9.8 Bölüm: Vergiler Zekâtın Yerini Tutabilir mi?
9.8 Chapter Eight Can Taxes Substitute For Zakah?
Çoğu çağdaş toplumda zengin bireyler, progresif olanlar da dahil olmak üzere birkaç vergi öder ve bu vergilerin oranı çok sık olarak Şeriat'ta farz kılınan zekât oranlarının birkaç katıdır.
Wealthy individuals in most contemporary societies pay several taxes, progressive and otherwise, at rates very often several times the rates of zakah decreed in Shari'ah.
Bu vergiler devletin bütçesine kaynak sağlar ve devletin harcamalarını finanse eder. Şüphesiz, çağdaş devletlerin harcama kalemlerinden birçoğu, zekat almaya hak kazananlarla benzerlik taşır; örneğin fakirlere, engellilere ve sokakta dilenenlere yardım eden refah programları veya işsizlere iş ve eğitim sağlayan programlar için yapılan harcamalar gibi.
These taxes provide resources for the government's budget and finance the state's expenditures. No doubt, several subjects of the expenditure of contemporary states are similar to zakah deservants, such as funds for welfare programs that help the poor, the disable, and street beggars, or programs which provide job and training for the jobless.
Günümüzdeki çoğu hükümetin bu tür sosyal ve refah işleri için bir ya da daha fazla bakanlığı bulunmaktadır. Bu nedenle şu soru ortaya çıkmaktadır: Bu vergiler, Şeriat'ın farz kıldığı zekâtın yerini tutacak mı? Yoksa Müslüman mükellefler, devlete ödedikleri vergilere ek olarak zekâtı bireysel olarak mı yoksa kuruluşlara mı ödemek zorundadır?
Most contemporary governments have one or more department for such social and welfare matters. Therefore, the question arises, will these taxes make up for the zakah required by Shari'ah? Or must Muslim taxpayers pay zakah individually or to organizations in addition to taxes paid to the government?
Bu soruyu cevaplamak için, zekâtın varlığı için olmazsa olmaz üç temel unsur bulunduğunu hatırlamamız gerekir. Bunlar şunlardır:
In order to answer this question, we must remember that there are three essential features of zakah without which. zakah does not exist. These are:
1. Şeriatta belirlenmiş olan oranlar (yüzde 2,5, yüzde 5 veya yüzde 10)
1. The rates as determined in Shari'ah (2.5 percent, five percent, or ten percent)
2. Bir ibadeti Allah'a itaat niyetiyle yerine getirmeye yönelik özel niyet.
2. The specific intention of fulfilling a worship in obedience to God.
3. Kur'an'da zikredilen sekiz sınıfa dağıtım.
3. Distribution to the eight categories mentioned in the Qur'an.
Vergilerin bu üç özelliği taşıyor mu? Vergi oranları, bu çalışmada anlatılan İslam hukukunda (Şeriat'ta) belirlenen oranları izlemez. Vergi oranları bazı mallarda zekât oranlarından fazla, bazılarında ise daha azdır. Zekâta tabi olan bazı mallar hiç vergilendirilmez, bazı vergiye tabi mal ve gelirler ise Şeriat'a göre zekâta tabi değildir. Yine de şöyle savunulabilir: Zekât oranı vergi oranından fazlaysa, Müslüman mükelleflerin aradaki farkı ayrıca bireysel olarak dağıtması gerekir; vergi oranı zekât oranından fazlaysa, zekât yerine geçmiş olur. Niyet bakımından vergilerde niyet aranmaz, ancak yine de Müslüman mükelleflerin vergilerini öderken zekât verme niyetinde olabilecekleri savunulabilir. Zekâtın üçüncü özelliğine gelince: Devlet zekâtı topladığında, gelirini Kur'an'a göre dağıtmak zorundadır. Ayrıca devlet zekât topluyorsa, bu tahsilat zekât adını taşımalıdır; çünkü zekât, adı, şekli ve amacı (yani doğru dağıtımı) olmadan özünü yitirir. Bu gerekçelerle Malikiler özellikle şunu savunur: Zalim bir yönetim zekâtı zekât adı ve şekliyle toplarsa, bu yönetime yapılan ödeme bireysel ödeyenler için Şeriat'ın gereğini yerine getirmiş olur. Ancak maks ve daribe gibi başka adlar altında toplanan vergi ve harçlar zekâtın yerini tutmaz ve zekât adı ile şeklini taşımadıkça zekât sayılamaz; üstelik Şeriat'ın onaylamadığı alanlara harcanmış olabilirler.
