Hayvanlar âleminde pek çok tür vardır. İnsanoğlu bunlardan yalnızca birkaçından yararlanmıştır. Arapların "el-en'am" dediği şey budur. Develer, inekler, manda, koyunlar ve keçiler, Allah'ın kullarına bahşettiği hayvanların hepsine dahildir. Bunların faydaları Kutsal Kitabında birçok yerde anılmaktadır. Nahl suresinde, bazen En'am (hayvanlar) suresi de denir, Allah şöyle buyurur: "Hayvanları da sizin için yarattı; onlarda size sıcaklık ve birçok fayda vardır, onlardan yersiniz de. Akşamleyin onları evlerinize getirirken, sabahleyin onları otlağa salarken onlarla övünç ve güzellik duyarsınız. Onlar ağır yükünüzü, can sıkıntısıyla olmadan ulaşamayacağınız diyarlara taşırlar. Şüphesiz Rabbiniz çok şefkatli, çok merhametlidir."1 Ayrıca: "Hayvanlarda da sizin için bir ibret vardır. Karnındakinin, dışkı ile kan arasından, içenlere hoş ve temiz bir süt olarak içirtiyoruz."2 "Hayvanların derilerinden, yolculukta ve konakladığınızda hafif ve kolay taşınan çadırlar yaptı; yünlerinden, tiftiklerinden ve kıllarından, bir süreye kadar faydalanmanız için eşyalar ve kullanım malzemeleri yaptı."3 Yasin suresinde ise: "Görmezler mi ki, elimizin yaptıklarından onlar için hayvanlar yarattık da onların sahipleridir. Onları kendilerine boyun eğdirdik; kimisi binekleridir, kimisini yerler. Onlarda başka faydalar ve içecek sütler de vardır. Hâlâ şükretmeyecekler mi?"4 Allah bu hayvanları insanlık için yaratmış, onları insanların binmesine ve derilerinden ile kıllarından yararlanmasına boyun eğdirmiştir. Allah'ın insanlardan şükretmesini istemesi de şaşırtıcı değildir.

The animal kingdom has many species. Mankind has made use of only a few of them. This is what is known by Arabs as al an'am. Camels, cows, buffalo, sheep, and goats, are all part of what God bestowed on His servants. Their benefits are mentioned in several places in His Holy Book. In sura al Nahl - sometimes called sura al An'am (livestock) - God says "and cattle He has created for you, from which ye derive warmth, and numerous benefits, and of their meat ye eat. And ye have a sense of pride and beauty in them as ye drive them home in the evening, and as ye lead them forth to pasture in the morning, And they carry your heavy loads to lands that ye could not otherwise reach except with souls distressed, for your Lord is indeed most kind, moat merciful,"1 Also "and buried in cattle will ye find an instructive sign, from what is within their body between excretions and blood, we produce for your drink, milk, pure and agreeable to those who drink it,"2 "and made for you, out of the skins of animals, tents for dwellings, which ye find so light and handy when in travel and when ye stop, and out of their wool, and their soft fibers, and their hair, furniture and articles for all convenience to serve you for a time"3. In sura Yasin, "See they not that we have created for them among the things which our hands have fashioned, cattle which are under their domination. And that we have subjected them to their use: of them some do carry them and some they eat, and they have other profits from them besides, and they get milk to drink. Will they not then be grateful?".4 God fashioned this livestock for mankind, and He subjects then to humans to ride and to make use of their skin and hair. It is not surprising that God asks people to be thankful.

Kur'an-ı Kerim'in ve Peygamber'in (s.a.v.) temiz sünnetinin emrettiği en belirgin ve pratik şükür, zekât farizasıdır. Zekâtın nisabı ve oranları belirlenmiş, her yıl hayvan sahiplerine tahsildarlar gönderilmiş ve zekâtını vermeyi reddedenlere uyarı yapılmıştır. Hayvanlar, özellikle develer, Peygamber (s.a.v.) zamanında Araplar için en faydalı varlıktı. Bu nedenle Sünnet, onların nisabını ve oranlarını çok açık bir şekilde belirlemiştir. Bugün birçok ülkede, özellikle Müslüman ülkelerde, hayvancılık hâlâ en önemli milli varlıklardan ve gelir kaynaklarından birini temsil etmektedir.

The most obvious and practical thankfulness urged by the Holy Qur'an and the purified tradition of the Prophet (p) is the obligation of zakah. Its nisab and rates are determined, collectors are sent every year to owners of cattle, and warning to those who refuse its payment is put forth. Livestock, especially camels, were the most useful asset for the Arabs at the time of the Prophet (p). Consequently, Sunnah determined their nisab and rates very clearly. In many countries today especially Muslim countries, livestock still represent one of the most important national assets and source of income.

Aşağıdaki bölümler, hayvanlar üzerindeki zekâtın tam bir açıklamasını sunmaya çalışmaktadır.

The following sections attempt to provide full account of zakah on livestock.

Zekât, her miktar ve türdeki hayvanlara farz kılınmaz. Hayvanların zekâta tabi olabilmesi için yerine getirilmesi gereken belirli şartlar vardır; bunlar aşağıda sıralanmıştır:

Zakah is not imposed on livestock of all quantity and kind. There are certain conditions that should be fulfilled for the zakatability of livestock which are ennumerated here:

Zekatın ilk şartı nisaptır, çünkü zekat yalnızca zenginlere farz kılınmıştır ve hayvan sahibi her kişi zengin değildir. Zengin kabul edilen kişileri belirleyen bir sınır bulunmalıdır. Bu sınır nisaptır. Nisap, asırlardır Müslümanların icmaıyla beş devedir. Beş deveden az olan hiçbir mal için zekat farz değildir. Koyunda nisap kırk koyundur ve bu da icma ile sabittir. Nisap, Peygamber ﷺ'in sözleriyle, onun fiilî uygulamasıyla ve halifelerinin uygulamasıyla belirlenmiştir. Sığırda nisap, benimsenen fıkıh mezhebine göre beşten otuz ikiye, ellie kadar değişir.

The first condition is nisab, since zakah is only on the rich, and not every owner of livestock is rich. There always should be a limit above which persons are considered rich. This limit is nisab. It is five camels by unanimous agreement of Muslims for centuries. There is no obligated zakah for anything below five camel, nisab for sheep is forty sheep, also unanimous. Nisab is determined by sayings of the Prophet (p), by his actual practice and by the application of his successors. Nisab for cows varies from five to thirty-two to fifty, depending upon the school of jurisprudence one adopts.

Bu rivayet, Peygamber (s.a.v.) ve onun halifelerinden sahih bir şekilde nakledilmiştir. Onlar, hayvanların sayısını tespit etmek için her yıl bir kez zekat toplayıcıları gönderirlerdi. Önceki bölümde, kazanç getirmeyen mallarda tam bir kameri yılın geçmesi şartının oybirliğiyle kabul edildiği gösterilmişti. Burada şunu da eklenebilir: Kazanç gelirinde bu şartı ileri süren çoğunluk, yıl içinde üreme sonucu doğan hayvan yavrularında bu şartı aramamakta ve yavrular için zekata tabi yılın, annelerinin yılı olduğunu kabul etmektedir.

This is reported authentically from the Prophet (p) and his successors. They used to send zakah collectors once every year to take the count on livestock. It was shown in the previous chapter that the condition of the passage of one full lunar year for non-earned assets is accepted unanimously. One can add here that the majority who assert this condition on earned income do not require it on the offspring of livestock that result from reproduction during the year, and accept the zakatable year for offspring to be that of their mothers.

Otlakta beslenen hayvanlar, yılın büyük bölümünde üretim, süt verimi ve kilo alma amacıyla doğal ve bedelsiz otlak arazilerde otlatılan hayvanlardır. Doğal otlatmanın zıddı ise yem satın almaktır.

Pastured livestock are those that are grazed on natural and cost-free pasture land during the major part of the year for the purpose of breeding, milking, and putting on weight.5 The opposite of natural grazing is buying feed.

Hayvanların yıl boyunca çoğunlukla doğal otlatılarak beslenmesi hâlinde bu şart yerine getirilmiş olur.

The condition is satisfied if livestock is pastured naturally most of the year.

Otlatma; büyüme, üreme ve sağım amacıyla yapılmalıdır. Dolayısıyla hayvanlar kişisel binek veya yeme amacıyla otlatılıyorsa, bu hayvanlar zekâta tabi değildir; çünkü böyle bir tahsis, hayvanları büyüme varlıkları olmaktan çıkarıp, bir sonraki alt bölümde gösterileceği üzere zekâta tabi olmayan kişisel kullanım kategorisine sokar.

Pasturing should be made for the purpose of growth, reproduction, and milking; thus if it is made for the purpose of personal riding or eating, these animals are not zakatable, since such allocation removes animals from being growth assets and put them in the category of personal use which is not zakatable as shall be shown in the next subsection.

Bu şartın sebebi, zekâtın insanların ödemesi kolay olan fazlalık üzerine farz kılınmasıdır; nitekim "Fazlayı alın" ayetine⁶ ve "Ne infak edeceklerini sana sorarlar. De ki: Fazlayı" ayetine⁷ göre, yani çok maliyeti olmayan ve hızla çoğalan mal üzerine. Bu ancak hayvanların parasız otlatılması hâlinde gerçekleşir; çünkü yapay olarak yedirilen hayvanların maliyeti yüksektir ve bu da insanların onları zekât olarak vermesini zorlaştırır.

The reason for this condition is that zakah is obligated on the surplus, what is easy for persons to pay, in accordance to the verse, "take the surplus"6 and the verse "when they ask you what to spend, say the surplus"7, that is, on what does not cost much and grows rapidly. This can only be fulfilled if the animals pastured cost-free, since artificially fed animals have high cost, which makes it hard for people to give then away as zakah.

Bu şart, Ahmed, en-Nesai ve Ebu Davud'un Behz bin Hakim'den, onun babasından, onun da dedesinden rivayet ettiği hadise dayanmaktadır. Dedesi şöyle demiştir: "Resûlullah ﷺ'in, serbest otlatılan (doğal olarak, masrafsız beslenen) develer hakkında şöyle buyurduğunu işittim: Her kırk deve için bir zekât vardır..." vb. Bu hadis, bir grup önde gelen âlim tarafından sahih olarak derecelendirilmiştir. "Doğal olarak, masrafsız otlatılan" sıfatı, burada yapay olarak yedirilen develerin zekâta tabi olmadığını ima etmektedir; aksi halde böyle bir sıfatın eklenmesi anlamsız olur ve Peygamber ﷺ boş yere konuşmaz. Bu hadisten açıkça anlaşılmaktadır ki, "doğal olarak, masrafsız otlatılan" olarak nitelenen develer, bu niteliği taşımayanlardan farklıdır.

Bu, hayvanların zekâta tabi olması için dördüncü ve son şarttır. Yani bu hayvanlar ekin işinde, su veya yük taşımada ya da binek olarak kullanılmamalıdır. Bu şart yalnızca develer ve sığırlar için geçerlidir. Ebû Ubeyd, Ali'den şöyle rivayet eder: "Çalıştırılan sığırlarda sadaka yoktur." Ayrıca Câbir bin Abdullah'ın, "Ekin işinde çalıştırılan hayvanlar zekâta tabi değildir" dediğine dair bir rivayet de vardır. Ebû Dâvûd, Sünen'inde Züheyr'den şöyle rivayet eder: "Bize Ebû İshak, Âsım bin Damüre ve el-Hâris'ten, onlar da Ali'den aktarmıştır (Züheyr, 'Bence Peygamber ﷺ'den' dediğini düşünüyorum) ki o şöyle buyurmuştur: 'Bana kırkta bir oranının dörtte birini getirin; yani her kırk dirhemde bir dirhem...' Ve devamla şunu eklemiştir: 'Çalıştırılan hayvanlarda ise herhangi bir hak yoktur.'" Bu rivayet, İbn Ebî Şeybe tarafından da Peygamber ﷺ'e nispetle nakledilmiştir. Abdurrezzak ise el-Musannef'inde, es-Sevrî ve Ma'mer yoluyla, yalnızca Ali'ye dayandırarak nakletmiştir.12

This is the fourth and last condition for zakatability of livestock. It means that they should not be used for cultivation, carrying water or loads or riding, etc. This condition only applies to camels and cows. Abu Ubaid reports from 'Ali, that " There is no sadaqah on working cows."There is also a report that Jabir bin 'Abd Allah said "Animals working in cultivation are not zakatable."11 Abu Daud, in his Sunan, reports from Zuhair "We are told by Abu Ishaq from 'Asem bin Damurah and al Harith from 'Ali, (Zuhair said "I think from the Prophet") that he said, "Bring me one-fourth of a tenth, i.e. on each forty dirhams one dirham..." and he continued, "and there is nothing due on working animals." This is reported also by Ibn Abi Shaibah linked to the Prophet, and by 'Abd Al Razzaq, in his Musannaf, via al Thawri and Mamar as from 'Ali only.12

Benzer rivayetler İbrahim, Mücahid, ez-Zührî, Ömer bin Abdulaziz ve diğer bazı Tabiin'den gelmiştir.13 Bu görüş aynı zamanda Ebu Hanife, es-Sevrî, eş-Şâfiî ve Zeydîler'in de görüşüdür. Sığırlar konusunda ise Leys'in görüşü de budur.

