په ابن عمر رضي الله عنهما کې راغلي چې "رسول الله ﷺ د فطر زکات فرض کړ... د یو صاع کجورو یا یو صاع جوارو..." ابو سعید خدري رضي الله عنه وویل: "کله چې رسول الله ﷺ زموږ په منځ کې و، موږ د رمضان د روژې د ماتولو زکات یو صاع خواړه، یو صاع وچې پنیر ورکولو. دا حال تر هغه وخته پاتې و چې معاویه رضي الله عنه مدینې ته راغی او وې ویل: 'زه فکر کوم چې د شام د غنمو دوه مد د یو صاع کجورو سره برابر دي.' خلکو هم دا ومنله." دا روایت په ډله ییزه توګه روایت شوی، او پنځو راویانو دا اضافه کړې: "ابو سعید وایي: 'مګر زه تر دې مخکې په همدې ډول ورکوم چې ورکوله.'" نو د دې دواړو متنونو څرګندونه دا ده چې د هر چا لپاره یو صاع ورکول واجب دي.

In the saying from Ibn 'Umar, "The Messenger of God (p) imposed . . . one sa' of dates or one sa' of barley . . . ." Abu Sa'id al Khudri said, "We used to pay zakah of breaking the fast of Ramadan, when the Messenger of God (p) was among us, with one sa' of food, one sa' of dried yogurt. We remained this way until Mu'awiyah came to us in Madinah and said, 'I think two mudd of the wheat of Syria is equivalent to one sa' of date.' People accepted that." Reported by the group, and the five reporters add, "Abu Sa'id says, 'but I continued paying it the same way I used to'." Thus, the indication of these two texts is that one sa' is obligatory for each person.

الدهلوي کہتا ہے کہ زکات الفطر کی مقدار ایک صاع مقرر کی گئی ہے، کیونکہ یہ ایک متوسط حجم کے گھرانے کے لیے کافی ہے؛ اس طرح یہ فقیروں کے لیے کفایت کا ذریعہ بنتی ہے اور ادا کرنے والے پر بوجھ نہیں ڈالتی۔1 اس بات پر اجماع ہے کہ کھجور اور جَو جیسی خوراکی اشیاء میں سے ایک صاع ادا کرنا واجب ہے۔ اگر گندم یا منقیٰ دیا جائے تو تین مکاتبِ فقہ کے نزدیک ایک صاع واجب ہے، جن میں ابو سعید، ابو العالیہ، ابو الشعثاء، الحسن البصری، جابر بن زید، اسحاق، الہادی، القاسم، الناصر اور المؤید باللہ شامل ہیں۔2

Al Dahlawi says zakah of al fitr is determined at one sa' because "this is sufficient for an average-size household; thus it provides satisfaction for the poor without burdening the payer."1 There is ijma' that from foodstuffs like date and barley, one sa' is obligatory. If wheat or raisin is given, one sa' is obligatory according to three schools of jurists, Abu Sa'id, Abu al Aliah, Abu al Sha'tha, al Hasan al Basri, Jabir bin Zaid, Ishaq, al Hadi, al Qasim, al Nasir, and al Mu'ayyad bi Allah.2

دوی دلیل د پورتنۍ ابوسعید رضي الله عنه روایت پر بنسټ دی. النووي وایي: "دا روایت دوه مهم ټکي بیانوي: یو دا چې په حجاز کې کلمه «طعام» (خوراکي توکي) د غنمو په معنا کارول کېږي، په ځانګړې توګه کله چې دا کلمه د نورو خوراکي توکو سره په اضافي تړاو کې راځي، او دویم دا چې دا روایت د ډېرو داسې توکو یادونه کوي چې ارزښتونه یې مختلف دي، چې معنا یې دا ده چې د یو صاع اندازه، د ارزښت له پامه غورځولو سره، مطلوب ده."۳ هغه کسان چې وايي دا نیمه صاع ده، د معاویه رضي الله عنه د قصې او یو څو نورو په ښکاره ضعیفو روایاتو پرته بل هیڅ دلیل نه لري.4

Their argument is derived from the above mentioned saying from Abu Sa'id. Al Nawawi says, "This saying makes two important points: One, the word 'food' is used in Hijaz to mean wheats, especially when the word is used in additive relation to other foodstuff, and second, it mentions several items whose values are different, which means that the quantity of one sa' is intended regardless of the value."3 Those who say it is one half a sa' have no evidence except the story of Mu'awiyah and a few other obviously weak sayings.4

