden elde edilebilir. Allah zenginlere, bu kazançların hepsinden fakirlere vermeyi emrettiğine göre, ticaret de bu kapsamın dışında değildir ve ticaretin kazançları da zekata tabidir.9 İmam er-Razi, ayetin açık anlamının, insanın kazandığı her varlığın, ticaret malları, altın, gümüş ve hayvanlar dahil, zekata tabi olduğu olduğunu belirtir; çünkü bunların hepsi kazanılmıştır. Bunu şu ayet de destekler: "Malı ve kazandıkları ona fayda vermeyecek."10 Buradaki "kazandıkları", onun ticaretten biriktirdiği servetler demektir.

God says, "O ye who believe, give of the good things which ye have honorably earned, and of the fruits of the earth which we have produced for you."4 Imam Bukhari indicates in his chapter on zakah in his correct collection5 under the section on sadaqah on crafts and business that this sadaqah is taken in accordance with the verse, "O ye who believe, spend out of the good things which ye have earned," Imam al Tabari comments, "Pay zakah out of the good things you earn in your economic activity, such as business, industry, or gold and silver," He also reports through several chains, from Mujahid, that the words "good things you have earned" means by making trade.6 Imam al Jassas, in his Ahkam al Qur'an, says "It is reported that a group of our predecessors explain God's words 'good things you have earned' as through trade. These include al Hasan and Mujahid. However, the general implication of the words covers also all assets earned by other economic activities,"7 Imam Abu Bakr bin al 'Arabi says that "Our scholars interpret the words of God 'that you have earned' as things earned by means of trade, and the words 'that we have produced from the earth for you' as things earned by means of agriculture." It should be noted that earnings may come either from the earth or from human effort in trade, industry, hunting and booty obtained in war. As God ordains the rich to give the poor out of all these earnings, trade is no exception and its earnings are also zakatable.8 Imam al Razi points out that the obvious meaning of the verse is that zakah is obligated on every asset human beings earn, including trade assets, gold and silver, and livestock, since all these are earned.9 This is supported by the verse that reads "No profit to him from all his wealth and earnings."10 "His earnings" are his accumulations from trade.

Ebu Davud, Semure bin Cündüb'den şöyle rivayet eder: "Peygamber ﷺ, elimizde satılık olan mallardan sadaka (zekât) vermemizi emrederdi."16 "Emretmek" vacip kılmak anlamına gelir ve "sadaka" kelimesinin başında belirli artikel "el" bulunduğu için, bunun zekâtı kastettiği açıktır. Ed-Darakutni, Ebu Zer'den şöyle rivayet eder: "Allah'ın Resulü ﷺ'nin şöyle dediğini işittim: 'Develerden zekât verilir, koyunlardan zekât verilir, elbiseler ve ev eşyalarından da zekât verilir.'"17 Kişisel veya ev içi kullanım için olan elbise ve diğer ev eşyalarının zekâttan muaf olduğu konusunda bir ihtilaf yoktur. Bu da, bu hadiste sözü edilen ev eşyaları ve elbiselerin satış için tutulan ticaret malını ifade ettiği anlamına gelir. Buna ek olarak, "malının zekâtını ver"18 gibi, her türlü malı ayrım gözetmeksizin zekâta tabi kılan genel hadisler de vardır. Ticaret malı, hadislerde kullanılan "mal" kelimesi kapsamına giren ilk mal türüdür; çünkü ticaret malı geneldir ve satış için satın alınan her şeyi içerebilir.19

Abu Daud reports from Samurah bin Jundub that " the Prophet (p) used to order us to pay al sadaqah out of what we have for sale."16 To "order" implies to "obligate" and it is clear that sadaqah means zakah, especially when it is preceeded by the definite article "al". Al Daraqutini reports Abu Dharr "I heard the Messenger of God (p) saying 'Camels are zakated, lambs are zakated, and clothes and housewares are zakated.'"17 There is no disagreement that clothes and other housewares for personal or household use are exempt, which means that housewares and clothes mentioned in this saying refer to business inventory for resale. This is in addition to the general sayings that obligate zakah on all kinds of wealth without discrimination, such as "give zakah on your wealth."18 It is noted that trade inventory is the first kind of wealth that comes under the word "mal" used in sayings, because trade inventory is general and may include anything purchased for sale.19

