Vergiye tabi maddeler, gelir veya varlık olsun, mutlaka zekâta tabi maddelerle aynı değildir. Vergi uzmanları, vergiye tabi kalemler açısından dört çeşit vergi sayar: sermaye üzerindeki vergiler, gelir üzerindeki vergiler, kişi başına alınan vergiler ve tüketim üzerindeki vergiler.

Taxable materials, whether income or assets, are not necessarily the same as zakatable materials. Taxation specialists count four kinds of taxes from the point of view of taxable items: taxes on capital, on income, on persons, and on consumption.

Zekât tüketimi kapsamaz; zengenlerden tüketimden sonra kalan üzerinden alınır. Zekât bazen altın, gümüş ve hayvan gibi varlıklar üzerinden, bazen de tarımsal ürünler gibi gelirler üzerinden alınır; ayrıca fitre zekâtı şeklinde kişiler üzerinden de alınır. Bu bölüm, sermaye, gelir ve kişi üzerindeki zekâtları bunların vergi karşılıklarıyla karşılaştırmaktadır.

Zakah does not cover consumption, it is taken from the rich on what is left after consumption. Zakah is sometimes levied on assets, such as gold, silver and livestock, sometimes on income, such as agricultural produce, and on persons in the form of fast-breaking zakah. This chapter compares zakahs on capital, income, and persons with their tax counterparts.

Sermaye üzerindeki zekât, Avrupalı sosyalistlerin sermayeye vergi uygulanması çağrısında bulunmalarından çok önce yürürlüğe konulmuştur.1 Sermaye üzerindeki vergilerin savunucuları genellikle şu avantajları öne sürerler:

Zakah on capital was enacted long before European socialists called for levying taxes on capital.1 Proponents of taxes on capital usually present the following advantages:

1. Sermaye, sahiplerine güvenlik ve daha fazla servet kazanma fırsatları dahil olmak üzere birkaç sosyal ve ekonomik fayda sağlar.

1. Capital provides its owners with several social and economic benefits including security and opportunities to earn more wealth.

2. Sermaye vergileri, gelir getirmeyen servetler de dahil olmak üzere tüm özel servetleri kapsar; oysa gelir vergisi yalnızca kazanç sahiplerine uygulanır.

2. Taxes on capital reach all private wealth including wealth that does not yield any income, as compared to income tax, which is imposed only on earners.

3. Atıl serveti alarak, sermaye vergileri yatırımı teşvik eder.

3. By taking idle wealth, capital taxes encourage investment.

4. Sermaye vergisi, sermayedarları vergi ödemesinin yol açtığı kaybı telafi etmek için üretimlerini artırmaya teşvik eder.

4. Capital tax encourages capitalists to increase their production to make up for the loss resulting from tax payment.

5. Gelir vergisine ek olarak sermaye vergisinin uygulanmasıyla, devlete ek kaynak sağlamak amacıyla gelir vergisi oranlarının artırılması ihtiyacı ortadan kalkar.

5. By imposing capital tax in addition to income tax, the need for raising income tax rates to provide additional resources to the state is eliminated.

6. Sermaye vergisi fakirleri ve yoksulları yüklemez; bu nedenle sosyalist bir reform olarak kabul edilir.2

6. Capital tax dose not burden the poor and the have-nots, and is therefore considered a socialist reform.2

Sermaye vergisinin karşıtları şu dezavantajları ileri sürmektedir:

Opponents of capital tax bring forth the following disadvantages:

Bu nedenlerle, bazı vergi uzmanları, sermaye üzerine vergi konulurken hükümetin aşağıdaki kurallara uymasını önermektedir:

For reasons like the ones mentioned above, some tax specialists suggest that the government observe the following rules when imposing taxes on capital:

Vergi tahsil edilen miktarın yüksek olmaması tavsiye edilir. Sermayenin büyük bir kısmını almamalıdır. Oran makul olmalıdır, böylece sermaye vergisi, anaparaya dokunmadan sermayenin getirisinden ödenebilsin.

1. It is advisable that the amount of tax collected not be great. It must not take a big chunk of capital. The rate must be moderate, so that capital tax can be paid out of capital's income without touching the principal itself.

