Yazar Tanıtımı
Author Introduction
Hamd Allah'a, Allah'ın Resulü'ne, onun ailesine, ashabına ve onun hidayetine uyanlara salat ve selam olsun. İslam'ın beş rüknünden zekât, sosyal ve mali yönü olan rükündür. Tevhid (Allah'ın birliğine inanma) ve namaz ile birlikte zekâtı yerine getiren kişi Müslüman olur. İslam toplumunun bir üyesi olarak, Kur'an ayetinin belirttiği gibi Müslümanların kardeşliğini ve bağlılığını hak eder: {Eğer tövbe eder, namazı kılar ve zekâtı verirlerse, o zaman onlar dinde kardeşlerinizdir.}
Praise be to God and prayer and peace on the messenger of God, his family, his companions, and those who follow his guidance. Out of the five pillars of Islam, Zakah is the socio-financial one. By performing zakah along with tawhid (belief in the oneness of God) and establishing prayers a person becomes Muslim. As a member of the Muslim community he or she deserves the brotherhood and allegiance of Muslims, as indicated by the Qur'anic verse "but if they repent, establish prayers, and practice zakah they are your brethren in faith".
Zekât genellikle namaz gibi İslam'ın ibadetleri arasında anılmasına rağmen, aslında İslam'ın sosyo-ekonomik sisteminin bir parçasıdır. Bu nedenle zekât her zaman "İslam Toplumunun Mali ve Siyasi Meseleleri" başlığı altında incelenir. Dolayısıyla Müslüman alimlerin zekâtın ayrıntılarını her yönüyle analiz etmeye istekli olmaları şaşırtıcı değildir.
Even though zakah is usually mentioned with the methods of worship of Islam, such as prayer, it is in fact a part of the socio-financial system of Islam. For that reason it is always studied under the heading of Financial and Political Issues of the Islamic Society. Therefore, it is no wonder that Muslim scholars are eager to analyze the details of zakah from all angles.
Açıklayıcı Konular:
Explanatory Issues:
Kur'an müfessirleri, zekâtla ilgili âyetleri; Bakara suresinin 267. âyeti, En'âm suresinin 242. âyeti, Tevbe suresinin 34, 60 ve 103. âyetleri ile diğer birkaç âyeti inceleyip açıklamaktadırlar. Müfessirler arasında ahkâm (Kur'an'ın hükümleri) alanında uzmanlaşanlar, örneğin Ebû Bekr er-Râzî, el-Cessâs, Ebû Bekr İbnü'l-Arabî ve Ebû Abdullah el-Kurtubî, zekât âyetlerinin açıklanmasına ayrıntılı katkılarda bulunmuşlardır.
Commentators on the Qur'an study and explain the verses about zakah including verse 267 in Sura al Baqarah, verse 242 in Sura al 'An'am, verses 34, 60, and 103 in Sura al Tawbah, and several other verses, Among commentators, those who specialize in ahkam (Injunctions of the Qur'an) such as Abu Bakr al Razi, al Jassas Abu Bakr bin al 'Arabi, and Abu 'Abdullah al Qurtubi, have detail contributions to the explanation of the verses of zakah.
Hadis âlimleri, Peygamber'in zekâtla ilgili rivayetlerini incelerler. Zekât konusuna Sünnet kaynaklarının hepsinde bir bölüm ayrılmış olduğunu görürsünüz; özellikle fıkıh konularına göre tasnif edilmiş olanlarda bu durum daha belirgindir. Bunlar arasında Muvatta' Malik, Sahih-i Buhari, Sahih-i Müslim, Cami' et-Tirmizi, Sünen-i Nesai, Sünen-i Ebu Davud ve Sünen-i İbn Mace yer alır. Yalnızca Sahih-i Buhari'deki zekât bölümünde Peygamber Muhammed ﷺ'e nisbet edilen 172 söz bulunmaktadır. Müslim ise Peygamber'in sözlerinin tamamında Buhari ile ittifak etmiştir. Bu bölümde ayrıca sahabe ve tabiinin 20 sözü de yer almaktadır.
Scholars of hadith study the traditions of the Prophet that deal with zakah. You will find a chapter on zakah in all books of Sunnah, especially those sorted according to articles of fiqh such as Muwatta' Malik, Sahih al Bukhari, Sahih Muslim. Jami 'al Tirmidhi, Sunnan al Nasa'i, Sunnan abi Dawud, and Sunan Ibn Majah. In Sahih al Bukhari alone, the chapter of zakah contains 172 sayings attributed to the Prophet Muhammad (P) Muslim agreed with him on All but of the Prophet's sayings. In aslo contains 20 sayings of the companions and the followers.