Ebu Ubeyd, Abdulkari'den şunu rivayet eder: "Ömer bin el-Hattab zamanında zekât memuru olarak görevlendirildim. Tahsilat zamanı geldiğinde, tüccarların hem mevcut hem de gaiplerdeki (mevcut olmayan) malvarlıklarını hesaplar, sonra bunların hepsinden, mevcut olan malvarlığından zekât alırdı."20 Bunu İbn Hazm da el-Muhalla'da rivayet etmiş ve senedinin sahih olduğunu eklemiştir. Ebu Amr bin Hammas'tan, babasından nakledilen bir rivayete göre, babası şöyle demiştir: "Ömer yanımdan geçti ve dedi ki: 'Ey Hammas, malının zekâtını ver.' Ben de dedim ki: 'Deri ve torbalardan başka malım yok.' Ömer dedi ki: 'Onları değerlendir ve bunların zekâtını ver.'"22 el-Mugni'nin müellifi şunu yorumlar: "Bu tür rivayetler çoktur ve sahabeden hiçbiri bu hükmü inkâr etmemiştir; bu da bu konuda bir çeşit icma'ı ifade eder."23

Abu 'Ubaid reports from 'Abd al Qari, "I was appointed as treasurer at the time of 'Umar bin al Khattab. When the time of collection came, he used to calculate the assets of merchants, both present and absent assets, and then take zakah on them all, out of the assets that were present."20 Reported also by Ibn Hazm in al Muhalla, where he adds that its chain is correct. There is a report from Abi 'Amr bin Hammas, from his father, who said "'Umar passed by me and said, 'Oh Hammas, pay the zakah due on your wealth.' I answered, I have no wealth except hides and bags.' 'Umar replied, 'Evaluate them and pay the zakah due on them.'"22 The author of al Mughni comments that "the likes of such a story are common, and none of the Companions negate this ruling, which implies a sort of ijma' on this matter."23

Ebu 'Ubeyd, İbn 'Ömer'den şöyle rivayet eder: "Ticaret için tutulan köleler ve elbiseler zekâta tabidir."24 El-Beyhakî ve İbn Hazm, İbn 'Ömer'den şöyle rivayet eder: "Ev eşyası ve kumaşlar üzerinde, ticarete konu olmadıkça zekât yoktur." İbn Hazm, bu rivayetin sahih olduğunu ilave eder.25 Ayrıca Ebu 'Ubeyd, ticaret üzerindeki zekât yükümlülüğünü İbn 'Abbas'tan da rivayet eder.26

Abu 'Ubaid reports from Ibn 'Umar that "Slaves and clothe intended for trade are zakatable."24 Al Baihaqi and Ibn Hazm report from Ibn 'Umar that "There is no zakah on housewares and cloths, except when they are used for trade." Ibn Hazm adds that this is a correct narration.25 Moreover, Abu 'Ubaid also reports the obligation of zakah on trade from Ibn 'Abbas.26

İbn Rüşd, ticaret mallarının, zekâtı tartışmasız olarak gerekli görülen diğer üç mal türü, yani tarım ürünleri, hayvanlar ile altın ve gümüş gibi, büyütülmek amacıyla tutulan servetler olduğunu belirtir. Dolayısıyla bu benzetme açık ve yerindedir.31 Bu öncüle dayanak olan gerekçeye gelince, ticaret malları parasal varlıklara benzer. Değiş tokuş edilebilir, değeri olan ve yatırım ile büyümeye hazır durumdadırlar. Eğer ticaret mallarına zekât konulmasaydı, zengin kimseler zekâttan kaçmak için servetlerini her zaman emtia ve envanter biçiminde tutar, nakit bulundurmaktan kaçınırdı.32 İşadamlarının az nakit bulundurması doğaldır, çünkü iş işlemlerinin çoğu veresiye veya banka havalesi, çek ve poliçe yoluyla gerçekleşmektedir.

