د ابن عمر رضی الله عنهما څخه روایت شوې هغه خبره چې ډلې روایت کړې، په دې ډول ده: «د خدای رسول ﷺ»

The saying reported by the group from Ibn 'Umar reads "The Messenger of God (p)

imposed zakah of breaking the fast of Ramadan . . . on every Muslim, free or slave, male or female" and in a version given by al Bukhari, Ibn 'Umar says "The Messenger of God (p) imposed . . . on every Muslim, slave or free, male or female, young or old." Abu Hurairah says zakah of al fitr is due "on every free or slave, male or female, young or old, poor or rich . . ."1 Although these are Abu Hurairah's words, such a view is not a matter of personal opinion, so it must be taken from the Prophet (p). Translation: د رمضان د روژې د ماتولو زکات ... په هر مسلمان باندې، آزاد یا غلام، نارينه یا ښځه" فرض کړ، او د البخاري په یوه روایت کې ابن عمر وايي: "د خدای رسول (ﷺ) ... په هر مسلمان باندې، غلام یا آزاد، نارينه یا ښځه، ځوان یا زوړ، فرض کړ." ابوهريره وايي چې د فطر زکات په هر آزاد یا غلام، نارينه یا ښځه، ځوان یا زوړ، غريب یا بډاي باندې لازم دی ...1 که څه هم دا د ابوهريره خبرې دي، خو داسې نظر د شخصي رايې خبره نه ده، نو باید دا د پيغمبر (ﷺ) څخه اخيستل شوی وي.

imposed zakah of breaking the fast of Ramadan . . . on every Muslim, free or slave, male or female" and in a version given by al Bukhari, Ibn 'Umar says "The Messenger of God (p) imposed . . . on every Muslim, slave or free, male or female, young or old." Abu Hurairah says zakah of al fitr is due "on every free or slave, male or female, young or old, poor or rich . . ."1 Although these are Abu Hurairah's words, such a view is not a matter of personal opinion, so it must be taken from the Prophet (p).

دا خبرې ښیي چې د روژې د ماتولو زکات په ټولو مسلمانو افرادو باندې عمومي فرض دی، د آزادۍ، جنس، عمر، شتمنۍ، یا ښاري او بدوي حیثیت له پامه غورځولو سره.

These sayings indicate that zakah of breaking the fast is a general obligation on all Muslim individuals, regardless of freedom, sex, age, wealth, or urban or bedouin status.

الزهري او ربیعہ او اللیث وایی چې دا یوازې د ښارونو د اوسیدونکو باندې واجب دی، يعنې

Al Zuhri, Rabi'ah, and al Laith believe it is obligated only on the urban population, i.e.

کوچیان معاف دي، خو د احادیثو الفاظ دا نظر ردوي۔ ۲ ابن حزم د عطاء څخه همداسې نظر نقل کوي او وايي چې د الله رسول ﷺ هیڅ استثنا نه ده کړې۔

nomads are exempt, but the wording of the sayings disproves their view.2 Ibn Hazm reports a similar view from 'Ata and adds that the Messenger of God (p) did not make any exception.

