د بزګرانو او محتاجانو هغه دوه کټګورۍ دي چې د سورت التوبه کې د زکات د مستحقینو په توګه ذکر شوي دي، او دا په ډاګه کوي چې د زکات لومړنی هدف د ټولنې څخه غربت او بې‌وزلۍ لیرې کول دي. د زکات دا هدف، چې تر ټولو مهم دی، ځینې احادیثو کې یوازې ذکر شوی دی، لکه هغه حدیث چې معاذ رضي الله عنه روایت کړی، کله چې پیغمبر ﷺ هغه یمن ته ولیږه: «هغوی ته ووایه چې خدای په دوی باندې صدقه فرض کړې ده، چې د دوی له بډایانو څخه اخیستل کیږي او د دوی په بې‌وزلو کې ویشل کیږي.»

The poor and the needy are the first two categories of zakah deservants mentioned in sura al Tawbah, which illustrates that the first target of zakah is to eliminate poverty and destitution from society. This purpose of zakah, being the most important, is mentioned alone in some sayings, such as the saying narrated by Mu'adh, when the Prophet sent him to Yemen: "Inform them that God has prescribed on them a sadaqah, taken from the rich among them and rendered to the poor among them."

ابو یوسف، جو ابوحنیفہ کے شاگرد تھے، اور ابن القاسم، جو مالک کے شاگرد تھے، کا موقف ہے کہ فقیر اور مسکین ایک ہی زمرے میں آتے ہیں۔1 اکثر علماء اس سے اختلاف کرتے ہیں۔ درحقیقت فقیر اور مسکین ایک ہی زمرے کے دو ذیلی حصے ہیں۔ فقہاء اور قرآن کے مفسرین "فقیر" اور "مسکین" کے خاص معنی میں اختلاف رکھتے ہیں، خاص طور پر جب یہ دونوں الفاظ اکٹھے ذکر ہوں۔ بہت سے علماء کا استدلال ہے کہ یہ دونوں الفاظ باہم مربوط ہیں، یعنی اگر ان میں سے کوئی ایک ذکر کیا جائے تو وہ دونوں کو شامل ہوتا ہے، لیکن جب یہ ایک ہی جملے میں اکٹھے ذکر ہوں تو ان کے معنی کچھ مختلف ہوتے ہیں۔ آیت "إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ" میں یہ دونوں الفاظ اکٹھے آئے ہیں۔

Abu Yusuf, the disciple of Abu Hanifah, and Ibn al Qasim, the disciple of Malik, believe the poor and the needy are one category.1 The majority of scholars disagree. In fact, the poor and the needy are two subsets of one category. Jurists and commentators on the Qur'an differ as to the specific meaning of "the poor" and "the needy", especially when the two words are mentioned together. Many scholars argue that these two words are inter-related, so that if one of them is mentioned, it includes both, but when they are mentioned together in one statement, they carry slightly different meanings. In the verse "The sadaqat are only for . . . ." the two words appear together.

الطبری د «فقیر» معنا داسې غوره کوي چې هغه داسې څوک دی چې اړتیا لري، خو دومره با حیا دی چې سوال نه کوي،۲ پداسې حال کې چې «مسکین» هغه څوک دی چې اړتیا لري او د سوال په کولو کې ځان ټیټوي. هغه دا استدلال کوي چې کلمه «مسکنت» همدا مفهوم لري، لکه د دې آیت په شان: {ذِلَّةٌ وَمَسْكَنَةٌ}؛ یعنې «ذلت او مسکنت (اړتیا) ورباندې وټاکل شوه».۳ هغه سم حدیث چې وایي: «مسکین هغه نه دی چې یوه یا دوه خرما ورکړل شي... بلکې مسکین هغه څوک دی چې با حیا وي»، د «مسکین» کلمې ژبنی تشریح نه ده، بلکې د پیغمبر ﷺ له خوا د حیا د ارزښت بیان دی. دا د هغه د طرز سره ورته دی چې فرمایي: «پهلوان هغه نه دی چې په کشتۍ کې نورو ته غالب شي، بلکې پهلوان هغه څوک دی چې کله غصه شي ځان کنټرول کړي».۴ د مسکین په اړه د حدیث په شرح کې الخطابي په سمه توګه استدلال کوي چې «مسکین هغه څوک دی چې په کور کور ګرځي او سوال کوي، ځکه پیغمبر ﷺ د اورېدونکو توجه دې ته اړولې چې د سوال کوونکو اړتیا د هغه څه په واسطه پوره کېدای شي چې دوی ترلاسه کوي، پداسې حال کې چې هغه څوک چې اړتیا لري خو سوال نه کوي، ممکن هېر شي او د هغه اړتیا پوره نه شي».5

Al Tabari selects the view that the word "poor" means the person who is in need, but is also modest enough not to beg,2 while the needy is the person who is in need but humbles himself in begging. He argues that the word "need" has this connotation, as in the verse, "They were in humiliation and misery [need]."3 The correct saying, "A needy person is not one who is satisfied with one or two dates but . . . the person who is modest," is not a linguistic explanation of the word "needy" but rather an assertion by the Prophet of the value of modesty. This is like his style in the saying, "The strong is not one who conquers others in wrestling, but one who controls himself when he is angered."4 Commenting on the saying about the needy, al Khattabi rightly argues that "the needy is a person who goes around begging, since the Prophet brought the attention of his audience to the fact that beggars' needs may be satisfied by what he or she receives, while a person who is in need but does not beg may be forgotten, so his or her need passes unsatisfied."5

داسې کېدای شي چې د فقیهانو له خوا ورکړل شوي د غنا (شتمنۍ) تعریف وڅیړل شي، ځکه د دې توپیر له لارې کیدای شي د فقیر او مسکین د ټاکنې پولې په دقت سره وټاکل شي.

It may be necessary to look at the definition of richness as given by jurists, since by such contrast one may determine exactly the boundary of the poor and needy category.