Similar reports exist as coming from Ibrahim, Mujahid, al Zuhri, Umar bin 'Abd al Aziz, and some other Followers.13 It is also the view of Abu Hanifah, al Thawri, al Shafi'i, and the Zaidis. It is the opinion of al Layth as far as cows are concerned.

İki şey bu rivayetleri ve bu görüşü destekler. Birincisi, şahsi kullanım ve hizmet için tahsis edilen malların zekâta tabi olmadığı ilkesidir; buna göre aynı mantıkla tarımda kullanılmak üzere ayrılmış hayvanlar ile şahsi ulaşım için kullanılan hayvanlar da zekâta tabi olmamalıdır. Bu tür hayvanların büyüme için yatırılan mallardan olmadığı açıktır.

Müslümanların oybirliğiyle kabul ettiği görüş ile Allah Resûlü ﷺ'in birkaç sahih hadisi ve sahabelerinden gelen rivayetler, develerin nisabının ve bu nisaplardaki zekât oranlarının şu şekilde olduğunu göstermektedir:

The unanimous agreement of Muslims, as well as several correct sayings of the Messenger of God (p) and reports from his Companions indicate nisab of camels and the rates of nisab on them are as follows:

Bu takvim üzerinde icma vardır; yalnızca Ali'den nakledilen bir rivayet istisnadır: Ali'ye göre yirmi beş deveden beş koyun, yirmi altı devede ise bir yaşını ve iki yaşını doldurmuş bir dişi deve zekâtı gerekir.20 İbnu'l-Munzir şöyle der: Icma'nın birliği bozulmaz, çünkü Ali'den nakledilen rivayet sahih değildir. Enes'in bu miktarlar ve ölçüler hakkındaki sözü doğrudur ve içeriği üzerinde icma vardır.21 Yüz yirmi deveden fazla olduğunda çoğunluğun görüşü şudur: her ilave elli deve için zekât miktarına üç yaşını ve dört yaşını doldurmuş bir dişi deve eklenir; her ilave kırk deve için ise iki yaşını ve üç yaşını doldurmuş bir dişi deve eklenir.22 Bu, aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

There is ijma on this schedule,l9 except for a report from 'Ali that on 25 camels there is five sheep and on 26 camels there is one female camel between one and two years old.20 Ibn al Mundhir says. The unanimity is net broken, because what is reported from 'Ali is not authentic. The saying of Anas on these quantities and amounts is correct and there is a unanimous agreement on its content.21 For more than 120 camels the majority's view is that for each additional 50 camels the additional amount of zakah is a female camel between three and four years old while on each additional 40 camels the additional amount of zakah is a female camel between two and three years old.22 This is shown in the following table :

Tablodan görüldüğü üzere, büyük sayılarda on deveden az bir artış zekâtın miktarını etkilemez. Sayı on arttığında, yukarıda belirtilen aynı kurala göre ödenecek zekâtın miktarında bir basamak daha yükselirsiniz. Bu iki tablodan açıkça anlaşılır ki sahip olunan deve sayısı beşten azsa zekât yoktur. Sayı beşe ulaştığında ödenecek miktar bir koyundur. El-Mebsût'un yazarı bir âlimin şöyle dediğini nakleder: "Bu, hayvanların değerinin dikkate alındığı anlamına gelir. Bir ile iki yaş arasındaki develer kırk dirheme, bir koyun ise beş dirheme değerlenirdi; dolayısıyla beş deve 200 dirheme, aynı zamanda kırk koyuna eşittir. Bu, deve, koyun ve gümüş paranın zekâta tabi olma asgari miktarının aynı olduğunu ima eder." İbn Hümâm el-Fethu'l-Kadîr'de ve İbn Nüceym el-Bahru'r-Râik'te şöyle cevap verirler: Bir hadis şöyledir: "Belirli bir yaş grubundan bir deve zekât olarak vermekle yükümlü olup da o yaşta hiç devesi olmayan kimse, koyunu da yoksa, bir koyun yerine ortalama on dirhem ödeyebilir." Bu, el-Serahsî'nin açıklamasıyla çelişen açık bir nasstır. Söz konusu hadis, el-Bahru'r-Râik'te Enes'ten rivayet edilmiştir.

It is seen from the table that for big numbers, an increase of less than ten camels does not affect the amount of zakah. Once it is increased by ten, then you go one step higher in the amount of zakah due according to the same rule mentioned above. It is obvious from these two tables that if the number of camels owned is less than five then there is no zakah. Once they reach five , the amount due is one sheep. The author of al Mabsut quotes a scholar as saying, "this means that the value of the livestock is considered. Camels between one and two years old used to be priced at forty dirhams and a sheep at five dirhams, so five camels equal 200 dirhams also equal 40 sheep. This implies that the minimum for zakatability of camels, sheep, and silver money is the same. Ibn al Humam in al Fath and Ibn Nujaim in al Bahr reply, there is a saying that states "Whoever is obliged to give as zakah a camel of a certain age group, but does not own any in that age, can pay in substitution on the average of 10 dirhams for a sheep, if he does not have a sheep. This is an explicit text that contradicts the explanation of al Sarakhsi.24 The saying referred to is reported by al Bahr from Anas.

Şeriat, zekâtı yirmi beşten az deve bulunduğunda koyun olarak farz kılmıştır; oysa genellikle zekât, zekâta tabi malın aynı türünden verilir.

Shari'ah obligates sheep as zakah on camels if the number of zakatable camels is lees than 25, though usually zakah is paid out of the same kind of the zakated assets.

Sebebi açıktır: ödenmesi gereken miktar bir deveden azdır; ancak aynı zamanda Şeriat, zengin olanı belirlemek için beş devenin yeterli olduğunu kabul etmektedir.25

Enes'ten rivayet edildiğine göre, Ebu Bekir es-Sıddık, Bahreyn'e gönderdiği zaman şu mektubu yazmıştır:

Anas narrated that Abu Bakr, the Truthful wrote this message when he sent him to Bahrain:

Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla. Bu, Müslümanlara Allah'ın kendisine emretmesi üzerine Allah'ın Resulü ﷺ tarafından farz kılınan sadaka yükümlülüğüdür.

In the name of God, most merciful, most gracious. This is the obligation of sadaqah imposed on Muslims by the Messenger of God (P), as ordained to him by God.

Bu kurallara göre ödemesi istenen kimse ödemeli, daha fazlası istenen kimse ise reddetmelidir. 24 deve ve daha azı için her beş deve başına bir koyun zekât olarak verilir. Sayı 25'e ulaştığında ve 35'e kadar olduğunda, bir ila iki yaşında bir dişi deve gerekir. 36'dan 45'e kadar ise iki ila üç yaşında bir dişi deve gerekir.

Whoever is asked to pay it according to these rules must give it, and whoever is asked to pay more should refuse. On each 24 camels or less, zakah is due in sheep. On each five camels, one sheep is required. Once they reach 25 and up to 35 one female camel, one to two years old, is required. From 36 to 45, there is one she-camel two to three years old.

46 ila 60'a ulaşırlarsa, üç ila dört yaşında bir dişi deve, yani yavrulayabilecek bir deve, zekât olarak verilmesi gerekir. 61 ila 75'e ulaşırlarsa, dört ila beş yaşında bir dişi deve verilmesi gerekir. 76'ya ulaşırsa

If they reach 46 to 60, there is one she-camel three to four years old due, one that can be bred. If they reach 61 to 75, one she-camel four to five years old is due. If they reach 76

90'a kadar iki adet üç yaşını ya da dört yaşını... — let me translate precisely: "to 90" means "90'a kadar", "there are two she-camels two to three years old due" means "iki yaşındaki ya da üç yaşındaki iki dişi deve (bint labun) zekât olarak gerekir". 90'a kadar, iki yaşını doldurmuş ile üç yaşını doldurmamış iki dişi deve zekât olarak vaciptir. 91'den 120'ye kadar olduğunda ise üç yaşını doldurmuş ile dört yaşını doldurmamış iki dişi deve vaciptir. 120'nin üzerinde olduğunda ise her 40 için...

to 90, there is two she-camels two to three years old due. If they reach 91 to 120, there are two she-camels, three to four years old due. If they are more than 120, for each 40

Her 50 deveden birinde iki ila üç yaşında bir dişi deve vardır. Dört deveye kadar sahip olan kişi, gönüllü olarak vermedikçe zekâta tabi değildir; ancak deve sayısı beşe ulaşırsa, zekât olarak üzerlerine bir koyun gerekir. Koyunlardan alınan sadakada, eğer doğal olarak, bedelsiz otlatılıyorsa ve sayısı kırk ile yüz yirmi arasındaysa, bir koyun vaciptir. Yüz yirmiden fazla ve iki yüze kadar olduğunda ise iki koyun vaciptir.

Daha önce belirttiğim gibi, fakihler 120'den fazla deveye ilişkin zekât konusunda farklı görüşlere sahiptir. Malik, Şafiî, Ahmed ve çoğunluk, ilave her 50 deve için üç ila dört yaşında bir dişi deve, ilave her 40 deve için ise iki ila üç yaşında bir dişi deve olduğu görüşündedir. Bu oran, Enes ve İbn Ömer'in art arda rivayet ettiği Ebû Bekir ve Ömer'in mesajında da geçmektedir. Aynı ifade, Peygamber ﷺ'in şu sözünde de yer alır; İbn Hazm ve Ziyad b. Lebîd'in Hadramevt halkına gönderdikleri mesajlarda da bulunur: "Eğer 120'yi aşarlarsa, her 40 için iki ila üç yaşında bir dişi deve, her 50 için de üç ila dört yaşında bir dişi deve (verilir)." Son sözün bazı rivayetleri, bu râvi tarafından özetlenerek, "Her 50 için bir dişi deve..." şeklinde aktarılmış ve ilave her 40 deve için oranı zikredilmemiştir. Ancak farklı rivayetler birbirini tamamlamaktadır.

I pointed out earlier that there are varying views among jurists on zakah on above 120 camels. Malik, Shafi'i, Ahmad, and the majority consider the rate to be one female camel, three to four years old for each additional 50, and one female camel, two to three years old, for each additional 40,39 as mentioned in the message of Abu Bakr and 'Umar narrated successively by Anas and Ibn 'Umar. The same also appears in the messages of Ibn Hazm and Ziad bin Labid to the people of Hadramut,40 in the words of the Prophet (p) "If they exceed 120, then for each 40 one female camel two to three years old, and for each 50 one female camel three to four years old". Some versions of the last saying are summarized by that narrator, as "In each 50 one female camel ..." without mentioning the rate for each additional 40, but the different versions complete each other.

Nahâî, Sevrî ve Ebû Hanîfe41, "120'nin üzerindeki sayılar için oranları baştan başlatırız, yani ilave 5 ila 24 deve için her 5 deve başına bir koyun, ilave 25 deve için ise zekât olarak bir dişi deve, yani bir ila iki yaşında olan bir dişi deve vb." demektedirler. Bu görüşe göre ödenmesi gereken miktarlar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Al Nakha'i, Al Thawri, and Abu Hanifah41 say that "for what is above 120, we start the rates from the beginning, i,e., for an additional five to 24 camels, the rate is one sheep for each 5 camels, and for an additional 25 camels zakah due is one female camel, one to two years old, etc."The following table shows the amount due according to this opinion:

200'den sonra oran kendini tekrarlar: her beş ilave deve için bir koyun verilir ve ilave zekâtı verilecek develer her elli olduğunda, bunun için ödenmesi gereken zekât üç ila dört yaşında bir dişi devedir.

After 200 the rate repeats itself, one sheep for each additional five camels, and each time the additional zakatable camels reach fifty, the amount of zakah due on it is one female camel three to four years old.