2. Sermaye vergisi sistemdeki tek vergi olmamalı, aksine diğer vergilere, özellikle gelir vergisine ek olarak uygulanmalıdır.4

2. Capital tax must not be the only taxes in the system, but must rather be supplementary to other taxes, especially income tax.4

3. Belirli bir asgari miktarda sermayenin vergilerden muaf tutulması gerekir.

3. A certain minimum amount of capital must be exempt from taxes.

4. Mal üzerindeki borçlar, zekâta tabi tutulacak miktardan çıkarılmalı veya düşülmelidir.5

4. Liabilities on wealth must be excluded or deducted from the taxable amount.5

Zekâtı bir vergi olarak ele aldığımızda, sermaye üzerindeki vergilerin sakıncalarını ortadan kaldıran ve avantajlarını koruyan gerekli kurallara riayet ederek, sermaye üzerindeki sağlıklı bir verginin tüm gereklerini karşıladığını görürüz.

Looking at zakah as a tax, we find that it fulfills all the requirements for a healthy tax on capital, by observing the necessary rules that eliminate the disadvantages of taxes on capital, while preserving the advantages.

1. İslam, zekâtı her türlü sermayeye zorunlu kılmaz. Zekât yalnızca büyüyen sermaye üzerinden alınır. Büyüyen sermaye, sahibi onu atıl bırakmış ya da kârlı işletmiş olsun, genellikle getirisi olan servettir. Bu, zekâtın sermayenin aslından değil, sermayenin getirisinden alınması içindir. "Zekât" kelimesi, diğer anlamlarının yanında Arapçada "artış, büyüme" anlamına gelir. Bazı fakihler, Kur'an'da bu türden vergi için "zekât" kelimesinin kullanılmasını, zekâtın yalnızca büyüyen mallardan alınmasına dayandırarak açıklar.6

1. Islam does not impose zakah on every kind of capital. It is only levied on growing capital. Growing capital is that wealth which usually has yield, (regardless of whether the owner renders the capital idle or profitable). This is in order to collect zakah from the proceeds of capital and not from the principal. The word "zakah" itself means inter alia -- "growth" in Arabic. Some jurists explain the use of the word "zakah" for this kind of levy in the Qur'an on the basis that zakah is levied only on growing assets.6

Buna göre, artırıcı bir varlık olarak kullanılmayan mücevherler zekâta tabi değildir; ancak biriktirilen mücevherler zekâta tabidir, çünkü biriktirmek, aksi halde büyüyebilecek olan şeyi atıl hale getirmek anlamına gelir. Âlimler, sahiplerinin oturduğu ev olarak kullanılan evlerin zekâta tabi olmadığı konusunda hemfikirdir.

Accordingly, jewelry that is not used as growing asset is not taxable, whereas hoarded jewelry is zakatable, since hoarding implies making idle what is otherwise growing. Jurists agree that houses used as residences of the owners are not zakatable.

Bunlar gibi elbiseler, mobilyalar, binek hayvanları, kişisel silahlar, zanaatkârların aletleri ve ilim ve araştırma için kullanılan kitaplar da (zekât kapsamına) girmez; çünkü bunların hiçbiri artmaz ve sahiplerinin temel ihtiyaçlarını karşılamak için şahsi kullanıma tahsis edilmiştir.7 Ancak şunu not etmek gerekir: insan yapımı vergi sistemlerinde oturulan konutlar genellikle vergiye tabidir; hatta birçok ülkede taşınabilir servet türleri de vergiye tabi tutulmaktadır.

Gelir, modern çağda vergilerin en önemli kaynağıdır. Yıllar önce gayrimenkulden elde edilen gelir baskın durumdaydı, ancak bugün emekten, sermayeden veya her ikisinden elde edilen gelirlerimiz var. Sanayileşmenin ilerlemesi ve iç ve dış ticaretin artmasıyla birlikte, emekten ve sermayeden elde edilen gelirler kat kat arttı. Gelir; ticari ve endüstriyel faaliyetlerden elde edilen kâr, hisse senetleri ve tahvillerden elde edilen getiriler, serbest meslek sahiplerinin kârları ile hükümet ile özel ve kamu kuruluşlarının çalışanlarının ücret ve maaşlarını kapsar.

Income is the most important source of taxes in modern times. Years ago, income from real estate used to be predominant, but nowadays we have income from labor, capital, or both. With the advancement of industrialization and the increase in domestic and international trade, income from labor and capital increased manifold. Income includes profit from commercial and industrial activities, returns of stocks and bonds, profits of professionals, and wages and salaries of employees of the government as well as of private and public establishments.

