İbn Ömer'in rivayetinde şöyle geçer: "Allah'ın Resulü (s.a.v.) ﷺ, ramazan fitresini, her Müslüman köle, hür, erkek, kadın, küçük ve büyük için bir sa' hurma veya bir sa' arpa olarak farz kıldı..." Ebu Sa'id el-Hudri şöyle demiştir: "Allah'ın Resulü ﷺ aramızdayken, ramazan orucunu bozma sadakasını (fitre) bir sa' yiyecekle, bir sa' kurutulmuş yoğurtla verirdik. Bu durum, Muaviye'nin Medine'ye gelip, 'Bence Suriye buğdayından iki mudd, bir sa' hurmaya denktir' demesine kadar böyle devam etti. İnsanlar bunu kabul etti." Bu rivayeti cemaat nakletmiştir ve beş râvi şunu eklemiştir: "Ebu Sa'id şöyle der: 'Ama ben, eskiden olduğu gibi vermeye devam ettim.'" Bu iki metnin delaleti, her kişi için bir sa'ın farz olduğudur.

In the saying from Ibn 'Umar, "The Messenger of God (p) imposed . . . one sa' of dates or one sa' of barley . . . ." Abu Sa'id al Khudri said, "We used to pay zakah of breaking the fast of Ramadan, when the Messenger of God (p) was among us, with one sa' of food, one sa' of dried yogurt. We remained this way until Mu'awiyah came to us in Madinah and said, 'I think two mudd of the wheat of Syria is equivalent to one sa' of date.' People accepted that." Reported by the group, and the five reporters add, "Abu Sa'id says, 'but I continued paying it the same way I used to'." Thus, the indication of these two texts is that one sa' is obligatory for each person.

Dihlevi, bir sa' miktarının fıtır sadakasının belirlenmesinde esas alınmasının sebebini şöyle açıklar: "Bu miktar, ortalama büyüklükteki bir hane için yeterlidir; böylece fakiri tatmin eder, ödeyene de yük olmaz."1 Hurma ve arpa gibi gıda maddelerinden bir sa'ın farz olduğu konusunda icma vardır. Buğday veya kuru üzüm verilecekse, üç mezhebin fakihlerine göre bir sa' farzdır; bu görüşte olanlar Ebu Said, Ebu el-Aliye, Ebu eş-Şa'tha, el-Hasan el-Basri, Cabir bin Zeyd, İshak, el-Hadi, el-Kasım, en-Nasır ve el-Müeyyed Billah'tır.2

Al Dahlawi says zakah of al fitr is determined at one sa' because "this is sufficient for an average-size household; thus it provides satisfaction for the poor without burdening the payer."1 There is ijma' that from foodstuffs like date and barley, one sa' is obligatory. If wheat or raisin is given, one sa' is obligatory according to three schools of jurists, Abu Sa'id, Abu al Aliah, Abu al Sha'tha, al Hasan al Basri, Jabir bin Zaid, Ishaq, al Hadi, al Qasim, al Nasir, and al Mu'ayyad bi Allah.2

Onların delili, yukarıda sözü edilen Ebu Said'in rivayetine dayanmaktadır. Nevevî şöyle der: "Bu hadis iki önemli noktaya işaret etmektedir: Birincisi, Hicaz'da 'gıda' kelimesi, özellikle diğer gıda maddeleriyle birlikte, ek bir ilişki içinde kullanıldığında buğdayı ifade etmek için kullanılır; ikincisi, değerleri birbirinden farklı birkaç maddeyi sayar, bu da değerden bağımsız olarak bir sa' miktarının kastedildiğini gösterir." Yarım sa' olduğunu söyleyenlerin ise Muâviye'nin rivayeti ve birkaç açıkça zayıf haberden başka hiçbir delilleri yoktur.4

