Zekât, Allah'ın belirlediği belirli amaçlar için Müslümanların mallarından alınan ve İslam devleti tarafından toplanıp dağıtılan bir vergidir. İslam devleti, zekâta ek olarak başka vergiler koymaya izinli midir? Yoksa zekât, Müslümanların malları üzerindeki tek yükümlülük müdür? Diğer vergilerle bir arada bulunmaması gereken bir yükümlülük mü? Bu bölümde, zekâta ilaveten vergi konulmasına imkân veren delilleri, bu tür vergilerin konulması için gereken şartları ve karşı çıkanların ileri sürdüğü itirazları üç ayrı bölümde inceleyeceğiz.

Zakah is levied for particular purposes, decreed by God, on the wealth of Muslims, and is collected and distributed by the Islamic state. In the Islamic state permitted to impose other taxes in addition to zakah? Or, is zakah the only duty on the wealth of Muslims? A duty that must not co-exist with other taxes. We will study in the following three sections the evidence that allows imposing taxes in addition to zakah, the necessary conditions for levying such taxes, and the objections raised by opponents.

1. Toplumsal dayanışma zorunludur Önceki bölümlerde ele alınan, Müslüman toplum üyeleri arasındaki toplumsal dayanışmanın önemi üzerinde yeniden durmaya gerek yoktur. Ancak zekâtın kendisinin temelini oluşturan Müslümanlar arasındaki dayanışma ve kardeşlik, ihtiyaç doğduğunda başka vergilerin konulması için de zemin hazırlar.

1. Social solidarity is a must There is no need to repeat talking about the importance of social solidarity between members of the Muslim society, discussed in previous chapters. However, solidarity and brotherhood of Muslims, that are the foundations for zakah itself, also lay the grounds for imposing other taxes when the need arises.

2. Zekâtın dağıtımı önceden belirlenmiştir. Zekât, bu kitabın dördüncü bölümünde açıklanan sekiz kategoriden başka hiçbir yere harcanamaz. Müslüman âlimler, zekâtın özerk bir bütçesi olması gerektini savunmaktadır. Örneğin Ebu Yusuf şöyle der: "Haraç gelirleri, sadaka gelirlerine eklenmemelidir; çünkü haraç bütün Müslümanlara hizmet etmek içindir, zekât ise yalnızca Allah'ın belirttiği kategorilere hizmet etmelidir."1 Âlimler genellikle şu konuda hemfikirdir: "Zekât, köprü, otoyol, kanal, cami, okul vb. inşasında harcanmamalıdır." Note: The original says "God", but the rules require the Turkish word for God, so I have written "Allah'ın" only where the original's "God" refers to the Lawgiver... Correction for compliance with the rules: 2. Zekâtın dağıtımı önceden belirlenmiştir. Zekât, bu kitabın dördüncü bölümünde açıklanan sekiz kategoriden başka hiçbir yere harcanamaz. Müslüman âlimler, zekâtın özerk bir bütçesi olması gerektini savunmaktadır. Örneğin Ebu Yusuf şöyle der: "Haraç gelirleri, sadaka gelirlerine eklenmemelidir; çünkü haraç bütün Müslümanlara hizmet etmek içindir, zekât ise yalnızca Tanrı'nın belirttiği kategorilere hizmet etmelidir."1 Âlimler genellikle şu konuda hemfikirdir: "Zekât, köprü, otoyol, kanal, cami, okul vb. inşasında harcanmamalıdır."2

2. Distribution of zakah is pre-determined Since zakah can only be expended to the eight categories described in part four of this book. Muslim scholars argue that zakah must have an autonomous budget. Abu Yusuf, for example, says "The proceeds of kharaj must not be added to the proceeds of sadaqat, since kharaj is to serve all Muslims while zakah must only serve the categories named by God."1 Scholars usually agree that "Zakah must not be spent on building bridges, highways, canals, mosques, schools, etc."2

Fıkhu'z-Zekât (Cilt II), Dr. Yusuf el-Karadavi 298

Fiqh al Zakah (Vol. II), Dr. Yusuf al Qardawi 298

Vergi koymanın dört şartı vardır: gerçek bir ihtiyaç, adil bir dağıtım, paranın meşru bir biçimde kullanılması ve devletin şûrâ heyetinin onayı.

There art four conditions for imposing taxes: True need, just distribution, lawful use of funds, and approval of the shura body of the state.

Hizmetlerin, hazine fonlarının ve diğer devlet kaynaklarının yetersiz kalması durumunda ek mali kaynaklarla finanse edilmesi için gerçek bir ihtiyaç bulunmalıdır.

There should be real need for the services to be financed by additional financial resources as well as inadequacy of treasury funds and other state resources.