Fakihler, kitaplarında zekâtı İslam'daki ikinci büyük ibadet olarak incelerler. Genellikle namazdan hemen sonra zikredilir; bu sıralama Kur'an'da ve Sünnet'te geçen sıralamaya uygundur.
Jurists study zakah in their books as the second major worship in Islam. It is usually listed right after prayers, in line with the sequence found in Qur'an and Sunnah.
İslam'ın mali ve idari meseleleri üzerine uzmanlaşmış alimler, zekâtı İslam'ın sosyo-finansal sisteminin bir bileşeni olarak ele almaktadır. Bu nedenle zekâta Ebu Yusuf'un el-Harac'ında, Yahya bin Adem'in el-Harac'ında, Ebu Ubeyd'in el-Emval'inde, Mâverdî'nin (Şafiî) el-Ahkâmü's-Sultaniyye'sinde, Ebu Ya'la'nın (Hanbelî) el-Ahkâmü's-Sultaniyye'sinde ve İbn Teymiyye'nin es-Siyasetü'ş-Şer'iyye'sinde rastlamaktayız.
1. İslam'ın bu önemli esasının yeniden incelenmesi, tek bir cilt altında toplanması ve çağdaş bir üslupla sunulması gerekmektedir. Eski dönemlerin yazarları kendi çağları için ve kendi üsluplarıyla yazmışlardır. Kur'an'ın da belirttiği gibi her dönemin kendine özgü bir üslubu vardır: {Biz, her peygamberi, ona açıklasın diye kendi kavminin diliyle gönderdik.}
1. This important tenet of Islam needs to be re-examined, combined in one volume and represented in a contemporary style. The authors of old times wrote for their own ages with their own styles. Each era has its own style, as the Qur'an says, "we sent not an apostle except to teach in the language of his own people in order to make things clear to them".
İslami iktisatta, bu dönemde incelenmeye değer, güncelliği nedeniyle öne çıkan iki temel konu vardır. Biri İslam'ın farz bir ibadeti ya da rükünlerinden biridir. Diğeri ise yasaklanmış, büyük bir günah olan konudur. Birinci konu zekât, ikincisi ise riba (faiz)dir.
There are two main subject in Islamic economics that deserve to be studied in this time because of their relevance. One is an essential obligation or a pillar of Islam. The other is a prohibition, a major sin. The first subject is zakah, the second riba (interest).
Müslümanlar arasında birincinin farz oluşu ve diğerinin haram kılınması konusunda hiçbir ihtilaf yoktur; çünkü bu farziyeti ya da bu haramlığı inkar etmek, dinden çıkmak anlamına gelir.
There is no disagreement among Muslims about the obligatory nature of the first, nor the prohibition of the other, for denying this obligation or that prohibition amounts to apostating.
Ancak riba meselesi, zekât meselesinden daha fazla âlimin dikkatini çekmiştir. Ebu A'la el-Mevdudi, Muhammed Abdullah Draz, İsa Abdu, Muhammed Ebu Zehra, Muhammed Abdullah el-Arabi, Muhammed Ebu Sa'ud, Muhammed Bakır es-Sadr ve Muhammed Uzeyr gibi büyük âlimler, riba üzerine ister saf İslami bir bakış açısından ister Batı kapitalist anlayışının para ve hayata bakışından etkilenmiş bir konumdan olsun, kitaplar, makaleler ve yazılar kaleme almışlardır. Daha titiz ve daha kapsamlı araştırmaların yapılabileceği her zaman geçerli olsa da, bu konuda oldukça kayda değer bir araştırma birikiminin ortaya çıktığı görülmektedir.
However, the issue of riba received more attention of scholars than the issue of zakah. Great scholars such as Abu A'la al Mawdudi,4 Muhammad Abdullah Draz5 'Isa 'Abdu, Muhammad Abu Zahrah7, Muhammad Abdullah al 'Arabi8, Muhammad Abu Sa'ud9, Muhammad Baqir al Sadr10, and Muhammad 'Uzair11, have written books, papers, and articles on riba, whether from a pure Islamic point of view or from a position influenced by the Western capitalistic stance on money and life. In spite of the fact that there is always room for more rigorous and more extensive research, one can note that a reasonable amount of research has emerged on this issue.