جہاں تک معاویہ رضی اللہ عنہ کے واقعے کا تعلق ہے، تو اکثر علماء کی رائے یہ ہے کہ یہ زیادہ سے زیادہ ایک صحابی کی رائے ہے، جس کے خلاف دوسرے صحابہ کی رائے ہے جو نبی ﷺ کو معاویہ سے زیادہ جانتے تھے۔ تاہم قاعدہ یہ ہے کہ جب صحابہ آپس میں اختلاف کریں تو مزید دلیل کی ضرورت ہوتی ہے، کیونکہ ان میں سے کسی ایک کی رائے کو دوسرے کی رائے پر کوئی زیادہ وزن حاصل نہیں۔ اکثریت کا استدلال ہے کہ خود حدیث کے الفاظ اور قیاس دونوں اس بات کی تائید کرتے ہیں کہ گندم سمیت تمام مذکورہ غذائی اجناس میں ایک صاع دیا جائے، اور معاویہ رضی اللہ عنہ نے خود یہ کہا تھا کہ یہ ان کی ذاتی رائے ہے، نہ کہ انہوں نے یہ بات نبی ﷺ سے سنی تھی۔ اجتہاد اگرچہ ہمیشہ جائز ہے، مگر جب کوئی نص موجود ہو تو وہ قابلِ قبول نہیں ہے۔6

As for the story of Mu'awiyah, the majority of scholars believe that it is at best the opinion of a Companion which is opposed by other Companions who knew the Prophet better than Mu'awiyah. However, the rule is that when the Companions disagree among themselves, additional evidence is needed, since the view of one of them does not have more weight than that of any other. The majority argues that the saying itself as well as the analogy are in support of one sa' of all food items mentioned, including wheat, and Mu'awiyah did say it was a personal view and not that he had heard it from the Prophet (p).5 Although ijtihd is always permissible, it is not acceptable when there is a text.6

ابو حنیفہ اور ان کے شاگرد یہ رائے رکھتے ہیں کہ گندم کا نصف صاع کافی ہے۔7 یہی رائے زید بن علی اور یحییٰ کی بھی ہے۔8 ابن حزم کہتے ہیں: "یہ قول عمر بن عبدالعزیز، طاؤس، مجاہد، سعید بن المسیب، عروہ بن الزبیر، ابو سلمہ بن عبدالرحمن، سعید بن جبیر، الاوزاعی، اللیث اور سفیان سے صحیح طور پر منسوب ہے۔" ابن حزم نے صحابہ کرام کی ایک جماعت سے بھی اسی مفہوم کی روایات ذکر کی ہیں، جن میں ابوبکر، عمر، عثمان، علی، عائشہ، اسماء بنت ابی بکر، ابوہریرہ، جابر، ابن مسعود، ابن عباس، ابن الزبیر اور ابو سعید شامل ہیں۔ ابن حزم مزید کہتے ہیں کہ ان سب سے منقول روایات صحیح ہیں، سوائے ابوبکر، ابن عباس اور ابن مسعود سے منقول روایات کے۔9

Abu Hanifah and his disciples believe a half sa' of wheat is sufficient.7 This is also the view of Zaid bin 'Ali and Yahya.8 Ibn Hazm says, "it is correctly attributed to 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, Taus, Mujahid, Sa'id bin al Musayyib, 'Urwah bin al Zubair, Abu Salamah bin 'Abd al Rahman, Sa'id bin Jubair, al Awza'i, al Laith, and Sufyan." Ibn Hazm also mentions reports from several Companions to the same effect, including Abu Bakr, 'Umar, 'Uthman, 'Ali, 'A'ishah, Asma bint Abu Bakr, Abu Hurairah, Jabir, Ibn Mas'ud, Ibn 'Abbas, Ibn al Zubair, Abu Sa'id. Ibn Hazm adds that reports from all of them are correct except those about Abu Bakr, Ibn 'Abbas, and Ibn Mas'ud.9

ابوحنیفہ اور ان کے ساتھی اپنے موقف کی تائید میں درج ذیل دلائل پیش کرتے ہیں:

Abu Hanifah and his group provide the following to support their view:

