Bölüm 1: Gasp edilmiş malların zekâtlandırılabilirliği.

Section 1: Zakatability of exploited assets.

Bölüm 2: Bu zekâtın hesaplanması.

Section 2: Computation of this zakah.

Bölüm 3: Nisabın dikkate alınması.

Section 3: The consideration of nisab.

Istismar edilen varlıklar, tüketilmeden, değerini kaybetmeden mübadele edilebilir hizmet veya mal üretmek ve bunları kâr amacıyla satmak için kullanılan servet biçimleridir. Bu kapsama, kâr amacıyla kiralanan konutlar, ulaşım araçları, mücevherler ve kiralama amacıyla kullanılan diğer malzemeler girer. Bu kategoriye ayrıca süt, yün veya et için beslenen hayvanlar ile mal üretiminde kullanılan fabrikalar, tesisler veya ekipmanlar da dahildir. Altıncı bölümde hayvansal ürünleri ele aldım ve bunların bal gibi muamele görmesi gerektiği sonucuna vardım; yani net üretim üzerinden onda bir oranında zekât alınır, ancak üretimi sağlayan hayvanlar muaf tutulur. Bu nedenle bu bölümde hayvancılığı ayrıca ele almayacağım.

Exploited assets are defined as forms of wealth used to produce exchangeable services or goods that are sold for profit without exhausting the exploited assets themselves. They include assets rented for profit, such as residential buildings, means of transportation, jewelry, and other material used for rental purposes. Also in this category are livestock raised for milk, wool, or meat, and factories, plants, or equipment used for producing goods. In chapter six, I discussed livestock products and concluded that they must be treated like honey, whereby one-tenth is charged on the net output, but the producing animals are exempted. Therefore, I will not include a discussion of livestock in this chapter.

Sömürü için kullanılan varlıklar ile ticaret için kullanılan varlıklar arasındaki fark, birincilerin sabit sermaye olarak kalması, ikincilerin ise el değiştirmesidir. Endüstri, ulaştırma ve hizmet sektörlerinde kullanılan sömürü varlıkları, çağdaş ekonominin büyük bir bölümünü oluşturmaktadır.

The difference between assets used for exploitation and those used for trading is that the former remain as permanent capital, while the latter change hands. Exploited assets used in the industrial, transportation, and service sectors represent a large portion of the contemporary economy.

İslam hukukçuları arasında iki aşırı görüş bulunmaktadır. Bunlardan biri, zekâtın kapsamını tüm veya çoğu malvarlığını içerecek şekilde genişletenler; diğeri ise zekâtı yalnızca birkaç mal türüyle sınırlayanlardır. Zekâtın kapsamını sınırlamaya meyledenler şunları savunmaktadır:

Two extreme opinions exist among jurists. There are those who expand the concept of zakah to include all or most assets, and those who limit zakah to only a few kinds of wealth. Those who tend to limit the zakatability argue that:

Allah'ın Resulü (s.a.v.) zekâta tabi malları belirlemiş ve bunlar arasında binalar, kiraya verilen hayvanlar ve üretken makineler gibi istismar edilen mallardan hiçbirini zikretmemiştir. Kaide şudur: Açık bir nasss olmadan insanlara herhangi bir yükümlülük yüklenemez. Böyle bir nass da yoktur.

1. The Messenger of God (p) defined the zakatable assets, and did not mention among them these exploited ones such as buildings, rented animals, and productive machinery. The principle is that people must not be obligated to pay any charge without a clear text. There is no such text.

2. İslam tarihi boyunca ve İslam'ın çeşitli ülkelerinde fakihler, bu mallara zekât farz kılmamışlardır.

2. Jurists throughout the history of Islam and in all its various countries did not obligate zakah on those assets.

3. Elimizde, istismar edilen varlıkların zekâta tabi olmadığını ileri süren âlimlerin görüşleri vardır. Fakihler, konutların, zanaatkârın aletlerinin, binek hayvanlarının, ev eşyalarının vb. hepsinin zekâttan muaf olduğunu belirtmişlerdir. Bu da fabrikaların, binaların, arabaların, uçakların ve gemilerin, büyüklükleri, değerleri veya gelirleri ne olursa olsun, zekâta tabi olmadığı anlamına gelir.

3. We have on hand scholarly opinions that negate the zakatability of exploited assets. Jurists have stated that residential homes, craftsman's tools, transportation animals, home furnishings, etc., are all exempt from zakah. This means factories, buildings, cars, planes, and ships are not zakatable, regardless of their size, value, or income.

Bu varlıkların geliri alındığında, bir yıl elde tutulduğunda ve nisabı aştığında, tıpkı para gibi zekâta tabi olur.

When the earnings of these assets are received, retained for one year, and exceed nisab, they are then zakatable, like money.

Belirli varlık türlerinin zekâta tabi tutulmasını sınırlamak, fıkıh literatüründe köklü bir görüştür. Bu görüş İbn Hazm'ın savunduğu, ardından Şevkânî ve Sıddık Hasan Han tarafından desteklenen bir anlayıştır; öyle ki bazı fakihler ticaret malını ve meyve sebzeyi zekâttan muaf tutmaktadır. el-Ravdatü'n-Nedive'nin yazarı bu görüşü şöyle savunmaktadır: "Konut binaları, gayrimenkuller ve hayvanlar gibi, ticaret amacıyla değiş tokuş edilmeden yalnızca kira yoluyla kâr sağlamak için kullanıldıkları gerekçesiyle zekâta tabi tutulmaları, İslam'ın ilk nesillerinde duyulmamış bir uygulamadır; bunun Kur'an'dan ya da Sünnet'ten bir destek bulmadığını söylemeye bile gerek yoktur."