زکات دولتمندانو ته نه ورکول کیږي. پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: "... دا د دولتمندانو څخه واخستل کیږي او د بې وزلو ته ورکول کیږي،" او "صدقه دولتمندانو ته حلاله نه ده."11 دولتمندانو ته زکات ورکول دا معنی لري چې ځینې بې وزله کس ته زکات نه ورکول کیږي، او دا د زکات له هدف سره په ټکر کې دی، لکه څنګه چې ابن قدامه بیان کړی دی.12 د دولتمندانو پیژندل له لارې د بې وزلو او محتاجانو پیژندل د تخنیک له مخې، د پاتې کیدو له لارې ممکن دي.

Zakah must not be given to the rich. The Prophet said ". . . to be taken from the rich and rendered to the poor," and "The sadaqah is not lawful to the rich."11 Giving the rich zakah means some poor person is not being given zakah, and this violates the objective of zakah, as stated by Ibn Qudamah.12 By knowing who the rich are, we can as define by way of elimination the poor and needy.

همدې ته ورته، فقیهانو د دې مسئلې په اړه یوه متفقه نظر نه لري. د سفیان ثوري، ابن المبارک، او اسحاق بن راهویه په وینا، هغه بې‌نیازي چې یو څوک د زکات د اخیستونکي له ډلې وباسي، پنځوس درهمه ده، چې د پیسو د نصاب څلورمه برخه ده۱۳۔ ابن مسعود روایت کوي: "د خدای رسول ﷺ وفرمایل: هرڅوک چې سوال کوي په داسې حال کې چې هغه ته بې‌نیازي حاصله ده، نو هغه چې څه ترلاسه کوي، د قیامت په ورځ د هغه په مخ کې د خراشونو په شکل ښکاره کیږي۔" رسول الله ﷺ ته وپوښتل شو: "بې‌نیازي څه ده؟" هغه ﷺ وفرمایل: "پنځوس درهمه یا د هغې معادل سره زر۔" احمد ته منسوب دي چې دا تعریف یوازې هغه وخت منی چې مال په پیسو کې وي، خو د حدیث منتقدین د ابن مسعود دا خبره ضعیفه بولي۔15

Here again jurists do not have one unanimous decision. According to Suffian Al Thory and Ibn al Mubarak, and Ishaq Ibn Rahawah,13 richness that excludes a person from a zakah recipient14 is fifty dirhams, one-fourth the nisab of money. Ibn Mas'ud narrates, "The Messenger of God (p) said 'A person who asks while he has what makes him rich, whatever he gets appears on the Day of Judgement as cuts on his face.' The Prophet was asked, 'What is richness?' He answered, 'Fifty dirhams or its equivalent in gold.'" Ahmad is reported to share this definition only if the property is in money terms, but critics of hadith grade this saying from Ibn Mas'ud weak.15

هغه وینا که که هم سمه وای، د زکات د ترلاسه کولو د وړتیا ټاکنه نه کوي؛ دا یوازې دومره بیانوي چې که څوک پنځوس درهمه لري، نو د سوال یا خیرات غوښتلو څخه منع ده. ځینې عالمان وایي چې د پیغمبر ﷺ په زمانه کې پنځوس درهمه د اړتیاوو د پوره کولو لپاره کافي وو، او نور عالمان دغه وینا په داسې خاصو کسانو پورې اړوي چې د دوی لپاره پنځوس درهمه کافي وو.

هغه څوک چې د کار کولو او ګټې راوړلو توان لري، خو د ځان لپاره کار نه غواړي او د خیرات او مالي مرستو په واسطه د ټولنې په حساب ژوند کوي، د شافعي او حنبلي عالمانو په نظر سره د زکات حقدار نه دی، دوی وایي چې زکات نه شي ورکول کیدای د فقیر او محتاج په نوم یو شتمن سړي ته یا داسې سړي ته چې د کار کولو توان لري او د هغه کار عاید د شخصي او کورنۍ اړتیا لپاره کافي دی.25 زما په نظر، دا نظر د شریعت له نصوصو او اصولو سره سم دی، تردې حده چې ځینې حنفیان، چې هغه فقیر ته زکات ورکول جایز ګڼي چې کار کولای شي، وایي چې دغه ډول سړي لپاره ښه نه ده چې زکات واخلي؛ یعنې که ورکول یې جایز وي، د هغه لپاره اخیستل جایز نه دي. د حنفیانو اکثریت وايي چې دلته زکات اخیستل حرام نه دي، خو ناوړه (مکروه) دي.26 ځینې مالکیان هم د شافعیانو او حنبلیانو سره د دغه نظر ملاتړ کوي.27

A person who chooses to be idle and to live at the expense of society through charity and financial help despite being strong enough and capable of working and earning, is not eligible for zakah according to Shafi'ite and Hanbalite scholars, who say zakah must not be expended under the title of poor and needy to a rich person or a person capable of working at a job whose income is adequate to for personal and family need.25 In my opinion, this view is supported by the texts and principles of Shari'ah, to the extent that some Hanafites, who permit giving zakah to the poor person capable to earning, say it is not good for such a person to take zakah; i.e. if paying him is permissible, it is not lawful on his part to receive zakah. The majority of Hanafites maintain that receiving zakah is not prohibited here, but undesirable.26 Some Malikites support the Shafi'ites and Hanbalites in their view.27

په اصل کې، اسلام هر توانا سړي ته کار کول فرض کوي. دولت باید داسې دندې او اقتصادي فرصتونه برابر کړي چې خلک کار وکړي او خپل ژوند ته کافي عاید تر لاسه کړي.

In principle, Islam obligates working on each capable man. The state is supposed to provide jobs and economic opportunities for people to work and earn their sufficiency.

