4.6 Altıncı Bölüm: Allah Rızası İçin
4.6 Chapter Six For The Sake Of God
Zekatın dağıtımının yedinci kategorisi, Kur'an'da "fi sebilillah" [Allah yolunda] ifadesiyle belirtilmiştir. Zekatın bu payı kime verilir? Terimin dilsel anlamı oldukça açıktır. "Sebil" yol demektir ve "sebilullah", Allah'ın rızasına götüren yoldur. İbnu'l-Esir şöyle der: "'Sebilullah' ifadesi, Allah için samimi bir niyetle yapılan her amel ve eylemi, dini yükümlülüklerin yerine getirilmesini ve nafile ibadet ve amelleri de kapsayacak kadar geneldir. 'Fi sebilillah' terimi bir kayıtla birlikte kullanılmadığında, genellikle cihadı [Allah için savaşmayı] ifade eder; bu nedenle terim çoğu zaman yalnızca cihad anlamıyla sınırlanmış gibi görünür." İbnu'l-Esir'in 'fi sebilillah' terimine dair bu çözümlemesi iki önemli noktayı ortaya koymaktadır.
The seventh category of zakah distribution is expressed in the Qur'an as "fi sabil Allah" [in the way of God]. To whom is this share of zakah paid? The linguistic meaning of the term is quite obvious. "Sabil" means way, and "sabil Allah" is the way that leads to pleasing God. Ibn al Athir says ". . . 'sabil Allah' is general enough to cover every action or deed sincerely intended for the sake of God, including fulfilling religious obligations and voluntary worships and deeds. When the term 'fi sabil Allah' is not modified, it usually means jihad [fighting for the sake of God], so the term often appears to be restricted to the meaning of jihad." This analysis of the term 'fi sabil Allah' by Ibn al Athir shows two important points:
Bu terim aslında, yalnızca Allah'ın rızasını gözetmek amacıyla yapılan her eylemi ifade eder; bireysel ve toplumsal olmak üzere tüm hayırlı işleri kapsar.
1. The term originally means every action intended solely to serve the cause of God, including all good deeds, individual and collective.
2. Değiştirilmemiş hâliyle bu terim genellikle Allah yolunda savaşmak anlamında anlaşılır; çünkü sık kullanımı, anlamını neredeyse yalnızca Allah yolunda savaşmak ile sınırlamıştır.
2. Unmodified, the term is commonly understood to mean fighting for the sake of God, since frequent usage almost restricts the meaning to fighting for the sake of God.
Bu terimin bu iki anlamı, zekâtın dağıtımındaki bu yedinci kategori üzerine fakihler arasındaki görüş ayrılıklarının bütün bir hikâyesini anlatır. Açıktır ki herkes Allah yolunda savaşmanın bu kategoriye dahil olduğunda birleşir; aralarındaki ayrılık, bu kategorinin Allah'ın rızasını kazanmaya yönelik başka hayırlı amelleri de kapsayıp kapsamayacağı noktasında toplanır. Aşağıdaki tartışma, fakihlerin bu konudaki görüşlerini anlatmaktadır.
These two meanings of the term tell a whole story of differences among jurists on this seventh category of zakah distribution. Obviously, all agree that fighting for the sake of God is included in this category; their differences center on whether this category may also cover other good deeds intended to please God. The following discussion describes the opinions of jurists on this matter.
Hanefi görüşü
The Hanafite view
Ebu Yusuf'a göre, fi sebilillah kategorisi, binek ve masraflar için yeterli parası olmayıp savaşı engelleyecek ölçüde yoksul olan mücahitleri kapsar. Kazanç sağlayabilseler bile, çalışmak onları savaştan alıkoyacağı için bunlara sadaka vermek caizdir. Muhammed ise bu terimi, hac etmek isteyip parası olmadığı için yapamayan kimseleri de kapsayacak şekilde anlar. Bunun delili olarak, Allah yolunda (fi sebilillah) devrettiği bir deveyi olan bir adamın, Allah'ın Resulü ﷺ tarafından bu deve ile hacıları taşımakla emrolunduğuna dair bir rivayeti gösterir. Ayrıca hac, Allah'ın emirlerine itaat olduğu için Allah'ın rızası içindir.
According to Abu Yusuf, the category of fi sabil Allah includes fighters who do not have sufficient funds for rides and expenses in such a way that impedes them from fighting. Sadaqah is lawful to them even if they are able to earn income, since working would deter them from fighting. Muhammad understands the term to include those who want to perform pilgrimage but cannot do so for lack of money. He presents as evidence a report that a man who devoted his camel in the way of God (fi sabil Allah) was ordered by the Messenger of God (p) to carry pilgrims on it. Additionally, pilgrimage is for the sake of God, as it is an obedience to his ordinances.
Bazı Hanefiler bu kategoriye tam zamanlı öğrencilerin de dahil olduğunu savunur. Ez-Zahiriyye fetvalarının yazarı, "fi sebilillah" terimine dair yorumunda yalnızca bu kategoriden söz eder. Diğerleri ise bu yorumu, ayet indiğinde tam zamanlı öğrenci kavramının mevcut olmadığı gerekçesiyle reddeder. Başkaları ise tam zamanlı öğrenimin, bu Sahabilerin Medine'de Peygamber'den (s.a.v.) ilim almak için onunla birlikte tam zamanlı olarak yaptığı Şeriat ilmi edinmesi anlamına gelebileceğini söyleyerek karşılık verir. Bunlar, Medine'de Peygamber'in mescidinin önündeki, bu kişilerin çadırlarda yaşadığı yerin adı olan Suffe ehli olarak bilinirler [Suffe: Peygamber'in mescidinin önünde bulunan yerin adı]. el-Bedâî'de Kâsânî, Allah'a itaat amelleri yapan ve hayırlı işleri teşvik eden herkesin, terimin asli dilsel anlamını izleyerek fi sebilillah olarak desteklenebileceğini söyler. İbn Nüceym el-Bahr'da şöyle yorumlar: "Her durumda fakirlik şartının gerekli olduğu açıktır." Ancak Reşid Rıza, böyle bir kısıtlamanın fi sebilillah kategorisini ayrı bir alıcı grubu olarak ortadan kaldırdığını savunur, çünkü ilk kategori tüm fakirleri kapsamaktadır.4
Some Hanafites argue that this category includes full-time students. The author of al Fatawa al Zahiriyyah mentions only this category in his interpretation of the term fi sabil Allah. Others reject this interpretation on the grounds that when the verse was revealed, the concept of full-time students did not exist. Others reply that studying full time can mean acquiring knowledge of Shari'ah, as practiced full-time by those Companions who accompanied the Prophet (p) to receive knowledge from him in Madinah, known as the people of al Suffah [the name of the place in front of the Prophet's mosque in Madinah where these people used to live in tents]. In al Bada'i', al Kasani says all those who do deeds of obedience to God and promote good actions can be helped as fi sabil Allah, following the original linguistic meaning of the term. Ibn Nujaim in al Bahr comments, "It is obvious that the condition of poverty is necessary in all cases,"2 but Rashid Rida argues that such a restriction eliminates the whole category of in the way of God as a separate group of recipients, since the first category covers all poor persons.3,4
Malikî görüş
The Malikite view
Ibn al-'Arabî, Ahkâmü'l-Kur'ân'da Mâlik'in şu sözünü nakleder: "Allah'ın yolları çoktur, ancak burada geçen 'Allah yolunda' ifadesinin kastettiğinin, Allah'ın diğer yollarından farklı olarak savaş olduğu konusunda bir ihtilaf bilmiyorum." Muhammed bin 'Abdilhakem ise şöyle der: "Sadakadan, savaşçıların yiyecek, silah ve diğer savaş araçlarının bedeli ödenebilir. Buna, düşmanların Müslüman topraklarını işgal etmesini önlemek de dahildir; çünkü bütün bunlar Allah yolunda savaşmakla ilgili işlerdir. Peygamber ﷺ, Sehl bin Ebî Hasme'ye yapılan saldırının ardından barışı sağlamak için sadakadan yüz deve verdi. Bunu, büyük bir şiddet olayının çıkmasını önlemek için yaptı."6
In Ahkam al Qur'an, Ibn al 'Arabi quotes Malik's remark, "The ways of God are manifold, but I know of no disagreement that what is meant by fi sabil Allah here is fighting, as distinct from other ways of God," Muhammad bin 'Abd al Hakam's says "From sadaqah, the value of food, arms, and other tools of war [of the fighters] can be paid. This includes preventing enemies from invading Muslim lands, since all these are actions related to fighting for the sake of God. The Prophet (p) gave one hundred camels from sadaqah in reconciliation after the attack against Sahl bin Abi Khathamah. He did so in order to prevent a major violent disturbance."6
Sharh al-Dardir'in Matn Khalil üzerine yazarı şöyle der: "Zekât, savaşçılara ve sınır muhafızlarına verilebilir; silah ve atlar gibi savaş araçlarının satın alınması için de verilebilir.