پہلے ابوداود نے ثعلبہ کے بیٹے عبداللہ سے روایت کیا ہے کہ اللہ کے رسول ﷺ نے فرمایا: "صدقۂ فطر ہر دو افراد کی طرف سے ایک صاع گندم ہے۔"[10] حاکم نے ابن عباس سے روایت کیا ہے، جو نبی ﷺ سے منسوب ہے: "صدقۂ فطر دو مد گندم ہے۔" دو مد آدھا صاع ہوتا ہے۔ ترمذی کے پاس عمرو بن شعیب سے، ان کے والد سے، اور ان کے دادا سے ایک ملتی جلتی حدیث ہے۔ ابوداود اور نسائی نے حسن (بصری) سے ایک مرسل روایت نقل کی ہے کہ "اللہ کے رسول ﷺ نے یہ صدقہ ایک صاع کھجور یا جَو، یا آدھا صاع گندم فرض کیا۔"[11] اور کچھ دوسری روایات بھی ہیں، جو مل کر اس عمومی حکم کو محدود کرتی ہیں جو صاع کے بارے میں ہے، اور اس میں سے گندم کو خارج کرتی ہیں۔12

Firstly, Abu Daud reports from 'Abd Allah bin Tha'labah that the Messenger of God (p) said, "sadaqah of al fitr is one sa' of wheat for each two persons."10 Al Hakim reports from Ibn 'Abbas, attributed to the Prophet (p) "Sadaqah of al fitr is two mudd of wheat." Two mudd is half a sa'. Al Tirmidhi has a similar saying from 'Amr bin Shu'aib from his father from his grandfather. Abu Daud and al Nasa'i report a mursal saying from al Hasan that "The Messenger of God imposed this sadaqah one sa' of date or barley, or half a sa' of wheat."11 And there are a few other sayings that, together, stand to restrict the general implications of the saying on the sa' by excluding wheat.12

له دې ټولو دلیلونو او شواهدو څخه داسې ښکاري چې د پیغمبر ﷺ په وخت کې په حجاز کې غنم عام خواړه نه وو، نو هغه یې په دې کې یو صاع فرض نه کړ. د امام بخاري له لارې د ابن عمر څخه روایت شوې هغه وینا دا خبره تاییدوي، چې په کې راغلي دي: "... د خرما یو صاع یا د جوارو یو صاع. خلکو دا د غنمو دوه مُد سره برابر ګڼلې." او په بله روایت کې راغلي دي: "خلکو دا د نیمې صاع سره برابره ګڼله."۱۹ ابن قیم د ابو داود څخه نقل کوي: "معلومه ده چې عمر د غنمو نیمه صاع د دې نورو شیانو د یوې صاع سره برابره کړه."۲۰ خو په دوو صحیحو مجموعو کې یادونه شوې ده چې دا کار معاویه کړی و. ځینې مرسل روایتونه شتون لري چې یو بل پیاوړي کوي. بیا ابن قیم د ابن ابي صغیر روایت ته اشاره کوي او ځان ته اضافه کوي چې حسن بصري وايي: "د رمضان په پای کې ابن عباس رضي الله عنه د بصرې په منبر [د واعظ ودریدو ځای] باندې وینا وکړه او ویې ویل: د خپل روژې صدقه ورکړئ. خلک داسې ښکاري چې نه پوهیږي. بیا یې اضافه کړه: څوک دلته د مدینې دی؟

From all these arguments and evidence, it seems that wheat was not a common food in Hijaz at the time of the Prophet, so he did not impose one sa' on it. The saying reported by al Bukhari from Ibn 'Umar supports this, since it reads ". . . one sa' of date or one sa' of barley. People considered this equivalent to two mudd of wheat, " and in another version "People considered it equivalent to half a sa'."19 Ibn al Qayyim quotes Abu Daud, "It is known that 'Umar made one half of a sa' of wheat equal one sa' of these other things."20 It is however, mentioned in the two correct collections that Mu'awiyah was the one who did this. There are several mursal sayings that strengthen one another. Ibn al Qayyim then refers to the saying from Ibn Abi Saghir and adds that al Hasan al Basri says, "At the end of Ramadan, Ibn 'Abbas gave a speech from above the minbar [stand of the speaker] in Basrah saying, 'Pay the sadaqah of your fasting.' People seemed not to have understood. Then he added, 'Who here is from Madinah?