Hanefiler, Ebu Davud'un mursel olarak rivayet ettiğini savunurlar [mursel: zincirinde rivayet eden sahabinin adının zikredilmediği hadis], İshak'ın Müsned'inde ve et-Tahavi'nin Müşkil'inde Hammad bin Seleme'den rivayet ettiğine göre, Hammad şöyle demiştir: "Kays bin Sa'd'a, Muhammed bin Hazm'ın mesajını bana getirmesini söyledim. Bana bir mektup verdi ve bunu Ebu Bekir bin Muhammed bin Hazm'dan aldığını söyledi; o da Peygamber ﷺ'in bunu dedemize yazdığını söylemiştir. Okudum ve içinde deve zekâtının oranlarını buldum..." ve sözü, "Sayıları 120'yi geçtiğinde, her 30 deve için üç ila dört yaşında bir dişi deve gerekir. Artışlar için oranları baştan başlatın; 25 devenin altındaki sayılar için ise zekât koyun olarak verilir, her beş deve için bir koyun." şeklinde sonuna kadar anlatmıştır. Bu rivayet, ez-Zeyla'i'nin Nasbu'r-Raye adlı eserinde nakledilmiştir. Benzer bir rivayet, 'Asım bin Damre tarafından Ali'den aktarılmış, bu da Peygamber ﷺ'e bağlanmış ve Ali'de sona ermiştir. İbn Mesud'un da benzer şeyler söylediği rivayet edilmiştir. İbn Rüşd'e göre Hanefiler, böyle bir hükmün ancak Peygamber ﷺ'den gelen bir talimatla belirlenebileceğini savunmuşlardır; çünkü bu, kıyasla çıkarılabilecek bir şey değildir.44

The Hanafites argue that Abu Daud reports as mursal [saying in whose chain the name of the reporting Companion is not mentioned], Ishaq in his Musnad and al Tahawi in his Mushkel from Hmmad bin Salamah, who said, "I told Qais bin Sa'd to get me the message of Mohammad bin Hazm, so he gave me a letter which he said he took from Abu Bakr bin Mohammad bin Hazm, who said that the Prophet (p), wrote it to my grandfather. I read it and found in it the rates of zakah on camels... " and he narrated the saying until, "Once they exceed 120 make due on each 30 one female camel three to four years old. For the increments, restart the rates from the beginning, and for what is less than 25 camel increments, the amount of zakah is due in sheep, one sheep for each five." This is reported in Nasb Al Rayah by al Zaila'i.42 A similar version is narrated by 'Asem bin Damurah from Ali, linked to the Prophet as well as ending at 'Ali,43 and Ibn Mas'ud is reported to have said similar things. The Hanafites are said by Ibn Rushd to have argued that such a thing cannot be decided but by instructions from the Prophet, because it is not anything that can be deducted by analogy.44

Ebu Ca'fer et-Taberî, zekât toplama kurumunun hangi görüşü uygulayacağını seçmesi gerektiğini belirterek, her iki görüşün de kabul edilebilir olduğunu ifade eden üçüncü, uzlaştırıcı bir görüş ortaya koymaktadır.52 Bana göre bu yaklaşım daha isabetlidir; zira Peygamber'den (s.a.v.) nakledilen tüm rivayetlerin uzlaştırılmasının en küçük bir ihtimali bulunduğu sürece, bir sözün muhtevasının neshedilmiş ve iptal edilmiş sayılması doğru değildir. Et-Taberî'nin önerdiği uzlaştırma, deve yaşlarının ve zekâta tabi develerin miktarının belirlenmesinin, zekâtın hesaplanmasını, ödenmesini ve toplanmasını kolaylaştırmak ve zekât toplama kurumunun bir miktar takdir yetkisini kullanabilmesi için usulleri basitleştirmek amacı taşıdığı akılda tutulursa, kuşkusuz kabul edilebilir.

Abu Ja'far al Tabari expresses a third, reconciling view, stating that both opinions are acceptable, and it is up to the zakah collection agency to select which view to apply.52 In my opinion this is a better approach, since one should not consider the content of a saying superseded and annulled if there is the slightest chance of a reconciliation of all the reports from the Prophet (p). The reconciliation proposed by al Tabari is undoubtedly acceptable if we keep in mind that the determination of ages and quantity of camels due as zakah is meant to facilitate zakah calculation, payment, and collection, and to simplify the procedures so that the zakah collecting agency can exercise some discretion.

Zekât konusunda Hz. Peygamber'den (s.a.) ve ondan sonra gelen Hulefâ-i Râşidîn'den rivayet edilen metinlerde bazı küçük farklılıklar bulunduğu görülür. Buna bir örnek, farklı yaşlardaki develer arasındaki değer farkının on dirhem (veya iki koyun) mi yoksa yirmi dirhem (veya iki koyun) mi olduğu meselesidir53. Hz. Ali'nin mektubu ile Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer'in mektupları arasındaki farkı nasıl açıklayabiliriz? Hz. Ali'ye ait olduğu bilinen rivayetin Hz. Peygamber'e (s.a.) nispeti açısından doğru olmadığı bilinmekle birlikte, bunun Hz. Ali'nin kendi sözü olduğunu belirten rivayetin sahih olduğu da bilinmektedir. Hz. Ali, Hz. Peygamber'in (s.a.) mektubuyla nasıl ihtilaf edebilir? Ebu Bekir ve Ömer dönemini yaşamış biri olarak, onların mektuplarını ve uygulamalarını nasıl bilmez olabilirdi? Yoksa o, kendisinde, diğer mektupta yer alanın yerini alacak bir bilgi olduğuna mı inanıyordu?

Looking at the different versions of messages about zakah reported from the Messenger of God (p), and his Wise Successors, one would find some minor differences. An example is whether the difference in value between different age camels is ten dirhams (or two sheep) or twenty dirhams (or two sheep)53. How can the difference between the letter of 'Ali and those of Abu Bakr and 'Umar be explained? It is known that the report of 'Ali is incorrect as linked to the Prophet (p), but it is also known that the version stating that it is a saying of 'Ali himself is correct. How could 'Ali differ with the letter of the Prophet (p)? How could he, who lived the era of Abu Bakr and 'Umar not be aware of their letters and application? Did he believe that he had information which superseded that contained in the other letter?

Bana göre bu soruların hepsine olumsuz cevap verilmektedir ve görünüşe göre bu küçük farklılıkların başka bir yorumlanması gerekmektedir. İnanıyorum ki koyunun gümüşe denkliği gibi bu eşitliklerden bazıları, Peygamber (s.a.v.) tarafından devletin başkanı sıfatıyla verilmiştir. Onun zamanındaki fiyatlar, bir koyunun yaklaşık on dirheme eşit olduğu şekildeydi. Fiyatların zamanla değiştiği bilinmektedir; Peygamber ﷺ, iki koyun için yirmi dirhem oranını verdiğinde, dönemindeki güncel fiyatları aktarıyordu. Ali'nin halifeliği zamanında koyun fiyatları farklıydı ve onun iki koyun için on dirhem olarak belirlediği fiyatlar bunu gösteriyordu. Bu, Peygamber ﷺ'in sözüne aykırı değildir, aksine Peygamber ﷺ'in kullandığı ilkenin Ali'nin zamanına uygun olarak uygulanmasıdır. Bu yorum, bence, farklı rivayetlerden herhangi birini göz ardı etme girişiminden daha iyidir; nitekim Yahya bin Maîn'in zekâtın oranlarına ve miktarlarına dair doğru hiçbir rivayetin bulunmadığını iddia ederek yaptığı gibi.55 İbn Hazm bu tür bir iddiayı çok sert eleştirmiş ve Yahya bin Maîn gibi birinin en küçük bir destekleyici delil bile olmadan böyle bir şeyi nasıl söyleyebildiğini sormuştur.

İnsanoğlu tarafından toprağın işlenmesi, et ve süt için kullanılan inekler, Tanrı'nın kullarına bir başka nimetidir. Bu türün faydası bazı dönemlerde o kadar büyüktü ki, eski Mısırlılar ve günümüz Hintlileri gibi bazı halklar bu hayvana tapmışlardır.

Cows, used by mankind for land cultivation, meat and milk, are another bounty of God on His servants. The usefulness of this species was so great at times that some peoples, such as the ancient Egyptians and contemporary Hindus worshiped this animal.

Tüm Müslüman fakihler, İbnü'l-Munzir'in belirttiği gibi, manda sığırlarla birlikte sayılır.

Buffalo is counted with the cows by all Muslim jurists, as stated by Ibn al Mundhir.

Sığırlardan zekât vermenin farz olduğu, Sünnet ve İcma ile sabittir. Buhari, sahih kitabında Ebu Zer'den rivayet eder: "Peygamber'e (s.a.s.)ﷺ geldim ve şöyle buyurdu: 'Ruhumu elinde tutana yemin ederim' ya da 'Kendisinden başka ilah olmayana yemin ederim. Develeri, sığırları veya koyunları olup da bunların hakkını vermeyen hiç kimse yoktur ki, kıyamet günü bunlar en büyük ve en ağır hâlleriyle gelip onu ezmesin. Toynaklarıyla onu çiğneyip boynuzlarıyla dürtmesin; sonuncusu ona vurup geçtikçe ilki geri getirilir ve insanların hepsi hakkında hüküm verilinceye kadar bu böyle sürer." İmam Buhari şöyle demiştir: "Bu hadis, Bakir'in Ebu Salih'ten, onun Ebu Hureyre'den, onun da Peygamber'den (s.a.s.)ﷺ naklettiği şekliyle de rivayet edilmiştir. Hadiste geçen 'hak' ifadesi, her şeyden önce zekâtı kastetmektedir. Zekât, Ebu Bekr'in zekâtı reddedenlerle savaştığı sırada tanımladığı, malın hakkıdır; bu tanım Ömer ve diğer tüm Sahabe tarafından onaylanmıştır (Buhari ve Müslim tarafından rivayet edilmiştir). Müslim'in rivayetinde 'hak' kelimesi yerine 'zekât' kelimesi kullanılmıştır. Ayrıca Müslümanlar, nesiller boyunca sığırlarda zekâtın farz olduğu konusunda icma etmişlerdir. Bu konuda tek bir âlim bile muhalefet etmemiştir. Ancak sığırlarda nisabın ve zekât oranlarının belirlenmesinde görüş ayrılıkları vardır."

Zakah on cows is obligated by Sunnah and Ijma. Bukhari, in his correct collection, reports from Abu Dharr "I came to the Prophet (p)58 and he said 'I swear by He who holds my soul in His hand,' or 'I swear by the one beside whom there is no God. No man who has camels, cows or sheep and does not pay their right due but on the Day of Judgement will be trampled by them at their largest and heaviest. They will be stepping on him with their hooves and ramming him with their horns, and when the last one is done with him the first is brought back until judgement has been given to all people." Imam al Bukhari said "It is also narrated by Bakir from Abu Saleh from Abu Hurairah from the Prophet (p). The "right due" mentioned in the saying means zakah before any other thing. Zakah is the right due on wealth as defined by Abu Bakr at the time of fighting those who rejected zakah, this definition was approved by 'Umar and all other Companions, (reported by al Bukhari and Muslim). In the version reported by Muslim the word "zakah" is used in place of the word "right due", moreover, Muslims through all generations have unanimously confirmed that zakah is obligated on cows. Not a single scholar disagrees.59 There are however, differences in determining nisab and zakah rates on cows.

Sahih bir hadis, sığırlar için zekâtın nisabını ve oranlarını deve için olduğu gibi belirtmemektedir. Bunun sebebi, Hicaz bölgesinde (Mekke ve Medine çevresinde) sığırların az bulunması olabilir; ayrıca sığırların büyüklük ve değer bakımından develere yakın olması nedeniyle Peygamber ﷺ, aralarındaki açık benzerliğe dayanarak onların oranlarını belirlememiş olabilir. Ancak bu konuda sahih bir hadisin bulunmaması, fakihleri nisab ve oranların tespiti konusunda farklı görüşlere yöneltmiştir.

There is no correct saying that provides us with the nisab and rates of zakah on cows as we have seen on camels. This may be because cows were rare in the area of Hijaz (around Makkah and Madinah); it may be also because cows are close in size and value to camels, so the Prophet did not determine their rates on the assumption of their obvious similarity. But the fact that there is no correct saying on the issue left the jurists with varying views on the determination of nisab and rates.

Dört fıkıh mezhebinin benimsediği meşhur görüş, nisabın 30 olduğudur.