Ibn Rushd mentions that trade assets are wealth intended for growth, like the other three forms of wealth that are unanimously considered zakatable: agricultural products, livestock, and gold and silver. Thus the analogy is clear and fitting.31 As for the reasoning that supports this premise, trade assets are like monetary assets. They are exchangeable, valued, and readied for investment and growth. if zakah were not to be imposed on trade assets, rich people would always keep their wealth in the form of merchandise and inventory and avoid keeping cash, to escape the payment of zakah.32 It is natural that businessmen keep little cash, since most business transaction take place through credit or through bank transfers, checks, and drafts.

Merhum Reşid Rıza'ya göre bu konudaki gerekçe şudur: Allah, zenginlerin mallarına zekâtı, fakirlere ve muhtaçlara yardım etmek, Müslümanların ve İslam'ın bazı kamusal menfaatlerini karşılamak amacıyla farz kılmıştır. Zekât ayrıca, "ancak aranızdaki zenginler arasında dolaşan bir mal olmasın diye" ayetinin koyduğu ilkeye uygun olarak, sermayenin birkaç kişinin elinde toplanmasını azaltmayı hedefler. Dahası, zenginlere arınma ve temizlenme faydası sağlar ve onları yardımsever ve merhametli olmaya alıştırır. Bütün bunlar göz önünde bulundurulduğunda, bir ulusun servetinin büyük bölümüne sahip olabilecek tüccarların ve iş insanlarının muaf tutulması makul müdür?33

According to the late Rashid Rida, the rationale for this matter is that God imposed zakah on the wealth of the rich in order to relieve the poor and needy and to pay for some public interests of Muslims and Islam. Zakah also aims at reducing capital concentration in the hands of a few individuals, in accordance with the principle laid down by the verse, "in order that it may not merely make a circuit between the wealthy among you." Moreover, it gives the rich the benefit of purification and sanctification and trains them to be helpful and merciful. With all that in mind, is it reasonable that merchants and businessmen, who may own the bulk of the wealth of a nation, be exempted?33

El-Hattabî'ye göre, Sünnîler genel olarak ticaret mallarının zekâtının farz olduğu görüşündedir; bunun istisnası, Zâhirî mezhebinin bazı geç dönem fakihleridir. İbn Hazm, el-Muhallâ adlı eserinde bu görüşü benimser.37 Zekâtı sınırlandırma eğilimiyle bilinen bazı âlimler, örneğin eş-Şevkânî ve Sıddık Hasan Han da bu görüşü destekler. Bu görüşün delilleri şu noktalarda özetlenebilir:

According to al Khattabi, Sunnites are generally of the opinion that zakah is obligatory on trade assets,36 except for a few late jurists of the Zahiri school. Ibn Hazm in his al Muhalla adopts this view.37 Some scholars known for their inclination to restrict zakah, such as al Shawkani and Siddiq Hasan Khan support this view too. Their arguments can be summarized in the following points:

Birincisi, onlar şu hadislere dayanırlar: "Müslümanlara, kölelerinde ve atlarında zekât farz değildir" ve "Atlar ve kölelerden sadaka almayı size bağışladım." Bu sözlerin açık anlamı, bu iki malın, ticaret malı olsun ya da olmasın, zekâttan muaf tutulduğudur. Çoğunluk görüşündeki âlimlerin cevabı ise bu iki sözün incelenmesinin, hizmet için kullanılan köleler ile kişisel binek olarak kullanılan atlardan zekâtın kaldırıldığını gösterdiğidir. Bu ikisi de zekâttan muaf olduğu konusunda icma edilen ihtiyaçlara hizmet etmektedir.