Do taxes have these three characteristics? Tax rates do not follow the rates determined in Shari'ah, which are described in this study. Tax rates are more than zakah rates on certain assets and less on others. Some zakatable assets are not taxable at all, while some taxable assets and incomes are not zakatable in Shari'ah. Yet one may argue that when the rate of zakah is more than the tax rate, Muslim taxpayers should be required to distribute the difference individually, and when the tax rate is more than the zakah rate, zakah is covered. As for intention taxes do not require intention, but one can still argue that Muslim taxpayers may have the intention of paying zakah when they pay their taxes. As for the third characteristic of zakah when the state collects zakah it must distribute its proceeds according to Qur'an. Moreover, if the government collects zakah, this collection must take the name of zakah, since zakah loses its essence without its name, form, and purpose (i.e. proper distribution). For such reasons, Malikites specifically argue that if an oppressive government collects zakah in the name and form of zakah, payment to such government fulfills the Shari'ah requirement for individual payers. But levies and taxes collected under other names, such as maks and daribah, do not replace zakah and cannot be counted as zakah as long as they do not carry the name and the form of zakah especially since they may be distributed to areas which are not approved in Shari'ah.
Son olarak, bugün çoğu ülkede samimi Müslümanların, Müslüman olmayanlardan daha fazla mali yükümlülük altında olduğunu fark etmeliyiz; çünkü Müslümanlar diğer herkes gibi vergi ödemekle yükümlüdür, buna ek olarak zekâtı da ya doğrudan dağıtarak ya da İslami kuruluşlar aracılığıyla vermekle yükümlüdürler.
Lastly, we must realize that sincere Muslims are in most countries today charged more financial dues that non-Muslims, since Muslims are required to pay taxes like everybody else, and in addition are required to pay zakah, either by direct distribution or through Islamic organizations.
Müslüman toplumlardaki çelişkiler
Contradictions in Muslim societies
Yukarıdaki soru, bugünün Müslüman toplumlarında görülen büyük çelişkiler olmasaydı ortaya çıkmazdı. Bir yandan İslam'ın temellerine hâlâ bağlı kalan Müslümanlar var ve çoğu Müslüman ülkede İslam resmi din olarak kabul ediliyor. Buna rağmen İslam hukuku, Müslüman ülkelerin çoğunda yasama sisteminden çıkarılmış durumda. Zekât buna bir örnektir. İslam'ın rükünlerinden biri olmasına ve birçok Müslümanın zekâtı bireysel olarak yerine getirmesine, onu toplumsal sistemlerinin bir parçası olarak görmek istemesine rağmen, çoğu ülkede zekât için yürürlükte bir yasal düzen bulunmuyor. Her dönemde, birikim sevgisi yüzünden zekât vermekten kaçınan cimri insanlar olmuştur. Bu tür kişiler eskiden devlet tarafından zekât ödemeye zorlanırdı; ancak bugün çoğu Müslüman ülkede yasaların uygulanmaması ve zekât kanununun bulunmaması, bu cimri zenginlerin zekâtlarını vermemesine yol açmaktadır.
The above question would not have arisen if there were not gross contradictions in Muslim societies today. On one hand there are still Muslims who hold to the basics of Islam, and Islam is the official religion in most Muslim countries. Yet Islamic law has been stripped from the legislation system of most Muslim lands. Take zakah as an example. Although it is one of the pillars of Islam, and although many Muslims implement it individually and would like it to be part of their social system, most countries do not have a legal system for zakah. In all eras there are stingy persons whose love of accumulation prevents them from paying zakah. Such people used to be forced to pay it by the government, but now the lack of law enforcement, and the lack of zakah act in most Muslim countries, leaves these miserly wealthy persons unzakated.