The reputed position upheld by the four schools of jurisprudence is that nisab is 30

...sığır. Otuzdan az sığırda zekat farz değildir. Otuz sığır için bir yaşında bir buzağı (tebi') gerekir; kırk ile elli dokuz sığır için iki yaşında bir dana (musinne) gerekir. Altmış sığır için iki bir yaşında buzağı gerekir; yetmiş sığır için bir yaşında bir ve iki yaşında bir; seksen için

cows, and there is no obligated zakah on less than 30 cows. For 30 cows, a one-year old cow is due, and for 40 to 59 cows there is one cow, two years old, due. For 60 cows, two one-year-old cows are due; for 70 cows, a one-year-old and a two-year-old; for 80

inek, iki iki yaşında; doksan inek için üç bir yaşında; yüz inek için bir iki yaşında ve iki bir yaşında; yüz on inek için iki iki yaşında inek ve bir bir yaşında inek; yüz yirmi inek için ise üç iki yaşında veya dört bir yaşında.

cows, two two-year olds; for 90 cows, three one- year-olds; for 100 cows, one two-year old and two one-year-olds; for 110, two cows two year olds and one cow one year old, and for 120 cows, three two-year olds or four one-year olds.

Bu görüş, Ahmed'in ve Sünen sahiplerinden Tirmizi, Nesai, Ebu Davud ve İbn Mace'nin, Mesruk'tan, onun da Muaz bin Cebel'den rivayet ettiğine göre şöyle dediği sözüne dayanmaktadır: "Allah'ın Resulü ﷺ beni Yemen'e gönderdi. Bana her otuz sığırdan bir yaşını doldurmuş bir dana, her kırk sığırdan ise iki yaşını doldurmuş bir dana almamı emretti." Bu söz, Tirmizi tarafından hasen olarak derecelendirilmiş, İbn Hibban ve Hakim tarafından ise sahih kabul edilmiştir. İbn Abdülber, "Senedi sahih, muttasıl ve sağlamdır" demiş, İbn Battal da benzer bir ifade kullanmıştır. İbn Hacer, el-Fethu'da şöyle demiştir: "Bu sözün sahihliğine dair her türlü hükmü incelemeye ihtiyacımız vardır, çünkü Mesruk (tabiin) Muaz ile görüşmemiştir." Tirmizi ise bu rivayeti hasen görmüştür; çünkü onu destekleyen başka rivayetler vardır, mesela Muvatta'daki Tavus'un Muaz'dan naklettiği rivayet gibi. Ancak Tavus da Muaz ile görüşmemiştir.61

This opinion relies on the saying reported by Ahmad and the four books of Sunan al Tirmidhi, al Nasa'i, Abu Daud and Ibn Majah from Masruq from Mu'adh bin Jabal who said "The Messenger of God, (p) sent me to Yemen. He instructed me to collect on each 30 cows, a one year-old cow, and on each 40 cows one two-year-old"60. This saying is graded as good by al Tirmidhi and as correct by Ibn Habban and al Hakim, Ibn 'Abd al Barr comments "Its chain is correct, continuous and authentic" and similar statement is made by Ibn Battal. Ibn Hajar said in al Fath "We need to scrutinise any ruling about the correctness of this saying, because Masruq [The follower] did not meet Mu'adh." al Tirmidhi considers it good because there are other sayings that testify with it, such as the one in al Muwatta, from Taus from Mu'adh, but Taus did not meet Mu'adh either.61

İbn Cerir et-Taberi, nisabın 50 inek olması gerektiğini savunur; her 50 ineğe bir yaşında bir ineğin zekât olarak verilmesi gerektiği konusunda ise hiçbir ihtilafın bulunmadığını belirtir. 50'nin altındaki sayılar ise ihtilaflıdır ve açık bir nassla desteklenmez.69 İbn Hazm, el-Muhalla adlı eserinde Taberi'nin görüşünü aynı gerekçelerle destekler. Şöyle yorum yapar: "İhtilaflı olan ve farz kılındığına dair bir nass bulunmayan her husus insanlara dayatılmamalıdır, çünkü bu, Allah'tan ya da elçisinden (ﷺ) sahih bir nassla farz kılındığından emin olunmadan bir Müslüman'ın malının bir kısmına el konulması anlamına gelir."70 Ardından kendi senedi üzerinden Amr bin Dinar'dan şu rivayeti nakleder: "İbn Zübeyr'in memurları ile İbn Avf'ın memurları her 50 ineğden bir inek, her 100 ineğden iki inek alırlardı ve bunun üzerindeki sayılarda da her 50 ineğden bir inek alınırdı.71,72 Bu memurlar görevlerini Medine'de pek çok Sahabenin huzurunda yerine getiriyorlardı ve bu uygulamaya kimse itiraz etmiyordu."

Ibn Jarir al Tabari argues that nisab must be 50 cows, that if is undoubtedly unanimous that for each 50 cows there is an obligatory zakah of one cow. Anything below 50 is controversial and not supported by a clear text.69 Ibn Hazm in al Muhalla supports this opinion on the same grounds as al Tabari. He comments "Anything that is controversial and on which there is no text making it obligatory must not be imposed on people, because it means confiscating a part of a Muslim's wealth without being certain about its requirement by virtue of a correct text from God or His messenger (p).70 He went on to quote, through his own chain, from 'Amr bin Dinar, "The commissioners of Ibn al Zubair as well as Ibn 'Auf used to collect one cow from each 50 cows,71 2 cow from each 100 and for more than that, the rate was one cow out of each 50.72 These commissioners were performing their duties in the presence of many, many Companions in Madinah, and this performance was not objected to.

Ancak bu görüş iki gerekçeyle çürütülebilir:

But one may disprove this opinion on two grounds:

A. Metnin açısından bakıldığında, Amr bin Hazm'ın zekât hakkındaki uzun rivayetinde "ve her otuz sığırdan bir yaşını doldurmuş bir buzağı, her kırk sığırdan ise bir sığır alınır" denmektedir. Bu rivayet, birkaç önde gelen âlim tarafından hasen olarak derecelendirilmiştir ve İbn Cerir et-Taberî, kitabı el-İmâm'da Takıyyüddîn İbn Dakîk el-Îd'in görüşüne karşı bu rivayeti delil olarak kullanmıştır.

İki önde gelen âlim, Said bin el-Müseyyeb ve Muhammed bin Şihab ez-Zührî, Ebû Kılâbe ve başkalarıyla birlikte, sığırlardaki nisabın develerdeki nisapla aynı olduğunu ve sığırların zekât oranının da, yalnızca develerin yaşlarının dikkate alınmaması gibi küçük bir değişiklikle, develerinkiyle aynı olduğunu görüşündedir. Benzer bir görüş, Peygamber (ﷺ) zamanında zekât ödeyen Câbir bin Abdullah ve başkalarından nakledilen, Ömer bin el-Hattab'ın zekât hakkındaki mektubunun bir rivayetinde de bildirilmiştir. Ebû Ubeyd, Muhammed bin Abdurrahman'dan şunu rivayet etmiştir: Ömer bin el-Hattab'ın zekât hakkında yazdığı talimatlar arasında "sığırlardan, develerden alınanın aynısı alınır" ifadesi yer almaktaydı. Ebû Ubeyd devamla şöyle der: "Başkalarına sığır zekâtı hakkında soru sorulduğunda cevap şu oldu: Bu, develerdeki gibidir."

Two leading scholars, Said bin al Musayyeb and Muhammad bin Shehab al Zuhri, along with Abu Qulabah and others view nisab on cows to be the same as nisab on camels, and the zakah rate of camels to be the same for cows with only a minor change, that is, disregarding the ages of camels. A similar opinion is reported as a version of the letter of 'Umar bin Al Khattab on zakah, from Jabir bin 'Abd Allah and others who paid zakah at the time of the Prophet (p). Abu 'Ubaid reported from Mohammad bin 'Abd al Rahman that the instructions 'Umar bin al Khattab wrote on zakah included "from cows one should take the same as from camels." Abu 'Ubaid continues "Others were asked about zakah on cows and the answer was it is the same on camels".

İbn Hazm, kendi senedi ile ez-Zührî ve Katâde'den, ikisinin de Câbir bin Abdullah'tan naklettiğine göre, şöyle demiştir: "Her beş sığırda bir koyun vaciptir; on sığırda iki koyun, on beşte üç koyun, yirmide dört koyun vaciptir." Ez-Zührî şöyle der: "Sığırların zekâtı, yaşlar hariç, develerin zekâtı gibidir. Yani sığır sayısı 25 ile 75 arasında olursa..."

Ibn Hazm reports with his own chain from al Zuhri and Qatadah, both from Jabir bin 'Abd Allah his saying that "in each five cows there is one sheep due, in ten two sheep, in 15, three sheep, and in 20, four sheep due." Al Zuhri says "zakah on cows is like zakah on camels except for the ages. That is, if the number of cows were between 25 and 75

miktarı üzerine düşen zekât bir sığırdır; yetmiş altı ile yüz yirmi arasında iki sığırdır. Yüz yirmiden fazlası için her ek kırk sığır için bir sığır daha vardır. Bize, "her otuz sığırda bir yaşını doldurmuş bir buzağı, her kırk sığırda ise bir sığır vacip olur" şeklindeki ifadenin, Yemen halkı için oranların basitleştirilmesi ve indirilmesinden ibaret olduğu ve sonradan terk edildiği söylendi. "76 İkrime bin Velid'in şöyle dediği de rivayet edilmiştir: 'Daha sonra İkk zekâtı konusunda görevlendirildim ve Allah'ın Resulü (s.a.v.) zamanında zekât veren bazı yaşlılarla karşılaştım.' Onlar görüş ayrılığına düştüler: Bazıları sığırlarda zekâtın develerdeki gibi verilmesini söylüyordu; bazıları her otuz sığırdan bir yaşını doldurmuş bir buzağı alınması gerektiğini, bazıları ise her kırk sığırdan iki yaşını doldurmuş bir sığır alınması gerektiğini söylüyordu." 76 İbn Hazm, kendi senediyle İbnu'l-Müseyyeb, Ebu Kilâbe ve başka bir âlimden, Zührî'ninkine benzer bir görüş naklettiğini bildirir. Ayrıca Ömer bin Abdurrahman bin Hıldeh el-Ensârî'den şöyle dediğini nakleder: "Sığırlarda zekât, yaşlar dışında develerdeki zekât gibidir."77

A. Bu görüş, Ebu Ubeyd'in kendi senedi ile Muhammed bin Abdurrahman'dan rivayet ettiği bir habere dayanmaktadır: "Sığırlardan da deveden alınanın aynısının alınması gerektiği, Peygamber'in zekât mektubunda ve Ömer bin el-Hattab'ın mektubunda yer almaktadır."ﷺ78

A. This opinion is supported by a report of Abu Ubaid with his own chain from Muhammad bin 'Abd al Rahman, "It is in the Prophet's letter on zakah and in the letter of 'Umar bin al Khattab that from cows, one should take the same as from camels."78

Ayrıca bu görüş, Abdürrezzak'ın Ma'mar'dan rivayet ettiğine göre desteklenmektedir. Ma'mar şöyle demiştir: "Semmak bin el-Fadl bana, Peygamber ﷺ'in Malik bin Kuflanis el-Mus'abiyn'e yazdığı bir mektup verdi; ben onda şunu okudum: 've sığırlar üzerinde de deve üzerinde olan (zekât) vardır.'"79

Also, this view is supported by what is reported by 'Abd al Razzaq from Ma'mar, who said, " Sammak bin al Fadl gave me a letter from the Prophet, to Malik bin Kuflanis Al Mus'abiyn, in which I read, 'and on cows is due the same as on camels.'"79

B. Bunun doğruluğu, Zührî'nin naklettiğine göre, bu rivayetin Allah Resûlü'nden (s) gelen en son haber olduğu ve her 30 sığırdan bir yaşında bir dananın alınmasının, başlangıçta Yemen halkına bir lütuf niteliğinde olduğu şeklindeki aktarımla teyit edilmektedir. Bu rivayet mürseldir, ancak önceki söz ve bazı Ashab'ın ifadeleriyle desteklenmektedir.

B. This is confirmed by what is mentioned by al Zuhri that it was the latest report from the Messenger of God (p), and that taking a one-year-old cow of each 30 cows was, at the beginning, a matter of favor for the peoples of Yemen. This report is mursal, but it is supported by the previous saying and by statements from some Companions.