Modern devletlerin mali ihtiyaçları, geçmişte yaygın olan dolaylı vergilere kıyasla gelir üzerinden alınan doğrudan vergilerle daha iyi karşılanmaktadır. Ayrıca vergi bilginleri gelir vergilerini daha kabul edilebilir bulmaktadır; çünkü bu vergiler, vergi yükünü tüm gelir sahipleri arasında paylaştırarak çağdaş ekonomik sistemlerde adaleti en iyi biçimde gerçekleştirmeye en yakın olanlardır.13

Financial needs of modern states are better satisfied by direct taxes on income than by indirect taxes that prevailed in the past. Moreover income taxes are more acceptable by taxation scholars, because they are closest to fulfilling justice in contemporary economic systems by spreading the tax burden among all income earners.13

Gelir, sabit ve kalıcı bir kaynaktan doğan yeni servet akışıdır. Bu kaynak fiziksel olabileceği gibi fiziksel olmayabilir. Fiziksel kaynaklar arasında gayrimenkuller, makine ve ekipman ile para bulunur; fiziksel olmayan kaynak ise el emeği olsun ya da olmasın emektir. Çoğu durumda gelir, birden fazla kaynağın birleşiminden ortaya çıkar.14

Income is the flow of new wealth from a constant and permanent source. This source may or may not be physical. Physical sources include real estate, machinery and equipment, and money, while the non-physical source is labor, whether manual or non-manual. In most cases, income results from the combination of more than one source.14

Bu tanım, gelir kaynaklarının genel olarak kalıcı ve sürekli olduğunu da ima eder. (Kalıcılık mutlak bir kalıcılık anlamına gelmez, göreli bir uzun ömürlülüktür.)

This definition also implies that the sources of income are generally permanent and continuous. (Permanency does not mean absolute permanency but relative longevity)

Sermaye amortismanı için muafiyet ilkesinin uygulanmasıyla, sermaye emekten daha kalıcı hale gelir.15 Gelir kaynağının ömrü arasındaki farklılıklar, genellikle bu gelirin vergilendirilebilirliğindeki farklılıkların temelini oluşturur; yani vergi yükü, finansal kaynaklardan elde edilen gelirde vergi oranı daha yüksek, yalnızca emekten elde edilen gelirde ise daha düşük olacak şekilde dağıtılır.

With application of the principle of allowances for capital amortization, capital becomes more permanent than labor.15 Differences in the lifespan of the source of income are usually bases for differences in its taxability; i.e. the tax burden is distributed in such a way that the tax rate is higher on income that flows out of financial resources and lower on income that flows out of labour alone.

Gelirler üzerindeki zekâtın en açık örneği tarım zekâtıdır. Oranı yüzde beş ile yüzde on arasında değişir: Tarım masraflarının en az olduğu durumda (yani arazinin yağmur suyuyla sulandığı durumda) daha yüksek oran uygulanır; arazeye suyun taşınması gerektiği durumda ise daha düşük oran uygulanır. Rikaz (yer altında saklanmış hazineler ile yerden çıkarılan madenler için ödenen zekât) oranı yüzde 20'dir, emek ve meslek gelirlerinin oranı ise yüzde 2,5'tir.5

The most obvious example of zakah on income is the agricultural zakah. Its rate differs from five to ten percent-- the higher rate applies when farming costs are minimum (i.e. the land is watered by rain), and the lower rate applies when water must be brought to the land. Rikaz, (zakah on buried treasures and minerals extracted from the earth) has a rate of 20 percent, while income from labor and professions has a rate of 2.5

yüzde. Ticaret gelirine uygulanan oran da yüzde 2,5'tir; çünkü ticari gelir üzerindeki zekât, ticaret malı envanterindeki zekâtla bütünleşiktir ve zekât, hem ticaret varlıkları hem de ticaretten biriken gelir üzerinden birlikte, tek seferde hesaplanır.

percent. The rate on trade income is also 2.5 percent, since zakah on commercial income is integrated with zakah on commercial inventory, zakah is calculated at once on both trade assets and accrued income from trade.

Böylece İslam, gelir üzerinden farklı zekât oranları uygular; bu oranlar harcanan emeğe göre değişir. Gelirin elde edilmesinde yüksek maliyet söz konusu olduğunda düşük bir zekât oranı uygulanır ve bunun tersi de geçerlidir.