قم فعلِّم إخوانك، فإنهم لا يعلمون. رسولُ الله ﷺ Note: the rule says to write ﷺ after mentions of the Prophet, so the text is translated into Pashto with the ﷺ symbol placed accordingly. Correction, as a Pashto translation: ودریږه او خپلو ورونو ته زده کړه ورکړه، ځکه دوی نه پوهیږي. د خدای رسول ﷺ

Stand up and teach your brothers, since they do not know. The Messenger of God (p)

imposed this sadaqah, one sa' of date or barley, or half a sa' of wheat, on each free person or slave, male or female, young or old . . . .' Then when 'Ali came and noticed the low prices, he said, 'God has given you prosperity; would you not make it one sa' of anything?'" Reported by Abu Daud and al Nasa'i.22 Ibn al Qayyim adds, "Our teacher, Ibn Taimiyah, inclines toward this view, saying it is consistent with Ahmad's view about kaffarat, in which he equates half a sa' of wheat to one sa' of other things." Pashto translation: ما دا صدقه په ټاکلو سره فرض کړه، یو صاع خرما یا جوارې، یا نیم صاع غنم، په هر آزاد او غلام باندې، نارينه او ښځې، ځوان او زوړ . . . .' بيا کله چې علي راغی او د ارزانۍ ولیدله، ويې ويل: 'الله تاسو ته برکت راکړی دی؛ آیا تاسو به دا یو صاع د هرڅه څخه نه کوئ؟'" دا روایت د ابو داود او النسائي له خوا نقل شوی دی.22 ابن القیم اضافه کوي، "زموږ استاد ابن تیمیه دې نظر ته مائل دی، او وايي چې دا د احمد د کفارې په اړه نظر سره سمون لري، چیرې چې هغه نیم صاع غنم د نورو شیانو د یو صاع سره برابروي."

عجیبه ده چې ځینې مالکي لیکنې د یوې صاع څخه زیات ورکول ناخوښ بولي، ځکه صاع د شریعت مقرره اندازه ده او باید لازم وي، لکه څنګه چې په عبادتونو کې زیاتول ناخوښ دي۔ دا دلیل ډیر قانع کوونکی نه دی، ځکه زکات که څه هم عبادت دی، خو یوه ټولنیزه مالي فریضه هم ده، نو د لازم اندازې څخه زیات ورکول دې ته زیان نه رسوي چې خپل موخې له لاسه ورکړي؛ بلکه دا ښه دی۔ قرآن کریم وایي: «څوک چې له خپله خوښه زیات ورکوي، دا د هغه لپاره ډیر ښه دی»، دا د رمضان د یوې ورځې د روژې د ماتولو د کفارې په اړه ده، چې دا د یو اړمن سړي خوراک دی۔ احمد او ابو داود د اُبي بن کعب څخه روایت کوي چې یو سړي باندې د زکات لازمه اندازه یوه یو کلنۍ ماده اوښه وه، خو هغه غوښتل چې کالیکټر ته یوه ښه اوښه ورکړي، ویل یې چې لازمه اوښه دومره ځوانه ده چې نه شي سپرېدای او نه شیدې ورکولای؛ خو اُبي [کالیکټر] دا منلو ته انکار وکړ، نو دوی د قضاوت لپاره نبي کریم ﷺ ته راغلل۔ نبي کریم ﷺ وفرمایل: «دا هغه څه دي چې ستا پر مخ لازم دي، خو که ته له خپله خوښه زیات ورکول غواړې، الله تعالی به دې ته اجر درکړي، او موږ به یې واخلو»۔ بیا یې حکم وکړ چې لویه اوښه ومنل شي، او د سړي د مال د برکت لپاره یې دعا وکړه۔28

Strangely enough, some Malikite writings express dislike of giving more than one sa', since a sa' is the Shari'ah prescription and it should be binding just as it is disliked to increase in worships.26 This argument is not very convincing, since though it is a worship, zakah is also a socio-financial obligation, so paying more than is due does not sidetrack it from its objectives; in fact, it is better. The Qur'an says "Whoever volunteers more, it is indeed better for him,27 in regard to compensation payment for breaking the fast of a day of Ramadan (which is the food for a person in need.) Ahmad and Abu Daud report from Ubai bin Ka'b that the required amount of zakah due from a certain man was one one-year-old she-camel, but he wanted to give a better she-camel to the collector, saying that the required one was too young to be used for riding or to give milk, but Ubai [the collector] refused to accept it, and they went to the Prophet (p) for judgement. The Prophet said, "This is what is obligated on you, but if you want to volunteer more, God shall reward you for it, and we accept to take it." Then he ordered the bigger camel to be accepted and prayed God to bless the man's wealth.28

د دې څرګند متن په ښکاره کوي چې د حق څخه زیات ورکول جائز او اجر لرونکی دی. علي رضي الله عنه وايي: «که خدای تاسو ته بریالیتوب درکړي، نو تاسو هم باید زیات ورکړئ.»