2. Müslim fakihler zekâtın birçok ayrıntısı hakkında görüş ayrılığına düşmüşlerdir. Her birinin kendine özgü bir görüşü ve delilleri vardır ve bazen yorumları arasında çelişkiler ortaya çıkmaktadır; bu da insanların çoğunu hangi görüşü benimseyeceği konusunda kargaşa ve karmaşa içinde bırakmaktadır.
2. Muslim jurists differ on many details of zakah. Each has his own opinion and arguments, and there are sometimes contradictions among their interpretations, which leaves the majority of people in chaos and confusion about what opinion to choose.
Bu yorumların, görüşlerin ve tartışmaların gözden geçirilmesine büyük bir ihtiyaç vardır; bunların belirli bir tarafsızlıkla ele alınması, Tanrı'dan inen ölçütler ışığında incelenmesi ve bunlar arasında hangisinin en layık olduğunun gösterilmesi gerekmektedir.
There is a great need to review these interpretations, opinions, and arguments, to discuss them with certain degree of neutrality, to examine them in the light of the criteria descending from God, and to show which among them is the most worthy.
Bu ihtiyaca, merhum Şeyh Mahmud Şaltut, "İslam: Akide ve Şeriat" adlı kitabında, "Zekât, Temel Dini Bir Rükün" başlığı altında değinmiştir.
To this need the late Shiekh Mahmud Shaltut referred' in his book Islam, Doctrine and Law12, saying under the title "Zakah, A Principal Religious Pillar".
"Düşünsel farklılıkların, bu farklılıkları barındıran sistemin düşünsel canlılığının ve esnekliğinin bir göstergesi olduğuna inanmama rağmen, fıkıh ve hüküm kitaplarında ortaya konulduğu şekliyle, zekâtın uygulanmasına dair ekol görüşleri arasındaki farklılık aralığını gördüğümde rahatsızlık duyuyorum. Genellikle namazla birlikte anılan bu zekât yükümlülüğünün, namaz gibi herkesçe bilinmesi gerekir. Namazda farklılıklara pek yer olmadığını görüyoruz: gece ve gündüzde yalnızca beş vakit. Namazın aksine, zekâta tabi olan oranın, muafiyetin ve zekâta tabi malların türlerinin bile âlimler arasında farklılık konusu olduğunu görüyoruz. Bu farklılıkların, İslam'ın zekât yükümlülüğünü uygulamasında Müslümanların genelini ciddi biçimde etkilediği açıktır. Örneğin bazı âlimler çocukların ve akıl hastalarının mallarını zekâta tabi görürken, diğerleri görmez. Bazı âlimler tüm tarım ürünlerini zekâta tabi sayarken, diğerleri zekâtı yalnızca belirli türlerle sınırlar. Bazıları borçları zekâta tabi görür, diğerleri görmez. Benzer farklılıklar ticari mallar ve kadın takıları için de vardır. Bazıları zekâta tabi olmak için belli bir asgari miktarı (nisab) şart koşar, bazıları koşmaz. Bunun gibi farklılıklar zekâtın dağıtımı hakkında da mevcuttur." "Rahmetli Şeltut, zekât yükümlülüğünün özünü zedeleyebileceğinden korktuğu bu ekol görüşleri arasındaki farklılıkların gözden geçirilmesini istemiştir. Böyle bir gözden geçirme, Kur'an'da belirtilen zekâtın nihai amaçlarına dayanmalıdır ki Müslümanlar onu aynı düzeyde anlayabilsin ve uygulayabilsin."
3. Geçmişte var olmayan ve eski fakihlerin bilmediği yeni meseleler vardır. Bu yeni meselelerin yeni dini hükümlere ihtiyacı vardır. Bugün Müslümanlar, cevapsız bırakılmaması gereken birçok zekât sorusu sormaktadır. Hayvanlar, tarımsal ürünler ve meyvelerin dışındaki yeni servet türlerinin nasıl değerlendirileceği gibi sorular bunlardandır. Bu yeni servet türleri arasında kiraya verilen devasa binalar, dev fabrikalar ve tesisler, makineler ve ekipmanlar ile üretim hatlarından ve kira gelirlerinden muazzam bir gelir akışı sağlayan her türlü sabit ve dönen sermaye yer almaktadır; gemiler, arabalar, uçaklar ve oteller gibi. Yeni ticari ve sınai şirketler, doktor, mühendis ve avukat gibi serbest meslek sahiplerinin yeni gelir biçimleri ve ücret ile maaş alan çok sayıda çalışan da vardır. Bütün bunlar zekâta tabi midir, değil midir? Tabi iseler, bunların zekât oranı nedir? Zekât ne zaman vaciptir? Ve şeriatta bu hüküm hangi esasa dayanmaktadır?