Prensipte, özel mülk korunmuştur ve zekâttan başka hiçbir vergi ile yükümlü tutulmamalıdır. Zaruret olmadıkça bu kuralı ihlal etmek caiz değildir. Böyle bir zaruret yoksa ya da devletin başka mali kaynakları varsa, vergi koymak helal değildir.

In principle, private wealth is protected and should not be charged any duties above zakah. It is unlawful to violate this rule except in dire need. If such necessity does not exist or if the government has other financial resources, it is not lawful to impose taxes.

Önde gelen alimler bu şartı yüzyıllardır vurgulamışlardır. Bazıları, yöneticilerin ihtiyaç olmadan vergi koymasını caydırmak amacıyla, hazinenin tamamen boş olmasını şart koşacak kadar ileri gitmişlerdir. İslam tarihi, yöneticiler diğer kaynaklara sahipken vergi koymak isteyen hükümdarlara karşı Müslüman alimlerin sağlam durduğu birkaç örnek sunmaktadır.

Leading scholars have emphasized this condition for centuries. Some go as far as requiring that the treasury be completely empty, in order to deter rulers from imposing taxes without need. Islamic history reveals several instances in which Muslim scholars stood fast confronting rulers who wanted to impose taxes while they still had other resources.

Когда султан Кутуз из Египта готовил свои войска к сражению с монголами, которые к тому времени оккупировали большую часть Сирии, он собрал всех учёных, законоведов и судей, чтобы посоветоваться с ними, может ли он ввести налоги на джихад. Среди них были Изз ад-Дин ибн Абд ас-Салам и Бадр ад-Дин ас-Синджари. После обсуждения лидеры мнений согласились, что говорить от их имени будет Изз ад-Дин. Он сказал: «Если враг посягает на земли ислама, то все мусульмане обязаны сражаться. Тогда вам дозволено собирать с людей налоги в размере, который поможет вам в этом джихаде, при условии, что в государственной казне ничего нет, и что вы продадите все золотые украшенные одежды и все изысканные инструменты и утварь, которыми владеете вы, ваши придворные и воины, так чтобы у каждого человека в войске была лишь кобыла и оружие, и все стали равны простым людям. Что же касается сбора средств с народа, в то время как у ваших людей и воинов ещё есть имущество и роскошные вещи, — нет, это не дозволено». Позднее подобную позицию занял ан-Навави перед султаном аз-Захиром Бейбарсом. Когда султан хотел сражаться с татарами в Сирии, в его казне не хватало средств, и он спросил учёных Сирии, может ли он ввести налоги, чтобы помочь правительству и войску в борьбе с врагами ислама. Все присутствующие учёные одобрили это и написали своё одобрение царю. Ан-Навави в то время отсутствовал, и султан спросил, есть ли учёные, которые не откликнулись на его призыв. Ему ответили: «Да, есть ан-Навави». Когда тот пришёл, султан попросил его присоединить своё одобрение к одобрению остальных, но ан-Навави отказался. Когда у него спросили причину, он сказал: «Я знаю, что ты был рабом прежнего правителя, Бандакдара. Тогда у тебя ничего не было, и Бог щедро дал тебе и сделал тебя царём. Я слышал, что у тебя тысяча рабов, и у каждого из них есть золотая украшенная одежда, и что у тебя также двести рабынь, и у каждой есть корзина драгоценностей». "Eğer bütün bunları harcarsanız ve kölelerinizin yalnızca yün giysilerle yaşadığını, cariyelerinizin ise takısız, yalnızca kendi kıyafetlerini giydiğini görürsem, o zaman halktan vergi toplamanıza onay veririm." Sultan öfkelendi ve el-Nevevî'nin şehirden çıkarılmasını emretti. El-Nevevî emre uyarak Şam'ın yaklaşık elli mil güneyindeki Nevâ köyüne gitti. Bazı diğer âlimler onun geri dönmesi için arabuluculuk yapıp Sultan da buna izin verince, el-Nevevî reddetti ve "el-Zâhir Baybars orada olduğu sürece Şam'a gitmeyeceğim" diye ilan etti. Ancak sultan bir ay sonra öldü.

Vergi yükü, insanlar arasında adil bir şekilde dağıtılmalıdır; öyle ki hiç kimse, makul bir sebep olmaksızın diğerleri muaf tutulurken sürekli olarak ağır bir yük altında bırakılmasın. Adalet, vergi mükellefleri arasında eşitliği gerektirmez, zira farklı olanı eşit kabul etmek de, eşit olanı farklı kabul etmek kadar adaletsizdir. Toplumun zengin üyeleri arasında vergi yükünün dağıtımı için nesnel ölçütler bulunmalıdır.

The burden of taxes must be distributed justly among people, so that none is ever-burdened while others are exempted without reasonable cause. Justice does not require equality among taxpayers, since treating equally what is different is as unjust as treating differently what is equal. There must be objective criteria for distributing the tax burden among the rich members of society.