الفاظِ حدیث "مرد یا زن" سے یہ مفہوم نکلتا ہے کہ زکاتِ فطر شادی شدہ ہو یا غیر شادی شدہ، تمام عورتوں پر واجب ہے۔ یہ ابو حنیفہ اور ظاہریہ کا قول ہے۔ ان کے نزدیک عورتوں کو اپنے مال سے زکاتِ فطر ادا کرنی ہوگی۔ باقی تین بڑے ائمہ، نیز لیث اور اسحاق کا مؤقف یہ ہے کہ شوہر پر لازم ہے کہ وہ اپنی بیویوں کی طرف سے زکاتِ فطر ادا کرے، کیونکہ زکاتِ فطر کا تعلق نفقہ و کفالت سے ہے۔ الحافظ (ابن حجر) کہتے ہیں کہ یہ مؤقف متنازع ہے، کیونکہ اس کے قائلین خود اپنے قول میں تضاد کا شکار ہوتے ہیں: لونڈی بیوی کے معاملے میں، جب شوہر مالی طور پر عاجز ہو، تو وہ کہتے ہیں کہ اس بیوی کی زکاتِ فطر اس کے آقا پر واجب ہے، حالانکہ آقا پر اس کے نفقے کی ذمہ داری نہیں ہوتی۔ نیز جب بیوی غیر مسلم ہو تو بالاتفاق شوہر پر اس کا نفقہ واجب ہوتا ہے، مگر اس کی طرف سے زکاتِ فطر واجب نہیں ہوتی۔ امام شافعی نے محمد بن علی الباقر کے واسطے سے ایک مرسل روایت پیش کی ہے: "جن کا نفقہ تمہارے ذمے ہے ان کی طرف سے صدقۂ فطر ادا کرو۔" لیکن یہ روایت نہایت ضعیف ہے اور استدلال کے قابل نہیں۔ امامیہ کا مسلک شافعیہ کے ساتھ ہے۔ لیث کہتے ہیں کہ جس مزدور کی اجرت متعین نہ ہو اس کی طرف سے بھی ادا کرنا ضروری ہے، جبکہ زیدیہ کا کہنا ہے کہ ادا کرنے والے پر صرف انہی لوگوں کی طرف سے زکاتِ فطر واجب ہے جن کا نفقہ وہ اٹھاتا ہے بشرطیکہ وہ رشتہ داری، نکاح یا ملکیت [غلامی] کے تعلق سے ہوں۔9

The phrase in the saying "male or female" implies that zakah of al fitr is obligated on all women, married or not. This is the view of Abu Hanifah and the Zahirites. They say that women must pay it from their own wealth.4 The other three leading imams as well as al Laith and Ishaq believe that husbands are required to pay it on behalf of their wives, because zakah of al fitr is related to provision of sustenance. Al Hafiz argues that this view is disputed, since its proponents contradict themselves in the case of a slave wife when the husband is financially unable, claiming that the wife's zakah of al fitr must be paid by her master, while he is not obligated to spend on her sustenance. Also, when the wife is not Muslim, the husband is unanimously required to spend for her sustenance but not for zakah of al fitr on her behalf. Al Shafi'i presents a mursal saying via Muhammad bin 'Ali al Baqir, "Pay sadaqah of al fitr on behalf of those you provide for."5 However, this saying is very weak and does not stand in argument.6 The Imami school agrees with the Shafi'ites.7 Al Laith adds that it must also be paid on behalf of a laborer whose wage is not defined,8 while the Zaidis say the payer is only required to give zakah of al fitr on behalf of those whose sustenance he provides if they are related by kin, marriage, or ownership [of a slave].9

د «خوردو او لویانو» دا عبارت دا بیانوي چې د فطر زکات د ماشومانو باندې هم واجب دی، که چیرې د دوی مال وي نو د هغوی له خپل مال څخه. سرپرست باید دا د ماشومانو له مال څخه ورکړي. که چیرې ماشوم هیڅ مال ونلري، نو سرپرست باید دا د نفقې په شان ورکړي. دا د اکثرو علماوو رایه ده. محمد بن حسن وايي چې یوازې پلار مکلف دی چې دا ورکړي، او که ماشوم پلار ونلري، نو د فطر زکات واجب نه دی. سعید بن المسیب او حسن بصري وايي چې دا په هغه چا باندې واجب نه دی چې روژه يې نه وي نیولې، ځکه دا د پاکۍ لپاره واجب شوی او ماشوم ته د پاکۍ ضرورت نشته. ابن عباس وايي: «رسول الله ﷺ د فطر زکات د پاکۍ لپاره فرض کړ، د هغه چا لپاره چې روژه نیسي، د بیهودو خبرو او ناپاکيو څخه.» دا رایه په دې بنسټ رد شوې ده چې ډېر مکلف کسان عموماً روژه نیسي، او دا چې د فطر زکات د بې وزلو د خوړو لپاره هم واجب شوی، او دا هدف د ځوانانو او زړو په واجب کولو سره ښه پوره کېږي.