Firstly, they draw on the hadiths, "No zakah is obligated on Muslims on their slaves and horses," and I have exempted you from sadaqah on horses and slaves."38 The literal meaning of these sayings is that zakah is waived for these two items, whether or not they are trade inventory. The reply of scholars in the majority camp is that studying these two sayings indicates that they waive zakah on slaves in household service and horses used for personal transportation. Both serve needs that are unanimously exempt from zakah.

İkinci olarak, bu görüş sahipleri, Müslüman'ın malından, Allah'ın Kitap ve Sünnet yoluyla açık bir delili olmadan herhangi bir kısmını almanın prensip olarak haram olduğunu ileri sürerler. Ticaret, Peygamber ﷺ zamanında da yapılıyordu ve ticaret üzerine zekât farz kılan sahih bir rivayet yoktur. Semure'ye ve Ebu Zer'e ait söze gelince, bu görüş sahiplerine göre bunlar zayıftır ve zekâtı farz kılmak için delil olarak kullanılamazlar.39

Secondly, they argue that in principle it is forbidden to take any part of a Muslim's wealth without clear evidence from God through Qur'an or Sunnah. Trade was practiced in the time the Prophet (p) and there is no correct report obligating zakah on trade. As for the saying from Samurah and Abu Dharr, the argument is that they are weak and must not be used as evidence for obligating zakah.39

İmami fakihler, ticaret mallarında zekâtın farz değil, müstehap olduğu görüşündedirler.42 Ancak ticaret kazançları (sermaye hariç) için başka bir hüküm koymuşlardır: Bu kârlardan beşte bir (humus) vacip olur. Dayanakları, "Bilin ki, ele geçirdiğiniz her ganimetin beşte biri Allah'a, Peygambere, yakınlara, yetimlere, yoksullara ve yolculara aittir" ayetidir; bu ayetin, ticaretten elde edilen bütün kazançları, define ve diğer kazançları kapsadığını savunurlar. Ticaret kârlarında bu beşte bir yükümlülüğü, tüccarın kişisel ve ailesinin giderleri düşüldükten sonra doğar. Cevahirü'l-Kelâm'ın yazarı şöyle der: "Ticaret, sanayi ve tarımdan elde edilen kârların, bir yıllık geçim giderleri düşüldükten sonra kalan kısmından beşte bir alınır." Ve ekler: "Bu konuda ihtilaf yoktur."43 Çağdaş terimlerle ifade edilirse, bu, net gelirin yüzde yirmisinin alınması anlamına gelir.

Imami jurists are of the opinion that zakah is recommended rather than obligated on trade assets.42 They have, however, another prescription for trade earnings (excluding capital), saying that one-fifth is due on those profits. They argue that the verse "and know that out of all the booty that ye may acquire, a fifth share is assigned to God, and to the Apostle, and to near relatives, orphans, the needy, and the wayfarer," covers all earnings from business, buried treasures, and other gains. This obligation of one-fifth on business profits comes after deducting the personal and household expenses of the trader. The author of Jawahir al Kalam writes that "one-fifth is levied on the residual of profits from trade, industry, and agriculture after the deduction of living expenses for the whole year." He adds, "This is not disputed."43 Using contemporary terms, this means a levy of twenty percent on net income.

Sünniler, bu ayetin yalnızca savaşta elde edilen ganimete ilişkin olduğunu savunurlar; nitekim Allah'ın Elçisi ﷺ bunu böyle açıklamıştır. Bu yorum, ayetin Enfal suresindeki bağlamıyla da desteklenmektedir. Elde edilen ganimet [ghanimah] genel bırakılıp savaş durumuyla sınırlandırılmazsa, miras bırakılanlar üzerinden yüzde yirmi vergi gerekir. Bu ise açıkça icma ile çelişir. Dolayısıyla elde edilen ganimet, kazanılan tüm kârlar anlamına gelemez.44