Their argument is derived from the above mentioned saying from Abu Sa'id. Al Nawawi says, "This saying makes two important points: One, the word 'food' is used in Hijaz to mean wheats, especially when the word is used in additive relation to other foodstuff, and second, it mentions several items whose values are different, which means that the quantity of one sa' is intended regardless of the value."3 Those who say it is one half a sa' have no evidence except the story of Mu'awiyah and a few other obviously weak sayings.4

Muaviye'nin rivayetine gelince, âlimlerin çoğunluğu bunun en iyi ihtimalle, daha iyi bilen diğer Sahabîler tarafından karşı çıkılmış bir sahabînin görüşü olduğunu düşünmektedir. Ancak kaide şudur: Sahabîler aralarında ihtilaf ettiğinde, bunlardan birinin görüşü diğerlerinden daha ağır basmadığı için ek delile ihtiyaç duyulur. Çoğunluk, hem sözün kendisinin hem de kıyasın, buğday dahil zikredilen bütün gıda maddelerinden birer sa' verilmesini desteklediğini ileri sürmektedir. Muaviye de bunun kendi şahsî görüşü olduğunu, Peygamber ﷺ'den işitmediğini söylemiştir. İctihad her zaman caiz olmakla birlikte, nass bulunduğunda kabul edilemez.6

As for the story of Mu'awiyah, the majority of scholars believe that it is at best the opinion of a Companion which is opposed by other Companions who knew the Prophet better than Mu'awiyah. However, the rule is that when the Companions disagree among themselves, additional evidence is needed, since the view of one of them does not have more weight than that of any other. The majority argues that the saying itself as well as the analogy are in support of one sa' of all food items mentioned, including wheat, and Mu'awiyah did say it was a personal view and not that he had heard it from the Prophet (p).5 Although ijtihd is always permissible, it is not acceptable when there is a text.6

Ebu Hanife ve talebeleri, yarım sa' buğdayın yeterli olduğu görüşündedir.7 Bu görüş, Zeyd bin Ali ve Yahya'nın da görüşüdür.8 İbn Hazm şöyle der: "Bu görüşün, Ömer bin Abdulaziz, Tavus, Mücahid, Said bin el-Müseyyeb, Urve bin ez-Zübeyr, Ebu Seleme bin Abdurrahman, Said bin Cübeyr, el-Evzai, el-Leys ve Sufyan'a doğru bir şekilde nispet edildiği sabittir." İbn Hazm ayrıca birçok sahabenin de aynı yönde rivayetlerini zikreder: Ebu Bekir, Ömer, Osman, Ali, Aişe, Esma bint Ebu Bekir, Ebu Hureyre, Cabir, İbn Mesud, İbn Abbas, İbn ez-Zübeyr ve Ebu Said. İbn Hazm, bunların hepsinden gelen rivayetlerin sahih olduğunu, yalnız Ebu Bekir, İbn Abbas ve İbn Mesud'a ait olanların bu kapsamın dışında kaldığını ifade eder.9

Abu Hanifah and his disciples believe a half sa' of wheat is sufficient.7 This is also the view of Zaid bin 'Ali and Yahya.8 Ibn Hazm says, "it is correctly attributed to 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, Taus, Mujahid, Sa'id bin al Musayyib, 'Urwah bin al Zubair, Abu Salamah bin 'Abd al Rahman, Sa'id bin Jubair, al Awza'i, al Laith, and Sufyan." Ibn Hazm also mentions reports from several Companions to the same effect, including Abu Bakr, 'Umar, 'Uthman, 'Ali, 'A'ishah, Asma bint Abu Bakr, Abu Hurairah, Jabir, Ibn Mas'ud, Ibn 'Abbas, Ibn al Zubair, Abu Sa'id. Ibn Hazm adds that reports from all of them are correct except those about Abu Bakr, Ibn 'Abbas, and Ibn Mas'ud.9

Ebu Hanife ve grubu, görüşlerini desteklemek için şunları delil olarak getirirler:

Abu Hanifah and his group provide the following to support their view:

Öncelikle, Ebû Dâvûd, Abdullah bin Ta'leb'den rivayet ediyor ki Allah'ın Resulü ﷺ şöyle buyurmuştur: "Fıtr sadakası, her iki kişi için bir sâ' buğdaydır." Hâkim, İbn Abbas'tan, Peygamber ﷺ'e nispet edilerek şöyle rivayet eder: "Fıtr sadakası iki mudd buğdaydır." İki mudd, yarım sâ'dır. Tirmizî'de, Amr bin Şuayb'dan, onun babasından, onun da dedesinden benzer bir söz rivayet edilmiştir. Ebû Dâvûd ve Nesâî, Hasan'dan mursel bir söz rivayet ederler: "Allah'ın Resulü ﷺ bu sadakayı bir sâ' hurma veya arpa, ya da yarım sâ' buğday olarak farz kılmıştır." Bunların yanı sıra, bir sâ' ölçüsüne dair genel ifadeyi, buğdayı dışarıda bırakarak sınırlayan başka birkaç söz daha vardır.12

Firstly, Abu Daud reports from 'Abd Allah bin Tha'labah that the Messenger of God (p) said, "sadaqah of al fitr is one sa' of wheat for each two persons."10 Al Hakim reports from Ibn 'Abbas, attributed to the Prophet (p) "Sadaqah of al fitr is two mudd of wheat." Two mudd is half a sa'. Al Tirmidhi has a similar saying from 'Amr bin Shu'aib from his father from his grandfather. Abu Daud and al Nasa'i report a mursal saying from al Hasan that "The Messenger of God imposed this sadaqah one sa' of date or barley, or half a sa' of wheat."11 And there are a few other sayings that, together, stand to restrict the general implications of the saying on the sa' by excluding wheat.12

Bu tartışmalardan ve delillerden anlaşılan, Hicaz'da Peygamber'in zamanında buğdayın yaygın bir gıda olmadığı; bu yüzden ona bir sa' miktarı zorunlu kılmadığıdır. Buhari'nin İbn Ömer'den rivayet ettiği, "... bir sa' hurma veya bir sa' arpa. İnsanlar bunu iki mudd buğdaya denk sayıyorlardı" şeklindeki hadis ve başka bir rivayette "İnsanlar bunu yarım sa'a denk sayıyorlardı" ifadesi de bunu desteklemektedir. İbnu'l-Kayyim, Ebu Davud'dan şunu nakleder: "Bilinmektedir ki Ömer, bir yarım sa' buğdayı bu diğer şeylerin bir sa'ına denk kılmıştır." Ancak iki sahih derlemede, bunu yapanın Muaviye olduğu zikredilmektedir. Birbirini güçlendiren birkaç mürsel rivayet de vardır. İbnu'l-Kayyim daha sonra İbn Ebi Sağir'in rivayetine atıfta bulunur ve Hasan el-Basri'nin şöyle dediğini ekler: "Ramazan'ın sonunda İbn Abbas, Basra'da minber [vaaz kürsüsü] üzerinden bir konuşma yaparak dedi ki: 'Oruçlarınızın sadakasını verin.' İnsanlar anlamamış görünüyordu. Bunun üzerine ekledi: 'Burada Medineli olan kimse var mı?'"

From all these arguments and evidence, it seems that wheat was not a common food in Hijaz at the time of the Prophet, so he did not impose one sa' on it. The saying reported by al Bukhari from Ibn 'Umar supports this, since it reads ". . . one sa' of date or one sa' of barley. People considered this equivalent to two mudd of wheat, " and in another version "People considered it equivalent to half a sa'."19 Ibn al Qayyim quotes Abu Daud, "It is known that 'Umar made one half of a sa' of wheat equal one sa' of these other things."20 It is however, mentioned in the two correct collections that Mu'awiyah was the one who did this. There are several mursal sayings that strengthen one another. Ibn al Qayyim then refers to the saying from Ibn Abi Saghir and adds that al Hasan al Basri says, "At the end of Ramadan, Ibn 'Abbas gave a speech from above the minbar [stand of the speaker] in Basrah saying, 'Pay the sadaqah of your fasting.' People seemed not to have understood. Then he added, 'Who here is from Madinah?