پیغمبر ﷺ فرمایی: "هیڅ څوک داسې خواړه نه شي خوړلی چې د خپلو لاسونو د کار څخه نه وي ترلاسه شوی." که څوک داسې کار پیدا کړي چې د هغه د وسې سره سم وي او په هغې سره کافي عاید تر لاسه کولی شي، نو دا جایز نه ده چې هغه دا کار رد کړي او د خیرات یا ګدایۍ په مرسته ژوند وکړي. د اسلام پیغمبر ﷺ په یوه بل حدیث کې په صراحت سره فرمايي: "صدقه د شتمن او د قوي او روغ سړي لپاره حلاله نه ده." الطبري د زهیر العامري څخه روایت کوي چې هغه عبدالله بن عمرو بن العاص سره ولیدل او وې پوښتل چې زکات چاته تعلق لري. عبدالله ځواب ورکړ: "دا د ړانګو، ړوندو او هر معلول یا معذور سړي لپاره دی." زهیر وپوښتل: "ایا د زکات راټولوونکو او د الله په لاره کې جهاد کونکو حق نه وي؟" عبدالله وویل: "جهاد کونکي او راټولوونکي د الله له خوا په هغه اندازه اجازه لري چې د دوی کار یې مستحق کړي،" او وې ویل: "صدقه د شتمن یا د هغه قوي سړي لپاره حلاله نه ده چې معلول نه وي." د عبدالله دا وروستی جمله د ځینو نورو صحابه کرامو سره سره د ځان لخوا د پیغمبر ﷺ منسوب شوې ده.

علماء مسلمانو کې یو ستاینې وړ حکم داسې دی چې هغه کسان چې کار کولی شي، خو خپل ټول وخت د عبادت، لمانځه، روژې او نورو عبادتونو پر مټ تیروي، پداسې حال کې چې د ځان لپاره کومه پانګه یا ګټه نلري، د زکات مستحق نه دي، ځکه چې د عبادت ثواب د عبادت کوونکي پورې محدود دی،36 او ځکه چې قرآن کریم هغوی ته د کار کولو او د رزق په لټه کې د ځمکې په سیمو کې ګرځیدو امر کړی دی. اسلام نه زهد او نه رهبانیت منې. د رزق د کفایت لپاره کار کول، که چیرې په ښه نیت او د خدای د حدودو د پابندۍ سره ترسره شي، د عبادت یوه لوړه بڼه ده.

One of the admirable rulings recorded by Muslim jurists is that persons who are able to earn but spend all their time worshiping, praying, fasting, etc., without having an income or resources of their own, are not eligible to receive zakah, because the reward of worship is confined to the worshiper,36 and because he or she is ordained in the Qur'an to work and walk through the tracts of the earth in search of sustenance. Islam does not recognize asceticism or monasticism. Working to earn sufficiency in sustenance is a high-ranking form of worship, provided it is performed with a good intention and commitment to the boundaries of God.

د یوې ګټورې علمي څانګې د زده کړې لپاره خپل وخت په بشپړه توګه وقف کول کسه د زکات له اخیستو محروم نه کوي. داسې کس ته د دې موخې د ترلاسه کولو لپاره، پدې کې د اړینو کتابونو لګښت هم شامل دی، زکات ورکول کیدای شي، پرته لدې چې زده شوې علمي څانګه دنیوي وي یا دیني. علم زده کول یوه ټولنیزه فریضه ده چې د ټولنې ځینې غړي باید پر غاړه واخلي. د دې علم ګټه ټوله ټولنه پوښي، او زکات دوو ډولو کسانو ته ورکول کیږي: هغو کسانو ته چې د مرستې اړتیا لري، او هغو کسانو ته چې مسلمانه ټولنه ورته اړتیا لري.

Devoting one's time fully to acquiring a useful branch of knowledge does not remove a person from eligibility for zakah. Such a person may be given zakah in order to help him or her achieve that purpose, including the cost of necessary books, regardless of whether the branch of knowledge sought is earthly or religious. Seeking knowledge is a social obligation that some-members of the society must undertake. The benefit of this knowledge extends to the whole society, and zakah is due to two kinds of persons--those in need of relief and those needed by the Muslim society.

ځینې فقیهان دا شرط هم ږدي چې زده کوونکی، که چیرې کار کولی شي، باید ځانګړی وړتیا ولري ترڅو د زکات مستحق وګرځي. دوی یو دلیل لري. نن ورځ حکومتونه معمولاً همدا کار کوي کله چې بورسونه وړاندې کوي.

Some jurists add the condition that a student, if able to earn, must be outstanding in order to be eligible for zakah.37 They have a point. This is usually practiced by governments today when they offer scholarships.

یاد باید وساتل شي چې هغه کسان چې د زکات تر ټولو ډیر مستحق دي، ګدایان نه دي، په ځانګړې توګه له دې امله چې ډیری یې ګدایي د پیشې په توګه غوره کړې ده، بلکې هغه کسان دي چې د حیا له امله د مرستې غوښتنه نه کوي. پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: «مسکین هغه نه دی څوک چې ګرځي او یوه یا دوه لقمې یا یوه یا دوه خرمې ورسره ورکول کیږي، بلکې مسکین هغه څوک دی چې د کفایت وړ شی نه لري او بیا هم څوک د هغه په حال نه پوهیږي چې ورسره مرسته وکړي، او نه ځي له خلکو څخه سوال کوي.» (د بخاري او مسلم روایت) دا هغه ټولنیز حال دی چې د مهاجرو هغه غریب کسانو په اړه نازل شوی چې په مدینه کې د دین خدمت کاوه، خو د خپلو اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره کافي وسایل نه درلودل، مګر د حیا له امله نه خلکو ته ځان ښکاره کاوه او نه یې د مرستې غوښتنه کوله. دا ډول کسان د زکات مرستې ته زیات مستحق دي، لکه څنګه چې د الله رسول ﷺ موږ ته لارښوونه کړې ده. د همدې حدیث په بل روایت کې راغلي دي: «مسکین هغه نه دی چې له خلکو څخه د سوال لپاره ګرځي...» همدا موضوع موږ ته د ډیرو داسې افرادو او کورنیو په اړه پام راولي چې مالي ستونزې لري، خو کم وخت خلک پرې خبر کیږي. حسن بصري څخه وپوښتل شو چې ایا هغه څوک چې کور او خدمتګار لري، زکات اخیستی شي؟ هغه ځواب ورکړ: هو، که څوک اړتیا لري. محمد بن الحسن هم د یو داسې څوک په اړه ورته ځواب ورکوي چې ځمکه او ودانۍ لري، خو عاید یې د ټولو اړتیاوو پوره کولو لپاره کافي نه دی، لکه څنګه چې ابن عابدین روایت کړي.42