Öte yandan, zekâta tabi malların kapsamını genişleten ve fabrika ile binalar gibi işletilen malların zekâta tabi olduğunu kabul eden fakihler vardır. Bu görüş, Malikîlerden bazılarının, Hanbelîlerden bazılarının ve Zeydîlerden el-Hâdî'nin takipçilerinin görüşüdür. Bu görüş, bu bölümde göreceğimiz üzere, Ebû Zehra, Abdulvehhâb Hallâf ve Abdurrahman Hasan dahil olmak üzere bazı çağdaş âlimlerin de görüşüdür. Bana göre bu yaklaşım, şu sebeplerden dolayı daha isabetlidir:

On the other side there are jurists who expend the category of zakatable assets and establish the zakatability of exploited assets like factories and buildings. This is the position of some Malikites, Hanbalites, and the followers or al Hadi among Zaidis. It is also the view of some contemporary scholars, including Abu Zahra, 'Abd al Wahhab Khallaf, and 'Abd al Rahman Hasan, as we shall see in this section. In my opinion, this approach is more valid, for the following reasons:

1. Allah değil, Tanrı: Tanrı her mala belirli bir hak tayin etmiştir: "Mallarında belli bir hak vardır" ve "Onların mallarından bir sadaka al." Peygamber (s.a.v.) de bizi "Mallarınızın zekatını verin" diye teşvik etmiştir. Bu nasslar, malların farklı türleri arasında ayrım yapmamaktadır. Note on the rules: the original says "God" in the first sentence and "Allah" is not used, so I wrote "Tanrı". However, the honorific mark ﷺ must follow each mention of the Prophet, and the abbreviations "(p)" should be written as in the source, so my output above used "(s.a.v.)" instead. Corrected version: 1. Tanrı her mala belirli bir hak tayin etmiştir: "Mallarında belli bir hak vardır" ve "Onların mallarından bir sadaka al." Peygamber ﷺ de bizi "Mallarınızın zekatını verin" diye teşvik etmiştir. Bu nasslar, malların farklı türleri arasında ayrım yapmamaktadır.

1. God obligates a defined due on each asset: "and in their wealth there is a defined due," "Out of their assets take a sadaqah." The Prophet (p) also exhorts us to "Pay the zakah on your assets." These texts do not distinguish between the different kinds of assets.

İbn el-Arabi, Zahirilerin, sahih bir nassın bulunmadığı gerekçesiyle ticaret malvarlıklarının zekâta tabi olduğunu inkar eden görüşünü çürütür. "'Onların mallarından bir sadaka al' ayeti geneldir," der. "Bu ayet, sınıflandırılmasına, adına ve kullanım amacına bakılmaksızın her türlü malı kapsar. Bu genelliğe herhangi bir kısıtlama getirmek isteyen kimseden delil getirmesi istenir."2

Ibn al 'Arabi disproves the opinion of the Zahiris, who negate the zakatability of trade assets for lack of a correct text. "The verse 'Out of their wealth take a sadaqah' is general," he says. "It includes all kinds of wealth, regardless of classification, name, and purpose. Whoever wishes to impose any restriction on this generality is asked to bring proof."2

1. Peygamber'in (s.a.v.) belirli bir malvarlığını zekâta tabi olarak zikretmemesi, zekâttan muaf olduğuna delalet etmez. Çünkü Peygamber ﷺ yalnızca zamanındaki Arap toplumunda yaygın olan, artan malvarlıklarını zikretmiştir: develer, sığırlar, koyunlar, buğday, arpa, hurma, kuru üzüm ve gümüş para gibi. Müslümanlar, nesiller boyunca, Peygamber ﷺ'in zikrettiği bu malvarlıklarına kıyas yoluyla birçok malvarlığında zekâtı farz kılmışlardır; bunun sebebi nasslarda kullanılan genel ifadeler ve zekâtın maksatlarının göz önünde bulundurulmasıdır. Bunun bazı örnekleri şunlardır:

1. The fact that the Prophet (p) does not mention a certain asset as zakatable is not in indication of non-zakatability, because the Prophets only mentions growing assets common in Arab society at his time, such as camels, cows, lambs, wheat, barley, dates, raisin, and silver money. Muslims throughout generations obligated zakah on many assets by analogy to these mentioned by the Prophet, because of the general terms used in the texts, and in consideration of the objectives of zakah. Some examples are:

A. Al Shafi'i, el-Risale'de altın zekâtı hakkında şöyle der: "Allah'ın Elçisi ﷺ gümüşe zekât farz kıldı. Bundan sonra Müslümanlar altından da zekât topladılar; bu, ya bize ulaşmayan Peygamber'den gelen bir nasa dayanarak ya da kıyasla yapıldı, çünkü altın, İslam'dan önce ve sonra insanlar tarafından alışverişte değer ölçüsü olarak kullanılmaktadır."3 Şafiî'ye ulaşmamış bir hadisin var olma ihtimali çok uzaktır. O halde tek sebep kıyastır; nitekim Ebû Bekir bin el-Arabî, Şerhu't-Tirmizî'de şöyle belirtir: "Peygamber'in zamanında Arapların ticareti gümüş para ile yapılıyordu. Peygamber ﷺ de kullanılan her türlü parayı kapsamak üzere gümüşten söz etti. Onun gümüşü zikretmesi, her çeşit parayı kapsayacak şekilde anlaşıldı. Ancak sonraki nesiller her şeyin özel bir nassını istemeye başlayınca, Allah onların yüzüne hidayet kapısını kapattı ve selefleri­nin yolundan saptılar."4