The above clear text indicates that giving more than is due is acceptable and rewardable. 'Ali says, "if God gives you prosperity, you should also give more."

دا چې په دې کتاب کې په لومړي ټوک کې ښودل شوي و چې یو صاع د غنمو په وزن سره ۲۱۷۶ ګرامه کیږي. له هغې ځایه چې صاع د حجم اندازه ده، که د غنمو څخه درنه شی وکارول شي (لکه)

It was shown in volume one of this book that one sa' equals 2176 grams if measured in wheat. Since the sa' is a volume measure, if an item heavier than wheat is used (e.g.

د وريځو (غنمو) يا ورېښمو (وريجو) څخه له ۲۱۷۶ ګرامو زيات ورکول پکار دي ترڅو د يو صاع حجم پوره شي. امام النووي وايي چې صاع د حجم اندازه ده، نو هغه په وزن اټکل کول اړين نه دي، ځکه خواړه د خپلو وزنونو له مخې توپير لري؛ له همدې امله بايد د يو صاع حجم سره مساوي اندازه ورکړل شي، د وزن په پام کې نيولو پرته. ابن حزم اضافه کوي چې د مدينې د اوسيدونکو په نزد يو صاع (په وزن) ۵.۳۳ رطل دی، خو دا اندازه له يوه شي څخه بل ته توپير لري.30

rice) more than 2176 grams should be given in order to make the volume of one sa'. Al Nawawi argues that the sa', being a measure of volume, need not be estimated in weight, since food items have different weights; thus, a quantity equal to the volume measure of one sa' must be given, regardless of its weight.29 Ibn Hazm adds that according to the residents of Madinah, a sa' is 5.33 ratl (in weight) but it differs from one item to another.30

زکات الفطر کے بارے میں آنے والی روایات میں چند خوراکی اشیاء کا ذکر ہے، یعنی کھجور، جو، کشمش اور خشک پنیر۔ ان میں سے بعض روایات میں گندم اور مکئی کا اضافہ بھی ہے۔ کیا صرف یہی اجناس ہیں جن سے ادائیگی ہو سکتی ہے؟ مالکی اور شافعی فقہاء کا موقف ہے کہ ان اجناس کا ذکر صرف بطور مثال ہے، اور یہ واجب ادا کرنے کی صورت دینے والے کے علاقے کی سب سے عام خوراک یا دینے والا جس خوراک کو عموماً کھاتا ہے، اس کی شکل میں ادا کیا جا سکتا ہے، جیسا کہ بعض فقہاء کی رائے ہے۔ بہت سے مالکی فقہاء کی رائے ہے کہ سب سے عام خوراک کا تعین رمضان کے مہینے میں کیا جائے گا، جبکہ بعض شافعی فقہاء سب سے عام خوراک کا تعین عید الفطر کے دن کرتے ہیں، بشرطیکہ وہ زیادہ تر لوگوں کی خوراک ہو۔ اگر کئی اقسام یکساں طور پر عام ہوں تو ان میں سے کوئی بھی قسم کافی ہے۔

The sayings on zakah of al fitr mention a few food items, namely date, barley, raisin, and dried whole-milk yogurt. Some of their versions add wheat and corn. Are these the only kinds that can be paid? Malikites and Shafi'ites argue that these kinds are mentioned only as examples, and the requirement can be paid in the form of the most common food items in the payer's area or the most common food .the payer usually eats, according to some. Many Malikites believe that the month of Ramadan is the time during which the most common food item is determined,31 while some Shafi'ites determine the most conmon food item on the day of 'Id al fitr,32 as long as it is eaten by most people. If several kinds are equally common, any of these kinds is suitable.

بې شکه، بهتر دا ده چې له دوی څخه غوره کس ته ورکړل شي.33

Certainly, it is preferred to give the best among them.33

له بل د حنبلیانو په نظر فطره یوازې د پورتنیو پنځو شیانو له جملې څخه یو شی په ورکولو سره ورکول کیدای شي، هغه وخت چې د دوی له جملې څخه د یو شي ورکول شتون ولري او وړ وي.۳۴ د ابو حنیفه او احمد څخه نقل دي چې دوی د آړې په شکل د ورکولو اجازه ورکړې ده۔35

On the other hand, Hanbalites believe fitrah can only be-paid in the form of one of the five items mentioned above, as long as paying one of them is available and affordable.34 Abu Hanifah and Ahmad are quoted as permitting payment in the form of flour.35

دا داسې ښکاري چې پیغمبر ﷺ دا توکي یوازې د بیلګې په توګه یادولي دي، ځکه چې دا هغه خوراکي توکي وو چې د هغه د وخت عربانو ته پېژندل شوي وو. له همدې امله، که اوس په ځینو هیوادونو کې وریجې یا جوار ډیر کارول کېږي، نو د فطر زکات باید د همغه ډول په شکل ورکړل شي.