Kalkın ve kardeşlerinize öğretin, çünkü onlar bilmiyorlar. Tanrı'nın Elçisi ﷺ

Stand up and teach your brothers, since they do not know. The Messenger of God (p)

imposed this sadaqah, one sa' of date or barley, or half a sa' of wheat, on each free person or slave, male or female, young or old . . . .' Then when 'Ali came and noticed the low prices, he said, 'God has given you prosperity; would you not make it one sa' of anything?'" Reported by Abu Daud and al Nasa'i.22 Ibn al Qayyim adds, "Our teacher, Ibn Taimiyah, inclines toward this view, saying it is consistent with Ahmad's view about kaffarat, in which he equates half a sa' of wheat to one sa' of other things." Ürettiği şey, Ebu Davud ve Nesâî tarafından rivayet edilmiştir.22 İbnu'l-Kayyim şunu ekler: "Hocamız İbn Teymiyye bu görüşe meyleder ve bunun, Ahmed'in kaffaratla ilgili görüşüyle uyumlu olduğunu söyler; bu görüşe göre Ahmed, buğdayın yarım sa'ını diğer şeylerin bir sa'ına denk tutar."

Garip bir şekilde, bazı Malikî yazarlar, bir sa'dan fazla vermeyi hoş karşılamamaktadır; çünkü sa' şer'î bir ölçüdür ve tıpkı ibadetlerde artırmanın mekruh olması gibi, bu ölçü de bağlayıcı olmalıdır. Bu görüş pek ikna edici değildir; çünkü zekât bir ibadet olmakla birlikte, aynı zamanda sosyo-finansal bir yükümlülüktür, dolayısıyla gereken miktardan fazla vermek onu amaçlarından saptırmaz; aksine daha iyidir. Kur'an şöyle buyurmaktadır: "Kim gönüllü olarak daha fazla hayır yaparsa, bu onun için elbette daha hayırlıdır." Bu ayet, Ramazan'ın bir gününde orucu bozmanın kefareti hakkındadır; bu kefaret, muhtaç bir kişinin yiyeceğidir. Ahmed ve Ebu Davud, Übey bin Ka'b'den rivayet etmektedir: Belirli bir adamın ödemesi gereken zekât, bir yaşındaki bir dişi deveydi. Ancak adam, zekât memuruna daha iyi bir dişi deve vermek istedi ve gerekli olanın binmek ya da süt vermek için fazla genç olduğunu söyledi. Fakat Übey [zekât memuru] bunu kabul etmedi ve hüküm için Peygamber (s.a.v.)'e gittiler. Peygamber şöyle buyurdu: "Bu, sana farz kılınandır; ama gönüllü olarak daha fazla vermek istersen, Allah bunun karşılığını sana verecektir ve biz de onu kabul ederiz." Bunun üzerine daha büyük deveyi kabul etmesini emretti ve adamın malının bereketli olması için dua etti.28

Strangely enough, some Malikite writings express dislike of giving more than one sa', since a sa' is the Shari'ah prescription and it should be binding just as it is disliked to increase in worships.26 This argument is not very convincing, since though it is a worship, zakah is also a socio-financial obligation, so paying more than is due does not sidetrack it from its objectives; in fact, it is better. The Qur'an says "Whoever volunteers more, it is indeed better for him,27 in regard to compensation payment for breaking the fast of a day of Ramadan (which is the food for a person in need.) Ahmad and Abu Daud report from Ubai bin Ka'b that the required amount of zakah due from a certain man was one one-year-old she-camel, but he wanted to give a better she-camel to the collector, saying that the required one was too young to be used for riding or to give milk, but Ubai [the collector] refused to accept it, and they went to the Prophet (p) for judgement. The Prophet said, "This is what is obligated on you, but if you want to volunteer more, God shall reward you for it, and we accept to take it." Then he ordered the bigger camel to be accepted and prayed God to bless the man's wealth.28