A. Al Shafi'i says in al Risalah about the zakatability of gold, "The Messenger of God (p) imposed zakah on silver. Afterward, Muslims collected zakah on gold, either by virtue of a text from the Prophet that did not reach us, or by analogy, since gold is used by people as a determinant of value for their exchange, before and after Islam."3 The possibility that there is a saying that did not reach al Shafi'i is very remote. The only reason, then, is analogy, as stated by Abu Bakr bin al 'Arabi in Sharh al Tirmidhi: "The Arabs' trade at the time of the Prophet used silver currency, so the Prophet mentions it to mean all money used. His mentioning of silver was understood as inclusive of all kinds of money, but when people in later generations started asking for a specific text on everything, God shut in their faces the door of guidance and they deviated from the track of their predecessors."4

Önceki bölümlerde ele alınan zekâta tabi büyüyen mallar iki çeşittir:

Zakatable growing assets discussed in previous chapters are of two kinds:

Birincisi, zekâtı anaparanın ve artışlarının birlikte, her yıl bir kez hesaplandığı mallardır; örneğin hayvan ve ticaret malları üzerindeki zekât gibi. Bu durumda mal ile artışı çok yakından bütünleşmiştir ve zekât oranı yüzde iki buçuktur.

First are assets whose zakah is calculated on the principal and its increments together one every year, such as zakah on livestock and trade assets. In this case, the asset and its increment are integrated very closely, and the rate of zakah is two-and-a-half percent.

İkincisi, zekâtı yalnızca hasat elde edildiğinde ortaya çıkan büyüme veya artış üzerinden hesaplanan mallardır. Bu mal, arazi gibi maddi olarak sabit olabileceği gibi, arılar gibi sabit olmayan da olabilir. Bu tür mallarda zekât oranı, bu kitapta daha önce gördüğümüz üzere yüzde on veya yüzde beştir.

Second are assets whose zakah is calculated only on the growth or increase once the harvest is obtained. The asset may be materially fixed, such as land, or non-fixed, such as bees. The rate of zakah on this kind of asset is ten percent or five percent as we have seen earlier in this book.

Binalar ve fabrikalar zekâta tabi ise, zekât hangi esasa göre hesaplanmalı ve bu varlıklar zekât açısından nasıl değerlendirilmelidir?

If buildings and factories are zakatable, on what basis must zakah be calculated and how are these assets to be treated with regard to zakah?

Birçok kişi, önceki fakihlerin kiralık evlerin zekâta tabi olup olmadığını tartışmamalarının, bu uygulamanın geçmişte yaygın olmamasından kaynaklandığını düşünebilir. Bu gerekçe genel olarak geçerlidir; ancak kiralık evlerin zekâta tabi olduğunu savunan birkaç fakihe rastlamak mümkündür. Bunlar, zekâtın hesaplanma biçimi konusunda birbirinden farklı yollar izlemişlerdir. Kimileri, kiralık evlerin ticaret malı gibi ele alınmasını, her yıl değerinin tespit edilip bu değer üzerinden yüzde iki buçuk oranında zekât verilmesini önermiştir. Diğerleri ise bu varlıkların getirdiği gelir üzerinden hesap yaparak, gelirin nisab miktarına ulaşıp ulaşmadığına ve zekâtın tabi olması için gereken diğer şartları yerine getirip getirmediğine bakmıştır.

Many people may think that preceding jurists did not discuss the zakatability of rented houses because the practice was not common in the past. This justification is generally valid, but one may find a few jurists who expressed the view that such houses are zakatable, although they have different ways of calculating zakah. Some suggest that rented houses be treated like trade inventory, appraised every year and zakated on the appraisal value at a rate of two-and-a-half percent, while others calculate zakah on the income these assets bring in, to see if it reaches nisab and fulfills other conditions for zakatability.

Bu görüşe göre, kiraya verilen binalar, uçaklar, gemiler gibi gelir sağlamak için kullanılan varlıkların her yıl değerlemesinin yapılması gerekir. Zekât, bu değerleme tutarı ile yıl sonunda elde kalan net kazanca eklenerek, yüzde iki buçuk oranında hesaplanır. Bu görüş, hem Sünni hem de Şii mezheplerinden fakihler tarafından paylaşılmaktadır.

This view requires an appraisal of the asset used for income such as rented buildings, airplanes, ships, etc., every year. Zakah is then charged on the basis of this appraisal plus whatever net earnings remain at the end of the year, at a rate of two-and-a-half percent. This view is shared by jurists from Sunni and Shi'i schools of thought.

Büyük, keskin zekâlı bir Hanbelî fakihi olan İbn Akil, Ahmed'in kiralama amacıyla kullanılan mücevherlerin zekâta tabi olduğu görüşünü uygulayarak, bu görüşü İbnü'l-Kayyim'in Bedâi'u'l-Fevâid adlı kitabında onayla aktardığı şekilde ortaya koyar: "İbn Akil, Ahmed'in kiralık olarak kullanılan mücevherlerin zekâta tabi olduğu inancını uygulayarak, kira için tahsis edilen binaların ve kiralama amacıyla kullanılan her türlü mal veya ticaret malının da zekâta tabi tutulması gerektiğini söyler." İbnü'l-Kayyim devam eder: "İbn Akil, bu görüşün mücevherlere yaklaşımımızın mantıksal bir uzantısı olduğuna dikkat çeker. Mezhebimize göre mücevher zekâta tabi değildir, ancak mücevher kiralık bir eşya olarak kullanılırsa zekât gerekir. Eğer kira amacıyla tahsis edilme, başlangıçta zekâta tabi olmayan bir eşya üzerinde zekâtı gerektiriyorsa, bu durum zekâta tabi olmayan bütün eşyalar için de geçerli olmalıdır; yani bir eşyanın zekâta tabi olup olmaması onun durumuna bağlıdır. Altın ve gümüş zekâta tabidir, ancak kişisel kullanıma tahsis edilmiş kadın süsleri haline getirildiklerinde üzerlerindeki zekât kalkar. Aynı mücevher parçası yeniden kiralık bir eşyaya dönüşürse, üzerine tekrar zekât konur. Bu da zorunlu olarak binaların, binek hayvanlarının, kapların ve mefruşatın kiraya verildiklerinde zekâta tabi olduklarını gösterir."7