It must be underlined that the people who deserve zakah most are not beggars, especially since many of them take begging as a profession, but rather those whose modesty prevents them from asking for help. The Prophet (p) emphasizes that "A needy person is one who is modest.. Read if you like they beg not importunately from all and sundry.38 The verse describes the poor migrants in Madinah who were serving the faith and did not have sufficient resources to satisfy their essential needs, but did not ask people or beg for help, out of modesty.39 Such people deserve the help of zakah more, as the Messenger of God guides us. In another version of the same saying, the Prophet says "The needy person is not one who goes around begging people, who can be satisfied by a bite or two or a date or two. The [true] needy person is one who finds not sufficiency but is not remembered by others, so that they give him, nor does he stand begging people."40 This brings our attention to many individuals and families who have financial difficulties but rarely let them be known by others. Al Hasan al Basri was asked whether a person who owns a house and servant can take zakah. His answer was a affirmative, if the person is in need.41 Muhammad bin al Hasan gives a similar answer when asked about a person who owns land and buildings whose income does not fulfill all his needs, as reported by Ibn Abidin.42

په همدې ترڅ، د احمد رحمه الله هغه نظر چې د ورته قضیو په اړه و، مخکې یادونه شوې وه.43

Moreover, the opinion of Ahmad about similar cases was mentioned earlier.43

د دې مسئلې په اړه فقیهانو نظرونه په دوو لویو لارو ویشلی شو. لومړۍ لاره داده چې په ټولنه کې د معروفو اساسي اړتیاوو د پوره کولو لپاره هغومره ورکړل شي چې کافي وي، پرته لدې چې کومه ځانګړې اندازه وټاکل شي. دوهمه لاره داده چې یوه ځانګړې اندازه ورکړل شي، چې په ټاکلو کې فقیهان سره توپیر لري.

The different views of jurists on this issue can be grouped into two major trends. The first is to give as much as is sufficient to satisfy the essential needs commonly known in society, without determining any specific amount, and the second is to give a specific amount in whose determination jurists differ.

لومړی رجحان د زکات د نصوصو او د هغې د مقاصدو سره ډیر سم برابریږي۔

The first trend seems to be more consistent with the texts and objectives of zakah.

په دې برخه کې دوه لوی نظرونه څرګند کېدای شي، هغه دا چې یا د ژوند د ټولې موده لپاره د ضروري اړتیاوو پوره کول ورکړل شي، یا یوازې د یوې کال لپاره.

Two major opinions can be pointed out in this trend, namely, to give what satisfies essential needs for the lifetime, or only for one year.

دا نظریه د دې لپاره ده چې فقیرانو ته هغه څه ورکړل شي چې کافي وي او د غربت له کچې یې په تل لپاره وباسي، داسې چې په راتلونکي کې دوی ته د زکات ضرورت پاتې نشي. امام نووي په المجموع کې وایي:

This opinion aims at giving the poor what is sufficient to remove them from the poverty level forever, in such a way that they would not need zakah in the future. In al Majmu', al Nawawi says:

زموږ عراقي ملګري، او همدارنګه د خراسان (هغه سیمه چې اوس د ایران شمال ختیځ ته پرته ده) ډیری نور، دا عقیده لري چې نادار او محتاج باید داسې ورکړل شي چې د بې وزلۍ څخه په دایمي ډول د کفایت او بسنې حالت ته ورسېږي. دا د امام الشافعي ځانګړې نظر دی. دوی د دې ملاتړ لپاره د قبیصة بن المخارق الهلالي څخه روایت شوې دا خبره د دلیل په توګه راوړي چې رسول الله ﷺ فرمایلي دي: «سوال جایز نه دی، مګر د دریو کسانو لپاره: هغه څوک چې د خلکو ترمنځ د اصلاح لپاره مالي ذمه واخلي، هغه ته جایز دی چې تر هغه وخته پورې سوال وکړي څو چې د ژوند د بسنې اندازه ترلاسه کړي؛ هغه څوک چې یوه داسې پیښه ورسیږي چې د هغه روغتیا له منځه یوسي، هغه ته هم جایز دی چې سوال وکړي تر دې چې د ژوند د بسنې کفایت ته ورسیږي، او هغه څوک چې بې وزلۍ ورباندې راشي تر دې حده چې د هغه د قوم درې عاقلان تصدیق وکړي چې دی واقعاً په بې وزلۍ اخته دی، هغه ته هم جایز دی چې تر هغه وخته سوال وکړي څو چې د ژوند د بسنې کفایت ترلاسه کړي. اې قبیصه! له دې دریو حالتونو پرته هر سوال چې وشي، د سوال کوونکي له خوا بد دی.» دا حدیث مسلم په خپل صحیح کتاب کې روایت کړی دی.

Our Iraqi colleagues, along with many from Khurasan [northeast of what is today Iran] believe that the poor and the needy must be given in such a way that they are permanently removed from poverty into sufficiency. This is the very opinion of al Shafi'i. They provide as supportive evidence the saying from Qubaysah bin al Mukhariq al Hilali that the Messenger of God said "Begging [or asking] is not permissible, except for one of three cases, It is lawful for a person who carries a financial charge [in reconciliation of] disputing people, to ask until he obtains sufficiency of sustenance; a person who is struck by a disaster that wipes his health out is permitted to ask until he reaches sufficiency of sustenance, and a person struck by poverty to the extent that three wise clansmen confirm that he is really hit by poverty is permitted to ask until he obtains sufficiency of sustenance. O Qubaysah, any asking beyond these three cases is evil on the part of the person who asks." Reported by Muslim in his correct collection.