Sunnites argue that this verse refers only to booty acquired in war, as explained by the Messenger of God (p). This interpretation is supported by the context of the verse in sura al Anfal itself. If acquired booty [ghanimah] is left general and not restricted to the case of war, then twenty percent on bequests would be due. This obviously contradicts the ijma'. Acquired booty cannot consequently mean all earned profits.44

Ticaret, kâr elde etme niyetiyle yapılan alışveriştir.45 Ticaret malları, kâr karşılığında satmak amacıyla elde edilen mallardır.46 Böylece ticarette iki unsur bulunur: alıp satma eylemi ve kâr elde etme niyeti.47

Trade is exchange with the intention of making profit.45 Trade assets are commodities obtained for the purpose of selling for profit.46 Thus two elements are involved in trade---the action of buying or selling, and the intention of making profit.47

Kişisel kullanım amacıyla satın alınan şeyler ticaret değildir. Kişisel ve evsel kullanım için alınan mallar ticaret varlığı değildir. Ticarette bu iki unsur her zaman bir arada bulunmalıdır.48

Buying for the intention of using the asset is not trade. items bought for personal and household use are not trade assets. These two elements must always co-exist in trade.48

Bir eşyanın niyetinin kâr amacıyla satılmaktan kişisel kullanıma çevrilmesi, o eşyanın zekâta tabi olmasını ortadan kaldırır.49

Changing the intention from selling for profit to personal use of an item must remove its zakatability.49

Bunlar, ticaret varlıklarının tanımı için iki temel şarttır. Bazı alimler bir şart daha ekler: aynı zekât yılında hiçbir malda zekâtın tekrarlanmaması gerektiğine dair, Peygamber (s.a.v.)'in "Sadakada tekrar olmamalıdır." dediği rivayet edilmiştir. Tekrar, örneğin tarım arazisi gibi bir malın kâr ile yeniden satılmak üzere satın alındığı, ancak tüccarın elinde iken ekilip hasat edildiği durumda ortaya çıkabilir. Birçok alim, tarım zekâtının (onda bir) ürün üzerinden uygulanacağını, diğerleri ise yalnızca ticaret varlıkları zekâtının uygulanacağını ileri sürer. Bazıları bu durumda iki zekâtın birlikte uygulanması gerektiğini söylese de, çoğunluk iki zekâtın birlikte uygulanmaması gerektiği görüşündedir, çünkü bu zekâtta tekrar olurdu.

These are the two main conditions for the definition of trade assets. A few scholars add another condition,50 that there should be no duplication in zakah on any item in one single zakah year,51 since the Prophet (p) said "There should be no duplication in sadaqah."52 Duplication may take place in the case when a commodity, e.g. agricultural land, is purchased for resale with profit, but is cultivated and harvested while in the possession of the merchant. Many scholars suggest that zakah on agriculture (ten percent] is applicable on the produce, while others consider zakah on trade assets alone is applicable. Although a few suggest that the two zakah must apply in this case,53 the majority are of the opinion that the two forms of zakah must not apply together, because that would be duplication in zakah.

Ticari varlıklar aşağıdaki üç biçimden birini alabilir:

Trade assets may take one of the following three forms:

1. Satış için olan mal ve envanter olabilir, 2. Elde bulunan veya bankada olan nakit, 3. Ya da temsilcilere ve başkalarına verilmiş borç ve alacaklar.

1. It could be merchandise and inventory for sale, 2. Cash on hand or in the bank, 3. Or debts and credits extended to agents and others.

Ayrıca tüccarların, başkalarına borç olarak ödemekle yükümlü oldukları yükümlülükleri de olabilir.

Also traders may have liabilities in the form of debts due to other people.