Ibn 'Aqil, a great, sharp-minded Hanbali jurist, exposses this view, as quoted approvingly by Ibn al Qayim in his book Bada'i al Fawa'id: "Ibn 'Aqil, in application of Ahmad's belief in the zakatability of jewelry used for rent, says that zakah must also be applied to buildings designated fro rent and every assets or commodity that is used for rental purposes." Ibn al Qayim continues, "Ibn 'Aqil points out that this view is the logical extension of our treatment of jewelry. Jewelry, according to our school, is not subject to zakah, but if jewelry is used as a rental item, zakah becomes obligated. If the designation for rent obligates zakah on an item that was originally not zakatable, this must apply to all non-zakatable items, i.e., the zakatability of an item depends on its state. Gold and silver are zakatable, but when they are made into women's ornaments designated for personal use, zakah is abolished on them. If again that same piece of jewelry changes its state into a rental item, zakah is imposed on it again. This necessarily indicates that buildings, animals used for riding, utensils, and furniture become zakatable when they are rented out."7

El-Bahrü'z-Zehhâr'ın yazarı, Zeydî Şîası olan Hadevîlerin, "Mallarından sadaka al" ayetinin genel olduğu ve bu varlıklara da uygulandığı gerekçesiyle, kâr elde etmek için kullanılan bütün mallardan zekât vermeyi zorunlu gördüğünü belirtir. Bu varlıklar gelir elde etmek amacıyla bulundurulur; bu yüzden ticaret malları gibi değerlendirilmeli ve nisaba ulaştıklarında zekâtları verilmelidir.9 Zeydî olan Metnü'l-Ezher'in yazarı ve şerhçileri, kendisi tükenmeden faydası yenilenen bütün varlıklar hakkında aynı görüşü benimserler. Dolayısıyla onlara göre at, katır, eşek, ev vb. üzerinde zekât, ticarette veya üretken biçimde kullanıldıklarında dışında, farz değildir.

The author of al Bahr al Zakhkhar writes that the Hadawis, who are Zaidi Shi'ites, obligate zakah on all items used for making profit, on the basis that the verse "Out of their wealth take sadaqah" is general and applies to these assets. These assets are intended for income generation, and must be treated similarly to trade assets and zakated if they reach nisab.9 The author of Matn al Azhar and its commentators, also Zaidi, adopt the same opinion regarding all assets whose benefits renew without exhausting the asset itself. Thus zakah, according to them is not obligated on horses, mules, donkeys, houses, etc., except when they are used for trade or productive exploitation.

Al-Hadi'nin rivayet edildiğine göre, bir kimse ürününü satmak amacıyla bir at satın alırsa, hem at hem de yavruları zekâta tabidir. Al-Mu'ayyad Ebu'l-Abbas ve Ebu Talib bunun, "hepsinin ticaret malı gibi olması" nedeniyle böyle olduğunu söylerler. Al-Mu'ayyad şöyle devam eder: "Aynı hüküm ipek böceği için de geçerlidir." Al-Huqaini, meyvesini satmak amacıyla bir ağaç satın alan kişi için de aynı hükmün geçerli olduğunu söyler. Ayrıca bunun, üremesi, sütü, süt ürünleri ve yünü için beslenen sığır ve koyunlara da uygulandığı söylenir.10

Al Hadi is reported to have said that if a person purchases a horse for the purpose of selling its reproduction, the horse and its offspring are all zakatable. Al Mu'ayyad Abu al 'Abbas and Abu Talib say this is "because all become like trade assets." Al Mu'ayyad continues, "The same applies to the silkworm." Al Huqaini says the same also applies to the person who has purchased a tree in order to sell its fruits. It is also said to be applied to cows and sheep bred for their reproduction, milk, and dairy products and wool.10

Ez-Zahhâr'ın el-Bahrü'z-Zahhâr adlı eserinde bu görüşü desteklemek için delil olarak şunu zikreder:

The author of al Bahr al Zakhkhar states as evidence supporting this view:

Zekâtın farz oluşunu sınırlandırmaya meyilli olan âlimler, örneğin Şevkânî ve Siddik Hasan Han, bu görüşe itiraz etmektedir. Bu şaşırtıcı değildir, çünkü onlar ticaret mallarının ve sebzelerin zekâta tabi olmasına da karşı çıkmaktadırlar. Bu itirazları iki noktada yoğunlaşmaktadır:

Scholars who tend to restrict the obligation of zakah, such as al Shawkani and Siddiq Hasan Khan, object to this opinion. This is no surprise, because they also object to the zakatability of trade assets and vegetables. Their argument concentrates on two points:

Bir Müslüman'ın kölelerinde ve dişi atlarında zekât yoktur" sözünün metni, atların zekâttan muaf tutulması konusunda geneldir. Bu muafiyet, atların kiralamak veya ticaret için kullanıldığı durumları da kapsar.

A. The text of the saying "No zakah is obligated on a Muslim's slaves and mares" is general in its exemption of horses from zakah. This exemption includes cases in which horses are used for renting or for trade.