It seems that the Prophet (p) mentions these items merely as examples, since they were the foodstuffs known to the Arabs at his time. Consequently, if rice or corn are more used in certain lands today, payment of zakah of al fitr must be in their forms.

درې مشهور عالمان د قیمت په توګه ورکولو ته اجازه نه ورکوي. کله چې احمد د فطر زکات د پیسو په توګه ورکولو په اړه وپوښتل شو، هغه ځواب ورکړ: «زه ویره لرم چې دا کافي نه وي، ځکه دا د رسول الله ﷺ د سنت خلاف دی.» کله چې هغه ته وویل شو چې ویل کیږي عمر بن عبدالعزیز د دې زکات په توګه پیسې منلې، احمد وویل: «ایا دوی د رسول الله ﷺ د ویناوو پرځای د بل چا ویناوې اختیاروي؟ ابن عمر وویل: "رسول الله ﷺ د فطر زکات فرض کړ..." او الله تعالی فرمایي: "الله ته اطاعت وکړئ او رسول ته اطاعت وکړئ."»[38] دا د مالک او شافعي هم نظر دی.[39] ابن حزم هم همدا نظر لري، په دې دلیل چې پیسې یوازې بدل ورکول دي، او بدل د متقابل توافق پرته معتبر نه دی.

The three leading scholars do not approve of payment in value. When Ahmad was asked about payment of zakah of al fitr in money, he answered, "I am afraid it is not satisfactory, since it is in opposition to the tradition of the Messenger of God." When he was told that it is said 'Umar bin 'Abd al 'Aziz used to accept money as payment of this zakah, Ahmad said, "Would they abandon the saying of the Messenger of God for the saying of someone else? Ibn 'Umar said 'The Messenger of God (p) imposed zakah of al fitr . . . .' and God says 'Obey God and obey the Messenger.'"38 This is also the view of Malik and al Shafi'i.39 Ibn Hazm shares the same view, on the grounds that money is only a substitute payment, and a substitute is not valid except by mutual agreement.

څرنګه چې زکات د خدای حق دی، نو د دې بدل یا بې ځایه بدیل نه شي غوښتل کیدای.40

Since zakah is due to God, one cannot negotiate a substitute.40

په بل لوري، الثوري، ابو حنیفه او د هغه شاګردان په دې باور دي چې د فطر زکات په قیمت ورکول جایز دي. دا خبره له عمر بن عبدالعزیز او البصري څخه هم روایت شوې ده.41 ابن ابي شیبه له عون څخه روایت کوي: "ما د عمر بن عبدالعزیز هغه لیک اوریدلی چې د بصرې د والي عدي ته لوستل کېده. په هغه کې ویل شوي وو چې له ټولو معاشونو ترلاسه کوونکو څخه د هر کس لپاره نیم درهم واخیستل شي."42 د الحسن په اړه روایت دی چې ویل یې: "د فطر زکات په درهمو ورکول جایز دي."43 ابو اسحاق وایي: "زه د هغوی (مخکینیو) د رمضان زکات په درهمو ورکولو کې حاضر وم."44 او د عطاء په اړه روایت دی چې د فطر زکات یې په سکه شوي نقدې پیسو ورکړی دی.45

On the other hand, al Thawri, Abu Hanifah, and his disciples believe it is permissible to pay zakah of al fitr in value. This is also reported from 'Umar bin 'Abd al 'Aziz and al Basri.41 Ibn Abi Shaibah reports from 'Awn, "I heard the letter of 'Umar bin 'Abd al 'Aziz being read to 'Adi in Basrah (where he was governor). It said that one-half a dirham per person must be taken from all salary earners."42 Al Hasan is reported as saying, "It is permissible to pay zakah of al fitr in dirhams."43 Abu Ishaq says, "I attended their (the predecessors) paying of the zakah of Ramadan is dirhams,"44 and 'Ata is reported to have given zakah of al fitr in silver currency.45