İbn Hazm şöyle yorum yapar: "Eğer mursel bir söz herhangi birinden kabul edilecekse, Zührî'den de kabul edilmeyi hak eder; çünkü o Sünnet konusunda derin bilgi sahibiydi ve Sahâbe'den birçoğuyla görüşmüştür."80

Ibn Hazm comments "If a mursal saying would be accepted from anyone, it deserves to be accepted from al Zuhri because he was well versed in Suunah and met a number of the Companions".80

C. Bu görüş, Bölüm 3'ün başında zikredilen şu hadisteki genel ilkeyle de desteklenmektedir: "Kim sığır sahibi olur da onun hakkını (zekâtını) vermezse, Kıyamet Günü onun (sığırlar) tarafından çiğnenmek üzere yatırılacaktır." Bu metnin, herhangi bir nass veya icma ile getirilen kısıtlamalar dışında, her sayıdaki sığırı kapsayan genel bir metin olduğu ileri sürülmektedir. Ayrıca, her otuz sığırda bir yaşında bir buzağının, her kırkta ise iki yaşında bir dananın vacip olduğunu belirten söz de bu görüşü destekler; çünkü otuzdan az sığırdan zekâtı kaldırmamaktadır. O, yalnızca zekâtın nisabını beyan etmektedir.

İbn Rüşd, yazarını ve delilini belirtmeden bir görüş daha ileri sürer: Her on sığır için bir koyun vacip olur; otuz sığıra ulaşıncaya kadar, otuz sığır için de bir yaşında bir dana vacip olur. Bu görüşü İbn Ebi Şeybe'nin el-Musannaf adlı eserinde Şehr bin Havşeb'e nispet ettiğini görüyorum. Şehr şöyle der: "Zekât, her on sığır için bir koyun, her yirmi sığır için iki koyun ve otuz sığır için bir yaşında bir dana olmalıdır."

Ibn Rushd gives yet another opinion without providing the name of its author nor its argument: On each ten cows there is one sheep due, until they reach 30 cows, on which there is a one-year-old cow due.84 I find that Ibn Abi Shaibah attributes this view to Shahr bin Haushab in his al Musannaf. The latter says "zakah should be one sheep due on each ten cows, two sheep on each twenty cows, and one cow, one year old, on 30

cows."85 Bu, sığırların nisabının, önce zikredilen görüşteki beş sayısına karşılık on olduğu anlamına gelir. İbn Ebi Şeybe bu görüşü desteklemek için herhangi bir delil getirmemektedir. Akla şu da gelebilir: Bu görüş, öldürülen bir kişinin diyetini 100 deve veya 200 sığır olarak belirleyen rivayetle desteklenebilir. Bu rivayet Ömer'e (r.a.) ait olarak nakledildiği gibi, Peygamber'e (s.a.v.) de nispet edilmiştir. Bu da bir devenin iki sığıra denk olduğunu ima eder. Deve nisabı beş ise sığır nisabı on olmalıdır; ve her beş deve için zekât olarak bir koyun gerektiğine göre, her on sığır için de bir koyun gerekmelidir.

cows."85 This means that nisab of cows is ten as compared to five in the previously mentioned opinion. No evidence of support is given by Ibn Abi Shaibah. It may come to mind that this argument can be supported by the saying that estimates the compensation for the loss of life at 100 camels or 200 cows. This is reported as said by 'Umar, as well as linked to the Prophet (p).86 This implies that one camel equals two cows. If nisab for camels is five, that of cows must be ten, and if for each five camels the amount of zakah due is one sheep, there should be one sheep due for each ten cows.

Bu zikredilen görüşlerin tamamını sıraladıktan sonra, bana kalırsa her 30 ve 40 sığırda ödenecek oran hakkında çoğunluğun görüşü, Muaz ve Amr bin Hazm'ın sözlerine dayanması sebebiyle daha ağır basmaktadır. Bununla birlikte, bu iki sözün 30 sığırın altındaki durum hakkında, ne olumsuz ne de olumlu bir bilgi vermediğini, yalnızca zekâtın oranını belirlediğini, nisabını değil, ancak karşıtlık yoluyla ima ettiğini not etmek gerekir. İlginçtir ki İbn Hazm'ın sözü, "Her 40 dinarda (altından) bir dinar vardır" diye devam etmektedir. Âlimlerin çoğunluğu altındaki nisabın 40 değil 20 dinar olduğu konusunda hemfikirdir; bu da bu sözün, zorunlu olarak nisabı değil, zekâtın oranını belirlemek için söylendiğini göstermektedir; zira altındaki oran yüzde iki buçuk, yani kırkta birdir.

After listing all these opinions,87 it seems to ms the view of the majority about the rate on each 30 and 40 cows is the one that carries more weight, on the basis of the saying of Mu'adh and Amr bin Hazm. However, it is notable that these two sayings do not give information about what is below 30 cows, whether negative or positive, but only determine the rate of zakah rather than its nisab, except by contrast. Interestingly enough, the saying of Ibn Hazm goes on to state, "And on each 40 dinars (of gold) there is due one dinar". The majority of jurists agree that nisab on gold is 20 dinar and not 40, which indicates that this saying was given to determine the rate of zakah and not necessarily its nisab, since the rate on gold is two-and-half percent or one-fortieth.

Bu görüş, İbnü'l-Müseyyeb, ez-Zührî ve onların takipçilerinin, sığırda nisabın beş olduğu görüşüyle birleştirilebilir; özellikle de bu görüş, Sahabeden Cabir bin Abdullah'tan rivayet edilen ve Hz. Ömer'in zekâta dair mektubunun bir nüshasında beş olarak belirtilmiş olması ve bazen Peygamber (ﷺ)'in mektubuna da nispet edilmesi nedeniyle güçlüdür. Ebû Ubeyd, bu görüşün halk arasında bilinmediğini söylemektedir; ancak daha önce gösterildiği gibi bu görüş, bir kısım Sahabe ve Tabiîn tarafından bilinmekteydi. Ayrıca, sığır ile devenin kıyasının güçlü olduğu ve İbn Hazm'ın itirazının, bütün kıyasın geçersiz olduğu yönündeki şahsî görüşüne dayandığı, bu nedenle dikkate alınmayabileceği ileri sürülebilir. Âlimlerin çoğunluğu, sahih kıyasın Şeriat'ta bir istinbat kaynağı olduğu ilkesinde birleşmektedir.

It is possible to combine this opinion with that of Ibn al Musayyib, al Zuhri and their group of followers in putting nisab on cows at five, especially since it is put at five in a version of 'Umar's letter on zakah, as a report from Jabir bin 'Abd Allah, a Companion, and is sometimes attributed to the letter of the Prophet (p). Abu 'Ubaid comments that this opinion was not known by people, but it was shown earlier that it was in fact known to a number of Companions and Followers. Additionally, one can argue that the analogy of cows and camels is a strong one and the objection of Ibn Hazm can be disregarded as based on his personal view that all analogy is invalid. The majority of scholars are in accord on the principle that the correct analogy is a source of deduction in Shari'ah.

Koyunlardaki zekât, Sünnet ve icma ile farz kılınmıştır. Sünnetten delil olarak, daha önce zikredilen Ebû Bekir'in talimat mektubunda Enes'in rivayet ettiği şudur: "Doğal olarak otlatılan koyunlara gelince, her kırk koyunda, yüz yirmiye kadar bir koyun zekât olarak vaciptir."

Zakah on sheep is obligating by virtue of Sunnah and Ijma'. In Sunnah, Anas narrates in the letter of instruction of Abu Bakr mentioned earlier that "As for sadaqah on sheep, naturally cost-free pastured, out of each 40 there is one sheep due, up to 120.

Sayı artarsa, 200'e kadar iki koyun vermek gerekir; sayı 300'e kadar bir artarsa üç koyun vermek gerekir. 300'ün üzerinde ise her 100 ilave için bir koyun alınır. Doğal olarak, bedava otlatılan koyunlar 40'tan azsa, bir tane bile olsa, eğer sahibi gönüllü olarak vermek istemezse üzerine zorunlu bir sadaka yoktur. Zekât olarak yaşlı, kusurlu veya koçun alınmaması gerekir; ancak sahiplerinin gönüllü olarak vermesi hariçtir." Benzer ifadeler İbn 'Umar'ın rivayetinde ve diğer birkaç rivayette de yer almaktadır.

If the number increased, then two sheep are due up to 200, and if the number increases by one up to 300, there are three sheep due. If it is above 300,90 then one sheep is taken for each additional 100. If naturally, cost-free pastured sheep are less than 40, even by only one, there is no obligatory sadaqah on it unless the owner wishes to volunteer, As zakah one should not accept the old, the damaged, or the ram except when volunteered by the owners." Similar statements appear in the saying from Ibn 'Umar and in several others.

Fakihler, koyunun zekâtının farz olduğu konusunda icmâ etmişlerdir. Ayrıca "ganem" kelimesinin, koyun ve keçiyi birlikte tek bir mal olarak bir araya getirecek biçimde kapsadığı konusunda da oybirliği bulunmaktadır.91

Jurists unanimously agree that zakah is obligatory on sheep. There is also unanimous opinion that the word "ghanam" includes both sheep and goats in such a way that they are combined together as one item.91

Bu söze göre aşağıdaki tablo çizilebilir:

According to this saying the following table can be drawn:

Altıncı bölümde, zekâta verilmesi gereken hayvanın cinsi, yaşı ve cinsiyeti bakımından nasıl tarif edildiğini ele alacağız.

We will discuss in section 6 the description of what animal should be taken as zakah as for its size, age and sex.

Şeriatın, koyun sayısı arttıkça oranı düşürmesi dikkat çekicidir. Önceki takvimden görülmektedir ki sayı 120'nin üzerine çıktığında oran, ticari mallar, para ve diğer varlıklar üzerindeki olağan yüzde iki buçuk oranına karşılık yüzde bire sabitlenmektedir. Bu indirimin gerekçesi nedir? Bazı çağdaş araştırmacılar92 bu indirimi, şeriatın bu indirimle hayvancılığı teşvik etmeyi amaçladığı savıyla açıklamaya çalışmaktadır; çünkü kırk üzerindeki oran...

It is notable that Shari'ah reduced the rate on sheep as their number increases. From the previous schedule it is observed that as the number grows above 120 the rate stabilizes at one percent in contrast with the usual two-and-half percent on business assets, money and other assests. What is the rationale for this reduction? Some contemporary researchers92 attempt to explain this reduction with the argument that Shari'ah intends to encourage animal breeding by this reduction, since the rate on 40

Koyunda zekât oranı yüzde ikibuçuk olup 200 başta olmak üzere sayı arttıkça oran düşer ve yüzde bire iner. Ancak insanın şu soruyu sorması kaçınılmazdır: eğer bu açıklama doğruysa, neden aynı ilke deve ve sığır gibi diğer hayvanların zekâtında uygulanmamaktadır? Hem deve hem de sığırda oran, büyük sayılarda yaklaşık yüzde ikibuçukta sabitlenmektedir; bu da zekâtın genel oranıyla uyumludur. Yukarıda belirtilen yorum doğruysa, aynı durumun diğer hayvanlar için de geçerli olması gerekirdi.

sheep is two-and-half percent and it regresses at 200, going clean to one percent. But one wonders, if this explanation is correct, why the same is not applied on zakah on other kinds of livestock. The rate on both camel and cows stabilizes around two-and half percent on big numbers, which is consistent with the general rate of zakah. If the above-mentioned interpretation is correct, it should apply to other animals as well.

Bence -Allah en iyisini bilir- sayı arttığında koyun varlığının toplamı, koyunların çoğunun yılda birden fazla doğum yapması nedeniyle birçok kuzu içerecektir. Bu yavrular koyun sayısına dahil edilir, ancak aşağıdaki iki bölümde gösterileceği gibi zekât ödemesi olarak kabul edilmez. Bana öyle geliyor ki adalet, bu sebeple oranda belli bir indirim gerektirir. Oran her 40'ta bir olarak tutulursa ve sürü çok sayıda yavru içerirse, fiilî oran çok daha yüksek olur. İlk 40 için oran yüzde iki buçuktur, çünkü beşinci bölümde açıklanacağı gibi ilk 40'a yavruların dahil edilmeyeceği beklenmektedir.

The way I see it --God knows best-- is that once the number of sheep grows, the total assests of sheep shall contain many baby lambs because most sheep give birth more than once a year, These babies are counted in the number of sheep but not accepted as payment of zakah, as shall be shown in the following two sections. It seems to me that the justice requires certain reduction in the rate for this reason. If the rate is kept at one out of each 40 while the herd contains many babies, the actual rate becomes much higher. As for the first 40, the rate is two-and-half percent because it is expected that babies would not be counted in the first 40, as will be explained in Section five.