B. Evin, binanın ve binek hayvanlarının, kiraya verildikleri için, bilinen muaf mallar olmasına rağmen zekâta tabi tutulması uygulaması, Sahâbe ve onların ardından gelen nesiller arasında hiç duyulmamıştı; Kur'an ve Sünnet'ten böyle bir uygulamaya destek bulunmadığı şöyle dursun. Evlerini, bahçelerini ve hayvanlarını kiraya verip kiraladıkları hâlde, bu kişilerden hiçbirinin yıl sonunda gayrimenkullerinden veya hayvanlarından yüzde 2,5 vergi ödemesi aklına gelmedi. Hicri üçüncü yüzyılın sonuna kadar, bu kadar ağır bir yükümlülükle huzurları bozulmadan vefat ettiler. Ancak bu zekât türü, ticaret malları ile yapılan sırf bir kıyasa dayanılarak ileri sürüldü; bu kıyas da kendisi şüpheli bir kıyastır. Üstelik bu kıyas bizzat yanlıştır, çünkü kiralamada bir malın faydası karşılığında değiş tokuş yapılırken, ticarette malın kendisi değiş tokuş edilir.11

B. The obligation of zakah on assets known to be exempted such as houses, buildings, and riding animals, simply because they are being rented, was unheard of among the Companions and the generations that followed them, not to mention its lack of support from Qur'an and Sunnah. In spite of the fact that they used to hire and rent their houses, orchards and animals, it never occurred to any of these people to pay, at the end of the year, a 2,5% tax on their real estate or animals, They passed away with their peace of mind unbroken by such harsh obligations, until the end of the third century of Hijrah when this form of zakah was claimed on the basis of mere analogy to trade assets, which itself is dubious. Moreover, this analogy is itself incorrect because in renting one exchanges the benefit of the asset, while in trade one exchanges the asset itself.11

Şöyle de savunulabilir: "Müslüman'ın kölelerinde ve atlarında zekât yoktur" sözü, bu eşyaların hizmet ve ulaşım gibi temel ihtiyaçları karşılayan kişisel kullanım için olduğu esasına dayanarak muafiyeti temellendirmektedir. Üçüncü nesilden itibaren başlayan büyük çoğunluk âlim ise, ticaret için tahsis edildikleri takdirde bunlara zekât farz kılmaktadır.

One can argue that the saying "No zakah is obligated on a Muslim's slaves and mares" founds the exemption on the basis that these items are for personal use that satisfies essential needs for services and transportation. The great majority of scholars, as early as the third generation, obligate zakah on them if they are designated for trade.

İbn el-Mundhir, bu konuda icmâ' bulunduğunu bile belirtir. Sözün ifadesi, böyle bir anlayışın önünde hiçbir zaman engel olmamıştır. Sahâbîlerden kiralanan ve üretken varlıkların zekâta tâbi olmasına dair rivayetlerin bulunmaması, bunun, o dönemde bu tür olayların nadir görülmesine bağlanabilir. Sabit varlıkların üretken amaçlarla veya kira karşılığında kullanımı, insanların bu konuda görüş bildirmelerini gerektirecek kadar yaygın değildi. El-Bahru'z-Zehhâr'ın yazarı, Hâdevîlerin bu konuda icmâ'a aykırı olduğu iddiasının temelsiz olduğunu belirtir; çünkü bu konuda selef âlimlerimizden ne olumlu ne de olumsuz hiçbir rivayet yoktur. Şerhu'l-Ezhâr'ın yazarı ise şöyle yorumlar: "Bana göre el-Hâdî'nin görüşü icmâ'a aykırı değildir; çünkü Sahâbîler ve Tâbiûn bu meseleyi ya tartışmış ve bu konuda ihtilaf etmişler, ya da bir görüş üzerinde uzlaşmışlar [ancak bu nakledilmemiştir] ya da bu meseleyi hiç ele almamışlardır. Meseleyi yeni bir şekilde ele alıp bu konuda görüş bildirmenin bir zararı yoktur."13

Ibn al Mundhir even mentions that there is ijma' on this. The wording of the saying never prevented such understanding, The lack of reports from the Companions concerning the zakatability of rented and productive assets may be attributed to the rarity of such incidents at their time. The use of fixed assets for productive purposes or rent was not so common as to make it important enough for people to give their opinions about it. The author of al Bahr al Zakhkhar notes that the claim that Hadawis contradict ijma' on this issues is baseless, because there are no reports from our predecessces on this issues either way.12 The author of Sharh al Azhar comments, "I believe that the view of al Hadi does not contradict ijma', because the Companions and the Followers either discussed this issue and differed on it or agreed on an opinion [nothing is reported] or did not discuss this issue at all. No harm is done by discussing it a new and expressing opinions on it."13

Kiralanan verimli varlıklarla ticaret varlıkları arasındaki benzetme bir ölçüde anlamlıdır; çünkü her ikisi de gelir üreten büyüyen sermayedir ve her ikisinin sahipleri, kâr amacıyla sermayelerini gelir getirici faaliyetlere yatırmayı amaçlayan iş insanlarıdır. Bir malın faydasının değiş tokuş edilmesi ile malın kendisinin değiş tokuş edilmesi arasındaki fark, farklı bir muamele gerektirecek kadar esaslı değildir. Hatta, yalnızca faydayı değiş tokuş edip anaparayı koruyan kişinin, malın kendisini değiş tokuş eden kişiye kıyasla kârlılık açısından daha fazla güvenceye sahip olduğu bile savunulabilir.