زموږ ځینې همکاران داسې استدلال کوي چې د رسول الله ﷺ له خوا د کفایت تر حده پورې سوال جواز لري. دا پدې معنا ده چې د زکات د ویش موخه دا ده چې بې وسه او محتاج کسان په پورته ذکر شوي کفایت ته ورسیږي. یو صنعتګر ته هغه اندازه ورکول کیدای شي چې د هغه وسایل او الات واخلي چې په هغو سره کار وکړي او خپل روزي ترلاسه کړي. دا البته د وخت، هېواد او د خلکو د وس له مخې توپیر لري. ځینې همکاران داسې مثالونه ورکوي چې هغه څوک چې سبزي پلوري ممکن پنځه یا لس درهمه ورکړل شي، په داسې حال کې چې هغه څوک چې د ګاڼو پلورنه یې مسلک دی، که له دې اندازې کم سره کفایت ته ونه رسیږي، لس زره درهمه ورکول کیدای شي. د نورو مسلکونو خاوندان به د خپل مسلک د اړتیا له مخې ورکول کیږي. بزګر ته به داسې د کرنې ځمکه یا د هغې یوه برخه ورکول کیږي چې د روزي د کفایت لپاره کافي وي. او هغه کسان چې هیڅ مسلک یا وس نه لري، باید د ژوند تر پایه پورې کافي روزي ورکړل شي، د یو کال د محدودیت پرته.

دا د مالکیانو نظر دی، د حنبلیانو اکثریت، او د نورو ډیرو فقیهانو هم.

This is the view of the Malikites, most of the Hanbalites, and most other jurists.

دوی دا استدلال کوي چې فقیرانو او محتاجانو ته باید د یوې بشپړې کال لپاره د دوی کفایت ورکړل شي، نه له دې زیات او نه له دې کم، په دې دلیل چې نبي ﷺ به د خپل کورنۍ لپاره د یوې کال خوراک ساتلو،۵۳ او دا چې زکات په کلنۍ توګه راټولیږي، نو ویشل یې هم باید په کلنۍ توګه وي.54

They argue that the poor and needy must be given their sufficiency for one full year, no more and no less, on the grounds that the Prophet used to keep for his family food needed for one year,53 and that zakah is collected on a yearly basis, so its distribution must be on a yearly basis too.54

د یوې کال لپاره کفایت د کوم ځانګړي مقدار له مخې نه شي ټاکل کېدای، ځکه چې دا د حالاتو، اړتیاوو او د کورنۍ د اندازې پورې اړه لري.55

Sufficiency for one year cannot be determined by any given amount, since it depends on circumstances, needs, and size of family.55

په اسلامي فقه کې د ضرورت یا د اړتیا د پوره کیدو مفهوم په سم ډول پوهیدو لپاره، څو ټکي یادول پکار دي. لومړی، ضروري اړتیاوې د خوړو، جامو او کور تر څنګ د انسان نورې اساسي غوښتنې هم شاملې دي، په ځانګړې توګه د جنسي غوښتنې پوره کول. اسلام له یوې خوا پیغله ژوند (تبتل) نه منی، او له بلې خوا بې بنده جنسي فعالیتونه منع کوي. اسلام هغه چا ته واده لازموي چې وس ولري، لکه څنګه چې پیغمبر ﷺ فرمایلي دي: «ای د ټولګي ځوانانو! هر هغه څوک چې د واده توان ولري، باید واده وکړي، ځکه واده د نظر ټیټول او شرمګاه ساتل ځکه کوي.»56

In order to fully understand the concept of sufficiency or satisfaction of essential needs as used in Islamic jurisprudence, we must mention several points. First, essential needs include, in addition to food, clothes, and shelter, the fulfillment of other essential human drives, especially the sexual drive. Islam, on one hand, does not allow celibacy, and on the other hand forbids wanton sexual practices. Islam ordains marriage for everyone who can afford it, as the Prophet says "He who has the means and ability must get married, because this helps one lower one's gaze and guard one's modesty."56

له همدې امله، شریعت داسې تمه لري چې هغو کسانو سره مرسته وکړي چې غواړي واده وکړي خو د اړتیا وړ مالي وسایل نه لري. عالمان استدلال کوي چې د واده لګښتونه د هغو کسانو د کفایت په کچه کې شامل دي چې میړه یا ښځه نه لري او واده ته اړتیا لري.57

Consequently, Shari'ah is expected to help those who want to be married but do not have the necessary financial means. Scholars argue that marriage expenses are included in the level of sufficiency for those who have no spouses and need to get married.57

یو شمیر علماء دومره تر هغې ځايه ځي چې فرض کوي، چې د هغه سړي لپاره چې يوې ښځې سره قانع نه وي، دويمه ښځه واده کول هم د هغه د کفايت د کچې يوه برخه ده.58

Some scholars go as far as assuming that, for a man who is not satisfied with one wife, the cost of marrying a second wife is also part of his level of sufficiency.58

عمر بن عبدالعزیز، چې عموماً د پنځم راشد خلیفه په نوم یادیږي، امر وکړ چې مسلمانانو کې محتاجان، هغه کسان چې د پور په بار تلي دي، او هغه کسان چې د واده غوښتنه لري، ولټول شي، ترڅو د مسلمانو دولت د خزانې څخه د دوی مرسته وشي.59

'Umar bin 'Abd al 'Aziz, who is usually called the fifth of the Wise Successors, ordered people to search for the needy, those who are under burden of debt, and those who are seeking marriage, in order to help them from the treasury of the Muslim state.59

دې دوو نظرونو په پرتله کولو کې باید دا یادونه وشي چې دا دواړه یو بل نه نفي کوي. هر یو له دې نظرونو ممکن د خپل سم ځای په ځای کارول کېدو په صورت کې غوره وي.

In comparing these two views, one must note that they are not exclusive. Each of them may be the best when applied in the proper arena.

غریبان او محتاجان کیدای شي دوه ډلو ته ویشل کیدای شي. لومړی هغه غریبان او محتاجان دي چې کار کولی شي او خپل معاش ترلاسه کولی شي، لکه هنرمندان او هغه کسان چې کوم سوداګریز کار زده لري چې د پیل لپاره سرمایه یا وسایلو ته اړتیا لري. دا لازمي ده چې دوی ته هغه څه ورکړل شي چې د دوی د ژوند تر پایه د معاش د لاسته راوړلو توان ورکړي، ترڅو دوی نور د زکات د ترلاسه کوونکو په لیست کې پاتې نشي. دوهم، هغه کسان دي چې د بدني معذورۍ له امله، لکه زړه سواندي، یا د ټولنیز معذورۍ له امله، لکه هغه کونډې ښځې چې ماشومان روزي، د کار کولو وس نه لري. دوی ته یو کال لپاره کفایت ورکول کیدای شي، په دې شرط چې هر کال تکرار شي. حتی دا هم مناسب کیدای شي چې کلنۍ ورکړې پر ځای میاشتنۍ ورکړې ورکړل شي.