Ahmad, Ebu Davud ve en-Nesâî, Süveyd bin Gafle'den rivayet ediyor ki: "Allah Resûlü'nün (ﷺ) zekât memuru bize geldi. Yanına oturduk ve onun şöyle dediğini işittim: 'Emrime göre, emziren hayvanlardan alınmamasını emrettim'.94 Bu, yavru hayvanların zekâta tabi olmadığını gösterir ve bu, önde gelen âlimlerin bir grubunun görüşüdür. Ancak bu sözün senedi tartışmalıdır. Öte yandan Malik, el-Muvatta'da şunu rivayet eder: Ömer, memuru Sufyan bin Abdullah es-Sakafî'ye şöyle demişti: 'Hayvanların içindeki yavruları da sayın, hatta çobanın kucağında taşıdığı yavruları da, ancak bunları zekât olarak kabul etmeyin'.95 Bunu el-Şâfiî ve Ebu Ubeyd de rivayet etmiştir.96 Ömer'in bu rivayeti, önceki rivayetle çelişir ve yavru hayvanların nisaba dahil edildiğini, dolayısıyla zekâta tabi olduklarını gösterir. Fakihlerin bir grubu bu görüşü benimser; öyle ki zekâta tabi hayvanların tamamı yavru olsaydı, bunlardan birinin zekât olarak kabul edileceğine hükmederler.97 Diğerleri ise, zekâtı ödemek için malik olan kişiden dışarıdan daha yaşlı bir hayvan satın alması istenmesi gerektini söylerler.98

Ahmad, Abu Daud, and al Nasa'i report from Suaid Bin Ghaflah that "the zakah commissioner of the Messenger of god (p), came to us. We sat close to him and I heard him saying 'In my instructions it is pleased that I should not take from nursing animals'.94 This indicates that baby livestock are not zakatable, and this is the opinion of a group of leading scholars. But the chain of this saying is contested. On the other hand, Malik in al Muwatta reports that 'Umar told his commissioner, Sufian bin 'Abd Allah al Thaqafi, to "Count the babies in them, even those carried by the shephered in his hands, but do not accept them in payment."95 This is also reported by al Shafi'i and 'Abu Ubaid.96 This report of 'Umar contradicts the previous report and indicates that baby animals are counted in nisab and consequently zakatable. This is what a group of jurists adopt, to the extent that if all the zakatable animals were babies, one of them would be acceptable as payment,"97 though others say the owner should be asked to buy an older animal from outside to fulfil the payment of the zakah.98

Bazı âlimler, Ömer'in rivayeti ile Suaid'in sözünü şöyle telif etmeye çalışırlar: Zekâtı, zekâta tabi hayvanların tamamını yavrular oluşturuyorsa yavru hayvanlara zekât farz kılmamak; Suaid'in sözünün bu duruma uygulandığını, yavruların ise analarıyla birlikte olduğunda sayıya katıldığını söylerler. Ancak bazı fakihler, yavru hayvanların zekâta tabi sürünün toplam sayısına ancak büyük hayvanlar nisabı tamamlıyorsa dahil edileceği görüşündedir. Bu görüş Ebu Hanife, Şafiî, İbn Hazm ve başkalarının görüşüdür. Bana göre bu görüş İslam adaletine en yakın olanıdır ve diğer görüşlere üstün gelir gibi görünmektedir. Örneğin dört yaşlı deveye sahip olan kişiyi zekâttan muaf tutup, beş yavru deveye veya dört yavru koyuna sahip olan kişiden zekât almak adalet ilkesine aykırıdır; çünkü ikincisi birincisinden daha az zengindir. Nisap yalnızca büyük hayvanlarla tamamlandıktan sonra, zekâta tabi toplam sayıyı belirlemede yavru hayvanlar da sayılabilir. Daha büyük miktarlarda ise oran yapısının kendisi esnektir, çünkü miktarları kademelere ayırır ve her kademenin alt ve üst sınırına aynı oranı uygular. Böylece beş deve, dokuz deve ile aynı şekilde bir koyun oranında zekâta tabidir.

Zekât olarak verilebilecek hayvanlar için bazı şartlar gereklidir. Bunlar şunları kapsar:

A few conditions are required of the animals that can be paid as zakah, which include:

1. Kusur ve hasardan arınmış olma. Hayvan hastalıktan, kemik kırığından, yaşlılıktan ve doğuştan ya da sonradan oluşan kusur veya hasarlardan arınmış olmalıdır. Kur'an-ı Kerim şöyle buyurur: {Ve sizin de gözünüzü kapatmadan almayacağınız kötü şeyleri Allah yolunda vermeyi düşünmeyin.}100 Peygamber ﷺ de şöyle buyurmuştur: "Yaşlı ya da kusurlu bir hayvan verilmemelidir; bağışlamak isteyen biri gönüllü olarak vermek istemedikçe, zekât toplayan kişi de koç kabul etmemelidir." Bu, Enes'ten rivayet edilen hadisin bir parçasıdır. Hasarlı hayvanların zekât olarak kabul edilmesi fakirlere ve hak sahibi diğer kimselere adil değildir; bu, mal sahibini kayırmak anlamına gelir ki bu da uygun değildir.

1. Free of defects and damage. The animal should be free of illness, bone fracture, old age, or birth and accidental defects or damages. The Qur'an says "and do not aim at getting anything which is bad, in order that out of it ye may spend "100 and the Prophet (p) states "and one should not give an old or defective animal, nor should a collector accept a ram unless the payer wishes to volunteer it". This is part of the saying from Anas. Accepting damaged animals as zakah payment is not fair to the poor and other deserving recipients; it is a bias in favor of the owner, which is improper.

Kusur ya da zarar tanımına gelince, çoğunluk bunun satış akitlerinde kullanılan tanımla aynı olduğu görüşündedir; ancak bazıları, kurbanlık olarak kabul edilmeyen her şeyin zekât olarak da kabul edilmeyeceğini söyler.l0l Bunun dışında bir istisna da belirtilmelidir: Zekâtı verilecek bütün hayvanların aynı kusur ya da zarara sahip olması durumunda, örneğin ortak bir hastalık nedeniyle, kusurlu ya da zarar görmüş bir hayvanın zekât olarak kabul edilebileceği durumdur. Bunun sebebi, zekât hükmünün, zekâta tabi olan kişiden sahip olduğu mallardan ödeme istemesi, zekât ödemek için sırf bunun için dışarıdan iyi bir hayvan satın almaya zorlamamasıdır.l02

As for the definition of defect or damages, the majority are of the view that it is the same definition used in sales contracts, though some say that anything not accepted for sacrifice is not accepted as zakah.l0l One should mentions unique case where a defected or damaged animal is accepted as zakah, which is if all the animals being zakated have the same defect or damage, such as a common disease. This is because the ordinance of zakah asks payment from what the zakatable person owns without forcing him or her to purchase from outside a good animal only for the payment of zakah.l02

Hayvanlarda Zekât 101

4. Ortalama Zekât memuru, borçlu olunan hayvanların en iyisini ya da en kötüsünü almamalı; ortalamasını almalıdır. İbn Abbas'ın rivayet ettiğine göre Peygamber ﷺ, Muâz'a şöyle buyurmuştur: "İnsanların malının en iyisinden kaçın ve mazlumun duasından sakın, çünkü onunla Allah arasında hiçbir perde yoktur." İbn Ebi Şeybe, Peygamber ﷺ'in zekât olarak toplanan develer arasında seçkin bir dişi deve gördüğünü bildirir. Peygamber ﷺ buna çok kızdı ve memura, "Bu nedir?" dedi. Memur, "Onu daha düşük kaliteli iki deveyle değiştirdim" diye cevap verdi. Peygamber ﷺ, "O hâlde sorun yok" buyurdu.115

4. The average The zakah collector should not take the best or the worst in quality, but the average of the animals owed. Ibn 'Abbas narrates that the Prophet (p) said to Mu'adh, "Avoid the best of people's wealth, and be fearful of the prayer of the oppressed, for there is no curtain between it and God." Ibn Abi Shaibah reports that the Prophet (p) saw among the camels collected as sadaqah, an excellent she-camel. He was furious at the collector and said, "What is this?" The collector answered "I exchanged it for two lesser quality camels". The Prophet said, "Then it is all right."115

Bu, esas olarak zekâtın iki taraf, yani verenler ve alanlar için adil olmasına dayanır; en iyisini ya da en kötüsünü almak, taraflardan birini kayırmak anlamına gelir. Yine de hayvanın sahibinin tercihine bağlı olarak değer esas alınarak en iyinin ya da en kötünün alınabileceği açıktır. Ebû Dâvûd, kendi senedi ile Peygamber (s.a.v.)'den şöyle rivayet eder: "Bunları yerine getiren kimse imanın tadını alır: Yalnız Allah'a ibadet etmek, Allah'tan başka ilah olmadığını bilmek, malının zekâtını gönül hoşnutluğuyla, her yıl vermek... ve yaşlı, hasta veya yavru hayvanı ya da az süt veren kusurlu hayvanı değil, malının ortalamasından vermek. Allah sizden malınızın en iyisini vermenizi istemez, en kötüsünü vermenizi de emretmez."116 Zekât olarak, toplayıcı yavrularını emziren hayvanı, gebe hayvanı, koyunun koçunu ya da zekât verenin ailesinin etine ihtiyaç duyduğu hayvanı almamalıdır.117 Mâlik, el-Muvatta'da Âişe'den şöyle rivayet eder: Ömer bin el-Hattâb, sadaka olarak alınmış koyunların yanından geçti ve büyük memeli bir koyun görüp sordu: "Bu koyun nedir?" Kendisine, "Sadaka olarak alınmış bir koyun" denildi. Şöyle dedi: "Sahipleri onu gönül hoşluğuyla vermedi. Öyleyse insanları geri dönmeye zorlamayın ve Müslümanların malının en iyisini almayın."118

This is essentially because zakah is based on fairness to the two parties, payers and recipients, and taking the best or the worst means favoring one of them. However, it is obvious that the worst or the best can be taken on the basis of value at the option of the livestock owner. Abu Daud reports, through his own chain, from the Prophet (p) "There are three things, which whoever fulfills them will taste the sweetness of faith: to worship God alone, realizing that there is no deity but God, to give zakah on your wealth with your soul pleased at paying it year after year... and to give not the old, or the ill or the baby, or the defective animal that give little milk, but to give from the average of your wealth. God does not ask you to give the best of it, nor does He ordain you to give the worst of it."116 As zakah payment, the collector must not take the animal that nurses babies, nor pregnant animals, nor the ram out of sheep, nor the animal that is meant to provide meat for the household of the zakah payer.117 Malik reports in al Muwatta from 'Aishah that 'Umar bin al Khattab passed by the sheep taken as sadaqah, and saw one with big udders and asked, "What is this sheep? "He was answered, "One taken as sadaqah." He replied, "Its owners did not give it pleasantly, so do not force people to turn back, and do not take the best of the wealth of Muslims."118

Hayvan sahipleri, masraflarından tasarruf etmek için hayvanlarını bir araya toplamaları yaygındır. Toplanmış olan bütün hayvanlar, nisabın ve zekât oranının belirlenmesinde tek bir birim olarak mı ele alınmalı, yoksa her sahip için ayrı ayrı mı değerlendirilmelidir?

It is common for livestock owners, to put together their cattles in order to save on overhead expenses. Should all gathered livestock be treated as one unit in determining the nisab and rate of zakah? or should they be considered for each owner alone?

Bu soruyu ele alırken iki temel ortak hayvancılık biçimi olduğuna dikkat etmek gerekir. Birincisinde mülkiyet ayrı tutulur ve belirli masraflar paylaşılır; ikincisinde ise hayvanlar ortakların ortak mülkiyetindedir. İkinci biçimde her ortağın payı sayı olarak belirlenmez, yalnızca toplam içindeki bir oran olarak belirlenir; birincisinde ise her kişinin kendi hayvanları ayrıca belirlenebilir durumdadır. Bu iki ortaklaşa yatırım biçiminin zekâta tabi olma açısından aynı sonuçları doğurması gerekmez.

To deal with this question one should note that there are two leading forms of collective breeding. One involves keeping the ownership separate and sharing in certain expenses, and the other is when the cattle is owned commonly among the partners. In the latter form, the share of each owner is not determined in number but only as a proportion of the total, whereas in the former each person's own animals are distinguished. These two forms of investing together need not have the same effect on zakatability.

İbn Rüşd, Bidayetü'l-Müctehid'de fakihlerin görüşlerini şu şekilde özetler:

Ibn Rushd in Bidayat al Mujtahid, summarizes the views of jurists according to the following:

Çoğu fakih, hayvanların karıştırılmasının zekâta tabi olma durumunu etkilediği görüşündedir; ancak Ebu Hanife ve talebeleri bunun dışındadır. Onlar, hayvanların birbirine karıştırılmasının ne nisaba ne de uygulanacak orana herhangi bir etkisi olmadığına inanırlar. Malik, eş-Şafiî ve çoğu fakih, hayvanlarını birbirine karıştıran hayvan yetiştiricilerinin tek bir sahibi gibi değerlendirildiği konusunda hemfikirdir. Ancak bu fakihler iki noktada ayrılırlar: nisabın belirlenmesi ve etkili karıştırmanın tanımı.