Ebu Ubeyd, Tabiin'in büyük âlimlerinden bazılarının zekâtın hesaplanmasına dair görüşlerini nakleder.57 Maymun bin Mihran'dan rivayet eder ki şöyle demiştir: "Zekât vacip olduğunda, paranın miktarını hesapla, buna envanterin değerini ve tahsil etmeyi umduğun müşterilerdeki alacakların miktarını ekle, toplamı bul, sonra başkalarına olan borçlarını düş ve geriye kalan miktar üzerinden zekât öde." Hasan el-Basrî şöyle der: "Zekât vacip olduğunda, paranın miktarını, envanterin değerini ve alacakların miktarını ekleyerek toplamı bulmak gerekir; ancak umutsuz alacakların miktarı hariç tutulur ve zekât bu toplam üzerinden ödenir." İbrahim en-Nehaî ise, kişinin ticaret mallarını değerlendirmesi ve bunların zekâtını, diğer mallarındaki vacip olan zekâtla birlikte ödemesi gerektiğini belirtir.58

Abu Ubaid reports the ways of calculating zakah as perceived by some of the great Followers.57 He quotes Maimun bin Mahran as saying, "When zakah is due, calculate the amount of money, add to it the value of inventory and the amount of debts on customers that you expect to be paid, sum the total, deduct whatever debts you owe to others and pay zakah on the net." Al Hasan al Basri says, "When zakah is due, one must add the amount of money, plus the value of inventory, plus the amount of debts, except the amount of hopeless debts, and pay zakah on the total." Ibrahim al Nakha'i indicates that one must evaluate one's trade assets and pay their zakah along with zakah due on one's other holdings."58

Bu alıntılardan açıkça anlaşılmaktadır ki bir Müslüman tüccar, zekâta tabi malvarlığını hesaplarken sahip olduğu her şeyi toplamalıdır; bu sermaye, kâr, birikim ve umulan alacaklar olsun. Nakit ve borçlara ek olarak envanterini çıkarıp değerlendirmesi, ardından toplamın %2,5'ini ödemesi gerekir. Umulmayan alacaklara gelince, geri ödenmedikçe zekâta tabi değildirler. Geri ödendiklerinde ise yalnızca bir kez zekâtları verilmelidir,

Malik'e göre, mono­polcü bir tüccar, malları fiyatların yükselmesini bekleyerek satmak amacıyla satın alan kişidir; mono­polcü olmayan bir tüccar ise depolamaya ya da fiyat değişimini beklemeye pek önem vermeden, düzenli olarak satmak üzere satın alan kişidir.60 İbn Rüşd şöyle yazar: "Malik, mono­polcü tüccarın, malını sattığı zaman envanteri üzerinden yalnızca bir kez zekât ödemesi gerektiğini söyler; mallarını birkaç yıl stokta tutmuş olsa bile. Diğer tüccara ise envanteri üzerinden her yıl zekât ödemesi zorunlu kılınır."

According to Malik, a monopolistic merchant is one who buys commodities and waits until prices go up to sell, while a non-monopolistic merchant is one who buys to sell on regular basis without giving much attention to storage or to waiting for a price change.60 Ibn Rushd writes "Malik says a monopolistic merchant must pay zakah on his inventory when he sells them, once only, even if his stock was kept for several years, while the other merchant is required to pay zakah on the inventory each year.

Çoğunluk, Şafiî, Ebû Hanîfe, Ahmed, es-Sevrî, el-Evzâî ve diğerleri de dahil olmak üzere, bu iki tüccar arasında hiçbir ayrım yapmamaktadır. İbn Rüşd, Mâlik'in görüşü hakkında şunu yorumlamaktadır: "Bu, Şeriat'tan bir çıkarım değil, Şeriat'a bir müdahale gibi görünmektedir. Bu tür şeyler genellikle, Şeriat'ta zikredilen bir ilkeye değil, yalnızca Şeriat'ın maslahatlarına dair saf bir akılcılığa dayanan, mürsel kıyas (el-kıyâsu'l-mürsel) olarak adlandırılır. Mâlik böyle bir yaklaşımı kabul etmektedir." Ayrıca Mâlikîler, tekel olmayan bir tüccarın malının birkaç yıl boyunca stokta kaldığı durum hakkında farklı görüşlere sahiptir. Her yıl zekât ödemesi mi gerekir, yoksa satın alma anında uzun bir bekleme süresi öngören tekelci tüccar gibi mi muamele görmelidir? Sahnûn, durgun stokun tekelci tüccarın malı gibi ele alınabileceğini söylerken, İbnu'l-Kāsım buna katılmamaktadır.62