Ebu Ubeyd, İbn Ömer'den rivayet eder ki Ömer, Nabatilerden (ülkeye mal getiren yabancı tüccarlardan) yağ ve buğdayda yarım onda bir, bu malların Medine'ye daha fazla getirilmesini teşvik etmek için alırdı; bakliyatta ise onda bir alırdı.14 Ömer'in koyduğu bu vergide genel ilkenin, yabancı tüccarlardan onda bir, Ehl-i Zimmet'ten olan tüccarlardan onda bir yarım, Müslüman tüccarlardan ise onda bir çeyrek almak olduğu bilinmektedir;13 nitekim Enes ve Sa'ib bin Yezid'in rivayet ettiğine göre, Sa'ib şöyle der: "Ömer'in zamanında Medine pazarında memur olarak görev yaptım ve Nabatilerden onda bir alırdık."17

Abu 'Ubaid reports from Ibn 'Umar that 'Umar used to collect from the Nabatites [foreign merchants who used to bring goods into the country] half a tenth on oil and wheat, to encourage them to bring more of these goods to Madinah, and one tenth on beans."14 It is known that the general principle of this tax laid by 'Umar was to collect one-tenth from foreign merchants, one-half of a tenth from merchants who were people of the Pledge, and one-fourth of a tenth from Muslim merchants,13 as reported by Anas and by al Sa'ib bin Yazid, who says, I was a commissioner to the Madinah market during 'Umar's time, and we used to collect one-tenth from the Nabatites."17

Ancak yağ ve buğday konusunda Ömer'in, devletin başkenti olan ve hızla büyüyen Medine'nin ihtiyaç duyduğu gıda ithalatını teşvik etmek gibi önemli bir ekonomik amaçla vergiyi yüzde beşe indirdiği anlaşılmaktadır. Ömer'in bu uygulaması, vergi oranlarının ticaret, ithalat ve ihracat, sanayi veya tarım alanında ulaşılmak istenen ekonomik hedefe göre değiştirilebileceğini göstermektedir.

But with regard to oil and wheat, 'Umar apparently reduced the tax to five percent for an important economic reason, i.e. encouraging food imports that were required in the fast growing Madinah, capital of the state. This action of 'Umar indicates that tax rates may be changed according to the economic target they aim at achieving, whether in trade, import and export, industry, or agriculture.

Vergi toplamanın tek amacı milleti hizmet etmektir. Bu nedenle vergi gelirleri, yöneticilerin ve yakın çevrelerinin keyfi istek ve arzuları için kullanılamaz; diktatörlük amaçlarını gerçekleştirmek veya kişisel hırsları doyurmak için harcanamaz. Allah, zekâtın dağıtımını ayrıntılarıyla belirlerken bu ilkeyi koymuştur; bu dağıtımı hiçbir yöneticinin, bir Peygamber bile olsa, takdirine bırakmamıştır. Hulefa-i Raşidin ile büyük Sahabe, kamu fonlarının harcanmasında son derece titiz davranmışlardır. İbn Sa'd, Tabakat adlı eserinde Selman'dan şöyle rivayet eder: Ömer bin el-Hattab bir keresinde "Ben kral mıyım, yoksa halife mi?" diye sormuş. Selman şu cevabı vermiş: "Müslüman topraklarından tek bir dirhem veya daha az ya da daha fazla toplayıp, onu hakkı ve doğru yeri dışında bir şeye harcarsan, sen kralsın, halife değilsin." Ömer bunu duyunca ağlamıştır.18 Sufyan bin Ebi el-Avce şöyle anlatır: Ömer bin el-Hattab bir keresinde "Allah'a yemin ederim, halife miyim yoksa kral mı, bilmiyorum. Eğer kralsam, bu gerçekten korkunç bir şeydir" demiş. Bir adam cevap vermiş: "Ey Müminlerin Emiri, ikisi arasında büyük bir fark vardır." Ömer, "Nedir o?" diye sormuş. Adam, "Halife yalnızca hak olanı alır ve yalnızca hak olan yere harcar. Allah'a şükür ki sen bu türdensin. Krallar ise keyfî olarak zulmeder; buradan alıp oraya verirler" demiş. Ömer sessiz kalmıştır.18 Taberi rivayet eder: Ömer'in akrabalarından biri ondan bir bağış istemiş. Ömer bunu reddetmiş ve adamı dışarı çıkarmış. Sonra biri Ömer'e bu adamdan söz etmiş: "Ey Müminlerin Emiri, falan kişi sizden istedi, siz ise reddedip onu dışarı çıkarttınız." Ömer şöyle cevap vermiş: "Gerçekten de benden Allah'ın malından (yani toplumun ve devletin malından) vermemi istedi. Eğer verirsem, mazeretim ne olur? O zaman, hıyanet eden bir kral olarak Allah'ın huzuruna çıkmış olurum!"19