Çoğu durumda İslam hukukundan ithal edilmiş Batı hukukuna geçiş, on dokuzuncu yüzyılda ve yirminci yüzyılın ilk yarısında Müslüman topraklarına egemen olan Batı sömürgeciliğinin bir sonucuydu. Sömürgeciliğin kültürel ve yasal etkisi, askeri işgalden çok daha derin ve Müslüman toplum için daha tehlikeliydi. Saldırgan birlikler çoğu Müslüman topraklarından çekildikten sonra, kendimizi İslami olmayan ceza kanunlarıyla baş başa bulduk; bu kanunlarda fuhuş, pornografi, gece kulüpleri, zina ve içki yasallaştırılmıştı. İslami olmayan medeni kanunlarla da karşılaştık; bu kanunlarda faiz ve diğer haram işlemler, toplumsal ve ekonomik faaliyetlerin yabancılar ve azınlıklar tarafından ele geçirilecek biçimde caiz kılınmıştı. Zekatın ortadan kaldırıldığı, İslam sistemine yabancı vergilerin ise yüklendiği toplumsal kurallar ve mali düzenlemelerle yüz yüze geldik. Daha da acı olanı, Batı'nın Müslüman topraklar üzerindeki askeri, ekonomik ve yasal egemenliğinin ağır etkisinden doğan kültürel sömürgeciliktir. Kültürel sömürgeciliğin sonucunda, zekatın yeniden uygulamaya konulmasına ve diğer İslami reformlara karşı çıkan "coğrafi" ya da yalnızca adıyla Müslüman olanlarla karşılaşıyoruz. Mısır parlamentosunda, zekat kanununun yeniden yürürlüğe konulmasına itiraz eden, ülkelerinin Avrupa'daki Batı devletleri gibi laik ve dinden uzak olmasını istediklerini ileri süren, sözde Müslüman bazı milletvekilleri bunun örneğidir.
Müslüman hükümetlerden zekât konusunda ne isteniyor?
What is required from Muslim governments regarding zakah?
Günümüzde Müslüman hükümetlerin, toplumsal örgütlenmenin tüm yönlerinde İslam sistemini benimsemeleri ve özellikle İslam'ın üçüncü rüknü olan zekâta yeterli önemi vermeleri, zekâtı toplamak ve dağıtmak üzere özerk bir daire kurmaları istenmektedir. Zekâta ilişkin, diğer vergilerle ikiliğin ortadan kaldırıldığı ve Müslüman zekât verenlerin gayrimüslim azınlıklara kıyasla mali açıdan dezavantajlı duruma düşmediği, doğru ve ayrıntılı bir yasanın çıkarılması gerekmektedir.
Muslim governments today are called upon to adopt the Islamic system in all aspects of societal organization, and especially to give sufficient attention to zakah and establish an autonomous department to collect and distribute zakah, the third pilar of Islam. It is necessary to enact an accurate and detailed law of zakah whereby duality with other taxes is eliminated, and Muslim zakah payers are not disadvantaged financially as compared to non-Muslim minorities.
Müslüman bireylerden, devlet zekâtı topluyorsa devlete, toplamıyorsa bu amaçla kurulmuş kuruluşlara ya da en azından bireysel olarak zekât ödemeleri de istenir, çünkü bu İslam'ın temel ibadetlerindendir.
Muslim individuals are also called upon to pay zakah to the state, if the state collects it, and if not, to organizations established for such purposes, or at least individually, because this is a basic rite of Islam.
Zekâtın yerine vergilerin geçmesini onaylıyor gibi görünen âlimler
Scholars who seem to approve of taxes replacing zakah
Çeşitli zamanlarda ünlü âlimler tarafından verilmiş dinî görüşler vardır; bu görüşlere göre Müslüman vergi mükellefleri, ödedikleri verginin tamamının ya da bir kısmının zekât yerine geçmesi niyetini taşıyabilirler. Bunlardan biri Nevevî'dir ve şöyle der: "Şafiîler, haksız yere toplanan vergilerin öşür yerine geçmeyeceği konusunda hemfikirdir. Ancak yönetim, öşür (tarım ürünlerinden alınan zekât) yerine bu tür vergileri alırsa, öşür borcunun bu şekilde yerine getirilip getirilmediği konusunda âlimlerin iki görüşü vardır. Doğru olan görüş, böyle bir ödemenin gerekli öşrü yerine getirdiğidir. Devletin topladığı miktar gerekli öşürden azsa, aradaki fark ödeyenler tarafından ödenmelidir." Bu ifadede geçen vergiler çağdaş vergilerden çok uzak olmasa da, Nevevî'nin "Bu tür vergiler zekât yerine toplanırsa" dediğine dikkat etmek önemlidir. Oysa bugünkü hükümetler bu tür vergileri zekât yerine toplamayı amaçlamamakta, ayrıca topladıkları gelirleri zekât almaya hak kazananlara harcamamaktadır.