3. There are new matters that did not exist in the past and were not known to the ancient jurists. These new matters require new religious injunctions. Today, Mulims ask many questions about zakah that must not be left without answers. Questions such as how to consider new forms of wealth other than Iivestock, agricultural produce and fruits. These new forms of wealth include huge buildings for rent, enormous factories and plants, machines and equipment, and all kinds of fixed and circulating capital that provide tremendous flow of income out of their production lines and rental proceeds such as ships, cars, planes and hotels. There are new trading and industrial corporations, the new forms of income of professionals like physicians, engineers, and lawyers and huge numbers of employees receiving wages and salaries. Are all these zakatable or not, and if they are zakatable, what is the percentage of zakah on them? When is it due? And on what basis in Shari'ah is it founded.
Zekâtta metinlerde geçen birçok ölçü ve terim, örneğin ziraî ürünlerde el-vesk, fıtır zekâtındaki sa‘, paralar üzerindeki zekâtta geçen dirhemler ve dinarlar, bugünkü ölçülere çevrilmesi ve yeni tanımlara ihtiyaç duymaktadır. Bu miktarlar verilmiş ve sabit midir, yoksa paranın alım gücündeki değişim gibi ekonomik ve sosyal koşullardaki değişikliklere bağlı olarak değiştirilebilir mi? Çağdaş devletler, belirli sosyal amaçlara bağlı olarak artan veya sabit oranlı yeni vergiler koymaktadır. Bu vergiler ile zekât arasındaki ilişki incelenmeli, benzerlik ve farklılık alanları ortaya konulmalıdır. Bu verginin zekâtın yerine geçip geçemeyeceği araştırılmalı, ikisinin birlikte var olabilmesi de incelenmelidir.
Many measures and terms mentioned in the texts on zakah, such as al wisq in agricultural products, sa' in the fast-breaking zakah, darahim and dananir in the zakah on money require new definitions and translation into today's measures. Are these quantities given and fixed or can we change them in response to changes in economic and social circumstances, such as a change in the purchasing value of money? There are new taxes with progressive or flat rates imposed by contemporary governments with certain social purposes attached to them. The relation between such taxes and zakah should be studied, and the areas of similarities and differences must be pointed out. The substitutability of these taxes and zakah must be investigated and their coexistence must also be examined.
4. Ne yazık ki bazı Müslümanların zekât konusunda birtakım kuşkuları bulunmaktadır.
4. Unfortunately, there are a few misgivings among some Muslims about zakah.
Bazıları buna, zenginlerin yoksullara yalnızca hayatlarını sürdürmelerine yetecek ve onları yoksulluk sınırında tutacak kadar cüzi bir miktar vermesi, dolayısıyla yoksulun sürekli zenginin tenezzül eden sadakasına muhtaç kalması gözüyle bakıyor. Bu tablonun İslam'daki zekât kurumunda hiçbir yeri yoktur, ne var ki birçok kişi bunu maalesef uygulamaktadır. Mısır'da itibarlı bazı gazetecilerin, zekâtın toplumumuza uymadığını, çağdaş sosyal ve ekonomik sistemlerin sadakaya değil, çalışmaya ve üretime dayanması gerektiğini yazdıklarını bile görüyoruz; sanki zekât yalnızca dilenciler için bir yardım ya da işsizlere destekmiş gibi. Başka bir yazar ise İslami sosyal adaleti "sadaka sosyalizmi" olarak nitelendirmiştir. Tüm bunlar, okuyucuyu yanıltma yönünde bir kötü niyeti ya da en azından zekât hakkında büyük bir cahilliği ortaya koymakta ve Müslüman alimlerin üzerine düşen bir görev olarak zekât konusunda yeni bir çalışmanın yapılmasının gerekliliğini vurgulamaktadır. Bunun bir zorunluluk olduğuna inanıyorum.