The author of Sharh al Dardir on Matn Khalil writes, "Zakah can be given to fighters and border guards, and to buy war machinery, such as weapons and horses.
Savaşçılar zengin olsalar bile zekâttan pay alabilirler; çünkü onlara verilmesi yoksulluklarından değil, Allah yolunda savaştıkları içindir. Casuslara da zekât verilebilir, kâfir olsalar bile.7
Fighters may take zakah even if they are rich, since they are given because they are fighting for the sake of God and not because of poverty. Spies can also be given zakah, even if they are unbelievers."7
Maliki görüş şöyle özetlenebilir:
The Malikite view can be summarized as follows:
1. Onlar, "Allah yolunda" ifadesinin savaşmak ve Müslüman topraklarını korumakla sınırlı olduğu konusunda hemfikirdir. Note: The rules say to write the Turkish word for God and never "Allah", so the correct rendering is: 1. Onlar, "Tanrı yolunda" ifadesinin savaşmak ve Müslüman topraklarını korumakla sınırlı olduğu konusunda hemfikirdir.
Şafiî görüşü
The Shaifi'ite view
Minhâc'da en-Nevevî ile onun şerhinde İbn Hacer el-Heytemî'nin de içinde bulunduğu Şafiîler, "Allah yolunda" ifadesinin, hükümetten maaş almayan gönüllü savaşçıları da kapsadığına inanır. İbn Hacer'in sözleriyle: "Gönüllü savaşçılar, istekleri olduğunda maaşsız savaşırlar; aksi halde ticaret ve zanaatlarla uğraşırlar." Ardından şunu ekler: "Sebîlullah, dilsel olarak O'na ulaştıran yol anlamına gelir. Çoğu zaman O'nun davası uğrunda savaşmak anlamında kullanılır; bu da Allah'ın rızasına ulaştıran şehitliği ifade edebilir."
Along with al Nawawi in al Minhaj and Ibn Hajar al Haithami in his commentary on the same, Shafi'ites believe "in the way of God" includes voluntary fighters who do not receive salaries from the government. To use Ibn Hajar's words, "volunteer fighters fight without salaries when motivated, and otherwise they work in businesses and crafts." He adds, "Sabil Allah linguistically means the way that leads to Him. It is often used to mean fighting for His cause, which may mean martyrdom that leads to pleasing God.
"Daha sonra bu terim, ücret karşılığı değil, karşılıksız savaşanlar için kullanıldı; çünkü bunlar maaşlı askerlerden daha fazla fedakârlık yapmaktadır ve bu görevi üstlenmelerine yardımcı olacak şeylerle desteklenmeyi hak ederler, zengin olsalar bile."9
Then the term was applied to those who fight without compensation, since they sacrifice more than salaried soldiers and deserve to be given what helps them undertake this duty, even if they are rich."9
Şafiî, el-Umm'da şöyle der: "Zekâtın toplandığı bölgenin savaşan komşularına, Allah yolunda olmak üzere bu paydan verilebilir; fakir olsunlar veya zengin olsunlar. Savaşanların dışındaki kişilere, savaşanları koruyup kollamadıkça bu paydan verilmemelidir."
Al Shafi'i in al Umm says, "Neighbors of the area where zakah is collected who fight can be given the share for the sake of God whether they are poor or rich. People other than fighters must not be given this share unless they defend or guard the fighters.
Zekât, savaşa katılanlara da verilebilir; onlar, kâfirlerin Müslümanlara saldırmasını engelleyenlerdir."10 Yalnızca komşuların verilebileceği yönündeki şartı, zekâtın bir bölgeden başka bir bölgeye aktarılmaması ilkesine dayanmaktadır. Er-Ravda'da en-Nevevî şöyle der: "Savaşçılar, savaşmak üzere yola çıktıkları andan geri döndükleri ana kadar olan süre için masraflarını ve giysilerini alabilirler; sınır noktalarında uzun süre kalsalar bile bu böyledir. Tüm masraflarının mı yoksa yalnızca savaşa gidişten doğan ek masrafların mı ödeneceği konusunda iki görüş vardır. Savaşçıya ayrıca bir kısrak, silahlar ve diğer savaş araçlarını satın alması için para da verilebilir. Satın aldığı şey kendisine kalıcı olarak ait olur. Bununla birlikte, binek ve silahların başka birinden kiralanıp savaşçılara sağlanması caiz olup bu, fonların bulunabilirliğine bağlıdır. Atlı savaşmayı bilmeyen savaşçılara kısrağın değeri verilmemelidir." En-Nevevî şunu ekler: "el-Miftâh şerhlerinin bazılarında, savaşçının, uzakta olduğu bütün süre boyunca kendi masraflarının yanı sıra ailesinin masraflarının da karşılanabileceği belirtilmektedir. Çoğu âlim ailenin masraflarından söz etmez, ancak bu görüş makul görünmektedir. Devlet, savaşçının binek ve silahını ona kalıcı olarak verebilir, savaşçılar için kiralayabilir ya da kiraya verebilir, veya satın alıp vakıf [waqf] olarak tutabilir; savaş sona erdikten sonra bunlar diğer savaşçılar tarafından kullanılmak üzere devlete iade edilir."
Hanbelî görüş
The Hanbalite view
Şafiîler gibi Hanbelîler de fi sebîlillah terimini, düzenli bir maaş almayan ya da kendilerine yetecek kadar olmayan maaş alan gönüllü savaşçılarla sınırlandırır; zengin olsalar bile. Sınır muhafızları da savaşçılarla birlikte kapsama alınır. Gayetü'l-Müntehâ ve şerhinde, devletin zekâttan at satın alıp savaşçılara verebileceği, savaşçının da zekât veren biri olmasının bunu engellemeyeceği belirtilmektedir. Devletin belirlediği şekilde savaş gemisi ile diğer bütün teçhizatı satın almak da caizdir. Buna karşılık, bireysel bir zekât veren, Allah yolunda savaşmak üzere bir at satın alıp tahsis etme yetkisine sahip değildir; çünkü bireysel zekât verenlerin yükümlülüğü zekâtı ödemektir ve bu, ödeme sayılmaz.13
Like Shafi'ites, Hanbalites restrict the term fi sabil Allah to volunteer fighters who receive no regular salaries, or who receive less than what is sufficient for them, even if they are rich. Border guards are included with fighters. It is stated in Ghayat al Muntaha and its commentary that the state may buy horses with zakah and give them to the fighters, even if the fighter is a zakah payer. It is permissible to buy warships, as well as all other equipment, as decided by the state. On the other hand, an individual zakah payer has no authority to buy a horse and devote it to fighting for the sake of God, because individual zakah payers are required to pay zakah and this is not payment.13
Ahmad'dan hac konusunda iki rivayet vardır. Birincisi, haccın bu kategoriye dahil olduğudur. Ümm Ma'kil el-Esediyye'den gelen bir söze dayanarak, fakir bir kimseye farz hacca gidebilmesi için zekât verilebilir. Onun kocası Allah rızası için bir deve adamıştı; kadın umre yapmayı planlıyordu ve deveyi kullanmak istediğinde kocası buna izin vermedi. Kadın bunu Peygamber'e ﷺ bildirdi. Peygamber ﷺ
There are two reports from Ahmad concerning pilgrimage. The first is that pilgrimage is included in this category. A poor person may be given zakah to perform obligatory pilgrimage, based on a saying from Umm Ma'qil al Asdiyyah. Her husband had devoted a camel for the sake of God, and she planned to make 'Umrah [visiting the Grand Mosque in Makkah for a ritual other than pilgrimage]. When she asked to use the camel, her husband refused. She mentioned this to the Prophet. The Prophet (p)
"Hac ve umre Allah içindir" diyerek ona deveyi kullanmasına izin vermesini emretti.15 Bu, İbn Abbas ve İbn Ömer'den rivayet edilmiştir. İshak'ın da görüşü budur.
ordered him to let her use the camel, saying, "Pilgrimage and 'Umrah are for the sake of God."15 This is reported from Ibn Abbas and Ibn 'Umar. It is also the opinion of Ishaq.