Yukarıdaki açık metin, hakkı olandan fazla vermenin caiz olduğunu ve karşılığında sevap bulunduğunu göstermektedir. 'Ali şöyle der: "Eğer Allah size bolluk verirse, siz de fazlasını vermelisiniz." Note: The rules require writing "God" rather than "Allah" in translations, so the translation should read "Tanrı" instead of "Allah." Here is the corrected version: Yukarıdaki açık metin, hakkı olandan fazla vermenin caiz olduğunu ve karşılığında sevap bulunduğunu göstermektedir. 'Ali şöyle der: "Eğer Tanrı size bolluk verirse, siz de fazlasını vermelisiniz."

Bu kitabın birinci cildinde, buğdayla ölçüldüğünde bir sâ'ın 2176 gram olduğu gösterilmişti. Sâ' bir hacim ölçüsü olduğu için, buğdaydan daha ağır bir madde kullanılırsa (örneğin

It was shown in volume one of this book that one sa' equals 2176 grams if measured in wheat. Since the sa' is a volume measure, if an item heavier than wheat is used (e.g.

pirinç) bir sa' hacmini oluşturmak için 2176 gramdan fazla verilmelidir. Nevevî, sa'ın bir hacim ölçüsü olduğunu, yiyeceklerin ağırlıklarının farklı olması nedeniyle ağırlık üzerinden tahmin edilmesinin gerekmediğini savunmaktadır; dolayısıyla ağırlığına bakılmaksızın, bir sa' hacim ölçüsüne eşit bir miktar verilmelidir.29 İbn Hazm ise Medine halkına göre bir sa'ın 5,33 ratl (ağırlık olarak) olduğunu, ancak bunun bir maddeden diğerine farklılık gösterdiğini eklemektedir.30

rice) more than 2176 grams should be given in order to make the volume of one sa'. Al Nawawi argues that the sa', being a measure of volume, need not be estimated in weight, since food items have different weights; thus, a quantity equal to the volume measure of one sa' must be given, regardless of its weight.29 Ibn Hazm adds that according to the residents of Madinah, a sa' is 5.33 ratl (in weight) but it differs from one item to another.30

Fitr sadakasına dair rivayetler birkaç yiyecek türünü zikreder: hurma, arpa, kuru üzüm ve kurutulmuş tam yağlı yoğurt. Bazı rivayetlerde buğday ve mısır da eklenmiştir. Bunlar ödenebilecek tek türler midir? Malikîler ve Şafiîler, bu türlerin yalnızca örnek olarak zikredildiğini ve farz olan miktarın, ödeyenin bulunduğu bölgede en yaygın olan yiyeceklerden ya da ödeyenin genellikle yediği en yaygın yiyeceklerden verilebileceğini savunurlar. Bazılarına göre de durum böyledir. Malikîlerin çoğu, en yaygın yiyeceğin Ramazan ayında belirleneceğini düşünür; bazı Şafiîler ise, çoğu insanın yediği olması şartıyla, en yaygın yiyeceği Ramazan Bayramı günü belirler. Birkaç tür eşit derecede yaygınsa, bunlardan herhangi biri uygundur.

The sayings on zakah of al fitr mention a few food items, namely date, barley, raisin, and dried whole-milk yogurt. Some of their versions add wheat and corn. Are these the only kinds that can be paid? Malikites and Shafi'ites argue that these kinds are mentioned only as examples, and the requirement can be paid in the form of the most common food items in the payer's area or the most common food .the payer usually eats, according to some. Many Malikites believe that the month of Ramadan is the time during which the most common food item is determined,31 while some Shafi'ites determine the most conmon food item on the day of 'Id al fitr,32 as long as it is eaten by most people. If several kinds are equally common, any of these kinds is suitable.