Some look at it as a very meager amount given by the rich to the poor only to sustain the latter's life and keep him barely at the poverty line, i.e. in permanent need of the condescendent charity of the rich. This picture has no place in the institution of zakah in Islam, though it is regrettably practiced by many. We even find some reputable journalists in Egypt writing that zakah does not fit our society because the contemporary social and economic systems must be based on work and production instead of charity as if zakah were simply a charity for beggars or a support for the idle14. Another writer called Islamic social justice "charity socialism"15. All this reveals an ill intention to mislead readers or at least an enormous ignorance about zakah and emphasizes the need for a new study which I believe is an obligation on Muslim scholars.
Finansal ve ekonomik meselelerle ilgilenen araştırmacılar, İslam'ın bu dinindeki önemli yerine rağmen çağdaş Müslüman kütüphanesinde zekâta dair ciddi ve kapsamlı bir çalışmanın bulunmamasına şaşkınlıklarını dile getirmişlerdir.16 Mısır Evkaf Bakanlığı bünyesindeki Yüksek İslam İşleri Kurulu, dokuz yıl önce zekâtı birkaç büyük araştırma alanından biri olarak ilan ederek ve zekât üzerine yazılmış en iyi araştırma yazılarına ödüller tahsis ederek bu ihtiyacı fark etmiştir. Bu ihtiyaç, 1963 Mart ayında Kahire'de düzenlenen ve kırktan fazla ülkeden Müslüman âlimlerin katıldığı İslami Araştırmalar Kongresi tarafından daha da vurgulanmıştır. Kongrenin kararında katılımcılar şöyle ilan etmişlerdir: "Zekât meselesi, İslam'daki maddi kaynaklar, yatırım araçları, bunların bireyle ve toplumla ilişkisi ile özel ve kamusal haklar, İslam hukukunda ibadet ile sosyal davranışın kesişim noktasını temsil ettikleri için çağdaş ilgiyi çeken başlıca konulardır. Bu nedenle Kongre, bu meseleleri bir sonraki oturumunun ana teması olarak ele almayı uygun görmektedir."17 Bu araştırma, aşağıdaki amaçları yerine getirmeyi hedeflemektedir:
1. Tevbe Suresi, 9: 11
1. Sura at Tawbah, 9: 11
2. Fethu'l-Bârî'nin Zekât Kitabı'nın sonuna bakınız, s. 4, el-Halebî baskısı, Mısır.
2. See the conclusion of the book of zakah in Fath al bari p. 4, al Halabi print, Egypt.
3. Sure İbrahim, 14: 4
3. Sura Ibrahim, 14: 4
4. Arapça olarak yayımlanan El Riba.
4. Al Riba published in Arabic.
5. "El-Ribâ" konulu tebliği, 1951'de Paris'te düzenlenen İslam Fıkhı Konferansı'nda sunulmuştur.
5. His paper on "al riba", read in the conference on Islamic jurisprudence, Paris 1951.
6. Onun "Allah Neden Ribayı Yasakladı?" adlı kitapçığı, "Sağlam bir İslam Ekonomisine Doğru" serisi adı altında Kuveyt'teki Mektebetü'l-Menâri'l-İslâmiyye tarafından yayımlanmıştır.
6. His booklet Why did God Prohibit Riba published by Maktabah al Manar al Islamiya, Kuwait, under series title, Toward A Sound Islamic Economy.
7. Kendi risalesi *Faiz Yasağı: İktisadi Bir Kurum Olarak Riba*, dipnot 6'da sözü edilen seride yayımlandı.
7. His booklet Prohibition of Riba. As An Economic Institution published in the series mentioned in footnote 6.
8. Kahire'deki İslam Araştırmaları Kongresi'nde sunulan "İslam'da Özel Mülkiyet ve Sınırları" başlıklı tebliği ve bu tebliğin Kongre'nin ilk bildiri kitabında yayımlanması.
8. His paper "Private Ownership and its limits in Islam" read at the Congress on Islamic Research, Cairo and published in the first collection of proceedings of the Congress.
9. Onun "Outlines of Islamic Economics" (İslam Ekonomisinin Ana Hatları) adlı kitabı ve "Is It Possible To Establish an Islamic Bank" (İslami Bir Banka Kurmak Mümkün mü?) adlı makalesi, Makatabah al Manar tarafından yayımlanmıştır.
9. His book Outlines of Islamic Economics and his paper "Is It Possible To Establish an Islamic Bank" published by Makatabah al Manar.
10. Kitabı: Our Economics, Dar al Fikr, Lübnan tarafından yayımlanmıştır; ayrıca Interest Free Bank adlı kitabı.
10. His book: Our Economics, published by Dar al Fikr, Lebanon; also his book Interest Free Bank.