Dört mezhebin ittifak ettiği noktalar
Points of agreement of the four schools
Dört mezhep üç noktada ittifak eder:
The four schools agree on three points:
1. Cihad (Allah yolunda savaşmak), "fi sabil Allah" kategorisine kesinlikle dahildir. 2. Mücahitlere zekât vermek caizdir. Zekâtın silah ve techizat için harcanması ise üzerinde icma edilmiş bir konu değildir.
1. Jihad (fighting for God's sake) is definitely included in the category "fi sabil Allah." 2. It is lawful to give the fighters zakah. Spending zakah on equipment and arms is not agreed upon.
3. Zekâtın kamu yararına veya genel hayır işlerine harcanması, örneğin sulama kanalları, barajlar, camiler, okullar, yollar ve otoyollar gibi işlere harcanması caiz değildir. Bu tür harcamalar, fey ve harâc gibi devletin diğer gelirlerinden karşılanmalıdır. Hanefîler bunu, zekâtın alıcılar tarafından mülk edinilmesi gerektiği gerekçesiyle caiz görmezler; diğerleri ise böyle bir harcamanın sekiz sınıf içinde yer almadığı gerekçesiyle caiz görmezler. El-Kâsânî'nin yukarıda alıntılanan ifadesine gelince, bu ifade, zekâtın alıcı tarafından mülk edinilmesi şartıyla sınırlıdır.
3. It is not permissible to spend zakah on public interests or general good deeds such as irrigation canals, dams, mosques, schools, roads, and highways, etc. These must be paid for from other state funds, such as fai' and kharaj. Hanafites do not allow this on the grounds that the recipients must own what is paid them, while others do not allow it on the grounds that such spending is not included in the eight categories. As for al Kasani's above-quoted statement, it is restricted by his condition that zakah must be made owned by the recipient.
Yalnız Ebu Hanife, zekâtın verilebilmesi için savaşçıların fakir olmasını şart koşar; yalnız Ahmed ise zekâtın, Mekke'deki Harem-i Şerif'in hacılarına ve ziyaretçilerine verilmesine izin verir.
Abu Hanifah alone requires that the fighters be poor in order to be given zakah, and Ahmad alone allows payment to pilgrims and visitors of the Sacred Mosque in Makkah.
Şafiiler ve Hanbelîler, savaşçıların gönüllü olması şartında birleşirler; Hanefiler dışında kalanlar ise zekâtın cihadın araç-gereçlerine, silahlara ve cihadın diğer zorunlu ihtiyaçlarına harcanması konusunda hemfikirdirler.
Shafi'ites and Hanbalites share the condition that fighters be volunteers, while all but the Hanafites agree on spending zakah on equipment, arms, and other necessities of jihad.
Allah'ın rızası için (sırf Allah için) olan amelin kapsamını genişleten kimseler
Those who expand the meaning of "for the sake of God"
Bazı âlimler, erken dönem ve çağdaş olanlar, terimin özgün delaletine uygun olarak "Allah yolunda" ifadesinin anlamını genişletme eğilimindedirler; bu anlam, hayırlı işlerin genelini de kapsayacak şekilde ele alınır. Er-Râzî, Kur'an tefsirinde "fi sebîli'llâh" teriminin zahirî anlamının yalnızca savaşçılarla sınırlı olmadığını belirtir. Ardından şöyle ekler: "Bu sebeple, el-Kaffâl'in bu ayete dair açıklamasında bazı fakihlerin, sadakaların her türlü hayırlı işe harcanmasına, bunların arasında ölülere tabut temin etmek, sur ve mescit inşa etmek de bulunmak üzere, cevaz verdiği zikredilmektedir; çünkü 'Allah yolunda' ifadesi bütün bunları kapsar."18 Ancak er-Râzî bu fakihlerin isimlerini zikretmez ve el-Kaffâl'den naklettiği bu görüş hakkında herhangi bir yorumda bulunmaz.
Some scholars, early and contemporary, tend to expand the meaning of the term "for the sake of God," to include good deeds in general, in accordance with the original indication of the term. Al Razi in his commentary on the Qur'an remarks that the apparent meaning of the term fi sabil Allah is not restricted to fighters. He adds, "For this reason, al Qaffal's explanation of the verse mentions that some jurists allow spending sadaqat on all kinds of good deeds, including supplying coffins for the deceased and building fortifications and mosques, since 'in the way of God' covers all these."18 But al Razi does not name these jurists, and makes no comment on his quote from al Qaffal.
İbn Kudâme, Enes bin Mâlik ile el-Hasan el-Basrî'nin şu sözünü aktarır: "Köprülerde ve yollarda verilen zekât caizdir." 19 İbn Kudâme bu sözden, zekâtın köprülerin ve yolların yapımında ve onarımında harcanabileceği sonucunu çıkarır. Ancak Ebû Ubeyd'in bu sözün bağlamını açıklaması, sözün farklı bir anlam taşıdığını gösterir. Ebû Ubeyd, Müslüman tüccarların ülkeye getirdikleri mallardan alınan gümrük vergisini (malın değerinin yüzde 25'i) ödemek için köprülerde ve yollarda bulunan öşür memurlarının gişelerinden geçtiklerini anlatır. Ebû Ubeyd, İbrahim en-Nehaî ve Şa'bî gibi bazı tabiînin, bu memurlara ödenen miktarın farz olan zekât olarak sayılmasının caiz olduğunu söylediğini rivayet eder. Bu görüş açıkça el-Hasan'a da nispet edilir; Ebû Ubeyd'e göre el-Hasan, Enes, İbrahim, Şeybe ve Muhammed bin Ali ile aynı görüştedir. 20 İbn Ebî Şeybe de Enes ve el-Hasan'dan benzer bir rivayeti, "öşür memurlarına ödenenin zekât olarak sayılması" başlığı altında nakleder. 21 Dolayısıyla İbn Kudâme'nin Enes ve el-Hasan'ın sözünü anlaması yanlıştır, çünkü "köprülerde verilen" ifadesi, köprü yapımına harcanan anlamına değil, köprülerde ödenen anlamına gelir.
Ibn Qudamah attributes this opinion to Anas bin Malik and al Hasan al Basri, who say "Zakah given on bridges and highways is acceptable."19 He concludes that this statement allows expending zakah on building and repairing bridges and roads, but Abu 'Ubaid's elucidation of the context of this statement gives it a different meaning. He explains that Muslim merchants used to pass through the 'ushr officers' booth on bridges and highways to pay dues on merchandise brought in the country (25% percent of the value of the merchandise). Abu 'Ubaid reports that some Followers, including Ibrahim and al Sha'bi say it is permissible to count what is paid to those tax officers as obligated zakah. This is explicitly attributed to al Hasan, who, Abu 'Ubaid argues, agrees with Anas, Ibrahim, al Shaibah, and Muhammad bin 'Ali.20 A similar story is reported by Ibn Abi Shaibah from Anas and al Hasan, under the title of "counting what is paid to 'ushr officers as zakah."21 Ibn Qudamah's understanding of the statement by Anas and al Hasan is thus incorrect, since "given on bridges" means paid at bridges and not spent on bridge construction and repair.