The phrase "young or old" in the saying indicates that zakah of al fitr is obligatory on children, out of their own funds if they have any. The guardian is required to pay it out of the children's wealth. If the child has no funds, the guardian must pay it like provision for sustenance. This is the opinion of the majority. Muhammad bin Hasan says only the father is obliged to pay it, and if the child has no father, no zakah of al fitr is due.10 Sa'id bin al Musayyib and al Hasan al Basri say it is not obligated on whoever did not fast, because it is obligated as a purification and the child does not need it. Ibn 'Abbas says, "The Messenger of God (p) imposed zakah of al fitr as a purification, for whoever fasts, from vain talk and impurities." This opinion is disputed on the ground that most of those obligated usually fast,11 and that zakah of al fitr is also obligated to feed the poor, a purpose better achieved if it is obligated on young and old.

د اکثر فقیهانو په نظر په حمل باندې زکات فرض نه دی. ابن حزم مخالفت کوي او وايي چې که حمل د رمضان د اخري ورځې د سهار څخه مخکې یو سل شل ورځې پوره کړي، نو د ځان په استازولۍ سره د فطرې زکات ورکول واجب دي. د یو سل شل ورځو دا شمېره هغه قول څخه اخیستل شوې چې په دې ښکاره کوي چې د دې عمر په وخت کې روح حمل ته پوکول کیږي. ابن حزم استدلال کوي چې حمل د پیغمبر ﷺ د دې قول له مخې چې "کوچنی" شامل دی، او نقل کوي چې عثمان بن عفان به د کوچنیانو، زړو او نه زېږېدلو ماشومانو په استازولۍ سره فطرې زکات ورکاوه. ابو قلابه وايي: "دوی به خوښوله چې د کوچنیانو، زړو او د مور په کوټه کې د حمل په استازولۍ فطرې زکات ورکړي." ابن حزم روښانه کوي چې ابو قلابه د ډېرو صحابه کرامو سره ملاقات کړی او له هغوی څخه روایت کوي.

No zakah is obligated on the fetus, according to the majority of jurists. Ibn Hazm disagrees, saying that if the fetus completes one hundred and twenty days before the dawn of the last day of Ramadan, zakah of al fitr must be paid on its behalf. The hundred and twenty days is taken from the saying which indicates it is at this age that the soul is blown into the fetus. Ibn Hazm argues that the fetus is included by the word of the Prophet "young" and reports that 'Uthman bin 'Affan used to pay zakah of al fitr on behalf of the young, old, and unborn babies. Abu Qulabah says, "They used to like paying zakah of al fitr on behalf of the young, the old, and the fetus in the womb." Ibn Hazm clarifies that Abu Qulabah met many Companions and narrates from them.

سلیمان بن یسار د فطر زکات په اړه د یوې پوښتنې ته د جنین په استازیتوب "هو" ځواب ورکړ او زیاته کړه: "د صحابه کرامو څخه داسې څوک نه دی معلوم شوی چې په دې مسئله کې د عثمان رضي الله عنه سره اختلاف کړی وي۔"12

Sulaiman bin Yasar answered "yes" to a question about zakah of al fitr on behalf of the fetus and adds, "no Companion is known to have differed with 'Uthman on this issue."12