Most jurists view mixing animals as affecting the zakatability except for Abu Hanifah and his disciples, who believe that mixing together of animals does not have any effect on nisab or on the applicable rate. Malik, al Shafi'i, and most jurists agree that the group of breeders who mix their cattles together are treated as if they were one owner. Those jurists however differ in two areas: the determination of nisab and the definition of effective mixing together.

Müslümanlar arasında, kişisel binek olarak, kişisel yüklerin taşınması için ve Allah yolunda savaşmak amacıyla sahip olunan atların, doğal yollarla otlatılsalar da çiftliklerde yemlenseler de zekâttan muaf olduğu üzerinde icmâ vardır; çünkü bunlar kişisel ve ev halkının kullanımı içindir ve kişisel ihtiyaçları aşan, artan bir mal değildir.126 Öte yandan, Zâhirîler dışında bütün Müslümanlar, at tüccarlarının sahip olduğu ticaret malı olarak tutulan atların, doğal yollarla otlatılsalar da elle yemlenseler de zekâta tabi olduğu konusunda ittifak etmişlerdir; ticaret malı olmak üzere hazırlanan atlar, diğer ticaret varlıkları gibi birer emtiadır.127 Ayrıca, yılın çoğunda sahipleri tarafından yemlenen ve önce sayılan amaçlardan hiçbiri için sahip olunmayan atların zekâttan muaf olduğu da üzerinde icmâ edilmiş bir husustur; çünkü çoğunluk âlimlerine göre hayvanların zekâta tabi olması için serbest ve doğal otlatılmaları şarttır.128

It is agreed upon among Muslims that horses owned for the purpose of personal riding, carrying personal loads, and fighting for the sake of God are exempt whether they are naturally pastured or fed in ranches, because they are for personal and household use and are not growing assets in excess of personal needs.126 On the other hand, all Muslims except Zahirites have agreed that horses used as business inventory owned by horses' merchants, are zakatable whether they are naturally pastured or manually fed on the grounds that horses designed for business inventory are commodities, like other business asset.127 It is also agreed upon that horses that are fed by owners most of the year, which are not owned for any of the previously mentioned purposes, are exempt from zakah, because natural free pasturing is a condition for zakatability of animals, according to the majority of scholars.128

Doğal olarak masrafsız otlatılan, üreme ve büyütme amacıyla tutulan atların zekâta tabi olup olmadığı konusunda iki görüş vardır. Ebû Hanîfe, sahip olunan atların hepsinin erkek olmaması şartıyla bunların zekâta tabi olduğunu düşünmüştür; çünkü hepsi erkek olursa üreme gerçekleşemez.129 Fakihlerin çoğunluğu ise bu atları zekâttan muaf görmektedir. Bu görüş, İbnu'l-Munzir tarafından Ali'den, İbn Amr eş-Şa'bî'den, Ata'dan, el-Huseyn el-Abdî'den, Ömer bin Abdulaziz'den, es-Sevrî'den, Ebû Yûsuf'tan, Muhammed'den (Ebû Hanîfe'nin iki talebesi), Ebû Sevr'den, Ebû Haysame'den ve Ebû Bekir bin Şeybe'den rivayet edilmiştir. Bazıları bu görüşü Ömer'e, Malik'e, el-Evzâî'ye, el-Leys'e ve Dâvûd'a nispet etmektedir.130

There are two opinions on the zakatability of naturally cost-free pastured horses that are designated for breeding and growth. Abu Hanifah believe they are zakatable, provided that not all horses owned are males since in this case they cannot breed.129 The majority of jurists consider these horses exempt from zakah, and this is narrated by Ibn al Mundhir from 'Ali, Ibn 'Amr al Sha'bi, 'Ata, al Husain al Abdi, 'Uamar bin 'Abd al Aziz, al Thawri, Abu Yusuf, Muhammad (the two disciples of Abu Hanifah) Abu Thawr, Abu Khaithamah, and Abu Bakr bin Shaibah. Others attribute this opinion to 'Umar, Malik, al Awza'i, al Laith and Daud.130

1. İki sahih kitapta ve başkalarında Ebu Hureyre'den rivayet edilmiştir ki Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Müslümanlara, kölelerinde ve dişi atlarında zekat farz değildir."131 Bu muafiyet, otlatılan ya da otlatılmayan, dişi ya da erkek bütün atları kapsar, çünkü hüküm geneldir.

1. It is reported in the two correct books and in others from Abu Hurairah that the Prophet (p) said " There is no sadaqah obligated on Muslims on their slaves and mares."131 This exemption includes all horses, naturally pastured or not, female or male because it is general.

2. Ahmed, Ebu Davud ve et-Tirmizi'nin, Ali'den, Peygamber'den (ﷺ) naklettiği rivayet

2. The report of Ahmad, Abu Daud, and al Tirmidhi from Ali from the Prophet (p)

"Atlar ve köleler için sadaka borcunu sizden affettim. Gümüş paranın her 40'ında bir dirhem sadaka verin."132

"I waived for you sadaqah on horses and slaves. Pay sadaqah on silver money, one dirham for each 40."132

3. Peygamber'in (s.a.v.) uygulamalarında, deve, sığır ve koyunda zekât alınmasına rağmen atlardan zekât toplandığına dair bir örnek yoktur. Resulullah, Kur'an'da bildirilen yükümlülüğün ayrıntılarını açıklayan kişidir ve onun sözü ile fiili, atların zekâta tabi olmadığını göstermektedir.

3. The actions of the Prophet (p) did not include collecting zakah on horses, even though it was collected on camels, cows and sheep. The Messenger is the one who gives the details of the obligation outlined in the Qur'an, and his word and deed indicate that horses are not zakatable.

4. Bunlar ayrıca, zekâta tabi hayvanların açıkça atlardan çok farklı olduğunu ve atların, bu farklı hayvan türlerinin kullanım amacı ve sahiplenilme nedenlerindeki temel farklılıklar yüzünden kıyasla zekâta tabi kılınamayacağını ileri sürerler. Atlar savaşta kullanılmak, bu dini yaymak ve düşmanlara karşı savunma için edinilir; bu yüzden insanlar bu amaçlarla onları edinmeye ve beslemeye teşvik edilmelidir. Allah, {Onlara karşı gücünüzün yettiği kadar kuvvet ve savaşa hazır beslenmiş atlar hazırlayın} der. Savaş atları, silahlar ve diğer savaş araçları gibi savaş donanımıdır; ticaret malı olarak kullanılmadıkları sürece zekâta tabi değildirler.134

4. They also argue that livestock that are zakatable are obviously very different from horses and that horses cannot be made zakatable by analogy because of the basic differences in use and in the purpose of owning these different kinds of animals. Horses are obtained for use in fighting, in establishing this religion, and in defense against enemies, so people should be encouraged to obtain them and keep them for such purposes. God says "Against them make ready your strength to the utmost of your power, including seeds of war.133 Horses of war are fighting equipment, like weapons and like other fighting tools are not zakatable as long as they are not used as a commodity for trade.134

Ebu Hanife, at sürülerinin zekâta tabi olduğuna inanmaktadır ve bu görüşünü şu delillerle destekler:

Abu Hanifah, who believes that naturally pastured horses are zakatable, provides the following arguments:

Öncelikle, el-Buhârî, sahih derlemesinde Ebû Hureyre'den rivayet eder ki Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Atlar, bir kimse için sevap kaynağıdır, bir başkası için rızık kaynağıdır, bir diğeri içinse günah kaynağıdır. Atları kendisi için sevap kaynağı olan kişi, Allah yolunda savaşmak için at besleyen, onu savaşta binmek veya başkasına savaşta binmesi için vermek üzere besleyendir. Sevap kaynağı olmalarının sebebi budur. Kendisi kullanmak için, başkalarına muhtaç olmamak adına at besleyen ve atlar üzerindeki Allah'ın hakkını ya da insanların sırtlarına binme hakkını unutmayan kişi için ise atlar rızık kaynağıdır. Atları övünmek için ve İslam'ın mensuplarına karşı savaşmak amacıyla besleyen kişi için ise atlar günah kaynağıdır."135 Bu hadis, atlar üzerinde Allah'ın bir hakkının bulunduğunu, bunun zekât ve sırtlarına binme hakkı olduğunu gösterir.136 Diğer fakihler ise atlar üzerindeki hakkın, atların savaşta kullanılması olduğunu savunmuşlardır.137

Firstly, al Bukhari reports in his correct collection from Abu Hurairah that the Prophet (p) said "Steeds are for a person a source of reward, for another they are a source of sustenance, and for yet another they are a source of sin. He for whom they are a source of reward is the man who owns horses for the purpose of fighting for the sake of God, to ride it in battle or to give it to someone else to ride in battle. That is why they are a source of reward. For one who keeps horses for personal transportation so he does not need others, and does not forget God's right on the horses or the right of people to be given lifts on their backs, they are source of sustenance. And for the person who keeps steeds as a matter of pride and to fight against the people of Islam, they are a source of sin."135 This saying indicates that there is a right of God on horses, zakah and giving lifts on their backs.136 Other jurists argue that what is meant by the right on horses is the use of horses in fighting.137

Ikinci olarak, Cabir'den Peygamber ﷺ'den rivayet edilmiştir: "Serbest otlayan her dişi at için bir dinar ya da on dirhem vardır." Bunu ed-Daraku̇tni ve el-Beyhaki rivayet etmiş ve ikisi de bu hadisi zayıf saymıştır. Bu sebeple çoğu fakih, bunun atların zekâttan muaf tutulduğuna dair sahih sözün karşısında duramayacağını ileri sürmüştür: "Müslümanın kölelerinde ve dişi atlarında zekât yoktur." Üçüncü olarak, kıyas yoluyla deve ile benzerlik kurulur: Her ikisi de çoğalan ve faydalı hayvanlardır ve her ikisinde de zekâta tabi olmanın şartı olan serbest, masrafsız otlatma gerçekleşmektedir. Atlar ile diğer hayvanlar arasında ileri sürülen farklar, hayvan türleri arasındaki farklardan fazla değildir, çünkü her hayvanın kendine özgü nitelikleri vardır. Nitekim deve ile koyun arasında da birçok fark vardır, ama ikisi de zekâta tabidir. Ebu Hanife bu delile şu gerekçeyle dayanmaktadır: Zekâtın farz kılınmasının illeti akılla anlaşılabilen bir husustur, yalnızca bir ibadet meselesi değildir. Bu illet, büyüme ya da büyüme potansiyelidir ve başka bir malda bu büyüme mevcut olduğunda, zekâta tabi olma hükmü de o mala teşmil edilmelidir.

Ebu Hanife atlar için bir nisap belirlemez. Ed-Durrü'l-Muhtâr'ın yazarı şöyle yazar: "Ebu Hanife'nin atlar için nisap tahmin etmediği bilinen bir husustur; bu konuda ondan bize ulaşan bir rivayet yoktur."146 İbn Âbidîn, şerhinde el-Kahastânî'nin şöyle dediğini nakleder: "Kimileri nisabı üç, kimileri ise beş olarak belirtmiştir."147 Beşin tahmininin, develerdeki nisapla benzerliği sebebiyle daha doğru olduğu görünmektedir. Beş sayısı nisaplarda sıkça kullanılır. Nisap beş devedir, beş ukiyye gümüştür [200 dirheme eşittir] ve beş vesk tahıldır.

Abu Hanifah does not determine a nisab for horses. The author of al Durr al Mukhtar writes "It is best known that Abu Hanifah does not estimate nisab for horses; we have no report from him about that."146 Ibn 'Abidin in his commentary quotes al Qahastani as saying "Some indicate nisab at three and others indicate it at five."147 It seems that the estimation of five is mare correct because of its similarity to that of camels. The number five is often used in nisab . nisab is five camels, five 'uqiyyah of silver [equals 200 dirhams] and 5 wasq of grain.

İbn Abidin, Ebu Hanife'den naklen oranın şöyle açıklandığını belirtir: Arap atlarının sahiplerine, her bir at için bir dinar ödemek veya atlarını değerleyip yüzde 5 ödemek seçeneği tanınır.