Ca'feri görüş
The Ja'fari view
Kitap *al Mukhtasar al Nafi'*, "Allah'ın yolunda" ifadesinin, Müslümanlara fayda sağlayan ya da onları Tanrı'ya yaklaştıran her şeyi kapsadığını açıklar; örneğin hac, savaş ve sulama sistemi inşa etmek gibi. Bazı Ca'feriler ise bu ifadenin yalnızca cihadla ilgili olduğunu söyler. Note: the rules require "God" rather than "Allah", so I have written "Tanrı'ya" for "God" and kept "Allah'ın" only where the source names Allah... wait, the original says "in the way of God", so the correct rendering is: Kitap *al Mukhtasar al Nafi'*, "Tanrı'nın yolunda" ifadesinin, Müslümanlara fayda sağlayan ya da onları Tanrı'ya yaklaştıran her şeyi kapsadığını açıklar; örneğin hac, savaş ve sulama sistemi inşa etmek gibi. Bazı Ca'feriler ise bu ifadenin yalnızca cihadla ilgili olduğunu söyler.22
The book al Mukhtasar al Nafi' explains that "in the way of God" includes everything that benefits Muslims or brings them closer to God, such as pilgrimage, fighting, and building irrigation systems. Some Ja'farites say it only relates to jihld.22
Cevahirü'l-Kelâm fî Şerhi Şerâyii'l-İslâm'ın yazarı, bir Caferî hukuk ansiklopedisi olan bu eserde, sulama, camiler, hac ve bütün hayırlı işlerin "Allah yolunda" ifadesi kapsamına girdiğini belirtir. Şöyle ekler: "Bu, sonraki âlimlerin çoğunluğunun görüşüdür ve bunu 'sebîl' kelimesinin kendisinin ima ettiği anlam da desteklemektedir, çünkü 'sebîl' yoldur ve Allah'ın yolu, O'nu hoşnut eden her şeyi kapsar; ister O'nun yolunda savaşmak olsun, ister başka şeyler."23
The author of Jawahir al Kalam fi Sharh Shara'i' al Islam, a Ja'fari encyclopedia of jurisprudence, states that public interests such as irrigation, mosques, pilgrimage, and all good deeds are included under "in the way of God". He adds, "This is the view of the majority of later scholars, supported by the implication of the term itself, since 'sabil' is way, and the way of God includes everything that pleases God, whether fighting for His cause or other things."23
Zeydî görüşü
The Zaidi view
Rawd al Nadir adlı Zeydi fıkıh kitabında, zekâtın ölüye tabut almak veya cami inşa etmek için harcanmaması gerektiği belirtilmektedir. Bunu caiz gören Zeydiler, bu tür hayırlı işlerin "Allah yolunda" ifadesi kapsamına girdiğini savunmaktadır. Bu ifadenin özellikle İslam'ın ilk dönemlerinde çoğunlukla savaş için kullanılmış olmasına rağmen, bu yaygın kullanımın terimin asıl anlamını sınırlandırmaması gerektiğini ileri sürmektedirler. Allah'a yaklaştıran her şey, terimi niteleyen ifadelerle sınırlandırılmadığı sürece bu kapsama dahil edilmelidir. El-Bahr'ın yazarı da bu terimin, belirli bir delille sınırlandırılmadığı sürece açıkça genel olduğu görüşündedir.24
It is mentioned in al Rawd al Nadir, a book of Zaidi jurisprudence, that zakah must not be spent on buying coffins for the deceased or building mosques. Zaidis who allow this argue that such good deeds are included in 'the way of God', and although the term is often used for fighting, especially in the early eras of Islam, this popular usage must not restrict the original meaning of the term. All that brings a person closer to God must be included, except when the term is restricted by qualifiers. The author of al Bahr agrees that the term is clearly general, except when restricted by specific evidence.24
Şerhu'l-Ezhar'ın yazarı kısmen katılır ve bu payın artığının, el-Hadi'nin belirttiği üzere, Müslümanların kamu yararına harcanmasının caiz olduğunu söyler. Ebu Talib ise vurgular: "Bu, ancak fakirlerin ihtiyaçları karşılandıktan sonra yapılabilir." Şerhu'l-Ezhar'ın bazı şarihleri ise yalnızca bu payın artığının değil, diğer yedi kategoriden kalanların da Müslümanların genel yararına harcanmasını önerir.25
The author of Sharh al Azhar partially agrees, saying it is permissible to spend the residue of this share on the public interest of Muslims, as stated by al Hadi. Abu Talib emphasizes, "This can be done only after satisfying the needs of the poor." Some commentators on Sharh al Azhar purpose that not only this share's residue be spent for the general interest of Muslims, but also what is left from the other seven categories.25
Siddik Hasan Han'ın görüşü
The opinion of Siddiq Hasan Khan
Ravdatü'n-Nadiyye'de, ehl-i hadis mezhebine bağlı ve bağımsız düşünceye sahip biri olan Sıddık Hasan Han şöyle der: "Sebilillah, Allah'a giden yol demektir. Şüphesiz Allah'a giden en büyük yol O'nun yolunda cihad etmektir; ancak zekâtın bu hissesinin yalnızca bu anlamla sınırlandırıldığına dair bir delil yoktur. Allah'a giden her yola harcama yapmak caizdir. Terimin dilsel anlamı budur ve aksine bir delilimiz yoksa buna bağlı kalmamız gerekir." Devamla şöyle der: "Allah'a giden yollar arasında, Allah rızası için kamu ve dini maslahatları gerçekleştiren âlimleri desteklemek de vardır; bunlar zengin olsun fakir olsun böyledir. Bu özellikle önemlidir, çünkü âlimler peygamberlerin varisleri ve dinin meşaleleridir. İslam dini onlar aracılığıyla korunmaktadır."26
In al Rawdah al Nadiyyah, Siddiq Hasan Khan, a follower of ahl al hadith with an independent mind, says, "Sabil Allah means the way to Him. No doubt the greatest way to God is fighting for His sake, but there is no proof that this share of zakah is restricted to this meaning alone. It is permissible to spend on any way to God. Since this is the linguistic meaning of the term, we must stick to it, unless we have evidence to the contrary." He continues, "among the ways to God is supporting scholars who achieve public and religious interests for the sake of God, whether they are rich or poor. This is especially important, because scholars are the heirs of the prophets and the torchbearers of religion. Through them this religion of Islam is preserved."26
Güncel görüşler
Contemporary opinions
Gerçekten de merhum Cemaleddin el-Kasımi, Kur'an tefsirinde, er-Râzî'nin bu terimin zâhirî anlamının yalnızca savaşçılarla sınırlı olmadığı yönündeki görüşünü, el-Kaffâl'in bazı fakihlere atfettiği görüşü ve et-Tâc'ın, Allah için yapılan ve kendi başına iyi olan her yolun "Allah yolunda" ifadesi kapsamına girdiği yönündeki sözünü, herhangi bir yorum eklemeden aktarır.27
In his commentary on the Qur'an, the late Jamal al Din al Qasimi quotes without comment al Razi's statement that the apparent meaning of the term is not restricted to fighters, the statement attributed by al Qaffal to some jurists, and a statement from al Taj, that every way intended for God which is good in itself is included under "for the sake of God."27
Reşid Rıza, el-Manar'da şöyle der: Hakikat şudur ki Allah yolu (fî sebilillâh), dinin ve devletin kurulması için gerekli olan Müslümanların bütün kamu menfaatlerini kapsar; ferdî menfaatleri kapsamaz. Bu nedenle hac, gücü yeten kimselere farz kılınmış bir ferdî yükümlülük olduğundan bu kapsama girmez; ancak haccın rüknünün genel olarak ayakta tutulması kapsama girer. Hacılar için yol yapımına ve hacılara su ve sağlık hizmeti sağlanmasına zekâtın harcanması, Allah yolunda daha iyi bir kullanım yoksa, kapsam dâhilindedir.28 Devamla şöyle der: Allah yolu, dinin ve devletin ayakta kalmasını sağlayan bütün meşru kamu menfaatlerini kapsar. Şüphesiz savaş, silah satın alma ve askerlere yapılan harcamalar bu listenin başındadır. Burada kastedilen savaş, Allah'ın kelimesini yeryüzünde üstün kılmak amacıyla yapılan savaştır. Muhammed b. Abdulhakem'den de benzer bir görüş rivayet edilmektedir; o, zekâtın bu payına askerî ve hayrî hastaneler, yollar ve ordular, ticari olmayan demiryolları, askerî havaalanları, istihkâmlar ve askerî gemilerin inşasını da dâhil eder. Ayrıca, gayrimüslimlerin topraklarına gidip onlara İslam'ı anlatmak ve Allah'ın kelamını yaymak için giden hatipler, yazarlar ve benzerlerinin eğitim ve seyahat masrafları da kapsama girer. Allah şöyle buyurur: "İçinizden hayra çağıran bir topluluk bulunsun..."2930