Elbette, bunlar arasından en iyisini vermek tercih edilir.33

Certainly, it is preferred to give the best among them.33

Öte yandan Hanbelîler, fıtr sadakasının, yukarıda sayılan beş maddeden birinin şeklinde ödenmesi gerektiğine inanırlar; bunlardan birinin ödenmesi mümkün ve gücü yettiği sürece. Ebû Hanîfe ve Ahmed'in un şeklinde ödemeye izin verdiği nakledilmektedir.35

On the other hand, Hanbalites believe fitrah can only be-paid in the form of one of the five items mentioned above, as long as paying one of them is available and affordable.34 Abu Hanifah and Ahmad are quoted as permitting payment in the form of flour.35

Peygamber'in (s.a.v.) bu şeyleri yalnızca örnek olarak zikrettiği görülmektedir, çünkü bunlar o dönemde Araplar'ın bildiği yiyecek maddeleriydi. Buna göre, bugün bazı ülkelerde pirinç veya mısır daha çok kullanılıyorsa, fıtır sadakası bunların cinsinden verilmelidir.

It seems that the Prophet (p) mentions these items merely as examples, since they were the foodstuffs known to the Arabs at his time. Consequently, if rice or corn are more used in certain lands today, payment of zakah of al fitr must be in their forms.

The three leading scholars do not approve of payment in value. When Ahmad was asked about payment of zakah of al fitr in money, he answered, "I am afraid it is not satisfactory, since it is in opposition to the tradition of the Messenger of God ﷺ." When he was told that it is said 'Umar bin 'Abd al 'Aziz used to accept money as payment of this zakah, Ahmad said, "Would they abandon the saying of the Messenger of God ﷺ for the saying of someone else? Ibn 'Umar said 'The Messenger of God ﷺ imposed zakah of al fitr . . . .' and God says 'Obey God and obey the Messenger.'"38 This is also the view of Malik and al Shafi'i.39 Ibn Hazm shares the same view, on the grounds that money is only a substitute payment, and a substitute is not valid except by mutual agreement. Üç büyük âlim, değer üzerinden ödemeyi onaylamaz. Ahmed'e fıtır sadakasının parayla verilip verilemeyeceği sorulduğunda şöyle cevap verdi: "Korkarım ki bu yeterli değildir, çünkü Allah'ın Elçisi ﷺ'in sünnetine aykırıdır." Kendisine, Ümmü Abdülaziz bin Mervan'ın bu zekâtı parayla kabul ettiği söylendiğinde, Ahmed şunları söyledi: "Allah'ın Elçisi ﷺ'in sözünü başka birinin sözü için mi terk edecekler? İbn Ömer, 'Allah'ın Elçisi ﷺ fıtır sadakasını farz kıldı...' demiştir. Allah da 'Allah'a itaat edin ve Elçiye itaat edin' buyurmaktadır."38 Bu görüş Malik ve eş-Şâfiî'nin de görüşüdür.39 İbn Hazm da aynı görüştedir; ona göre para yalnızca bir ikame ödemedir ve bir ikame, ancak karşılıklı rıza ile geçerlidir.

The three leading scholars do not approve of payment in value. When Ahmad was asked about payment of zakah of al fitr in money, he answered, "I am afraid it is not satisfactory, since it is in opposition to the tradition of the Messenger of God." When he was told that it is said 'Umar bin 'Abd al 'Aziz used to accept money as payment of this zakah, Ahmad said, "Would they abandon the saying of the Messenger of God for the saying of someone else? Ibn 'Umar said 'The Messenger of God (p) imposed zakah of al fitr . . . .' and God says 'Obey God and obey the Messenger.'"38 This is also the view of Malik and al Shafi'i.39 Ibn Hazm shares the same view, on the grounds that money is only a substitute payment, and a substitute is not valid except by mutual agreement.

Zekât, Tanrı'nın hakkı olduğundan, onun yerine bir karşılık pazarlığı yapılamaz.40

Since zakah is due to God, one cannot negotiate a substitute.40

Öte yandan es-Sevri, Ebu Hanife ve onun öğrencileri, fitre zekâtının değer olarak ödenmesinin caiz olduğu görüşündedir. Bu görüş Ömer bin Abdulaziz ve el-Basri'den de nakledilmiştir.