Thus, Islam applies different rates of zakah on income, rates that vary in accordance with efforts expended. At high costs of producing the zakatable income, a low rate of zakah applies, and vice verse.

Gelir üzerindeki zekâtın diğer biçimleri arasında, hayvanların yavrusu üzerindeki zekât, bal ve diğer hayvansal ürünler üzerindeki zekât ile gayrimenkul ve diğer sabit sermayenin kazançları üzerindeki zekât yer almaktadır; bunlar bu kitabın üçüncü bölümünde ayrıntılı olarak ele alınmıştır.

Other forms of zakah on income include zakah on the offspring of livestock, zakah on honey and other animal products, zakah on earnings of real estate and other fixed capital, as discussed in detail in part three of this book.

Batı ülkelerinde kişi başına alınan vergiler, bazen baş vergisi (toll) olarak adlandırılır, birçok ülkede yaygındı ve kullanımı azalmakla birlikte bugün de birçok devlette hâlâ mevcuttur. Baş vergisinin en önemli avantajı, değerlendirilmesinin ve tahsilinin kolay olmasıdır; ancak temel dezavantajı, vergiye tabi kişinin ödeme gücüne dayanmamasıdır. Bu nedenle birçok hükümet bu vergilendirme biçimini bu gerekçeyle kaldırmıştır; yine de Amerika Birleşik Devletleri'nin bazı eyaletlerinde ve Fransa'da hâlâ kullanılmaktadır.16

Taxes on persons, sometimes called tolls, were common in many western countries, and still exist in many states today, although their use is declining. The most important merit of a tax on heads is easiness in estimation and collection, but the main disadvantage is that it is not based on the ability of the taxable person to pay. Many governments discontinued this form of taxation for that reason, although it is still used in some states of the United States and in France.16

Ramazan ayının sonunda verilen fitre zekâtı kişi başına farz kılınır. Hesaplanması ve toplanması bakımından kişi vergisiyle aynı kolaylığa sahiptir. Bunun yanında fitre zekâtı, diğer zekât türlerinde olduğu gibi mal aktarımı işlevini görmekle birlikte, önemli manevi, ahlaki ve toplumsal amaçlara da hizmet eder. Ancak kişi vergisinden farklı olarak, ödemeye gücü yetmeyen kimseler fitre zekâtından muaftır. Bu konuda İslam âlimleri arasında icma vardır.

Zakah of fast breaking at the end of the month of Ramadan is levied on persons. It has the same advantages of simplicity of calculation and collection as the tax on persons. Above this however, zakah of fast breaking serves important spiritual, moral, and social objectives in addition to its transfer of funds like other forms of zakah. But unlike the tax on persons, individuals who cannot afford payment are exempt from zakah of al fitr. This is unanimously agreed upon by Muslim scholars.

Bu zekâtın her Müslümana yılda bir kez farz kılınmasıyla İslam, bütün Müslümanları, özellikle dinî bayram günlerinde, din kardeşlerinin refahı için harcama ve fedakârlıkta bulunmaya alıştırmayı amaçlamaktadır. Buna göre bu zekâttan muafiyet, diğer zekât türlerindeki muafiyetlere göre çok daha sıkı biçimde sınırlandırılmıştır. Tamamen muhtaç olanlar dışında yoksullar bile bu zekâtı ödemekle yükümlüdür. Peygamber ﷺ, fıtır zekâtının verilmesi hakkında şöyle buyurmuştur: "Sizden zengin olanlar (verdiğinde), Allah onları temizler; sizden fakir olanlar (verdiğinde) ise Allah, verdiklerinden daha fazlasını onlara geri verir."17 Memnuniyetle söyleyebiliriz ki bu zekât, bugün bütün zekât türleri arasında Müslüman topraklarının her yerinde en çok hatırlanan ve uygulanan zekâttır.

By imposing this zakah once a year on each Muslim, Islam aims at training all Muslims to spend and sacrifice for the welfare of fellow Muslims, especially on the occasion of the religious feast days. Accordingly, exemptions from this zakah are much more strictly reduced than exemptions from other forms of zakah. Even the poor, except the totally destitute, are required to pay this zakah. The Messenger (p) says regarding payment of zakah of al fitr, "As for the rich among you (who pay it), God will sanctify them, and as for the poor among you (who pay it), God will render to them more than they give."17 Fortunately, this zakah is today the most remembered and practiced throughout the Muslim land of all forms of zakah.