We have religious opinions given at different times by renowned scholars that Muslim taxpayers may hold the intention that taxes they pay are wholly or partially in fulfillment of zakah. Among them is al Nawawi, who says, "Shafi'ites agree that levies collected unjustly do not stand in place of 'ushr. But if the government takes such levies in place of 'ushr (zakah on agriculture) scholars have two opinions on whether the obligation of 'ushr is thus fulfilled or not. The correct one is that such payment fulfills the required 'ushr. If the amount collected by the state is less than the required 'ushr the difference must be paid by the payers."1 Although levies referred to in this statement are not far-removed from contemporary taxes, it is important to observe that al Nawawi says "If such levies are collected in place of zakah," while governments today do not have in mind to collect such taxes in place of zakah nor to they expend their proceeds on zakah deservants.
Benzer şekilde bir Hanbelî yazar şöyle der: "Ahmed'e, hükümetin kişinin ürününün yarısını aldığı bir arazi hakkında soruldu. O, 'Bu zulümdür. Hükümetin böyle bir hakkı yoktur' diye cevap verdi. Sonra, ödeyenin diğer yarı için de zekât dağıtması gerekip gerekmediği soruldu. O, 'Hükümete ödenen, farz olan zekâtı yerine getirir' diye cevap verdi. Sahibi niyetini de böyle yaparsa [durum aynıdır]."2 İbn Teymiyye'nin şöyle dediği nakledilir: "Maks (vergi) adı altında hükümet tarafından alınan haraçlar, zekât niyetiyle verilebilir ve böylece farz olan zekât yerine getirilmiş olur; her ne kadar bu tür ödemeler zekât biçiminde olmasa da."3 İbn Teymiyye'ye ait bu nakil, onun el-Fetâvâ'daki "Yöneticilerin zekât adı dışındaki adlarla topladığı şeyler zekât ödemesi sayılamaz" sözüyle çelişiyor gibi görünmektedir.4 Bu iki nakilden hangisinin doğru olduğunu ya da İbn Teymiyye'nin nihai görüşünün ne olduğunu merak ediyorum.
Similarly, a Hanbalite writer says, "Ahmad was asked about a land in which the government takes half of one's produce. He answered, 'that is unjust. The government does not have such a right.' Then he was asked whether the payer must distribute zakah on the other half. He answered, what is paid the government fulfills the obligated zakah.' If the owner makes his intention likewise."2 Ibn Taimiyah is quoted to have said, "levies taken by the government in the name of maks (taxes) can be given with the intention of paying zakah and obligated zakah is thus fulfilled, although such payments do not take the form of zakah."3 This quote from Ibn Taimiyah seems to contradict his statement in al Fatawa, "What is collected by rulers in names other than that of zakah cannot be counted as zakah payment."4 I wonder which of these two quotes is the correct one, or what was the final opinion of Ibn Taimiyah?
Zekât yerine vergilerin sayılmasına izin vermeyen âlimler
Scholars who do not allow considering taxes zakah
Çoğu âlim, vergi ödenirken zekât niyeti yapılmasını onaylamaz ve buna izin veren görüşlere sert biçimde karşı çıkar. Şafiî mezhebinden İbn Hacer el-Heytemî, ez-Zevâcir adlı eserinde şöyle der: "Bazı yozlaşmış tüccarlar, ödedikleri mükûsu zekât niyetiyle verirlerse bunun zekât sayılabileceğini düşünüyorlar. Bu asılsız bir kanaattir. Şafiî mezhebine göre bu, yanlış ve hatalı bir görüştür." Devlet vergi toplarken bu vergileri zekât saymayı niyet etmez; ne oranları ne de zekâta tabi malları bakımından şeriata göre zekât toplamaz. Devlet bu vergileri, gelirlerinin ordu ve Müslümanların kamu menfaatlerine harcanması gerektiği iddiasıyla koyar. Bunun doğru olup olmadığını şu an tartışmak istemiyorum; ancak vergiler meşru olduğu ve gerekli şartları taşıdığı sürece, bu vergiler zekâttan farklıdır ve zekât sayılmamalıdır, çünkü zekât adını dahi taşımazlar. Bazı tüccarlar bana, bu mükûsu tahsildarlara verirken zekât vermeyi niyet ettiklerini, tahsildarların bunu zekâta hak kazanmayanlara vermeleri hâlinde bunun kendilerinin sorumluluğunda olmadığını söylüyorlar.