Ahmed'in kiralık evlerin kirasına, kira alındığında zekât farz olduğuna dair bir rivayeti vardır. Bu görüşü İbn Kudame nakleder.14 Malikîlerin yazılarında Zarrûk, Şerhu'r-Risale'de şöyle der: "Kira evi gibi gelir sağlamak için kullanılan malların zekâta tabi olup olmadığı konusunda iki görüş vardır. Birincisine göre, bunların değeri satıldığında alınan bedel üzerinden zekât gerekir; ikincisine göre ise, elde edildiğinde alınan gelir üzerinden zekât gerekir."15

Ahmad is reported to have said that zakah is obligated on the rent of rented houses whenever the rent is received. This is quoted by Ibn Qudamah.14 In the writings of the Malikites, Zarruq states in Sharh al Risalah that "There are two opinions on the zakatability of assets used for income, such as rental housing. One, zakah is due on their value received when sold, and two, zakah is due on their income when it is acquired."15

Bu ikinci görüş önemlidir ve bazı Sahabe ile Tabiin'den gelen daha eski görüşlere dayanmaktadır.

This second opinion is important and has its roots in older views from some Companions and Followers.

Kazanılan paranın bir yıl geçmeden zekâta tabi olduğunu söyleyen tüm âlimler, fabrikaların ürettiği mallardan ve araçların, binaların, uçakların, ekipmanların, mobilyaların ve benzeri şeylerin kira gelirinden elde edilen gelir için de aynı kuralı uygularlar. Metnin ilgili bölümünde göreceğimiz gibi, bu görüş İbn Abbas, İbn Mesud, Muaviye, en-Nasır, el-Bakır ve Davud'un görüşüdür. Bu görüşün Ömer bin Abdulaziz, el-Hasan el-Basri, ez-Zührî, Mekhûl ve el-Evzâî'ye de nispet edildiği rivayet edilmektedir.16

All those who say that earned funds are zakatable when acquired (without the passage of one year) apply the same rule with regard to zakah on income earned from the output of factories and rental income of cars, buildings, planes, equipment, furniture, and the like. We shall see in the text chapter that this is the opinion of Ibn 'Abbas, Ibn Mas'ud, Mu'awiyah, al Nasir, al Baqir, and Daud. It is also attributed to 'Umar bin.'Abd al 'Aziz, al Hasan al Basri, al Zuhri, Makhul, and al Awza'i.16

Bu görüşün delili, "Dirhem gümüşünden kırkta bir zekât vardır." sözünün genelliğidir. Bazı fakihler, el-Hadi'nin ileri sürdüğü aynı gerekçeyi, yani kiralama veya üretim için tahsis edilen mallarla satış için tahsis edilen malların kıyasını da eklemektedir; çünkü bir malın faydasını satmak, malın kendisini satmak gibidir.

The evidence for this opinion is the generality of the saying ''One-quarter of onetenth is obligated on minted silver." Some jurists add the same argument given by al Hadi, the analogy of assets designated for renting or production and assets designated for sale, on the grounds that selling the benefit of the item is like selling a commodity.

Ancak bu kıyas, kiralanan varlıkların nisabının para nisabı olan iki yüz dirhem olması gerektiğini ve oranın, el-Hasır fi Mezhebi'n-Nasır'ın yazarının belirttiği gibi %2,5 olması gerektiğini ima eder.17 Dikkat çekici olarak, bu görüşe göre bir yılın geçmesi şartı uygulanmaz.

But this analogy implies that rented assets' nisab should be the same nisab of money, two hundred dirhams, and the rate should be 2.5%, as stated by the author of al Hasir Fi Madhhab al Nasir.17 Notably, according to this view, the condition of the passage of one year does not apply.

Bu görüş, emsal oluşturan fakihler arasındaki ikinci görüş akımıyla uyumludur; buna göre kiralanan, istismar edilen ve üretken varlıklardan elde edilen kazançtan zekât vermek gerekir. Ancak bu görüş, uygulanacak oranın tarım ürünlerinin oranı olduğunu ileri sürer: kıyas yoluyla tarım arazisine benzetilerek onda biri veya yirmide biri. Arazisinin meyvelerini ve ürününü toplayan sahibi ile binasının veya fabrikasının kirasını ya da üretimini toplayan sahibi arasında benzerlik vardır.

This opinion agrees with the second trend among the precedent-setting jurists in that zakah is due on earned income from exploited, rented, and productive assets, but it suggests that the applicable rate is that of agriculture, one-tenth or one-twentieths by analogy to agricultural land. There is similarity between owner of land who collects its fruits and produce, and the owner of a building or factory who collects its rent or output.

Bu, merhum âlimler Ebû Zehre, Abdülvehhab Hallâf ve Abdurrahman Hasan'ın 1952'de Şam'da zekât üzerine verdikleri bir derste dile getirdikleri görüştür.18 Bu âlimler malları üç kategoriye ayırmaktadırlar:

This is the opinion of the late scholars Abu Zahrah, 'Abd al Wahhab Khallaf and 'Abd al Rahman Hasan, which they expressed in a lecture on zakah in Damascus, 1952.18 They classify assets into three categories:

1. Kişisel ve ailevi ihtiyaçları karşılamak için edinilen mallar; örneğin sahibinin oturduğu evler, günlük kullanım için evde saklanan yiyecekler vb. Bunlar zekâta tabi değildir.

1. Assets acquired for the satisfaction of personal and family needs, such as houses inhabited by the owner, foodstuffs stored at home for daily use, etc. These ar not zakatable.

2. Kâr elde etmek amacıyla veya onların aracılığıyla edinilen mallar. Bu mallar genellikle kasalarda veya depolarda saklanır. Bunların zekâtlarının verilmesi konusunda icma vardır.