حقیقت دا ده چې په هغه څه کې چې ابن حزم یې نقل کړی، د زکات الفطر د وجوب په اړه د ناپیدا ماشومانو لپاره هیڅ دلیل نشته، او د "ځوان" لفظ معنا کې د جنین شامل کول یو ښکاره ناروا تاویل دی. د عثمان رضي الله عنه عمل د وجوب دلالت نه کوي، که څه هم دا کیدای شي د دې عمل د تشویق معنا ولري. الشوکاني د ابن المنذر څخه نقل کوي چې هغه د ناپیدا ماشومانو په اړه د وجوب نه کیدو باندې اجماع راپور ورکړی، او احمد دا ورکول مستحب ګڼي، نه واجب.13

The truth is that there is no evidence on the obligation of zakah of al fitr on unborn babies in what Ibn Hazm quotes, and it is gross arbitration to include the fetus in the meaning of the word "young". 'Uthman's action is not indicative of the obligation, although it may mean encouragement of this action. Al Shawkani quotes Ibn al Mundhir as reporting ijma' that it is not obligatory on unborn babies, and Ahmad considers this payment desirable and not obligatory.13

الحُرّ أو العبد" في الحديث يشمل الفقير؛ وأبو هريرة صرّح بذكر الفقراء في قوله. وعليه فإن الأئمة الثلاثة مع الجمهور يرون أن شروط الوجوب اثنان فقط، وهما: الإسلام، وملك مقدار صدقة الفطر زائداً على ما يحتاج إليه قوتاً ليوم العيد للمرء ولمن يعوله. يقول الشوكاني: إن هذا هو الصحيح، لأن النصوص عامة تشمل الغني والفقير. وشروط الوجوب في هذا الباب ليست خاضعة لرأي البشر، إذ إن الغاية من هذه الزكاة، وهي تطهير الصائم من اللغو ونحوه، تشمل الفقير والغني. أما شرط ملك قوت يوم العيد فهو لازم، لأنه بدونه يستحق الإنسان أن يأخذ زكاة الفطر ويُغنى بها في ذلك اليوم.14

The phrase "a freeman or slave" in the saying is inclusive of the poor; Abu Hurairah explicitly mentions the poor in his statement. Accordingly, the three leading jurists, along with the majority, believe that there are only two conditions of zakatability, namely, Islam and owning the amount of zakah of al fitr above what is needed as provision for the day of 'Id for the person and his family. Al Shawkani notes that this is correct because the texts are general and inclusive of the rich and poor. The terms of zakatability are not subject to human opinion in this case, since the purpose of this zakah--cleansing of vain talk, etc., includes the poor and the rich. On the other hand, the condition of owning food for the day of 'Id is indispensable, because without this condition, the person deserves to receive zakah of al fitr and to be satisfied on that day.14

ابو حنیفہ اور ان کے شاگرد اس مسئلے میں اختلاف رکھتے ہیں۔ وہ نصاب کی شرط کو اس حدیث کے عموم کی بنا پر ضروری قرار دیتے ہیں جو البخاری اور النسائی میں ہے: "کوئی صدقہ واجب نہیں مگر مالداری سے۔"[15] اور مالداری کی تعریف یہ ہے کہ آدمی نصاب کا مالک ہو۔ وہ اس کو زکوٰۃ کی دوسری تمام اقسام پر قیاس بھی کرتے ہیں، کیونکہ ان سب میں نصاب کی شرط ہے۔ اس پر یہ اعتراض کیا جاتا ہے کہ یہ حدیث نصاب کی اس شرط کے واجب ہونے پر دلالت نہیں کرتی، خاص طور پر ابو داؤد کی روایت کے مطابق، جس میں ہے: "بہترین صدقہ وہ ہے جو مالداری سے دیا جائے۔"16

Abu Hanifah and his disciples disagree. They require the condition of nisab on the basis of the generality of the saying in al Bukhari and al Nasa'i, "No sadaqah is obligated except our of richness,"15 and richness is defined by owning nisab. They also draw this by analogy to other forms of zakah that all require nisab. This is challenged on the grounds that this saying does not indicate an obligation of this condition, especially the version reported by Abu Daud: "The best sadaqah is that done out of richness."16

