Zekâtın, zekâta tabi malların cinsinden verileceği göz önüne alındığında (develerden deve, meyvelerden meyve, paradan para çıkarılır) şu soru ortaya çıkar: Vacip olan zekâtın aynî olarak değil, değerinin bedel olarak verilmesi caiz midir? Bir yanda, kıymet olarak ödemeyi herhangi bir çekince koymadan caiz gören âlimler vardır. Bunlar Hanefîler'dir. Şafiîler ve Zâhirîler'in âlimleri ise kıymet olarak ödemeyi kabul etmezler. Bunların arasında kalan Mâlikîler ve Hanbelîler ise bazı durumlarda kıymet olarak ödemeyi kabul ederken, bazı durumlarda onaylamazlar.

Since zakah is calculated in the same zakated items (camels are taken out of camels, fruits from fruits, and money from money) the question arises whether it is permissible to give the value of what is due as zakah instead of payment in kind. On one side, we find jurists who allow payment in value without any reservations. These are led by the Hanafites. Scholars led by the Shafi'ites and Zahirites do not accept payment in value. In between, Malikites and Hanbalites accept payment in value in certain cases, and do not approve of it in other cases.

Mukhtasar Khalil'de, değer üzerinden ödemenin yeterli olmadığı görüşü benimsenmiştir. İbn al Hajib ve İbn Bashir de bu görüşe katılmaktadır. Al Tawdih'in yazarı, bunun al Mudawwanah ile uyuşmadığını belirtir; çünkü orada değer üzerinden ödemenin yalnızca hoş görülmediği ifade edilmektedir.1 İbn Naji, Sharh al Risalah'ta Ashhab ve İbn al Qasim'in değer üzerinden ödemenin caiz olduğunu söylediğini nakleder.2 al Mudawwanah'ın yazarı şunu not eder: "Ödeyen kişi yönetim tarafından bunu yapmakla yükümlü kılınmışsa, değer üzerinden ödemenin Allah katında kabul göreceğini düşünürüm; çünkü ihtilaflı meselelerde yönetimin seçtiği uygulama herkes için bağlayıcı hale gelir."3

It is maintained in Mukhtasar Khalil that payment in value does not suffice. Ibn al Hajib and Ibn Bashir go along with this view. The author of al Tawdih states that this is not consistent with al Mudawwanah, in which it is stated that payment in value is undesired only.1 Ibn Naji in Sharh al Risalah quotes Ashhab and Ibn al Qasim saying that payment in value is permissible.2 The author of al Mudawwanah notes, "I would think payment in value would be accepted by God if the payer is obligated to do so by the government, since in disputed matters, the government's selected practice becomes binding on all."3

Hanbelîlere gelince, el-Muğnî'nin müellifi, Ahmed'in bedelin ödenmesini yeterli görmediğini ve bunun sünnete aykırı olduğunu düşündüğünü belirtmektedir. Bununla birlikte, Ahmed'in bunu, fıtır zekâtı hariç olmak üzere, onayladığına dair bir rivayet de vardır.

As for Hanbalites, the author of al Mughni says it appears that Ahmad believes payment in value unsatisfactory because it is a violation of Sunnah. However, there is a report that Ahmad approves of it, except with zakah of al fitr.

Tüm bu farklılıklar, fakihlerin zekâtı bir ibadet mi yoksa bir mal vergisi mi olarak gördüklerine dair farklı bakış açılarına bağlanabilir. Ayni ödemeyi şart koşanlar, zekâtın bir ibadet olduğu ve dolayısıyla yalnızca rivayetlerde ayrıntılı olarak anlatıldığı şekilde yapılabileceğini, bu nedenle ödemenin zekâta tabi tutulan aynı malla yapılması gerektiğini savunurlar. Öte yandan Ebu Hanife, onun talebeleri ve diğerleri, yoksulun ihtiyacının giderilmesi açısından bir fark yaratmayacağı gerekçesiyle değer üzerinden ödemeye izin verirler.5

All these differences can be attributed to the different angles from which jurists perceive zakah as either a worship or a tax on wealth. Those who require payment in kind argue that since zakah is a worship, it can only be done the very same way detailed in the sayings, therefore payment must be made in the same zakated item. On the other hand, Abu Hanifah, his disciples, and others allow payment in value on the grounds that it makes no difference as far as relieving the poor is concerned.5

Değer üzerinden ödemeyi onaylamayanlar şu delilleri ileri sürerler:

Those who do not approve payment in value bring forth the following arguments:

1. Şafiî mezhebinden olan el-Cüveynî, zekâtın da ibadetlerden biri olması nedeniyle, tıpkı emredildiği gibi yerine getirilmesi gerektiğini savunur; çünkü Allah'ın kendisine nasıl ibadet edilmesini istediğini yalnızca Allah en iyi bilir. Zekât, namazın kardeşidir. Namazın şeklinde ya da sırasında hiç kimse bir değişiklik yapamaz; aynı şekilde, hadislerde dişi deve ya da koyun verilmesi buyrulmuşken hiç kimse bunun yerine para ödeyemez.6

1. Al Juwaini, a Shafi'ite, argues that since zakah is one of the rites of worship it must be done exactly the way we are ordered, because only God knows best the way He wants to be worshiped. Zakah is the sister of prayers. No one can make any change in the format or sequence of prayers, and by the same token, no one may pay money when sayings state pay a female camel or a sheep.6

2. Bu husus, Malikî mezhebinden olan kadı Ebû Bekr İbnu'l-Arabî tarafından da vurgulanmaktadır; o şöyle der: "Zekât ödemenin imtihanı, sadece (bir kısmını vererek) azaltmakla gerçekleşmez."

2. This is further emphasized by the judge Abu Bakr bin al 'Arabi, a Malikite, who says, "The test of paying zakah is not realized in mere reduction (by giving away some)

"toplam servetin… — Ebu Hanife'nin görüşüne göre — ancak zekâtı verilebilir her bir malın miktarından azaltılmasını gerektirir; böylece ödeyenin sahip olduğu her bir mala duyduğu duygusal bağlılık kırılmış olsun. Ayni ödeme, kendi değeri uyarınca farz kılınmıştır."7

of total wealth - - as Abu Hanifah thinks - - but requires reducing the quantity of each and every item of zakatable wealth, in order to break the payer's sentimental attachment to each and every item he or she owns. Payment in kind is obligated on its merit."7

3. Zekâtın amacı fakirlerin çeşitli ihtiyaçlarını gidermek olduğundan, verilen malların çeşitliliği fakirler için önemli bir kolaylıktır. Ayrıca, Allah'ın bağışladığı mallardan başkalarına vermek, Allah'a şükür ve minnettarlığın bir işaretidir.8

3. Since zakah is meant to relieve the diverse needs of the poor, diversity of assets paid is an important convenience for the poor. It is also a sign of thankfulness and gratitude to God to give others from the very same assets He bestowed on the payer.8