4. Bölüm: Zekâtın Dağıtımı
4. Part Four Zakah Distribution
1. Fakir ve miskinler.
1. Poor and needy.
2. Zekât idaresinde çalışanlar.
2. Workers in zakah administration.
3. Kalpleri ısındırılmak istenenler.
3. Those whose hearts are being reconciled.
4. Kölelerin azat edilmesi.
4. Freeing slaves.
5. Yükümlülük altında olanlar.
5. Those under labilities.
6. Allah yolunda.
6. In the way of God.
7. Yolcular.
7. Wayfarers.
8. Konular Hakkında Hak Sahibi Kategoriler
8. Issues about deserving categories.
9. Zekâtın Verilemeyeceği Kişi Grupları
9. Categories to whom zakah cannot be Given.
PROLOG
PROLOGUE
Namazda olduğu gibi, Kur'an'da zekât da ayrıntılara pek girilmeden genel bir ilke olarak ele alınmıştır.
Like prayer, zakah in the Qur'an is an aggregate principle without much detail.
Kur'an, zekâtın oranlarını, nisabını, zekâta tabi malların türlerini ve zekâtın farz olma şartlarını belirtmez. Zekâtın ayrıntıları, sözlü ve fiilî olarak Sünnet tarafından açıklanmıştır. Şeriat'ın Kur'an'dan sonraki ikinci kaynağı olan Sünnet, zekâtın herhangi bir açıklamasında vazgeçilmezdir.
Qur'an does not give rates, nisab, kinds of wealth that are zakatable, or the conditions for zakatability. Sunnah, verbal and practical, provides the details of zakah. the second source of Shari'ah after the Qur'an, Sunnah is essential for any explanation of zakah.
Allah diyor ki: "Sana da zikri indirdik ki, insanlara kendilerine indirileni açıklayasın ve düşünsünler diye."1 Ebû Dâvûd, Sahâbî 'İmrân bin Husayn'a bir adamın şöyle dediğini rivayet eder: "Ey Ebû Nüceyd, bize Kur'an'da bulamadığımız sözler anlatıyorsun." 'İmrân bu söze kızdı ve adama şöyle dedi: "Kur'an'da, 'Kırk dirhemde bir dirhem zekât vardır', 'falan koyun sayısında bir koyun vardır' ve 'falan deve sayısında şu kadar zekât vardır' diye bir şey buldun mu?" Adam, "Hayır" diye cevap verdi. Bunun üzerine 'İmrân sordu: "Peki bunları nereden alıyorsun? Bunları bizden aldın, biz de Peygamber ﷺ'den aldık" ve buna benzer başka konulardan da bahsetti.2
God says, "And We have sent down unto thee the message that thou mayeth explain clearly to people what is sent for them, and that they may give thought."1 Abu Daud reports that a man told the Companion 'Imran bin Husain, "O Aba Nujaid, you tell us sayings that we do not find in the Qur'an" 'Imran was upset and told the man, "Dido you find 'On each forty dirhams, one dirham is obligated', 'on each so and so Goat, one Goat is obligated,"and 'on each so and so camels so much is obligated? Did you find all that in the Qur'an?" The man answered, "No." Then 'Imran asked, "Where do you get these from? You took them from us and we got them from the Prophet (p)," and he mentioned other similar matters.2
Kur'an, zekâtın dağıtımını tanımlar
Qur'an defines zakah distribution
Her ne kadar zekât Kur'an'da kapsayıcı bir kavram olarak ele alınsa da, zekâtın harcanabileceği alanlar Kur'an'da açıkça belirtilmiştir; bu alanlar yöneticilerin ya da görüş bildirenlerin keyiflerine göre belirlenmesine bırakılmamıştır. Peygamber ﷺ zamanında bazı açgözlü kimseler zekât gelirinden pay almaya çalışmış, Peygamber ﷺ bunlara itibar etmeyince onu eleştirip kınamaya kadar gitmişlerdir. Bunun üzerine Allah, onların açgözlülüğünü yeren ve ikiyüzlülüklerini ortaya koyan ayetler indirmiştir. Aynı ayetler, zekâta hak kazananların kategorilerini de şöyle sıralamaktadır: "Onlardan kimi, sadakalar konusunda seni eleştirir. Eğer kendilerine ondan verilirse hoşnut olurlar, verilmezse, işte o zaman öfkelenirler. Keşke Allah'ın ve Peygamberinin kendilerine verdiğiyle yetinselerdi ve 'Allah bize yeter; Allah ve Peygamberi, lütfundan bize yakında verecektir; biz ancak Allah'a yönelip umut bağlarız' deselerdi. Bu, elbette daha doğru olurdu. Sadakalar; fakirler, yoksullar, bunların toplanmasında görevli olanlar, kalpleri İslam'a ısındırılanlar, esirler, borçlular, Allah yolunda olanlar ve yolda kalmış yolcular içindir. Bu, Allah'ın bir farzıdır. Allah bilendir, hikmet sahibidir."3