The poor and the needy may be classified into two subcategories. First are the poor and needy who can work and earn sustenance, such as craftsman and those who know any kind of business that needs capital or equipment for its practice. It is obligated to give them what they need in order to enable them to earn their sustenance for the rest of their lives, so that they are no longer on the list of zakah recipients. Second, there are those who are incapable of earning because of a physical handicap, like the elderly, or social handicap, like widows who are raising children. They may be given sufficiency for one year, provided that it is repeated every year. It may even be advisable to give them monthly payments instead of yearly payments.

دا جالبه چې زه له دې تفریق وروسته، چې د فقیرانو او مسکینانو د فرعي ډولونو په اړه مې کړی و، پوه شوم چې ما مخکې یو شمېر حنبلي عالمان تېر شوي دي. د "غاية المنتهى" شارح، کله چې د احمد د هغه کس په اړه نظر یادوي چې داسې ملکیت لري چې عاید یې د ژوند لپاره کافي نه وي، لیکي: "داسې کس ته حق ورکول کېږي چې د زکات څخه خپله کفایت ترلاسه کړي، لکه هغه اندازه چې د وسایلو د اخیستلو لپاره اړینه وي، یا هغه اصلي سرمایه چې اړینه وي، که کس سوداګر وي. له بلې خوا، د فقیرانو او مسکینانو نور ډولونه باید هغه څه ورکړل شي چې د یو کال لپاره یې بسنه وکړي، ځکه زکات هر کال تکرارېږي."67

It is interesting to note that after I made this distinction of the sub-categories of the poor and needy, I discovered that I was preceded by some Hanbalite scholars. The commentator on Ghayat al Muntaha, after mentioning the opinion of Ahmad on the case of a person who owns real estate which yields returns that are not sufficient for the person's living, writes, "Such a person has the right to be given his sufficiency from zakah, such as an amount needed to buy equipment, or needed capital, if the person is a businessman. On the other hand, other kinds of the poor and needy should be given what suffices them for one year, since zakah is repeated every year."67

ابوحنیفہ اور ان کے شاگرد دلیل دیتے ہیں کہ کسی بھی فقیر یا محتاج شخص کو فی کس دو سو درہم سے زیادہ نہیں دیے جا سکتے۔ دوسرے فیصلہ کرتے ہیں کہ زیادہ سے زیادہ پچاس درہم دیے جا سکتے ہیں؛ اور کچھ لوگ کہتے ہیں کہ ایک دن کا کھانا دیا جائے۔ ابن حزم ان آراء کو رد کرتے ہیں کیونکہ "زکات کی ادائیگی بہت زیادہ بھی ہو سکتی ہے اور بہت کم بھی، بغیر کسی حد کے، کیونکہ نہ قرآن اور نہ سنت کسی حد کو لازم قرار دیتے ہیں۔"68

Abu Hanifah and his disciples argue that no more than two hundred dirhams per person can be given to any poor or needy individual. Others decide a maximum of fifty dirhams can be given; yet others argue that food for one day is to be given. Ibn Hazm rejects these opinions because "payment of zakah may be very large or very small, without any limitation, since both Qur'an and Sunnah do not obligate any limit."68

په «إحياء علوم الدين» کې غزالي د یوه کال لپاره کافي شیان ورکول غوره ګڼي، او دا یې په دې بنسټ ولاړ ګڼي چې رسول الله ﷺ به د خپل کورنۍ لپاره د یوه کال کافي خواړه ساتل. سربیره پر دې، یو کال د انسان د اړتیاوو اټکلولو لپاره یو معقول موده ده. غزالي زیاتوي:

In his al Ihya' al Ghazali selects giving what is sufficient for one full year and argues that this has its origin in the fact that the Messenger (p) used to keep food sufficient for one year for his own family.69 Moreover, one year is a reasonable span of time for estimating the needs of the person. Al Ghazali adds:

دلته د دې موضوع په اړه د عالمانو مختلف نظرونه دي چې باید څومره ورکړه وشي. ځینې عالمان وايي چې یوازې د یوې ورځې او یوې شپې خوراک ورکړل کافي دي، او دلیل یې هغه روایت دی چې له سهل بن حنظلیې څخه نقل دی، چې پیغمبر ﷺ د شتمنو لپاره سوال منع کړ، نو ترې وپوښتل شو چې شتمنۍ څه ده؟ هغه وفرمایل: "د ماښام او سهار ډوډۍ."70 نور عالمان وايي چې ورکړه باید د شتمنۍ تر هغه حده وي چې د نصاب په اندازه ټاکل شوې ده، ځکه الله تعالیٰ زکات یوازې په شتمنانو فرض کړی دی. دغه عالمان وايي چې فقیر کیدای شي له زکات څخه د کورنۍ د هر فرد لپاره د نصاب په اندازه واخلي. نور فقیهان شتمنۍ پنځوس درهمه یا د هغې په اندازه سرو زرو ټاکي، په دې دلیل چې ابن مسعود ؓ څخه نقل شوی دی چې رسول ﷺ فرمایلي دي: "هغه څوک چې سوال کوي حال دا چې هغه ته هغه څه موجود دي چې ده شتمن کوي، د قیامت په ورځ داسې راځي چې مخ یې پر ټکو ټکو وي." له پیغمبر ﷺ څخه وپوښتل شو: "شتمنۍ څه ده؟" هغه وفرمایل: "پنځوس درهمه یا د هغې په اندازه سرو زر."71 ویل کیږي چې دا سند ډېر قوي نه دی.

There are different opinions as to how much should be given. Some scholars say as little as sustenance for one day and night, arguing that this is indicated by the saying reported from Sahl bin al Hanzaliyah that the Prophet (p) prevented begging for the rich, whereupon he was asked what was richness, and answered "Dinner and supper.70 Others argue that payment must be up to the limit of richness, as determined by nisab, since God obligates zakah on the rich only. These scholars add that the poor may take from zakah an amount equal to nisab for each person in the family. Yet other jurists determine richness at fifty dirhams or its equivalent in gold, on the grounds of the saying reported from Ibn Mas'ud that the Messenger (p) said, "He who begs while he has what makes him rich will appear on the Day of Judgement with cuts on his face." The Prophet was asked, "What is richness?" He answered, "Fifty dirhams or its equivalent in gold."71 It is argued that the chain is not strong enough.