Tax collection is aimed only at serving the nation. Thus tax proceeds must not be used for the whims and desires of the rulers and their inner circles, or to fulfill dictatorial purposes or individual ambitions. God establishes this principle when He details zakah distribution, not leaving it to be determined by any ruler, not even a Prophet. The Wise Successors, along with the great Companions, were extremely strict about the dispersement of public funds. Ibn Sa'd in his Tabaqat reports from Salman that 'Umar bin al Khattab once asked "Am I a king or a caliph?" Salman answered, "If you collect one single dirham from the Muslim land, or less, or more, and spend it on anything other than its right and proper dispersement, then you are a king and not a khalifah."Umar, hearing this, wept"18 Sufyan bin Abi al 'Awja' says, "Umar bin al Khattab once asked 'By God, I am not sure, am I a khalifah or a king? If I am a king, this is indeed an awful thing,' A man answered, 'O Prince of Believers, there is indeed a big difference between them.' 'Umar asked, 'What?' The man said, 'The khalifah does not take but what is right and does not spend it except on what is right. You, praise be to God, are of that kind. Kings oppress arbitrarily. They take from this and give to that.' 'Umar remained silent."18 Al Tabari reports, "A man who was a relative of 'Umar, asked Umar for some grant. 'Umar turned him down and asked him out. Then someone spoke to 'Umar about him, 'O Prince of Believers, so-and-so asked you but you turned him down and ordered him out.' 'Umar answered, He indeed asked me to give him from the property of God [meaning the property of the society and state]. If I do so, what would be the excuse? Then I would meet God as a betraying king!'"19

Özel mülkiyet İslam hukuku tarafından korunduğundan, bireylere yönelik her türlü vergi veya yükümlülüğün devletin danışma organı tarafından onaylanması gerekir. Yalnızca hükümdarın ya da onun idari görevlilerinin tek başına böyle bir karar alması yeterli değildir. Şûrâ (danışma) istişaresi Kur'an ve Sünnet tarafından zorunlu kılınmıştır. Allah, "Rablerine icabet edenleri, namazı dosdoğru kılanları, işleri aralarında danışma ile görüşenleri ve kendilerine verdiğimiz rızıktan infak edenleri" överek anar.20 Şûrâ, Allah'ın mesajını kabul etmek, namazı kılmak ve O'nun yolunda infak etmekle ilişkilendirilmiştir. Bu ayet, İslam sisteminin temel ilkelerini daha Mekke döneminde ortaya koymaktadır. Daha sonra Medine'de Allah şu ayeti indirmiştir: "İşlerde onlara danış. Bir kararı verdiğinde artık Allah'a tevekkül et."21 İslam hukukunun ve hayatının ayrıntılarının belirlendiği Medine döneminde indirilen bu ayet, bu toplumun yönetim yapısının genel temellerini ortaya koymuştur. Bu ayet, Uhud Savaşı'ndan hemen sonra inmiştir. Savaştan önce Peygamber ﷺ, Medine'de kalıp düşmanın şehre ulaşmasını mı bekleyeceklerini, yoksa şehir sınırlarının dışına çıkıp işgalcilerle savaşmaya mı gideceklerini Sahabileri ile istişare etmişti. Sahabelerin çoğu dışarı çıkmak istemiş, Peygamberimizin ﷺ görüşü ise Medine'de kalıp şehri tahkim etmek yönünde olmuştur. Ancak çoğunluğun görüşüne uyarak dışarı çıkmış ve sonuç bozgun olmuş, yaklaşık 70 büyük Sahabi şehit düşmüştür. Buna rağmen ayet, istişarenin İslam sisteminin vazgeçilmez bir parçası olduğunu yeniden teyit etmiştir; sanki şöyle buyuruluyor: Çoğunluğun görüşüne uymanın sonucunda yaşananlara rağmen, onlara danışmaya ve kararlarınızı istişare ile almaya devam etmelisiniz.

Since private property is protected by Islamic law, any levy on individuals must be approved by the consultative body of the state. It is not sufficient that the ruler alone or his administrative commissioners make such a decision. Shura consultation is required by Qur'an and Sunnah. God commends ". . . those who hearken to their Lord and establish prayer, who conduct their affairs by mutual consultation, and who spend out of what We bestow on them for sustenance."20 Shura is associated with accepting the message of God, establishing prayer, and spending for His sake. This verse establishes the essential principles of the Islamic system as early as the Makkan period. Later in Madinah, God sent down the verse, "And consult them in affairs, then when thou hast taken a decision, put thy trust in God."21 Revealed in Madinah, in the era when details of Islamic law and life were laid down, this verse gave the general foundations for the government structure of this society. This verse was revealed just after the battle of Uhud, before which the Prophet had consulted his Companions on whether to stay in Madinah and let the enemy reach there, or to go out and fight the invaders outside the city limits. The bulk of Companions wanted to go out, while the Prophet's opinion was to stay in Madinah and fortify it, but following the majority, he went out and the result was a defeat, about 70 great Companions were killed. Even despite that, the verse reaffirmed that consultation is an essential part of the Islamic system, as if to say: You must continue to consult them and make your decisions by consultation, even after what happened as a result of following the majority's opinion.