او یوه بله خبره، چې ابوداود او حاکم د ابوهريرې رضي الله عنه څخه روایت کړې، دې ته مخالفه ده، ځکه دا وايي: «غوره صدقه د هغه چا هڅه ده چې لږ لري.» دې خبرې ته یوه بله خبره مرسته کوي، چې طبراني د ابوامامه رضي الله عنه څخه روایت کړې: «غوره صدقه هغه ده چې په پټه د یو غریب چا ته ورکړل شي، یا د هغه چا له خوا ترسره شي چې لږ لري.» سربیره پردې، هغه خبره ده چې نسائي، ابن خزیمه، حاکم (چې وايي دا د مسلم د شرطونو له مخې صحیح ده) او ابن حبان په خپل صحیح مجموعه کې د ابوهريرې رضي الله عنه څخه روایت کړې، چې ﷺ وفرمایل: «يو درهم د سلو زرو درهمو څخه غوره دی!» یو سړي وپوښتل: «ای د خدای رسوله، دا څنګه کیدای شي؟» هغه وفرمایل: «یو سړی چې ډېر مال لري، د خپل مال له څنډو څخه سل زره درهمه صدقه ورکوي، او یو سړی چې یوازې دوه درهمه لري، یو درهم صدقه ورکوي، چې دا د هغه د مال نیمایي ده.» د زکات نورو ډولونو سره د قیاس کول بشپړ نه دي، ځکه د فطر زکات د کسانو پر بدن واجب دی، پداسې حال کې چې نور ټول ډولونه پر مال واجب دي. هغه ادعا چې غریبان د فطر له زکات څخه معاف دي، د هغه عمومي متن له مخې رد کېږي چې هر مسلمان ته د فطر زکات واجبوي، د ابوهريرې رضي الله عنه هغو وېناوو له مخې چې غریبان هم د ورکولو مکلف بولي، او د احمد او ابوداود په روایت چې له ثعلبه بن ابي صغیر څخه د پلار له لارې روایت کړې، چې د خدای رسول ﷺ وفرمایل: «د فطر صدقه ورکړئ، د هر انسان په استازولۍ یو صاع غنم، کوچنی یا لوی، آزاد یا غلام، شتمن یا غریب، یا نارینه یا ښځه. تاسو کې شتمن ته خدای پاکوي او غریب ته خدای له هغه څخه ډېر ورکوي.» زما شخصي نظر دا دی چې د فطر زکات د شتمن په شان غریب باندې هم واجب دی، ځکه سربیره پر پورتنیو دلیلونو، دا هدف هم شته چې هر څوک په هر کال کې یو ځل، که څه هم لږ وي، د خدای د اطاعت په نیت ورکول او لګښت کول زده کړي.

هغه پورونه چې د اختر تر ورځې پورې نه وي ستړي شوي، د زکات الفطر په ټاکلو کې نه ګڼل کیږي؛ یعنې هغه څوک چې د اختر په ورځ د خوړو تر اندازې زیات مال لري، مګر دا زیات مال د هغه پور د ورکولو لپاره لازم وي چې په هغې ورځ کې ستړی شوی وي، نو له زکات الفطر څخه معاف دی.

Debts that are not due by the day of 'Id are disregarded in determining zakatability with respect to zakah of al fitr; i.e. a person who has excess above the 'Id day's food, but this excess is required to pay a debt that is due by that day is exempt from zakah.

د مؤجل قرضونه د زکات د واجب کیدو مانع نه دي، ځکه چې د فطر زکات په هر مسلمان باندې، حتی په فقیر باندې هم، تاکید شوی او ثابت دی، برخلاف د مال زکات، چې یوازې په شتمنو واجب دی.

Deferred debts do not obstruct zakatability, because zakah of al fitr is emphasized and ascertained on every Muslim including the poor, unlike zakah on wealth, which is obligated on the rich only.