The majority, including al Shafi'i, Abu Hanifah, Ahmad, al Thawri, al Awza'i, and others, do not make any distinction between these two merchants."61 Ibn Rushd comments on Malik's view, "This seems to be an intrusion into Shari'ah, rather than a deduction from its principles. Things like this are usually called loose analogy (al qiyas al mursal), which do not rely on a principle mentioned in Shari'ah but only on pure rationalization of Shari'ah's interests. Malik accepts such an approach." Furthermore, Malikites have different opinions about the case in which the merchandise of a non-monopolistic merchant remains in stock for several years. Is he required to pay zakah every year, or should he be treated like the monopolistic merchant who at the time of purchase anticipates a long waiting period ? Sahnun says that stagnant inventory may be treated like the merchandise of monopolistic merchant, while Ibn al Qasim does not agree.62

Zekâta tabi olduğu bakımdan işletme varlıkları denildiğinde yalnızca likit ya da dönen varlıklar, yani genellikle dönen sermaye olarak adlandırılan varlıklar kastedilir. Satış için değil de kullanım için edinilen binalar, mobilyalar ve dükkânların demirbaşları zekâta tabi varlıklar arasında yer almaz.

Business assets referred to with respect to zakatability are only those assets that are liquid or circulating, or what is usually called the circulating capital. Buildings, furniture and fixtures of stores that are not acquired for sale are not included in zakatable assets.

Fakihler, zekâta tabi ticaret mallarını, kâr elde etmek amacıyla satın alınıp yeniden satılan malzemeler olarak tanımlarlar. Semure'den rivayet edilen hadis, "Peygamber (s.a.v.) bize satmak için belirlediğimiz mallardan sadaka vermemizi emrederdi" demektedir. Bu nedenle kapların, kafesların, terazilerin, makinelerin ve aletlerin zekâta tabi olmadığı söylenmiştir. Bazı fakihler ise bu konuda ayrım yaparak, mallarla birlikte satılan kap ve ambalajların zekâta tabi olduğunu, satılmayanların ise zekâta tabi olmadığını ileri sürmüşlerdir.65

Jurists define zakatable assets of trades as those materials that are purchased for resale with profit.63 The saying narrated by Samurah states that "the Prophet (p) used to ordain us to pay the sadaqah on what we designate for sale." Consequently, it is said that containers, cages, scales, machinery and tools are not included in zakatability.64 Some jurists go on to distinguish between containers and packages sold with the merchandise and those that are not sold, the former being zakatable while the latter are not.65

Çoğunluğun görüşü, zekâtın vadesinde geçerli olan fiyatların esas alınmasıdır. Bu görüş, Tabiin'den Câbir b. Zeyd'den de rivayet edilmiştir: Değerleme, zekâtın vacip olduğu günün fiyatlarıyla yapılır. İbn Abbas'ın şöyle dediği rivayet edilmiştir: "Malın satılmasını bekleyip, ardından elde edilen gerçek gelire göre vacip olan zekâtı ödemek caizdir."66 Üçüncü bir görüş ise, belirli bir fakihe nispet edilmeden İbn Rüşd tarafından aktarılmaktadır: Envanterin, satın alma fiyatıyla değerlendirilmesi.67 Fiyatlar yükselebilir veya düşebileceğinden, zekât veren ya da zekât alan açısından, ödeme gününde geçerli olan fiyatlardan başka bir şeyi esas almak adil değildir; özellikle de zekât, aslında anapara ve birikmiş kârın üzerinden vacip olduğu için. Bu konuda çoğunluğun görüşü açıkça en makul olanıdır. Ancak şunu da belirtmek gerekir: Envanterin herhangi bir şekilde tasfiye edilecekse, perakende fiyatlar değil, toptan fiyatlar esas alınmalıdır; çünkü tasfiye, güncel toptan fiyatlarla yapılacaktır.