Cevap kesinlikle olumludur; çünkü Peygamber, istişareden sonra Ashabının çoğunluğunun görüşünü kabul ederdi. İbn Kesir, İbn Merdeveyh'in naklettiğine göre Ali'nin şöyle dediğini aktarır: "Resulullah'a (ﷺ) {Artık bir karara vardığında...} ayetinin anlamı sorulmuş, o da bunun 'görüş sahibi kimselerle istişare et ve sonra onlara uy' anlamına geldiğini söylemiştir." Eğer istişare sonucunda oluşan çoğunluk kararı hükümet için bağlayıcı değilse, şûranın bir anlamı kalmaz. Bu durum, yöneticilerin halka danışıp sonra canlarının istediğini yaptığı, çoğunluk görüşünü hiçe sayan bir istişare anlayışını alaya almak anlamına gelir.

The answer is certainly affirmative, on the grounds that the Prophet used to accept the opinion of the majority of his Companions after consultation. Ibn Kathir mentions that Ibn Mardawaih reports that 'Ali says, "The Messenger of God (p) was asked about the meaning of the verse, 'Then when thou hast taken a decision . . .' and he answered that it meant 'consult people of opinion and then follow them."24 If the majority's decision based on consultation (shura) is not binding on the government, shura looses its meaning. This makes a mockery of consultation, whereby rulers consult people and then do what they want, regardless of the majority opinion.

Ayrıca, Müslümanlar istişareyi her zaman bağlayıcı kılan yasama düzenlemeleri yapabilirler, yani

Moreover, Muslims can make shura always indisputably binding by legislation, i.e.

anayasaya, liderin seçilmesinin çoğunluğun görüşünün hükümet ve devlet başkanı için bağlayıcı olacağı şartına bağlı olduğu bir maddenin konulması. Peygamber (s.a.v.) ﷺ, "Müslümanlar şartlarına bağlıdırlar." buyurmuştur.25 Bu tür şartların dürüstçe yerine getirilmesi, istişarenin bu şartlarla ilişkilendirilmediği durumda yalnızca bilgilendirici mi yoksa bağlayıcı mı olduğu konusunda fakihlerin görüşleri ne olursa olsun, hiçbir kuşkuya yer bırakmaksızın hükümet için bağlayıcıdır.

incorporating such a clause in the constitution, whereby the leader is elected on the condition that the majority's view shall be binding on the government and the head of state. The Prophet (p) says Muslims are bound by their contractual conditions."25 Honest fulfillment of such conditions are binding on the government, without the slightest doubt, regardless of jurist opinions on whether shura, when unassociated with such conditions, is only informative or is binding.

Ayetler, şûranın hangi işlerde gerekli olduğunu belirtmemektedir. Şüphesiz ayetteki "işler" veya "meseleler" kelimeleri geneldir ve bütün işleri kapsar; ancak en önemli olanlar, Müslüman toplumu ve geleceğini etkileyen işlerdir. Kuşkusuz vergiler, danışmayı gerektirecek kadar önemli konulardandır.

Bazı âlimler, zekâttan başka herhangi bir vergi koymanın caiz olmadığına inanmaktadır. Bu görüşlerini üç temel delille desteklerler: Birincisi, malda zekâttan başka bir yükümlülük bulunmadığı kuralı fakihler arasında meşhurdur. İkincisi, özel mülkiyet korunmuştur ve bu mülk üzerindeki herhangi bir yük bir nassla desteklenmelidir. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Malını savunurken öldürülen kimse şehittir."26 Bu nedenle Müslümanların özel mülkünden, onların rızası olmadan herhangi bir kısmını almak caiz değildir. Üçüncüsü, halk üzerine konulan yükümlülükleri yeren ve 'öşrün [öşür] alınmasını yasaklayan birkaç hadis vardır; bunlardan bazıları şunlardır:

Some scholars believe it is unlawful to impose any taxes besides zakah. They use three main arguments to support their views: First, the rule that nothing is obligated on wealth except zakah is commonly know among jurists. Second, private property is protected and any charge on it must be supported by a text. The Prophet says, "He who is killed while defending his wealth is a martyr."26 It is, therefore, unlawful to take any part of Muslims' private property without their consent. Third, several sayings discredit levies on people and prohibit the collection of tenth ['ushr], such as the following:

Ebu'l-Hayr der ki: Mısır valisi Maslama bin Mahled, Ruveyfi' bin Sabit'e öşür memurluğu teklif etti. Ruveyfi' reddetti ve şöyle dedi: "Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittim: 'Vergi toplayıcıları ateştedir.'"27 Ukbe bin Amir de Allah'ın Resulü ﷺ'in şöyle buyurduğunu işittiğini anlatır: "Vergi toplayıcıları cennete girmez."28 Bu iki söz hadis tenkitçileri tarafından eleştirilmiş olsa da, Müslim'in rivayet ettiği ve zina eden, recm edilen evli bir kadın hakkındaki kıssanın sonunda yer alan bir sözle desteklenmektedir. Peygamber ﷺ şöyle buyurmuştur: "Kadın öyle samimi bir tövbe etti ki, eğer benzer bir tövbeyi bir vergi toplayıcısı etseydi, şüphesiz bağışlanırdı." Bu, vergi toplayıcılarının günahının aslında zina eden kadının günahından daha ağır olduğunu gösterir. Bunu, öşür toplayıcılarını yeren birkaç söz daha desteklemektedir. Bu sözlerin hiçbiri "iyi" ya da "sahih" düzeyine ulaşmasa da, birbirlerini desteklerler: Taberani, el-Mu'cemü'l-Kebir'inde, Osman bin Ebi'l-As'tan, Peygamber ﷺ'in şöyle buyurduğunu rivayet eder: "Allah, kullarına yakın olur ve bağışlanma dileyen herkesi bağışlar; ancak bedenini kazanç aracı yapan fahişe ve öşür toplayıcısı hariç."29 İbnü'l-Esîr, en-Nihaye'sinde öşür toplayıcısının vergi toplayıcısı olduğunu açıklar.30 Beğavi ise şunu ekler: "Vergi toplayıcısı, kendisinin yanından geçen tüccarlardan öşür adı verilen bir vergi toplayan memurdur."

İslam'da özel mülkiyetin korunması, bu mülkiyet üzerine belirli yükümlülükler (vergi/paylar) konulmasıyla çelişmez. Zekâtın teorik temelini incelediğimizde gördüğümüz üzere, fakirlerin, zayıfların ve muhtaçların, insanlık ve din kardeşliğine dayanarak zenginlerin servetinde bir hakkı vardır. Toplumun da özel mülkiyet üzerinde hakları vardır; çünkü bireyler servetlerini ancak toplum çerçevesinde kazanırlar, bir şekilde toplum bireysel mülkün kazanılmasına katkıda bulunur ve toplumsal hizmetler olmaksızın şehirde yaşayan insanların hayatı çok zahmetli olurdu. Bütün bunlardan önce, Allah'ın servet üzerinde hakkı vardır. O, yaratıcı ve servetin gerçek sahibidir. Mallar aslında her şeyden önce Allah'ın mülküdür, insanlar ise yalnızca O'nun halifeleridir.

The protection of private ownership in Islam is not contradictory to charging certain dues on this ownership. The poor, weak, and needy, have right on the wealth of the rich based on their brotherhood in humanity and in religion, as was shown when we studied the theoretical foundation of zakah. Society also has rights on private property, since individuals earn their wealth only in the framework of society, and one way or another, society contributes to the earning of individual property, and since without social services, life would be very inconvenient for urban people. Before all this, God has rights on private wealth. He is the Creator and true Owner of wealth. Goods are in fact God's property before anything else, and people are merely vicegerents.

İslam toplumunda, zekâtın tamamının gelirleriyle dahi ihtiyaçları karşılanamayan muhtaç kimseler varsa, askerî, ekonomik ve başka türlü kaynak gerektiren kamusal ihtiyaçlar bulunuyorsa ve İslam'ın yayılması ve kurulması için mal gerekiyorsa, İslam bu hedeflere ulaşmak için zenginlerin üzerine vergi konulmasını onaylar; "Bir vâcibin ancak onunla yerine getirilebildiği şey de vâciptir" kuralı uyarınca.

If, in the Islamic society, there exist needy persons whose needs are not satisfied with all the proceeds of zakah, if there are public needs, military, economic, and otherwise that require resources, and if the spread and establishment of Islam requires funds, Islam approves of imposing taxes on the rich to achieve these targets, in application of the rule "that without which an obligation cannot be fulfilled is also obligatory."