Although zakah is discussed in the Qur'an as an inclusive concept, the areas where it can be spent are specifically mentioned in the Qur'an; they are not left to rulers or opinionators to decide according to their whims. At the time of the Messenger (p), some greedy individuals attempted to take some proceeds of zakah, but when the Prophet did not give them attention, they criticized and censured the Prophet so much that God sent verses deploring their greed and uncovering their hypocrisy. Those same verses go on to name the categories that deserve zakah: "And among them are men who slander thee in the matter of the distribution of sadaqat. If they are given part thereof, they are pleased, but if not, behold, they are indignant. If only they had been content with what God and His Apostle gave them, and had said, 'sufficient unto us is God, God and His Apostle will soon give us of His bounty, to God do we turn our hopes.' That would have been the wise course. The sadaqat are for the poor and the needy, and those employed to administer the funds, for those whose hearts have been recently reconciled to Truth, for those in bondage and in debt,. in the cause of God, and for the wayfarer. Thus is it ordained by God, and God is full of knowledge and wisdom."3
Ebu Davud, Ziyad bin el-Harith es-Sudai'den rivayet eder: "Resulullah'a (s.a.v.) geldim ve ona biat ettim." Ravi uzun bir hikâye anlatır ve sonra şöyle devam eder: "Bir adam Peygamber'e geldi ve dedi ki: 'Sadakanın gelirinden bana da ver.' Resulullah ﷺ şöyle buyurdu: 'Allah, sadakanın dağıtımını ne bir Peygambere ne de başkasına bırakmamıştır. Dağıtımı bizzat kendisi sekiz kategoriye göre belirlemiştir. Eğer bu kategorilerden birine giriyorsan, hak ettiğini sana veririm.'"
Kur'an'da dağılım ayrıntılarının önemi
The significance of distribution details in the Qur'an
Ekonomistler ve sosyologlar, vergi sistemlerinde paranın toplanmasından ziyade gelirlerin nasıl kullanılacağının belirlenmesinin daha önemli olduğunu belirtmektedir; çünkü hükümetler genellikle vergileri etkin ve adil bir şekilde toplayacak imkâna sahiptir. Yolsuzluklar ve kötü uygulamalar daha çok bu fonların kullanımında ortaya çıkmaktadır. Zekât gelirlerinin dağıtılması ve İslam öncesinde imparatorların ve kralların tebaalarına koydukları vergilerde yaptıkları gibi devlet hazinesinde tutulmaması esastır. Tarih, çoğu durumda vergilerin zayıf ve yoksullar üzerine konulduğunu, kralların ve soyluların ise bu paraları lüks içinde harcadığını anlatmaktadır.
Economists and socioldgists note that in taxation systems, the determination of the usage of proceeds is more important than the collection of funds, because governments usually have sufficient means to collect taxes efficiently and justly. It is in the usage of these funds that misconduct appears more often. It is essential that the proceeds of zakah be distributed and not kept in the treasury of the state, as was done before Islam by emperors and kings with the levies they imposed on their subjects. History tells that in most cases, taxes were imposed on the weak and poor to be spent luxuriously by kings and lords.
İslam'ın ortaya çıkışıyla birlikte zekât, yoksul ve zayıf sınıflar için bir rahatlama olarak farz kılındı; ancak hak sahibi kesimlerin Allah'ın kendi sözleriyle belirtilmesi gerekliydi.
With the emergence of Islam, zakah was imposed as a relief to the poor and weak classes, but it was necessary to specify the deserving categories with words of God Himself.
1. Nahl Suresi, 16:44.
1. Sura al Nahl, 16:44.
2. Al Mundhiri, Mukhtasar Sunan Abu Daud, C. 2, s. 174.
2. Al Mundhiri, Mukhtasar Sunan Abu Daud, Vol. 2, p. 174.
3. Tevbe Suresi, 9:58-60.
3. Sura al Tawbah, 9:58-60.
4. Bu hadisin senedinde 'Abd al-Rahman bin Ziyad bin En'am el-İfrîkî vardır. Birden fazla âlim onu tenkit etmiştir. Bkz. el-Munziri, a.g.e., c. 2, s. 230.
4. In the chain of this saying is 'Abd al Rahman bin Ziad bin An'am al Ifriqi. More than one scholar criticizes him. See al Mundhiri, op cit., Vol. 2, p. 230.