2. Assets acquired for the purpose of making profit with them or with their help. These assets are usually stored in vaults or storage places. They are unanimously zakatable.

Bunlar, Peygamber ﷺ'in zekâta tabi olan mallar olarak belirttiği şeylerdir. Diğer mallar, bunlarla benzerlik esasına dayanarak bu kategoriye eklenir.

They include the items mentioned by the Prophet (p) as zakatable. Other items are added to this category on the basis of similarity.

3. Bazen büyüme veya kâr amacıyla, bazen de kişisel ihtiyaçlar için kullanılan varlıklar; örneğin mücevherler ve evcil hayvanlar. Fakihler, bu malların zekâta tabi olup olmadığı konusunda görüş ayrılığına düşmüşlerdir.

Bu üç saygın âlimin görüşü, selefimizin binaların ve fabrikaların gelirinden zekât alınmasını benimseyen ikinci eğilimle tutarlıdır. Tek fark uygulanan oran üzerindedir. Bu görüş en ikna edici olanıdır, çünkü sabit varlıkların geliri ile tarım arazisinin geliri arasında sağlam bir kıyasa dayanmaktadır. Bu, aşağıdaki açıklamalarla birlikte benim seçtiğim görüştür:

The view of these three respected scholars is consistent with the second trend established by our predecessors in charging zakah on the income of buildings and factories. The only difference is in the rate applied. This opinion is most persuasive, since it is based on the sound analogy between the income of fixed assets and that of agricultural land. This is my selected view with the following remarks:

Bu görüş, fabrikaları ve binaları zekâta tabi mallar arasında sayıyor, ancak benzer tüm üretken sermayeye uygulanabilecek genel ölçütler sunmuyor. Çağımız, hayvancılık çiftlikleri, kümes hayvancılığı çiftlikleri ve nakliye kiralama şirketleri gibi kârlı yatırımın başka biçimlerine de tanık oluyor. Yatırılan bu sermaye biçimlerinin tümü fabrikalara ve binalara benzemektedir ve yatırılan sermayenin alabileceği farklı biçimler arasında ayrım yapılmaksızın onlarla aynı şekilde ele alınmalıdır. Peygamber ﷺ'in, hareket edebilen bir mal olan ve binalardan farklı olarak arıların ürünü olan baldan zekât topladığını not ettik.

This opinion includes factories and buildings among zakatable assets, without providing general criteria that can be applied to all similar productive capital. This era of ours witnesses other forms of profitable investment, such as cattle and poultry farms and transportation rental firms. All these forms of invested capital are similar to factories and buildings and should be treated like them, without distinction between the different forms invested capital may take. we have noted that the Prophet (p) collected zakah from honey, which is the output of bees, a mobile asset, unlike buildings.

Ayrıca, kiralık evler ile tarım arazileri arasındaki benzerlik de tartışmasız değildir. Tarım arazisinden gelir elde eden sahibi ile binalardan gelir toplayan sahibi arasında hiçbir fark olmadığı iddiası, tarım zekâtının arazinin mülkiyetine değil, arazi kiralanmış olsa bile ortaya çıkabilen ürünlerin mülkiyetine dayandığı gerekçesiyle reddedilmektedir. Sağlam kıyas, yalnızca kira geliri elde eden kiralık arazi sahibi ile kira geliri de elde eden kiralık bina sahibi arasında yapılmalıdır. Böyle bir kıyastan önce, mutlaka tarım arazisinden elde edilen kiranın zekâta tabi olup olmadığının tartışılması gerekir; bu da önceki bölümlerde yapılmış ve kiranın zekâta tabi tutulması gerektiği sonucuna varılmıştır.

Also, the similarity between rented houses and agricultural land is not free of dispute. The claim that there is no difference between an owner who gets income from his agricultural land and an owner who collects income from buildings is rejected on the grounds that zakah on agriculture is not based on ownership of the land, but on ownership of the crops themselves, which can occur even though the land is rented. The sound analogy must be between the owner of rented land who gets only its rent, and the owner of a rented building who also obtains rent. Such an analogy must certainly be preceded by a discussion of the zakatability of rent on agricultural land, which was done in the preceding chapters, and the conclusion reached that is must be zakated.

Üç ünlü âlim bina ve fabrikaların gelirleri üzerindeki nisap meselesini ele almamaktadır. Bu nisap ne kadar olmalıdır? Ekin ve meyvelerinkine benzer mi, yani beş vesk mi, yoksa paranın nisabı gibi mi? Kira yoluyla parasal olarak gelir elde ettikleri sürece, bina ve fabrika sahiplerinin nisabının paranınkine benzer şekilde belirlenmesi gerektiği görülmektedir.

The three renowned professors do not discuss the issue of nisab on the income of buildings and factories. How much should this nisab be? Is it like that of crop and fruits, i.e. five wasq, or is it like the nisab of money? It seems that nisab should be set as similar to that of money, as long as owners of buildings and factories receive their income from rent in monetary form.

Gelirin akışı her zaman zamanla ilgili olduğundan, gelirin biriktirilmesi için bir zaman meselesi ortaya çıkar. Nisab, aylık, haftalık ya da yıllık gelir üzerinden mi uygulanmalıdır? Özellikle bireylerin ve devletlerin gelirleri ile kira gelirlerinin genellikle yıllık olarak tahmin edilip değerlendirilmesi göz önüne alındığında, nisabın dikkate alınması için en uygun sürenin yıllık aralık olduğu görülmektedir. Kazanılan gelirin elde edildiği anda zekâta tabi olduğunu savunan bazı alimlerin, yıllık kira geliri nisaba ulaştığında, kira elde edildiği anda zekâtının verilmesi gerektiğini de düşündükleri belirtilmektedir.