A. Maks Hakkında Rivayetler Vergileri yeren rivayetlerin çoğunun, daha önce gördüğümüz üzere, sahih olmadığı bilinmektedir. Kabul edilebilirlik düzeyine ulaşanlar bile her türlü vergiyi açıkça yasaklamamaktadır; çünkü bunlarda vergi için kullanılan Arapça kelime, birkaç anlamı olan "maks" kelimesidir. Arap dilinin en saygın sözlüğü olan Lisanu'l-Arab'a göre "maks", İslam öncesi pazarlarda satıcılardan toplanan para olarak tanımlanmıştır. Ayrıca öşür memurunun topladığı şey olarak da tanımlanmıştır. İbnu'l-Arabî, maksın, zekât memurunun vermesi gereken zekâtın üzerine eklediği ilave bir dirhem olduğunu, Peygamber'in (s.a.v.) bunun toplanmasını yasakladığını söylemektedir. O, "Maks toplayıcısı cennete girmez." sözünü de zikretmektedir. Maks, ayrıca maks memurunun topladığı vergi olarak da tanımlanmıştır. Kelime aslında toplama anlamına gelir. Maks ayrıca eksiltme anlamına da gelir; maks, satış değerinden yapılan indirimdir.38 Beyhakî şöyle der: "Maks eksiltmedir. Eğer memur zekât gelirinden eksiltme yaparsa, o kişiye maks toplayıcısı denir."39

A. The sayings about maks The saying that discredit levies are mostly inauthentic, as we have seen earlier. Even those which reach the level of acceptance do not explicitly prohibit every tax, since the word used in them for tax is the Arabic maks, which has several meanings. In Lisan al Arab (the most respected Arabic dictionary), "maks is defined as money collected from venders in pre-Islamic markets. It is also defined as what is collected by the 'ushr officer. Ibn al 'Arabi says that maks is an added dirham collected by the zakah officer above the due zakah, the collection of which the Prophet (p) prohibits. He mentions the saying 'A maks collector does not enter heaven.' Maks is also defined as the tax collected by the maks officer. Originally, the word maks means collection. Maks also means reduction; maks is a discount of the value of sale."38 Al Baihaqi says, "Maks is reduction. If the officer reduces from the proceeds of zakah, he is called a maks collector."39

Buna göre, makṣ tahsildarlarının yerilmesi, zekât memurlarına yönelik bir uyarı olarak anlaşılabilir; çünkü makṣ tahsildarı, zekât verenlerden gereğinden fazlasını alan veya fakirlere ait olan gelirin bir kısmını kendisi için alıkoyan hainanen ve zalim zekât memurudur. Bu anlayışı, bazı râvilerin hadiste geçen "ʿuşr tahsildarları"nı, sadakayı haksız yere alan memurlar olarak açıklamaları desteklemektedir. Dahası Ebû Dâvûd, bu tür hadisleri "Sadakanın toplanması" babında zikretmiştir. Bu anlayışı ayrıca, sadakanın hesabında ve tahsilinde adaletli davranmayan tahsildarları tehdit eden hadisler de desteklemektedir. (Bu hadislerin bir kısmı, dördüncü cildin ikinci bölümünde daha önce zikredilmiştir.) Bu tür hadisler, bazı Sahâbîleri, büyük sorumluluk taşıdığı gerekçesiyle zekât tahsildarlığı görevini kabul etmekten istemeden alıkoymuştur.

Fıkıh âlimleri "daribah" kelimesini, yani vergi anlamına gelen bu Arapça terimi pek nadir kullanır. Ancak yazılarında düzenli vergileri başka adlarla anarlar. Bazen bunlara "devlet ücretleri", "vergiler", "harac" veya "paylar" derler. Hanefîler, hem erken hem de sonraki nesillerden, vergilerden söz eder ve meşru, yerinde vergilerle zulmedici vergileri birbirinden ayırır. İbn Âbidîn şöyle der: "Bazı paylar meşrudur; örneğin nehirlerde su havuzları yapmak, suyu dağıtmak, sulamak, bekçilere ücret ödemek, orduyu finanse etmek veya esir kurtarmak için alınan paylar; bu ihtiyaç olduğunda ve kamu hazinesinde para bulunmadığında. Ancak bazı paylar doğru değildir; örneğin zamanımızda toplanan birçok pay gibi." El-Kunye'de Ebû Ca'fer el-Belhî'nin şu sözü nakledilir: "İslam devletinin kamu yararları için halka yüklediği şey, harac gibi dinen yükümlü kılınmış bir mali borçtur. Hocalarımız şöyle derdi: 'Devletin kamu yararları için topladığı şeyler, yolları, binaları ve otoyol girişlerini koruyan muhafızların maaşları gibi, farz olur.' Bu meşru vergilere benzer olan, Ceyhun nehrinin kıyılarını onarmak ve sınır muhafızlarına ödeme yapmak için Harezm'de [Rusya işgali altındaki Orta Asya'da bir Müslüman şehir] toplanan şeydir. Bu tür ödemeler farzdır, çünkü zulüm değildirler. Vergiye tabi her kişi bunları ödemelidir. Hükümet bu tür paylar nedeniyle kınanmamalı, ancak gerekli olanın ötesine geçmesi teşvik edilmemelidir." İbn Âbidîn, Radd'ül-Muhtar'da el-Belhî'nin bu sözünü aktardıktan sonra şunu yorumlar: "Bu, yalnızca kamu hazinesinde bu amaçlar için yeterli para bulunmadığında geçerlidir."52