The majority of scholars do not approve of intending zakah payment when taxes are paid, and come down hard against opinions that allow it. Ibn Hajar al Haitami, a Shafi'ite, says in his al Zawajir, Some corrupt merchants think the maks they pay can be counted as zakah if they make the intention of paying zakah. This is an unfounded notion. It is false and incorrect according to the Shafi'ite school. The government -- when it collects taxes -- does not intend to consider these taxes zakah, nor do they collect zakah according to Shari'ah, regarding both rates and zakatable assets. The government levies these taxes with the claim that their proceeds need to be spent on the army and public interests of Muslims, which I do not want to argue at this point, but given that taxes are legitimate and their proper conditions are fulfilled, these taxes are different from zakah and must not be considered zakah for they do not even carry its name. Some merchants tell me that they make intention of paying zakah when they give this maks to collectors, and if these collectors give it to non zakah deservants, it is their problem.
Bu fikir de yanlış. Maks (vergi) tahsildarları genellikle zekât almaya hak kazanmış kimseler değildir. Onların hepsi zengin ya da güç sahibidir ve kazanç sağlayabilirler. Bu tür insanlara hangi erdem gerekçesiyle zekât verilebilir? Tüccarların bencilliği onları kör eder, böylece doğruyu yanlıştan ayırt edemezler. Tek istedikleri, zaten bu vergileri ödemeye zorlandıkları için, gerçekten verilmesi gereken zekâttan kurtulmaktır. Şunu fark etmelidirler ki Allah'ın farz kıldığı zekât, kötü niyetlerle birlikte yapılsa bile vergi ödemeleriyle yerine getirilmiş olmaz. Zalimce vergilere gelince, bu vergileri ödeyenler, zulme uğradıkları ölçüde Allah tarafından mükâfatlandırılırlar. Müslüman alimler maks tahsildarlarını hırsız ya da silahlı soyguncu sayarlar. Hatta onlar bundan çok daha kötü olabilirler. Açıkça görülüyor ki silahlı soyguncuların topladığı para, soyulan kişi tarafından zekât sayılamaz. Müslüman alimler, Müslüman ödeyenleri, maks tahsildarlarına vergi öderken zekât ödeme niyeti taşımanın yanlış ve anlamsız olduğu konusunda defalarca uyarırlar. Alimler bunu yapanları cahil sayarlar.5
Dipnotlar.
Footnotes.
1. Al Majmu', Cilt 5, s. 541-543.
1. Al Majmu', Vol. 5, pp. 541-543.
2. Şerhu Gayeti'l-Müntehâ, C. 2, s. 133.
2. Sharh Ghayat al Muntaha, Vol. 2, p. 133.
3. Bu, Muhammad al Manqur tarafından el-Fevakihu'l-Adîde fi'l-mesâili'l-mufîde adlı eserinde, 1. cilt, s. 154'te aktarılmıştır.
3. This is quoted by Muhammad al Manqur in al Fawakeh al 'Adidah fi al masa'il al mufidah, Vol. 1, p. 154.
4. Mecmûü'l-Fetâvâ, C. 25, s. 93.
4. Majmu' al Fatawa, Vol. 25, p. 93.
5. İbn Hacer el-Heytemî'nin el-Zevâcir adlı eseri, C. 1, s. 149.
5. Al Zawajir by Ibn Hajar al Haitami, Vol. 1, p. 149.
6. Radd al Muhthr, C. 2, s. 42.
6. Radd al Muhthr, Vol. 2, p. 42.
7. Fethu'l-Aliyyi'l-Mâlik, C. 1, s. 139-140.
7. Fath al 'Aliy al Malik, Vol. 1, pp. 139-140.
8. Tefsîrü'l-Menâr, C. 7, s. 576 ve Fetâvâ'l-İmâm Muhammed Reşîd Rızâ, C. 1, ss. 229-230.
8. Tafsir al Manar, Vol. 7, p. 576, and Fatawa al Imam Muhammad Rashid Rida, Vol. 1, pp. 229-230.
9. Şeyh Şeltut'un Fetvaları, s. 116-118.
9. Fatawa al Shaikh Shaltut, pp. 116-118.
10. Tanzim al-Islam li al-Mujtama', s. 165.
10. Tanzim al Islam li al Mujtama', p. 165.