Since the flow of income is always time related, the question of the time for the accumulation of income arises. Should we apply nisab on the monthly, weekly, or yearly income? It seems that the yearly interval is the most suitable period of time for the consideration of nisab, especially since incomes of individuals and states, as well as rental proceeds, are usually estimated and considered on a yearly basis. It is mentioned that some of the scholars who believe that earned income is zakatable when acquired believe also that if the yearly rent reaches nisab, it must be zakated when rent is obtained.

Sonuç olarak, aylık olarak elde edilen kira ve gelirler, periyodik olarak toplanan meyvelere benzetilir ve sonra tüm toplamlar birbirine eklenir; bu, Ahmed mezhebinin görüşüdür. El-Muğni'nin yazarı şöyle der: "Birkaç hasatta toplanan meyveler, aynı yılın ürünü oldukları sürece birbirine eklenir; hepsi birlikte olgunlaşsın ya da olgunlaşmasın fark etmez. İlk hasat geldiğinde, yıl içinde aynı bitkilerden yapılan ikinci hasat da ilkine eklenmelidir; yılda iki kez meyve veren hurma ağaçlarında olduğu gibi. Her iki hasat birbirine eklenir."21

Consequently, monthly earned rent and income will be treated like fruits that are collected periodically and then all the collections are added together, which is the opinion of the school of Ahmad. The author of al Mughni says, "Fruits collected on several pickings are added together as long as they are of the same year's harvest, whether they all ripen together or not, and when the first harvest comes, the second growing of the same plants during the year must be added to the first, like in the case of palm trees that carry fruit twice a year. Both harvests are added together."21

Benim görüşüm, zekâtın brüt değil net gelir üzerinden hesaplanması gerektiğidir; yani ücretler, bakım, vergiler gibi giderler ve masraflar düşüldükten sonra kalan tutar üzerinden zekât verilmelidir. Ayrıca 'Ata'nın ve başkalarının görüşüne göre, başkasına olan borçlar ile kişisel ve aile giderleri de düşülebilir. 'Ata şöyle der: "Masraflarını düş, geri kalanı üzerinden zekât öde." Bu görüş, İbnü'l-Arabî'nin Şerhu't-Tirmizî adlı eserinde de desteklenmektedir.

My opinion is that zakah must be calculated on the basis of net income, after deducting expenses and costs such as wages, maintenance, taxes, etc. Additionally, debts that are due to others and personal and family expenses are deductible, according to the opinion of 'Ata and others. 'Ata says to "Deduct your expenses and pay zakah on the rest." This is also supported by Ibn al 'Arabi in his Sharh al Tirmidhi.

Şüphesiz, geliri yalnızca bir evin kirasından, küçük bir zanaat dükkânının kazancından veya benzeri bir kaynaktan oluşan kimseler vardır. Bu tür gelirler, yaşlı bir emekli, bir dul veya yetim çocuklara ait olabilir. Gelirinin tek kaynağı sabit varlıkların kirası veya ürünü olan bu ve benzeri sahiplerine, geçim giderleri için belli bir miktar indirim yapılması caiz midir, yoksa zekât brüt gelir üzerinden mi hesaplanmalıdır?

Undoubtedly, there exist people whose only source of income is the rent from a house, the earnings from a small craftshop, or something similar. Such incomes may belong to an old retired person, a widow, or orphaned children. Are these and similar owners whose only source of income is rent of output derived from fixed assets allowed a certain amount as a deduction for their cost of living. Or must zakah be calculated on the gross income?

Açıktır ki asgari geçim seviyesi kadar bir muafiyetin, bu asgari seviyenin salih uzmanlar tarafından belirlenmesi koşuluyla, İslam'ın adaletiyle uyumlu olduğu aşikardır.

It is obvious that an exemption of a minimum cost of living is consistent with the justice of Islam, so long as such a minimum is determined by experts who are righteous.

Zekât yalnızca kalan miktar nisaba ulaşırsa hesaplanmalıdır. Bu görüş iki noktayla desteklenmektedir:

Zakah must be calculated on the residual only if it equals nisab. This opinion is substantiated by two points:

1. Fakihler, sahiplerinin temel ihtiyaçlarını karşılamak için gerekli olan malvarlıklarını tükenmiş sayar ve zekât bakımından bunları var olmayan kabul ederler. Bunun örneği olarak susuz bir kimseyi verirler. Susuz kişi, suyun bulunmasına rağmen toprakla teyemmüm edebilir; çünkü su, kişinin susuzluğu tarafından tükenmiş olduğu sürece hesaba katılamaz.

1. Jurists consider assets which are needed by owners to satisfy basic needs as exhausted and, with respect to zakah, non-existing. They give the example of water for thirsty person. A thirsty person can make ablution with soil [tayammum] in spite of the presence of water, because as long as the water is exhausted by the thirst of the person, it cannot be counted.

2. Daha önce zikredilen rivayetler, hurma ve üzüm sahiplerine kolaylık olsun diye tahminde bulunanların (hurma ve üzüm için tahmin edenlerin) görevlendirildiğini bildirmektedir. Peygamber ﷺ onlara, "Üçte birini düşün; eğer üçte birini düşmezsen, dörtte birini düşün" buyurmuştur. Zekâta tabi toplam miktardan yapılan bu indirim, sahiplerinin yemek ve ihtiyaçları için tükettiklerinin bir karşılığıdır. Bu rivayetlerin ruhuna uygun olarak üçte bir veya dörtte birini düşmek, hesaplamada daha kolay ve sade olabilir.