بعض دیگر علماء وایي چې د حد اندازه یوازې څلوېښت درهمه ده، لکه څنګه چې له عطاء څخه نقل شوې ده۔

Some others also say the Limit is only forty dirhams, as quoted by 'Ata'.

At the other extreme, we find jurists going to the high side. Some say that the poor person should be given what is needed to buy a farm that would enrich him for the rest of his life, or business capital for the same, in accordance with ʿUmar's statement, "When you give, you must enrich." Some people go as far as saying that a person who is impoverished must be given enough to bring him back to his previous standard of living, be it ten thousand dirhams, unless it is uncustomary. When Abu Talhah was so occupied with working in his orchard that he missed prayer, he decided to give the orchard away as charity, but the Prophet ﷺ said, "Give it to your kindred, that is better for you . . . ." Abu Talhah then granted it to Hasan and Abu Qatadah. An orchard for two men is a whole lot of enrichment . . . .

ابوعبید وایی چې کله د ابوطلحه د باغ د حسن او ابوقتاده ته د ورکولو کیسه ذکر شي، نو دا پوښتنه پیدا کیږي چې د داسې باغ ارزښت به څومره وي، په ځانګړې توګه کله چې دا هم یادونه شي چې ابوطلحه د دې لپاره خپل صدقه پټوله چې څوک دې فکر ونه کړي چې د دې عمل په واسطه ریاکاري کوي، ځکه چې دا (باغ) ډیر لوی و. ابوعبید لا دا هم وایي: "که څه هم دا صدقه یوازې نفلي وه، خو هغه حکم چې پرې لګیږي، د زکات د فرضیت پر حکم هم لګیږي؛ ځکه که د زکات له عوایدو لوی مقدار اخیستل حرام وي، نو د نفلي صدقې له لوی مقدار اخیستل به نور هم زیات حرام وي، او که د صدقې څخه دومره اخیستل جایز وي، نو د فرضي زکات په شکل دومره اخیستل به هم ومنل شي." ابوعبید بیا د عمر، عطاء او نورو هغه اقوال ذکر کوي چې د دې باب په پیل کې تیر شوي دي، بیا وایي: "ټول روایات او دلیلونه دا ښیي چې هغه څه چې فقیرانو او محتاجانو ته ورکول کیږي، هیڅ حد نه لري. بلکې غوره دا ده چې ډیر ورکړل شي، په دې شرط چې ویشونکي خپل پریکړې بې له طرفدارۍ او شخصي خوښې څخه وکړي. یو beڅ شتمن سړی چې وویني چې یو نیک کورنۍ ته د اوسیدو ځای ته اړتیا ده او دا ځای ورته اخلي، او د دې لپاره لوی مبلغ ورکوي ترڅو دې کورنۍ ته د زکات له مال څخه ښه کور برابر کړي، دا سړی نه یوازې خپل زکات ادا کوي، بلکې هغه کار کوي چې د الله رضا ته ډیر نږدې دی. همدغسې حکم هغه شتمن سړي ته هم لاګیږي چې یو مظلوم غلام آزادوي، که څه هم ده ته ممکن وي چې لوی یو ځل مبلغ ورکړي."74

After mentioning the story of Abu Talhah's giving of the orchard to Hasan and Abu Qatadah, Abu 'Ubaid asks how much the value of such an orchard would be, especially if it is added that Abu Talhah tried to hide his charity out of fear that somebody might think of his action as showing off on his part, because it was big. Abu 'Ubaid adds "although this charity was only voluntary, what applies to it applies to the obligation of zakah, since if it were forbidden to take big amounts from the proceeds of zakah, it would be more forbidden to take big amounts from voluntary charity, and if it is lawful to take that much in charity, it should be as lawful to take that much in the form of obligatory zakah."73 Abu 'Ubaid goes on to mention the statements of 'Umar, 'Ata', and others, referred to earlier in this chapter, then says, "All narrations and evidence indicate that what is given to the poor and needy has no limit. Rather, it is preferred that more be given, as long as the distributors make their decisions without bias or personal preferences. A rich man who sees that a righteous family is in need of a residence and buys that residence for them, paying a big amount in order to provide that family with a decent home out of his zakah, would not only be performing his zakah, but also doing the best that would please God. The same applies to a rich man who liberates a slave who is under oppression, although he may have to pay a big lump sum."74

پورتنی بحث دا ښیي چې د زکات د ویش موخه داده چې یو مناسب او وړ ژوند معیار رامنځته شي او مسلمانان د غربت له کچې لوړ پاتې شي. د دې معیارونو لږ تر لږه حد معقول خواړه، جامې او کور ورکول دي، لکه څنګه چې ابن حزم، النووي او نور ډیر علماء یې بیان کړی دی.

The preceding discussion shows that the objective of zakah distribution is to realize an adequate and suitable standard of living and to help Muslims stay above the poverty level. The minimum of such standards is the provision of reasonable food, clothing, and shelter, as stated by Ibn Hazm, al Nawawi, and many others.

النووي وایي: «د زموږ د شافعي مذهب د ملګرو په نظر، اعتبار د خوراک، جامو، کور او نورو اړتیاوو لپاره دی، هغه کچې ته په کتو چې د بېوزله سړي او د ده د ټول کورنۍ غړو لپاره مناسبه وي، خو اسراف نه وي.»75

Al Nawawi says, "According to the view of our colleagues in the Shafi'i school, the consideration is for food, clothes, shelter and other needs, at a standard that is suitable but not extravagant for the poor person and all members of his family."75

په معاصر اصطلاحاتو کې، نورې اړتیاوې چې زده کړه، روغتیایي پاملرنه، او نور ټولنیز ضروري شیان په کې شامل دي، یوازې د وخت او ځای له مخې ټاکل کیدای شي؛ د ټولو پیښو لپاره هیڅ مطلق تعریف نشي تطبیق کیدای.