The majority's view is to use current prices on the due dates of zakah. This is also reported from the Follower Jabir bin Zaid: Evaluation is done at the prices of the day zakah becomes due. Ibn Abbas is reported to have said that "It is allright to wait untill the merchandise is sold, and then the due zakah is paid according to the actual proceeds."66 Yet a third view is reported by Ibn Rushd without attribution to any specific jurist, which is to appraise the inventory at its purchase price.67 Since prices may go up or down, it is not fair for the payer or the recipient of zakah to consider anything but prices that are current on the day of payment, especially since zakah is, in fact, due on principal and accrued profit. The majority's view is obviously most reasonable here. But it should be noted that wholesale prices, and not retail prices must be used if any liquidation of inventory is to be done it will be at current wholesale prices.

Doğal olarak birden fazla görüş vardır. Ebu Hanife ile Şafiî'den nakledilen bir rivayet, özellikle envanter tüketim mallarından oluştuğunda, seçimin tüccara bırakılmasını uygun görür.68 Şafiî'den nakledilen bir diğer rivayet ise zekâtın aynen ödenmesini zorunlu kılar ve değerle ödenmesini caiz görmez.69 El-Müzenî, "Ticaret malının zekâtı aynen ödenir, değeri ile ödenmez." demektedir.70 Bir başka görüş ise Ahmed'in ve Şafiî'den nakledilen üçüncü bir rivayetin görüşüdür: Ticaret varlıklarında nisabın yalnızca değerleme ile belirlendiği için zekâtın yalnızca değer üzerinden ödenmesi gerekir.71 El-Muğni'nin yazarı şöyle yazar: "Zekâtın varlığın cinsi üzerinden değil, yalnızca değeri üzerinden alındığını düşünmüyoruz."72 Bana göre bu son görüş en akılcı olanıdır; çünkü fakirin en çok ihtiyaç duyduğu malı seçme hakkını ona bırakarak en çok fakire yarar sağlar. Bu yöntem devlet için de tahsilatı daha kolaydır. Ödeyen kişi, fakirin o malın ihtiyacında olduğunu bildiğinde ve tüccar bunu doğrudan fakire verdiğinde, aynen zekât ödemesi de uygulanabilir. İbn Teymiyye'ye, bir tüccarın zekâtını aynen ödeyip ödeyemeyeceği soruldu; o da şöyle cevap verdi: "Bu, duruma bağlıdır."

Naturally, there are several opinions. Abu Hanifah and report from al Shafai'i leave it to the merchant to make the choice especially when inventory takes the form of consumer goods.68 Another report from al Shafai'i makes payment obligatory in kind and not permissible in value.69 Al Muzani says that "Merchandise zakah is paid in kind and not in value."70 Yet another view is that of Ahmad and a third report from Al Shafi'i that zakah must only be paid in value because nisab in trade's assets is only a matter of valuation.71 The author of al Mughni writes "we do not think that zakah is levied on the kind of the asset but only on its value."72 This last opinion seems to me the most rational, because it is most beneficial to the poor, leaving him with the choice of commodities he needs most. This method is also easier for the state to collect. Paying zakah in kind may also be practiced when the payer knows that the poor need that commodity and the merchant pays it directly to the poor. Ibn Taimiyah was asked whether a merchant could pay zakah in kind or not, and he answered, "That depends.

Bazıları zekâtın her zaman ayni olarak ödenmesi gerektiğini söyler, bazıları ise her zaman değer olarak ödenmesi gerektiğini savunur; üçüncü görüşe göre ise hangi ödeme yönteminin her özel durumda ödeyen, alan ve tahsil eden için en yararlı ve elverişli olduğuna bağlıdır. "Son görüş," diye devam eder, "en adil görünen görüştür; yani zekât, fakirler için en yararlı olduğunda ayni olarak, onun için daha iyi olduğunda ise değer olarak ödenmelidir."