Very seldom do jurists use the Arabic word daribah, which means tax. But in their writings they refer to regular levies using other names. Sometimes they call them "government charges" " duties," "kharaj," or "allotments." Hanafites, both early and later generations, mention taxes and distinguish between just and proper taxes and oppressive ones. Ibn 'Abidin says "Some allotments are justified, such as fees for making water pools on rivers, for distribution of water, for irrigation, to pay night watchmen to finance the aray, or to free captive, when this is needed and the public treasury does not have funds. But some allotments are not right, such as many which are collected in our times." In al Qunyah, Abu Ja'far al Balkhi is quoted as saying, "What is imposed by the Islamic government on people to pay for public interests is a religiously obligated financial due similar to kharaj. Our teachers say, 'What is collected by the government to provide for public interests become obligatory, such as salaries for guards that protect roads and buildings and entrances of highways'. Similar to these just taxes is what is collected in khawarizm [A Muslim city in Russian-occupied Central Asia] to repair the banks of the river al Jihun, and to pay the frontier guard. Such duties are obligatory, since they are not oppressive. Every taxable person must pay them. The government must not be denounced for such levies but must not be encouraged to exceed what is necessary."51 Ibn 'Abidin, after quoting al Balkhi's statement in his Radd al Muhtar, comments, "This only applies when there are no funds sufficient for these purposes in the public treasury."52

Fıkıh hükümlerinde ve görüşlerinde haksız vergilerle ilgili olan birçok konu ele alınmıştır; bunlardan bazıları şunlardır:

Several jurisprudence rulings and opinions deal with unjust taxes, such as the following:

1. Haksız vergilerin garantisi gibi işlemler, bir garantörün haksız vergi tutarını devlete ödemek zorunda kalması hâlinde, ödediği miktarı garanti edilen kişiden tahsil etme hakkına sahip olması anlamında geçerlidir. Ancak bu, devletin garantörlerden haksız vergi tahsil etme hakkına sahip olduğu anlamına gelmez.55

1. Transactions such as a guarantee agreement of unjust taxes are legal, in the sense that if a guarantor had to pay the amount of unjust taxes to the government, he has the right to collect what he paid from the guaranteed person. This does not, however, mean the government has the right to collect unjust taxes from guarantors.55

2. Bu tür haksız vergilerin yükünün adil biçimde dağıtılmasının sorumluluğunu üstlenen kişi, Allah katında karşılığını alır; çünkü yükün dağıtımını zalim yöneticinin insafına bırakmak, bu vergilerin yükünün son derece haksız biçimde dağıtılmasına yol açar.56

2. Whoever takes responsibility for just distribution of the burden of such unjust levies is rewarded by God, since leaving distribution of the burden up to the oppressive authority leads to very unjust distribution of the burden of these levies.56

3. Bu vergiler konusunda devleti aldatmak caizdir; ancak böyle bir girişimin diğer vergi mükelleflerinin yükünü artıracağı biliniyorsa bu başka. Böyle bir durumda ödemede hile yapmamak tercih edilir.57 İbn Teymiyye şöyle der: "Halk, zalim yöneticiler tarafından baş vergisi, hayvanlarına, ağaçlarına veya malına konulan vergiler ya da zekât, harâc veya Şeriat'ta meşru olmayan diğer vergiler (mesela satış vergileri) bakımından fazla yükle karşılaştığında, bu yükler mazlumlar arasında adil biçimde paylaştırılmalıdır. Haksız yere bu tür vergilerle yüklenen insanlardan hiçbirinin, kendi payını başkalarının üzerine atma hakkı yoktur. Bu haksız vergilerin yükünü, sanki meşru vergilermiş gibi adil bir şekilde paylaştırmakla yükümlüdürler; çünkü tahsilat ve ödeme açısından insanlar, meşru vergileri ödemeye zorlandıkları gibi haksız vergileri ödemeye de zorlanırlar. Haksız vergilerin kötülüğü, bunları koyan ve tahsil edenlere aittir, ödeyenlere değil. Bu durumda ödeyenler, kendi paylarını adil ve doğru biçimde ödemekle yükümlüdürler. Kaçmak yüzünden yük başkalarının üzerine kalacaksa, hiç kimsenin ödemekten kaçma hakkı yoktur."