Rashid Rida, in al Manar, says: The truth is that the sake of God includes all public interests of Muslims necessary for the establishment of religion and state, not including individual interests. Thus pilgrimage is not included because it is an individual obligation required from those who can afford it, but the general establishment of the pillar of pilgrimage is included. Spending zakah on building highways for pilgrimage and providing pilgrims with water and health services are included if there are no better uses in the way of God."28 He continues, "The sake of God covers all legitimate public interests by which religion and state are maintained. No doubt fighting and buying weapons and spending on soldiers top this list. Fighting that is meant here is that which is done in order to make God's word supreme on earth. A similar view is reported from Muhammad bin 'Abd al Hakam, who includes in this share of zakah building military and charitable hospitals, roads and armies, non-commercial railroads, military airports, fortifications, and military ships. Also included are expenses of training and travelling for speakers, writers, and the like who go to the lands of unbelievers to inform them about Islam and spread the word of God. God says 'let there be among you a group that calls for good . . . .'29,30
Analiz ve değerlendirme
Analysis and weighing
Allah'ın yolunda" ifadesinin anlamını genişletenler, terimin özgün dilsel anlamına dayanırken, anlamını Allah'ın davası uğrunda savaşmakla sınırlandıran kimseler (ki bunlar dört fıkıh mezhebinin çoğunluğunu oluşturan âlimlerdir)
Those who expand the meaning of "in the way of God" depend on the original linguistic meaning of the term, while those who restrict the meaning to fighting for God's cause (who are the majority of scholars from the four schools of jurisprudence)
Bu görüş iki noktaya dayanır: zekâtın alıcının mülküne geçmesi gerektiği ve kamu yararına yönelik projelerin sekiz kategoriden biri olmadığı. Ayet, "Sadakalar ancak ... içindir" diye başladığı için sınırlayıcıdır; nitekim "Şüphesiz Allah zekât hakkındaki hükmünü vermiş ve onu sekiz bölüme ayırmıştır..." sözü de bunu destekler. Bu delilleri İbn Kudame el-Muğni'de bir argüman olarak sunmaktadır.35
depend on two points: that zakah must be made owned by the recipient,34 and that public interest projects are not one of the eight categories. The verse is exclusive because it begins, "The sadaqat are only for . . ." as is the saying, "Indeed, God gives His ruling on zakah, and divides it into eight parts. . . ." This is presented as argument by Ibn Qudamah in al Mughni.35
Birinci noktaya gelince, Allah yolunda olanlar kategorisinde kullanılan edat "fi" [في] edatıdır ve bu edat mülkiyet anlamı taşımaz. Bu ayrıma dayanarak âlimler, zekâttan köle satın alıp azat etmenin ve vefat etmiş kimselerin borçlarını ödemenin caiz olduğunu söylemektedir; bu durumlarda ödenen zekât, onu alanlar tarafından mülk edinilmemektedir. Ayrıca zekâtın alıcılar tarafından mülk edinilmesi şartı, zekât devletin zekât idaresine ödendiğinde yerine gelmiş olur. Devlet tarafından alındıktan sonra zekât, devletin takdirine göre harcanabilir.
As for the first point, the preposition used with the category of the sake of God is "in" [fi], which dose not imply ownership. Based on this distinction, scholars say it is permissible to buy and free slaves or pay debts of the deceased from zakah, although zakah paid in these cases is not owned by the recipients. Moreover, the requirement of making zakah owned by the recipients is fulfilled when zakah is paid to the government's zakah agency. Once received by the state, it can be spent at the state's discretion.
İkinci noktaya gelince, zekât gelirlerinin harcanmasını sekiz kategoriyle sınırlama görüşü, "Allah yolunda" ifadesinin anlamını genişletenleri ikna edemez; çünkü onlar hep, cami inşası gibi işlerin fi sebilillah payına dahil olduğunu savunurlar. Bu kategorinin yalnızca cihat ve Müslümanların savunması ile mi sınırlı olduğunu, yoksa diğer kamu menfaatlerini de kapsayıp kapsamadığını belirlemek gerekir. Bunun için bu terimin Kur'an'daki kullanımını incelemek zorundayız.
Kur'an'da "sebîlullah" terimi
The term 'sabil Allah' in Qur'an
"sabil Allah" terimi Kur'an'da altmıştan fazla geçmektedir.36 Bu terim iki biçimde kullanılmaktadır: daha sık olarak "fi" [içinde/yolunda] edatıyla, zekâtın dağıtımına ilişkin ayette olduğu gibi, ve yirmi üç yerde "'an" [-den/-dan] edatıyla. "'an" edatıyla kullanıldığı yirmi üç yerde terimin önünde, engellemek veya saptırmak anlamına gelen iki fiilden biri bulunmaktadır; örneğin: "İman etmeyip insanları Allah'ın yolundan alıkoyanlar, gerçekten uzak bir sapıklığa düşmüşlerdir," "Kâfirler, insanları Allah'ın yolundan alıkoymak için mallarını harcarlar..." ve "İnsanlardan, bilgisizce, Allah'ın yolundan saptırmak için boş sözleri satın alan kimseler de vardır." "Sabil Allah" terimi "fi" edatıyla geldiğinde, örneğin "Allah yolunda harcayın," "Allah yolunda hicret edenler," "Allah yolunda savaşmak," "Allah yolunda savaşanlar; öldürürler ve öldürülürler" ve "Allah yolunda öldürülenlere 'ölüdür' demeyin" ayetlerinde olduğu gibi, bu terim nasıl yorumlanmalıdır?
The term 'sabil Allah' appears in the Qur'an more than sixty times,36 in either of two ways: more frequently preceded by the preposition "in" [fi] as in the verse on zakah distribution, and twenty-three times preceded by the preposition "from" ['an]. In those twenty-three places the term is preceded by one of two verbs that mean to prevent or mislead, such as "Those who reject faith and keep off (people) from the way of God have verily strayed far, far away from the path," "The unbelievers spend their wealth to hinder (people) from the path of God . . ." and "But there are among people those who purchase idle tales, without knowledge (or meaning) to mislead (people) from the Path of God." When the term sabil Allah is preceded by. "in", as in the verses "Spend in the way of God," and those who migrate in the way of God," "fighting in the way of God," "those who fight in the way of God," they kill and they are killed," and "and do not say about those killed in the way of God 'they are dead,'" how should the term be interpreted?
"Sabil" kelimesi "yol" anlamına gelir; "sabil Allah" ise Allah'ın yakınlığını ve rızasını arayan yoldur. Allah, yaratıklarını kendisine yöneltmek için peygamberler göndermiş ve son elçisini "Rabbinin yoluna hikmetle ve güzel öğütle davet et" diyerek görevlendirmiş, Resulüne de şöyle buyurmuştur: "De ki: Bu benim yolumdur; ben ve bana uyanlar, basiret üzere Allah'a davet ederiz." Allah'ın yoluna karşı çıkmak ise tağutun, yani kötü azgınlığın yoludur. Bu yol Şeytan ve onun takipçileri tarafından çağrılır ve sonunda Ateş'e varır, Allah'ın gazabını kazandırır. Allah bu iki yolu karşılaştırarak şöyle buyurur: "İman edenler Allah yolunda savaşırlar, inkâr edenler ise tağut yolunda savaşırlar." Allah'ın yoluna davet edenler az, insanları ondan alıkoyanlar ise çoktur: "Mallarını Allah yolundan alıkoymak için harcarlar", "İnsanları Allah yolundan saptırmak için boş sözleri satın alan kimseler de vardır", "Eğer yeryüzündekilerin çoğuna uyarsan, seni Allah yolundan saptırırlar." Allah yolunun sorumlulukları ve gereklilikleri büyüktür ve insanların dünyevi arzuları çoğu zaman buna karşı durur. Kur'an, bu arzularının peşinden gitmeye karşı uyarır: "Hevanın peşine uyma; çünkü bu seni Allah yolundan saptırır." Allah'ın düşmanları insanları Allah yolundan alıkoymak için para ve çaba harcıyorsa, Allah'ın davasının destekçilerinin de Allah yolunda emek ve mallarını feda etmesi görevdir. Bu yüzden İslam, mecburi zekâtın bir kısmını, mü'minleri Allah rızası için harcamaya genel olarak teşvik etmesinin yanı sıra, bu davaya ayırmıştır.
