د مالیې وړ توکي، که عاید وي که شتمني، لزوماً د زکات وړ توکو سره یو شان نه وي. د مالیې پوهان د مالیې وړ توکو له نظره څلور ډوله مالیې شمیري: د سرمایې باندې مالیه، د عاید باندې مالیه، د کسانو باندې مالیه، او د مصرف باندې مالیه.

Taxable materials, whether income or assets, are not necessarily the same as zakatable materials. Taxation specialists count four kinds of taxes from the point of view of taxable items: taxes on capital, on income, on persons, and on consumption.

زکات مصرف کو شامل نہیں کرتی، یہ مالدار پر اُس چیز پر لاگو ہوتی ہے جو مصرف کے بعد باقی رہے۔ زکات کبھی اثاثوں پر عائد ہوتی ہے، جیسے سونا، چاندی اور مویشی، کبھی آمدنی پر، جیسے زرعی پیداوار، اور کبھی افراد پر، صدقۂ فطر کی صورت میں۔ اس باب میں سرمائے، آمدنی اور افراد پر عائد زکات کا اُن کے ٹیکس کے مماثل محصولات کے ساتھ موازنہ کیا گیا ہے۔

Zakah does not cover consumption, it is taken from the rich on what is left after consumption. Zakah is sometimes levied on assets, such as gold, silver and livestock, sometimes on income, such as agricultural produce, and on persons in the form of fast-breaking zakah. This chapter compares zakahs on capital, income, and persons with their tax counterparts.

د سرمایې باندې زکات له هغه وخته مشروع شوی و چې اروپایي سوسیالیستانو د سرمایې باندې ماليات لګولو غوښتنه کوله.1 د سرمایې باندې د ماليې د ملاتړو کسان معمولاً لاندې ګټې بیانوي:

Zakah on capital was enacted long before European socialists called for levying taxes on capital.1 Proponents of taxes on capital usually present the following advantages:

1. سرمایه خپلو مالکانو ته ډیری ټولنیزې او اقتصادي ګټې راښکاره کوي، په دې کې امنیت او د نورو شتمنیو د ترلاسه کولو فرصتونه هم شامل دي.

1. Capital provides its owners with several social and economic benefits including security and opportunities to earn more wealth.

د پانګې مالیه ټول خصوصي شتمني رانیسي، په دې کې هغه شتمني هم شامله ده چې هیڅ عاید نه راوړي، برخلاف د عاید مالیې چې یوازې عاید ترلاسه کوونکو باندې لګول کیږي.

2. Taxes on capital reach all private wealth including wealth that does not yield any income, as compared to income tax, which is imposed only on earners.

۳. د بیکاره مال په اخیستلو سره، د سرمایې مالیې پانګونې ته هڅوي۔

3. By taking idle wealth, capital taxes encourage investment.

4. سرمایہ ٹیکس سرمایہ داروں کو اپنی پیداوار بڑھانے پر آمادہ کرتا ہے تاکہ ٹیکس ادا کرنے سے ہونے والے نقصان کی تلافی ہو سکے۔

4. Capital tax encourages capitalists to increase their production to make up for the loss resulting from tax payment.

د سرمایې ټیکس د عایداتو ټیکس سربېره لګولو سره، د دولت لپاره اضافي وسایلو د برابرولو په موخه د عایداتو ټیکس نرخونو لوړولو اړتیا له منځه ځي.

5. By imposing capital tax in addition to income tax, the need for raising income tax rates to provide additional resources to the state is eliminated.

۶. د پانګې مالیه غریبانو او بې وسو ته درنه نه ده، له همدې امله دا د ټولنیزې اصلاح په توګه ګڼل کېږي۔2

6. Capital tax dose not burden the poor and the have-nots, and is therefore considered a socialist reform.2

د پانګې د مالیې مخالفین لاندې نیمګړتیاوې راوړي:

Opponents of capital tax bring forth the following disadvantages:

1. د سرمایې باندې ټیکس لګول ډیری وخت د پس‌انداز کولو تمایل او د پانګونې وړتیا باندې منفي اغیز کوي، چې ظاهراً د ټولې اقتصاد باندې هم منفي اغیز لري۔

د دې ټولو پورتنیو دلیلونو له امله، ځینې د مالیې متخصصین وړاندیز کوي چې حکومت د سرمایې باندې د مالیې لګولو په وخت کې لاندې قواعد وساتي:

For reasons like the ones mentioned above, some tax specialists suggest that the government observe the following rules when imposing taxes on capital:

د ټیکس د راټولولو اندازه باید لوی نه وي. دا باید د سرمایې لوی برخه ونه نیسي. نرخ باید متوسط وي، ترڅو د سرمایې ټیکس د سرمایې له عاید څخه ورکړل شي، پرته لدې چې اصلي سرمایې ته لاس واچول شي.

1. It is advisable that the amount of tax collected not be great. It must not take a big chunk of capital. The rate must be moderate, so that capital tax can be paid out of capital's income without touching the principal itself.

۲۔ د سرمایې ټکس (Capital tax) باید د نظام یگانه ټکسونه نه وي، بلکې باید د نورو ټکسونو، په ځانګړې توګه د عاید ټکس، تکمیلي وي.4

2. Capital tax must not be the only taxes in the system, but must rather be supplementary to other taxes, especially income tax.4

3. د پانګې یوه معین اندازه باید له مالیاتو څخه معاف وي۔

3. A certain minimum amount of capital must be exempt from taxes.

4. د مال پر ټولې پورونه او مالي مسؤولیتونه باید له مشمول مال څخه وویستل شي یا کم شي.5

4. Liabilities on wealth must be excluded or deducted from the taxable amount.5

د زکات په توګه د مالیې له پلوه کتل کېږي، موږ وینو چې دا د سرمایې د یوې ښې مالیې ټول شرطونه پوره کوي، له دې امله چې د سرمایې د مالیاتو زیانونه له منځه وړونکي لازم قواعد مراعات کوي، پداسې حال کې چې ګټې یې ساتي.