The rate is explained by Ibn Abidin from Abu Hanifah: Owners of Arabian horses are given the choice of paying one dinar on each or evaluating their horses and paying 5

Her 200 dirhem değeri için (dirhem cinsinden) — oran yalnızca yüzde iki buçuktur. Arap olmayan atlarda ise yalnızca değer dikkate alınır.148

dirhams for each 200 dirhams of value - the rate is just two-and-half. For non-arabian horses, only the value is considered.148

Bu iki delili tartıştıktan sonra bana öyle geliyor ki Resulullah (s.a.v.), atlar üzerindeki zekâtın varlığını açık bir şekilde ne nefyetmiş ne de açıkça farz kılmıştır. Ebû Hureyre'nin, "Müslümanın kölesi ve dişi atında sadaka yoktur" sözü, kişisel binek olarak kullanılan ve savaşta binilen at dışında hiçbir şeye değinmemektedir. Bu açıklama, Zeyd bin Sabit ve İbn Abbas'ın, kendisine doğru bir şekilde nakledilen yorumlarıyla desteklenmektedir. Hadisteki "kölesi ve dişi atı" ifadesinin kendisi de bu anlamı işaret ediyor gibidir. Ayrıca, Zâhirîler dışında fakihler arasında icmâ ile, atların ve kölelerin ticaret malı olarak bulundurulduğunda zekâtın farz olduğu konusunda görüş birliği vardır. Ebû Hureyre, metinlerin lafzına bağlı kalmaya meyilli biriydi ve kesin hafızasıyla sahabe arasında tanınırdı; ancak Zeyd ve İbn Abbas gibi tahlil edip ayrıntılandırma konusunda bir şöhreti yoktu. Ali'den nakledilen, "Atlar ve köleler üzerindeki sadakayı sizin için affettim" sözünü ise ed-Dâraḳutnî, sözün Ali'de bittiği ve Peygambere bağlanmadığı durumda sahih görmüştür. Ed-Dâraḳutnî'nin bu tür konularda uzman olduğu bilinmektedir. Ancak "sizin için affettim" ifadesi, bu malların prensip olarak zekâta tabi olması gerektiğini, fakat Peygamberin (s.a.v.) belli bir sebepten dolayı bunların zekâtını affettiğini ima etmektedir. Bu sebep, savaş atlarına duyulan zaruri ihtiyaç ya da atların Arabistan'da önemli bir servet kalemi olmaması olabilir.

After discussing the two arguments, it seems to me that the Messenger (p) did not negate the existence of zakah on horses in a clear way, but neither did he obligate it clearly. The saying from Abu Hurairah, "There is no sadaqah on a Muslim's slave and mare" does not touch on anything other than the horse used for personal transportation and as a mount for war. This explanation is supported by the interpretation from Zaid bin Thabit and 'Abbas, correctly reported to him. The very words "His slave and his mare" in the saying seem to indicate this meaning. Also, that it is unanimous by Ijma' among jurists -- except Zahirites-- that zakah is obligatory on horses and slaves when they are part of business inventory. Abu Hurairah was inclined to hold to the letters of texts, and was known among the Companions for his precise memory, and did not have a reputation of analyzing and elaborating like Zaid and Ibn 'Abbas. The saying from 'Ali, "I have waived for you the sadaqah on horses and slaves" is noted by al Daraqutni as correct when it ends at 'Ali and is not linked to the Prophet. It is well known that al Daraqutni is the expert on such matters. However the words "waived for you" imply that these assets should be in principle zakatable but the Prophet (p) waived the zakah are them for certain reason.l49 This could be the desperate need for steeds of war or the fact that horses were not a substantial item of wealth in Arabia.

Fıkhu'z-Zekât (Cilt I), Dr. Yusuf el-Karadâvî 108

Figq al Zakah (Vol. I), Dr. Yusuf al Qardawi 108

Önceki tartışma, bu önemli noktayı ele almak için birkaç paragraf ayırmamızı gerektiriyor. Hz. Peygamber'in (s.a.v.) bir sözünü değerlendirirken, o sözün çevresindeki koşullara ve konusuna her zaman bakılmalıdır; söz, geçici, siyasi, ekonomik, askeri veya idari meselelerle mi ilgilidir, yoksa İslami yaşam tarzının ilkeleriyle mi ilgilidir, bu ayırt edilmelidir. Bazen başka bir metin, özel bir geçici uygulamanın kalıcı bir ilkesini gösterebilir veya benzer olaylar farklı şekillerde ele alınmış olabilir; bu da söz konusu muamelenin dini değil, geçici olduğuna işaret edebilir.

The previous discussion leads us to devote a few paragraphs to deal with this important point. One should always look at the circumstances that surround a statement made by the Prophet (p) and the subject matter of the saying to see whether it relates to temporal, political, economic, military, or administrative affairs, or to the principles of the Islamic way of life. There may exist sometimes another text that indicates the enduring principle of a special temporal application, or similar events may have been differently treated, which indicates this treatment may be temporal rather than religious.

Al-Qarafi, al-Ihkam'ında şöyle bir örnek verir: "Bir düşman askerini öldüren kişinin, onun üzerindeki eşyası ona aittir" sözü hakkında. Malik, bunun Peygamber ﷺ'in bir devlet başkanı olarak verdiği bir karar olduğunu ve genel bir kural olmadığını söyler. İslam devletinin yöneticileri bir savaşın başında böyle bir düzenleme ilan ederlerse, o zaman bu uygulanır; aksi halde, savaş ganimetlerinin Kur'an'ın Enfal suresindeki metne göre dağıtılacağı genel ilke geçerliliğini korur. Malik bu görüşünü desteklemek için şu delilleri ileri sürer:

An example is give by al Qarafi in his al Ihkam about the saying "One who kills an enemy soldier shall have his personal property". Malik says this is a decision by the Prophet (p) as a head of state and is not a general rule. If the leaders of the Islamic state declare such a regulation at the beginning of a war, then it should apply, but otherwise, the general principle that war booty is distributed according to the text of the Qur'an in sura eight (al Anfal) remains applicable. Malik gives the following arguments to support this view:

1. Enfal suresindeki ganimetlerin dağıtımına dair ayet, bu söze aykırıdır.

1. The verse about the distribution of war booties in sura (al Anfal) contradicts this saying.

2. Böyle bir düzenleme, savaşçıların niyetlerine müdahale edebilir ve bu niyetleri Allah rızası için olmaktan uzaklaştırıp düşmanın malına göz dikme arzusuna çevirebilir. Note: the rules say to write the Turkish word for God, never "Allah", so the correct rendering is: 2. Böyle bir düzenleme, savaşçıların niyetlerine müdahale edebilir ve bu niyetleri Tanrı rızası için olmaktan çıkarıp düşmanın malına duyulan arzuya yöneltebilir.

Bu bölüm, kâr amacıyla otlatılan, doğal olarak masrafsız beslenen evcil hayvanların genel durumunu ele almaktadır. Zekâtı bu tür bütün hayvanlara genelleştirebilir miyiz, yoksa zekât daha önce zikredilen dört türle mi sınırlıdır ve bütün evcil hayvanları mı kapsar? Günümüzün önde gelen İslam ilimleri profesörlerinden bazıları, Muhammed Ebû Zehra, Abdulvehhâb Hallâf ve Abdurrahman Hasan dahil, Hz. Ömer'in uygulamasından kıyas yapılabileceği sonucunu çıkarmaktadır.

This section deals with the general case of naturally cost-free pastured domestic animals maintained for profit. Can we generalize the case of zakah on all such animals or not? In other words should zakah be restricted to the four previously mentioned species or should it include all domestic animals? Some of today's leading professors of Islamic studies, including Muhammad Abu Zahra, 'Abd al 'Wahab Khallaf, and 'Abd al Rahman Hasan, deduct from the practice of 'Umar that one can apply analogy on zakah.

Ömer bin el-Hattab, atların değerli mallar haline gelmekte olduğu gerekçesiyle, kıyas yoluyla atlar üzerinde zekât farz kılmıştır. Bu görüşü, kıyasın uygulanmasında üstat sayılan Ebu Hanife de desteklemektedir. Atlar üzerinde zekât farz kılmayanlar, bunu kıyası inkâr ettikleri için yapmazlar; aksine, hayvanların yenilebilir olmasını zekâta tabi olmalarında önemli bir illet saymaları sebebiyle, yenilebilir olmayan atlara zekâtın teşmil edilmesini kabul etmezler. El-Mugni'nin müellifi şöyle yazar: "Atların hayvanlarla kıyaslanması doğru değildir; çünkü hayvanlar, sütünden ve etinden yararlanılan ve kurban olarak kullanılabilen artan (nemalı) mallardır." Âlimlerin çoğunluğu ise zekâtın farz olmasının sebebini yalnızca artma (nemâ) vasfı olarak görmez.

'Umar bin al Khattab obligated zakah on horses by analogy, on the grounds that horses were becoming valuable assets. This is upheld by Abu Hanifah, the master in the application of analogy. Those who do not obligate zakah on horses do not do so in denial of analogy, but because they consider the edible character of livestock an important reason for their zakatability. Since horses are not edible, they refuse to extend zakatability to horses. The author of al Mughni writes "The analogy of horses and livestock is incorrect, because the latter are growing wealth that is used for milking and meat and can be used for sacrifice." The majority of scholars does not consider the character of growth alone the reason for zakatability.

Bu üç hoca şunu ekliyor: Eğer Hakim Halife Ömer büyümeyi zekâtın farz olması için temel şart saymışsa ve Ebu Hanife de onu izlemişse, o zaman bu hükmü diğer hayvanlara da genişletebiliriz ve büyüyen, doğal olarak ve masrafsız otlatılan tüm hayvanların, nisaba ulaştıklarında, yani yirmi dinara denk olan asgari miktara ulaştıklarında, yüzde 2,5 oranında zekâta tabi olduklarını ilan edebiliriz. Nisap, altına göre belirlenir; çünkü Ömer atların değerlendirilerek zekâtlarının hesaplanması ilkesini kabul etmiştir ve bugün değer altın üzerinden tahmin edilmektedir.158

Bu bölümün önceki kısımlarındaki tartışma uzun sürmüştür; çünkü Şeriat, hayvanlar üzerindeki zekâta ilişkin, zekâtın diğer alanlarında pek ayrıntılı olmayabilecek birçok ilke ve hüküm koymaktadır. Ayrıca bu konunun uzun incelemesi, zekâtın özünü genel olarak anlamak için büyük fayda sağlayacak önemli ilkeleri ortaya çıkarmaktadır. Bunlar arasında şunlar yer almaktadır:

The discussion in the previous sections of this chapter has been lengthy because Shari'ah itself dictates many principles and rulings about zakah on livestock that may not be as detailed in other areas of zakah, and because the lengthy analysis of this issue uncovers important principles that will be of great benefit in understanding the essence of zakah in general. Among these principles are the following:

1. Zekât, bir ibadet olmakla birlikte, İslam devleti tarafından denetlenen bir kamu kurumudur. Zekât memurlarının atanması ve görevlendirilmesi, İslam devletinin görevidir.

1. Zakah, although a worship, is also a public institution supervised by the Islamic state. Appointing and sending zakah commissioners is the duty of the Islamic state.

2. Zekât hükümleri, bir yandan fakirlerin ihtiyaçlarını, diğer yandan zenginlerin menfaatlerini dengeler; öyle ki küçük miktardaki servetler zekâttan muaf tutulur ve zekât olarak yalnızca orta kalitedeki mallar kabul edilir.

2. Zakah regulations balance the concerns of the poor on one hand and the interests of the rich on the other hand, so that small quantities of wealth are exempted from zakah and average quality assets only are accepted as zakah payment.

3. Bir varlığın pahalı bakım masrafları, o varlık üzerindeki zekâtı azaltır ya da tamamen düşürür. Bu nedenle, önde gelen fakihlerin çoğunluğu, manuel olarak yemlenen hayvanların zekâttan muaf olduğunu düşünür; çünkü bunların sahibine sağladığı kazanç kadar masrafı da vardır.

3. The expensive upkeep of an asset reduces zakah or waives it on that asset. For that reason, the majority of leading jurists consider manually fed animals exempt from zakah on the ground that they cost as much as they profit the owner.

4. Büyüyen bir malın kâr amacıyla kullanılmasından kişisel kullanıma dönüştürülmesi, çoğunluk âlimlere göre, sulama, ziraat ve kişisel yük taşıma için kullanılan sığır ve develer bakımından zekâttan muaf tutar.

4. A transformation of a growing asset from its use for profit to personal use exempts it from zakah, according to the majority of scholars with regard to cows and camels used for watering, cultivation, and carrying personal loads.