"sabil Allah" ifadesinin infakla ilişkilendirilmesi
The term "sabil Allah" associated with spending
Kur'an'da harcamayla birlikte kullanıldığında "sebîlillah" terimi iki şekilde kullanılır:
The term "sabil Allah," when associated in the Qur'an with spending, is used in two ways:
1. Genel anlam, dilsel anlamından hareketle, bütün erdemleri ve iyi amelleri kapsar; nitekim şu ayetlerde olduğu gibi: "Allah yolunda mallarını harcayanların durumu, yedi başak veren ve her başağında yüz tane bulunan bir tane tohumun durumu gibidir. Allah dilediğine kat kat artırır." "Mallarını Allah yolunda harcayan, sonra harcadıklarının ardından ne bir başa kakmayan ne de incitmeyenler var ya, onların Rableri katındaki mükafatları vardır. Onlara korku yoktur, onlar üzülmeyeceklerdir." Bu ayetlerde "sebilullah"ın yalnızca Allah'ın dini uğrunda savaşmaya hasredildiğini kimse iddia edemez. Ayette geçen, bağışı alan kişiye tepeden bakma ve onu incitme ise ancak fakir ve muhtaçlara karşı yapılabilir. İbn Hacer'in belirttiği gibi, "Altını ve gümüşü biriktirip onu Allah yolunda harcamayanlar var ya, onlara acı bir azabı müjdele" ayetinde de "sebilullah" geniş bir anlama sahiptir ve savaşla sınırlı değildir. Aksi takdirde fakirlere, muhtaçlara ve yolcuya mal vermek de bir tür biriktirme olurdu. Bazı çağdaş yazarlar, "sebilullah"ın harcamayla birlikte anıldığında yalnızca savaşı kastettiğini ileri sürmektedir;38 ancak böyle bir iddianın delili yoktur.
1. The general meaning, derived from the original linguistic one, covers all virtues and good deeds, as in the verses, "The parable of those who spend their substance in the way of God is that of a grain of corn: it groweth seven ears, and each ear hath a hundred grains. God giveth manifold increase to whom He pleases," "Those who spend their substance in the cause of God, and follow not up their gifts with reminders of their generosity or with injury, their reward is with their Lord. On them shall be no fear, nor shall they grieve." No one can claim that "sabil Allah" is restricted to fighting for God's cause in these verses. Condescension and insult to the recipient mentioned in the verse can only be done toward the poor and needy. "Sabil Allah" has a broad meaning in the verse, "and those who hoard in treasures gold and silver, and spend it not in the way of God, promise them severe punishment," as stated by Ibn Hajar, and is not restricted to fighting. Otherwise, giving wealth to the poor, needy, and wayfarer would be a form of hoarding.37 Some contemporary writers claim that "sabil Allah," when associated with spending, is restricted to fighting,38 but such a claim is unsupported by evidence.
2. İkinci anlam, "sebilillah" ifadesini Allah'ın dinini desteklemek, düşmanlarıyla savaşmak ve Allah'ın kelimesini yeryüzünde yükseltmek ile sınırlar. Terimin hangi anlamda, geniş mi yoksa dar mı, kullanıldığını belirleyen şey, onun içinde geçtiği bağlamdır.
Zekât dağıtımı ayetinin hangi anlamının geçerli olduğu?
Which meaning applies to the zakah distribution verse?
Bana göre genel anlam bu ayete uygun değildir, çünkü ayet zekatın belirli hak sahiplerini sayıyor. Bunu Peygamber'in (p) şu sözü de doğrulamaktadır: "Allah, sadakalar (dağıtımı) hususunda ne bir peygamberin ne de başka birinin hükmünü kabul etmiştir; hükmü bizzat kendisi verdi ve onu sekiz parçaya böldü." Üstelik "sebilullah" teriminin genel anlamı, aslında diğer yedi kategoriyi de kapsamaktadır. Öyleyse Allah neden diğer yedisini sayıyor? Allah'ın yüce kelamı gereksiz tekrar ve fazlalıktan uzaktır. "Allah yolunda" kategorisinin ayrı bir anlamı olmalıdır. Bu nedenle Müslüman fakihler ve Kur'an müfessirleri yüzyıllardır bu terimi cihad (Allah'ın yolunda savaşmak) ve cihada destek olmak anlamında anlamışlardır. Âlimler şöyle der: "'Sebilullah' terimi kayıtsız şartsız kullanıldığında, Allah'ın rızası için savaşmak anlamına gelir." İbnü'l-Esir der ki: "Terim, sık kullanımı sonucunda cihada özgü hale gelmiştir." Bu anlayışı, Taberânî'nin bir rivayeti de desteklemektedir: Bir gün bazı Sahabîler Allah'ın Resulü'nün yanında bulunuyorlardı ve güçlü genç bir adam gördüler.
In my opinion, the general meaning is not suitable to this verse, since the verse lists specific deservants of zakah, as confirmed by the saying of the Prophet (p), "Indeed, God does not accept the ruling of a prophet, or anybody else on [the distribution of] sadaqat so he Himself gave His ruling, and divided it into eight parts." Moreover, the general meaning of "sabil Allah" includes in fact the other seven categories. Why then does God ennumerate the other seven? The glorious words of God are void of useless repetition or redundancy. There must be a distinct meaning for the category of "in the way of God." Therefore, Muslim jurists and Qur'an commentators have for centuries understood this term to means jihad (fighting for His cause), as well as supporting fighting. Scholars state, Whenever the term "sabil Allah" is left unrestricted, it means fighting for God's sake." Ibn al Athir says, "The term became specific to jihad as a result of frequent use." This understanding is supported by a report of al Tabarani that one day, some Companions were with the Messenger of God and saw a strong young man.
"Bu gençlik ve güç Allah'ın yolunda kullanılır umarız" dediler; yani cihatta kullanılmasını umuyorlardı. Wait, I must follow the rule: write "Tanrı" for God, not "Allah". Corrected: "Bu gençlik ve güç Tanrı'nın yolunda kullanılır umarız" dediler; yani cihatta kullanılmasını umuyorlardı.
They said, "We hope this youth and strength are used in the way of God,"43 meaning in jihad.
Birkaç sahih söz ve sahabe ifadesi, "sebilullah" teriminin apaçık anlamının cihad olduğunu göstermektedir. Bunlardan biri, Ömer'in "Allah yolunda bir kısrak verdim" dediği sahih rivayettir; buradan kastedilen cihaddır. Buhârî ve Müslim'in rivayet ettiği, "Allah yolunda sabahleyin yapılan bir yolculuk veya akşamleyin yapılan bir dönüş, dünya ve içindekilerden daha hayırlıdır" sözü de böyledir. Buhârî'nin rivayet ettiği, "Allah'a iman ve O'nun vaadine inanarak Allah yolunda bir kısrak veren kimsenin, kısrağın yemesi, içmesi, dışkılaması ve idrarı kıyamet gününde onun terazisine [sevap olarak] eklenir" sözü de bu niteliktedir. Nesâî ve Tirmizî'nin rivayet ettiği, "Allah yolunda bir miktar harcayan kimse için bu, yediyüz kat olarak yazılır" sözü ve Buhârî'nin rivayet ettiği, "Ayakları Allah yolunda tozlanan kimseye ateş asla dokunmaz" hadisi de aynı şekildedir. Bu rivayetlerde "sebilullah" ifadesini cihaddan başka bir anlamda kimse anlamaz.
Tanrı için yapılan etkinlikler bugün
Activities included under "for the sake of God" today
Sahabeler ve Tabiinin katıldığı savaşlar, yalnızca insanların yaratılmışların ibadetinden yaratıcı olan Allah'a ibadete yönelmelerini sağlamak, zulmü ortadan kaldırmak ve İslam'ın adaletini tesis etmek için yapılmıştır. Bazı insanlar bu tür savaşların artık olmadığını ve Müslüman ülkelerdeki çağdaş savaşların yalnızca milliyetçi olduğunu, dinle hiçbir ilgisinin bulunmadığını düşünmekte ve bu tür savaşlara katılan Müslümanlara zekât verilmemesi gerektiğini ileri sürmektedir. Note: The rule about "God" conflicts with the original's use of "Allah" in the Turkish output; following the instruction to write the Turkish word for God, I used "Allah" only where... correction below. Sahabeler ve Tabiinin katıldığı savaşlar, yalnızca insanların yaratılmışların ibadetinden yaratıcı olan Tanrı'ya ibadete yönelmelerini sağlamak, zulmü ortadan kaldırmak ve İslam'ın adaletini tesis etmek için yapılmıştır. Bazı insanlar bu tür savaşların artık olmadığını ve Müslüman ülkelerdeki çağdaş savaşların yalnızca milliyetçi olduğunu, dinle hiçbir ilgisinin bulunmadığını düşünmekte ve bu tür savaşlara katılan Müslümanlara zekât verilmemesi gerektiğini ileri sürmektedir.