Using contemporary terms, the other needs must include education, health care, and other social necessities that can only be determined by time and locale; no absolute definition can be applied to all cases.

پدې کې شک نشته چې تیر بحث دې ته رهنمایي کوي چې زکات د بې وزلو لپاره یو دوامداره او منظم مرستې دی، هغه که نوي بې وزله شوي وي یا معذور او نیم‌معذور، یعنې هغه خلک چې باید له غربت څخه ایستل شي هغوي ته هغه څه ورکول کېږي چې اړتیاوې یې پوره کړي، او هغه خلک چې کار نشي کولی د ځانګړو وقفو سره منظمه مرسته ورکول کېږي۔ راځئ د عمر رضي الله عنه له زمانې یوه پېښه وګورو، چې د زکات د ویشلو په اړه بصیرت ورکوي۔ عمر رضي الله عنه د ورځې په منځ کې د یوې ونې په سیوري کې خوب کاوه۔ یوه بدوي ښځه راغله، شاوخوا یې وکتل، بیا هغه ته نږدې شوه۔ هغې وویل: "زه یوه اړمنه ښځه یم او ماشومان لرم۔ د مؤمنانو امیر عمر دا وګړي محمد بن مسلمه د زکات د ویشلو لپاره زموږ سیمې ته لېږلی و، خو هغه موږ ته هیڅ ونه ورکړ۔ مهرباني وکړه، زما په استازولۍ سره له هغه سره خبرې وکړه۔" عمر خپل خدمتګار یرفاء ته وویل: "محمد بن مسلمه ماته راولې۔" ښځې، چې نه پوهېده چې له چا سره خبرې کوي، وویل: "دا به ښه وي که ته زما سره محمد بن مسلمه ته لاړ شې۔" عمر وویل: "هغه به راشي، د خدای په اراده۔" بیا یرفاء له محمد سره عمر ته راغی او ویې ویل: "السلام علیکم یا امیر المؤمنین..." ښځه چې پوه شوه چې له خلیفې سره یې خبرې کړې دي، شرمېده۔ عمر وویل: "په خدای، ما تل له تاسو څخه غوره کسان د کارکوونکو په توګه ټاکلي دي۔ کله چې خدای له دې ښځې په اړه پوښتنه وکړي، موږ به ورته څه ووایو؟" د محمد سترګې له اوښکو ډکې شوې، او عمر دوام ورکړ: "خدای زموږ لپاره خپل پیغمبر ﷺ ولېږه، موږ هغه ومانه او تعقیب مو کړ، ځکه هغه هغه کار کاوه چې خدای ورته حکم کړی و۔ هغه صدقه د هغو حقدارو ته چې اړمن وو ويشله، تر دې چې خدای خپله روح واخیست؛ بیا خدای موږ ته ابوبکر د واکمن په توګه راکړ، څوک چې د رسول الله ﷺ دود تعقیب کړ تر دې چې مړ شو۔ بیا خدای ما واکمن وګرځاوه، او ما خپل ټول هڅه وکړه چې له تاسو څخه غوره کسان د خپلو کارکوونکو په توګه وټاکم۔ کله چې بیا خپلې سیمې ته ځې، د تېرې کال او د تېر پرون کال صدقه هغې ته ورکړه۔ زه حتی نه پوهېږم چې زه غواړم تاسو ته نور هم ولېږم که نه۔" پس عمر نے ایک اونٹ منگوایا تاکہ اسے آٹے اور تیل کے ساتھ دے، اور اس عورت سے مخاطب ہو کر کہا: "یہ لے لو اور خیبر میں ہم سے آ ملنا، کیونکہ ہم وہیں جا رہے ہیں۔" جب وہ عورت خیبر میں ان سے ملی تو انہوں نے اسے مزید دو اونٹ دیے اور فرمایا: "یہ تمہارے لیے اس وقت تک کافی ہو سکتا ہے جب تک محمد بن مسلمہ تم تک نہ پہنچ جائیں۔ میں نے انہیں حکم دیا ہے کہ وہ تمہیں گزشتہ سال اور اس سے پہلے کے سال کا تمہارا حق دیں۔"76

It is essential to observe that the preceding discussion leads to the view of zakah as regular and continuous relief to the poor, whether newly impoverished or disabled and handicapped, whereby people who need to be removed from poverty are given what satisfies their needs, while people who cannot earn are given regular relief at certain intervals. Let us look at an incident from the time of 'Umar, which provides insight into the distribution of zakah. 'Umar was napping at midday in the shade of a tree. A bedouin woman came and looked around, then approached him. She said, "I am a needy woman and I have children, 'Umar, the Prince of the Believers, sent Muhammad bin Maslamah to distribute zakah in our area, but he did not give us any. Would you please talk to him on our behalf?" 'Umar told his servant Yarfa' "Bring me Muhammad bin Maslamah." The woman, not knowing to whom she was talking, said, "It would be more helpful if you went with me to Muhammad bin Maslamah." 'Umar said,. "He will come, God willing." Then Yarfa' came with Muhammad to 'Umar, and said, "Peace be upon you, O Prince of Believers . . . ." The woman felt embarassed upon discovering she had been addressing the Caliph. 'Umar said, "By God, I have always selected the best of you as officers. What will we answer God when He asks about this lady?" The eyes of Muhammad were filled with tears, and 'Umar continued, "God sent to us His Prophet, and we believed and followed him as he was doing what God ordained him to do. He distributed the sadaqah to its deservants among needy people until God took his soul; then God gave us Abu Bakr as a ruler, who followed the tradition of the Messenger until he died. Then God made me ruler, and I did my best to select the best of you as my officers. When you go next time to her area, give her the sadaqah of last year and the year before. I don't even know whether I want to send you any more." Then 'Umar asked for a camel to give her along with some flour and oil, and addressed the woman, "Take these and meet us in Khaibar, for we are heading there." When the woman met him in Khaibar, he gave her two more camels, saying, "This might sustain you until Muhammad bin Maslamah reaches you. I have ordered him to give you your right from last year and the year before it."76