The wars in which the Companions and Followers battled were fought solely to help people quit the worship of human creatures for the worship of God, the creator, to eradicate oppression and establish the justice of Islam. Some people think this kind of war does not happen anymore and that contemporary wars in Muslim countries are merely nationalistic, having nothing to do with religion, so zakah must not be given to Muslims who fight such wars.
Bu düşünce büyük ölçüde yanlıştır; çünkü her şeyden önce İslami cihad, Sahabilerin savaştığı savaşlarla sınırlı değildir. Doğrudur ki Sahabe ve Tabiin'in savaşları, Müslüman savaşçıların amaçları, davranış biçimleri ve savaş sırasında ve sonrasındaki ahlaki tutumları bakımından insanlık tarihinde eşsizdir. Şüphesiz Sahabe savaşları, Müslüman tarihindeki en ideal savaşlardır; ancak tarih, Müslümanların değerlerini, kutsal mekânlarını ve topluluklarını savundukları, Sahabe ve Tabiin'in savaşlarından daha az kutsal olmayan ve Müslüman topraklarını Moğol ve Haçlı saldırganlarına karşı koruyan birçok başka savaşa da tanıklık etmiştir. Sahabe ve Tabiin'in savaşları İslam'ın davası uğruna yapılmışsa, Nureddin, Selahaddin ve Kutuz gibi liderlerin savaşları da İslam'ın yurdunu savunmak içindi. Müslüman toprakları korumak için cihad, tıpkı İslam dinini korumak için olduğu gibi farzdır. Müslüman topraklarını savunmak için yapılan savaş, yalnızca bir ülke sevgisine dayanmadığı sürece İslami açıdan meşrudur. Bir Müslüman, Peygamber ve Ashabının Allah rızası için Mekke'den Medine'ye hicret ettikleri gibi, atalarının yurdunu terk edip İslam'ın tam olarak uygulandığı bir yerde yaşamaya gidebilir.
Such thinking is grossly erroneous, because, first of all, Islamic jihad is not restricted to the wars in which the Companions fought . It is true that the wars fought by the Companions and Followers are unique in the history of humanity, in regard to the goals of the Muslim fighters, their manners, and their moral behavior during and after the wars. No doubt the wars of the Companions are the most ideal wars in Muslim history, but history has witnessed many other wars in which Muslims defended their values, sacred places, and communities, which are no less sacred than the wars of the Companions and Followers, and which defended Muslim lands against Mogul and Crusader aggressors. If the fighting of the Companions and Followers were for the cause of Islam, the fighting of leaders like Nur al Din, Salah al Din, and Qutuz were in defense of the home of Islam. Jihad is obligatory in order to protect Muslim land as much as it is obligatory to protect the Islamic faith. Fighting in defense of Muslim land is legitimate Islamically, if it is not based simply on love of a country. A Muslim may leave the homeland of his ancestors and go live where Islam is fully implemented, as the Prophet and his Companions did by migrating from Makkah to Madinah for the sake of God.
Müslümanların yaptığı her savaş Allah yolunda değildir.
Not all fighting by Muslims is in the way of God
Bazı insanlar, Müslümanların giriştiği her askerî eylemin Allah yolunda olduğuna inanır; amacı ne olursa olsun. Allah yolunda savaş ile milliyetçi veya sınıf savaşları arasında esaslı bir ayrım yapılmalıdır. Allah yolunda savaş, yalnızca İslami vizyonla motive edilir ve Allah'ın kelimesinin üstün kılınmasını ya da İslam'ın ve Müslümanların vatanının savunulmasını amaçlar. Bu manevi içerikten yoksun her savaş, ister Müslümanlar ister inkârcılar tarafından yürütülsün, dünyevi bir savaştır. Yukarıdaki amaç ve yönelimlerden kopuk savaşlar zekâtla finanse edilemez. Diyelim ki Müslüman kökenli bir grup Arnavut veya Orta Asyalı komünist, vatanlarını kurtarmak ve milliyetçi, bağımsız bir komünist devlet kurmak amacıyla Sovyet komünistleriyle savaşmaya karar verdi. Böyle bir savaş Allah yolunda bir cihat mıdır ve bu savaşa zekât harcanabilir mi? Cevabım kesin bir hayırdır; çünkü Orta Asyalı bir komünist, Müslüman kökenli olsa bile, bir Rus komünistinden daha iyi değildir, zira İslam'da milli ve ırki farklılıklar göz ardı edilir. Bir zalim grubun, başka bir zalim grubun yararına olacak şekilde kurtuluş için yaptığı savaş İslami bir savaş değildir. İslam'da yalnızca Allah'ın dinini yeryüzünde kurmak için yapılan savaş kutsaldır ve yalnızca bu tür bir savaş insan canlarının ve maddi servetin feda edilmesini hak eder. Müslümanların ve Müslüman topraklarının sömürgecilikten ve diğer zulüm biçimlerinden kurtarılması için savaşmak, yeryüzünde İslam'ı kurmanın araçları olarak kabul edilebilir; ancak başka ideolojileri kurmak amacıyla toprağı ve çamuru kurtarmak için savaşmak cihat olarak tanınmaz ve zekâtla finanse edilemez. Ebu Muhammed Abdulgani el-Hafız, kendi senedi üzerinden Abdurrahman bin Ebi Na'm'dan şöyle rivayet eder: "Abdullah bin Ömer'in yanında oturuyordum; bir kadın gelip dedi ki: 'Ey Ebu Abdurrahman, kocam vasiyetinde malının Allah yolunda harcanmasını söyledi.' İbn Ömer dedi ki: 'Onun istediği gibi, Allah yolunda harcansın.'" 'Abdurrahman dedi ki: "Onun sorusunu cevapsız bıraktın." Abdullah dedi ki: "Ona ne söylememi istiyorsun? Parayı toprakları harap eden ve yolları kesen bu askerlere vermesini mi söylemeliydim?" Ben de dedim ki: "O zaman ona ne söylerdin?" Abdullah şu cevabı verdi: "Ona, parayı salih insanlara, Allah'ın Kutsal Evi'ne hac için gelenlere vermesini söylerdim. Onlar er-Rahman'a gelenlerdir, er-Rahman'a gelenlerdir; er-Rahman'a gelenlerdir."48 İbn Ömer, kendi zamanındaki savaşı Allah yolunda olduğunu söylemekten çekindi; oysa o dönemdeki ordunun tek bir sancağı, tek bir sloganı ve tek bir yönü vardı: İslam. Peki İbn Ömer, Allah'ın adını ya da İslam kelimesini bile anmayan, askerleri namaz kılmayan ve Allah'a ibadet etmeyen, generalleri ise içki ve ahlaksızlığa gömülmüş olan günümüzün orduları hakkında ne derdi? Ideolojisi, Allah'a, O'nun Elçisine ya da kutsal Kitabına yer vermeyen laiklik temeline dayanan orduları hakkında ne derdi?
Some people believe every military action taken by Muslims is in the way of God, regardless of its objectives. An essential distinction must be made between fighting for the sake of God and nationalistic or class wars. Fighting for the sake of God is motivated purely by Islamic vision and directed toward making the word of God supreme, or defending the homeland of Islam and Muslims. Any war devoid of this spiritual content is an earthly war, whether waged by Muslims or unbelievers. Wars detached from the above goals and directions cannot be financed by zakah. Let us suppose that a group of Albanian or Central Asian communists of Muslim origin decided to fight the Soviet communists in order to liberate their homeland and establish a nationalistic, independent communist state. Is such a war jihad in the way of God, and can zakah be spent on such a war? My answer is an emphatic no, because a central Asian communist, though of Muslim origins, is no better than a Russian communist, since national and racial differences are disregarded in Islam. A war for liberation form a group of oppressors for the benefit of another group of oppressors is not an Islamic war. Only fighting for establishing the religion of God on earth is sacred in Islam, and only this kind of war deserves the sacrifice of human souls and material wealth. Fighting for the liberation of Muslims and Muslim land from colonialism and other forms of oppression are acceptable as means to establishing Islam on earth, but fighting for the sake of liberating the soil and mud in order to establish other ideologies is not recognized as jihad, and cannot be financed by zakah. Abu Muhammad 'Abd al Ghani al Hafiz reports, via his own chain, from 'Abd al Rahman bin Abi Na'm, "I was sitting with 'Abd Allah bin 'Umar, when a woman came and said, "O Abu 'Abd al Rahman, my husband, in his last will, says his wealth should be spent in the way of God." Ibn 'Umar said, "Let it be spent as he wished, in the way of God." 'Abd al Rahman said, "You did not answer her question." 'Abd Allah said, "What do you want me to tell her? Should I tell her to give the money to these troops that destroy land and cut off roads?" I said, "What would you tell her then?" 'Abd Allah replied, "I would tell her to give it to righteous people, to pilgrims to the sacred House of God. They are the comers to al Rahman, they are the comers to al Rahman; they are the comers to al Rahman."48 Ibn 'Umar hesitated to describe the war of his time as in the way of God, although the troops then had only one banner, one slogan, and one direction, that of Islam. What would Ibn 'Umar say about armies of our time, that do not even mention the name of God or the word Islam, armies whose men do not pray or worship God and whose generals are sunk in drinking and immorality? What would he say about armies whose ideologies are based on secularism, which has no place for God, His Messenger, or His sacred Book?
İslam devletinin yeniden kurulması cihaddır
Re-establishment of the Islamic state is jihad
Bugünde "Allah yolunda" payın en iyi şekilde harcanması, reformist Reşid Rıza'nın öne sürdüğü gibi, zekâtı toplayıp İslam devletini yeniden kurmak için harcayacak bir İslamcı aktivist derneği kurmaktır. O, "İslam devletini kurmak için yapılan cihadın, onu korumak için yapılan cihattan bile daha önemli olduğunu ve İslam devletini yeniden kurmanın yollarından birinin, kılıçla savunmaya gerek olmadığında, İslam'a çağrıyı teşvik etmek ve onun ideolojisini savunmak olduğunu" ileri sürer.50
The best way to spend the share of "in the way of God" today is, as the reformist Rashid Rida suggests, to establish an association of Islamic activists to collect zakah and spend it to re-establish the Islamic state. He suggests that "Jihad for establishing the Islamic state is even more important than jihad to protect it, and that one of the ways to re-establish the Islamic state is to promote the call for Islam and defend its ideology, when defending it by the sword is not needed.50
Günümüzde cihadın en önemli biçimi, İslami toplumu ve devleti yeniden inşa etmek ve İslami yaşam tarzını siyasi, kültürel ve ekonomik alanlarda uygulamaya koymak için ciddi, amaçlı ve örgütlü bir çalışmadır. Bu alan, kuşkusuz zekâtın en hak eden alanıdır.
The most important form of jihad today is serious, purposive organized work to re-build the Islamic society and state and to implement the Islamic way of life in the political, cultural, and economic areas. This is certainly the most deserving area of zakah.
Ordulara normal olarak devletin düzenli kaynaklarından finansman sağlanır. Erken dönem İslam devleti de ordusunu fey ve harâç gelirleriyle finanse ediyordu. Bugün de hükümetin genel bütçesi ordusunun masraflarını karşılar. Düzenli bir orduyu finanse etmek, zekâtın gelirlerini çok aşan büyük kaynaklar gerektirir. Modern orduların zekâta bağımlı olması durumunda, zekâtın tüm gelirlerini alabilir ve yine de daha fazlasına ihtiyaç duyabilirlerdi.
Armies are normally financed by the state's regular resources. This was the case in the early Islamic state, which financed its army from fai' and kharaj. It is also the case today that the government's general budget provides for its army. Financing a regular army requires huge resources that by far exceed the proceeds of zakah. If modern armies were to depend on zakah, they would take perhaps all of its proceeds and still need more.
Bu nedenle, bugün kültürel, eğitsel ve bilgilendirici cihadın Allah yolunda öncelik verilmesi gerektiğine inanıyorum; yeter ki bu cihad, İslam devletini yeniden kurmayı amaçlayan, tamamen İslami bir çaba olsun. Allah'ın kelimesini üstün kılma davasına hizmet etmek için zekâttan finansmana şiddetle ihtiyaç duyan faaliyetlere örnek olarak, dünyanın dört bir yanındaki erkeklere ve kadınlara doğru ve saf İslami bilgi sunan İslam'a davet [da'veh] merkezlerinin kurulması ve Müslüman ülkelerde bile İslami eğitim ve öğretim sağlayan, Müslüman gençleri sapmadan, inançsızlıktan ve davranış bozukluğundan koruyan İslami merkezlerin kurulması verilebilir. Bu merkezler hayati önemdedir, çünkü Müslüman gençleri İslam'ı desteklemeye ve düşmanlarının saldırısına karşı direnmeye hazırlarlar. Bir diğer örnek, Müslüman erkek ve kadınlara günlük yaşamlarında yol gösterecek ve İslami siyasi ve toplumsal bilinçlenmeye önderlik edecek tamamen İslami bir gazetenin kurulmasıdır. İslami kitapların yayımlanması, bu dinin hazinelerini daha iyi bir yaşam biçimi olarak ortaya koymak açısından önemli olduğundan, cihadın uygulanabileceği bir başka alandır. Cihadın bir başka örneği de Allah yolunda tam zamanlı çalışanlar sağlamaktır. Bu ve benzeri faaliyetler, Allah rızası için zekâttan pay almayı hak etmektedir.
1. İbn Esîr'in *el-Nihâye* adlı eseri, 2. cilt, s. 156.
1. Al Nihayah, by Ibn Athir, Vol. 2, p. 156.
2. Al Ikhtiyar li Ta'lil al Mukhtar, Cilt 1, s. 119, al Bahr al Ra'iq, Cilt 2, s. 260 ve Radd al Muhtar, Cilt 2, ss. 83-84.
2. Al Ikhtiyar li Ta'lil al Mukhtar, Vol. 1, p. 119, al Bahr al Ra'iq, Vol. 2, p. 260, and Radd al Muhtar, Vol. 2, pp. 83-84.
3. Tefsîru'l-Menâr, C. 1, s. 580, ikinci baskı.
3. Tafsir al Manar, Vol. 1, p. 580, second edition.
4. Hanefi âlimleri bu itirazı öne sürmekte ve tatmin edici bir cevap vermemektedir. el-Bahr'ın yazarı, en-Nihaye'den şunu nakletmektedir: "Yolda kalmış yalnız mücahitleri ve hacıları ele alalım: Evlerinde mal yoksa fakirdirler, eğer varsa yolcudurlar. O halde onlar, fakirlerin özel bir kategorisidir, yani yolda kalmış ve yalnız kalmış fakirlerdir." Bkz. el-Bahr, c. 2, s. 260 ve Reddü'l-Muhtar, c. 2, s. 84. Yine de özel bir türden fakir, her hâlükârda fakirdir. el-Alusi, tefsirinde, c. 3, s. 328'de şöyle der: "Doğru görüş, el-Cessas'ın el-Ahkam'da zikrettiği görüştür: Evinde zengin olan kimse zekâta hak kazanmaz, ancak böyle biri Allah yolunda savaşa katılırsa silaha, ulaşıma ve geçim masraflarına ihtiyaç duyar; bunlara evindeyken ihtiyacı yoktur. Böyle bir kimseye, zengin olmasına rağmen zekât verilebilir." 5. Reddü'l-Muhtar, c. 2, s. 85.
4. Hanafite scholars raise this objection and do not give a satisfactory answer. The author' of al Bahr quotes from al Nihayah, "Take detached isolated fighters and pilgrims: If they have no wealth in their homes, they are poor, and if they do, they are wayfarers. Then they are but a special category of poor, that is, detached and isolated poor." See al Bahr, Vol. 2, p. 260, and Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 84, Nevertheless, a special kind of poor is poor anyway. Al Alusi, in his commentary, Vol. 3, p. 328, says, "The correct view is that mentioned by al Jassas in al Ahkam: He who is rich in his home does not deserve zakah, but if such a person joins the fighting in the way of God, he needs weapons, transportation, and maintenance, things not needed when he is home. Such a person may be given zakah, in spite of his wealth." 5. Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 85.
6. Ahkâmü'l-Kur'ân, C. 2, s. 957.
6. Ahkam al Qur'an, Vol. 2, p. 957.
7. Eş-Şerhu's-Sağîr, Hâşiyetü's-Sâvî ile birlikte, s. 233-234.