Looking at zakah as a tax, we find that it fulfills all the requirements for a healthy tax on capital, by observing the necessary rules that eliminate the disadvantages of taxes on capital, while preserving the advantages.

۱. اسلام هر ډول سرمایې باندې زکات نه فرضوي. دا یوازې د ودې وړ سرمایې باندې لګول کیږي. ودې وړ سرمایه هغه دولت دی چې عموماً ګټه لري (پرته له دې چې مالک سرمایه بیکاره پرېږدي یا په ګټه یې لګوي). دا ځکه چې زکات د سرمایې له ګټې راټول شي، نه د اصلي مال څخه. خو "زکات" کلمه پخپله په عربي کې له ډېرو معنا ګانو ډېره ځانګړې دا معنا هم لري: "ودې" یا "زیاتوالی". ځینې فقهاء د قرآن کریم کې دې ډول لېږد ته د "زکات" کلمې د کارولو تشریح دې بنسټ باندې کوي چې زکات یوازې د ودې وړ شتمنیو باندې لګول کیږي.6

1. Islam does not impose zakah on every kind of capital. It is only levied on growing capital. Growing capital is that wealth which usually has yield, (regardless of whether the owner renders the capital idle or profitable). This is in order to collect zakah from the proceeds of capital and not from the principal. The word "zakah" itself means inter alia -- "growth" in Arabic. Some jurists explain the use of the word "zakah" for this kind of levy in the Qur'an on the basis that zakah is levied only on growing assets.6

پر همدې بنسټ هغه زیور چې د ودې د ملکیت په توګه نه کارول کیږي زکات ورباندې نه لګیږي، خو هغه زیور چې ذخیره شوی وي زکات ورباندې لګیږي، ځکه ذخیره کول په حقیقت کې هغه څه بیکاره کول دي چې په بل ډول ودې ته وړ وو. فقهاء دې ته اتفاق لري چې هغه کورونه چې د خاوندانو د اوسیدو لپاره کارول کیږي زکات ورباندې نه لګیږي.

Accordingly, jewelry that is not used as growing asset is not taxable, whereas hoarded jewelry is zakatable, since hoarding implies making idle what is otherwise growing. Jurists agree that houses used as residences of the owners are not zakatable.

دغه شیان هم، لکه جامې، فرنیچر، سپاره حیوانات، شخصي وسلې، د صنعتګرو وسایل، او د زده کړې او څیړنې کتابونه، زکات نه لري، ځکه دا ټول نه وده کوي او د مالکانو د بنسټیزو اړتیاوو د پوره کولو لپاره په شخصي کارولو ټاکل شوي دي۔ خو باید دا هم په پام کې وساتل شي چې د انسان جوړ شوي مالیاتي سیستمونو کې عموماً د استوګنې کورونه مالیه وړ وي، او په ډیرو هیوادونو کې حتی حرکت کوونکي شتمني هم مالیه وړ ده۔8

Neither are clothes, furniture, riding animals, personal weapons, craftsmen's tools, and books used for study and research, because all these do not grow and are assigned for personal use to satisfy basic needs of the owners.7 We must, however, note, that in man-made taxation systems residential houses are usually taxable even mobile forms of wealth are taxable in many countries.8

د عصر حاضر میں ټیکسونو کا سب سے اہم ذریعہ آمدنی ہے۔ کئی سال پہلے غیر منقولہ جائیداد سے حاصل ہونے والی آمدنی غالب ہوا کرتی تھی، مگر آج کل ہمارے پاس محنت، سرمایہ، یا دونوں سے حاصل ہونے والی آمدنی ہے۔ صنعتی ترقی اور ملکی و بین الاقوامی تجارت میں اضافے کے ساتھ محنت اور سرمائے سے حاصل ہونے والی آمدنی کئی گنا بڑھ گئی۔ آمدنی میں تجارتی و صنعتی سرگرمیوں کا منافع، حصص اور بانڈز کی واپسی، پیشہ ور افراد کا منافع، اور سرکاری نیز نجی و عوامی اداروں کے ملازمین کی اجرتیں اور تنخواہیں شامل ہیں۔

Income is the most important source of taxes in modern times. Years ago, income from real estate used to be predominant, but nowadays we have income from labor, capital, or both. With the advancement of industrialization and the increase in domestic and international trade, income from labor and capital increased manifold. Income includes profit from commercial and industrial activities, returns of stocks and bonds, profits of professionals, and wages and salaries of employees of the government as well as of private and public establishments.

د عصري دولتونو مالي اړتیاوې د مستقیم عاید مالیې له لارې د غیر مستقیمو مالیاتو په پرتله غوره پوره کیږي، هغه مالیاتو ته ورته چې په تیرو وختونو کې دودیز وو. سربیره پردې، د مالیې پوهان عاید مالیه ډیره مناسبه ګڼي، ځکه دا د عصري اقتصادي نظامونو کې د عدالت ترټولو نږدې پوره کوونکې ده، له امله چې د مالیې بار د ټولو عاید لرونکو ترمنځ ویشي.13

Financial needs of modern states are better satisfied by direct taxes on income than by indirect taxes that prevailed in the past. Moreover income taxes are more acceptable by taxation scholars, because they are closest to fulfilling justice in contemporary economic systems by spreading the tax burden among all income earners.13

عواید د نوې شتمنۍ هغه جریان دی چې د یوه ثابت او دایمي سرچینې څخه راځي. دا سرچینه ممکن فزیکي وي او ممکن فزیکي نه وي. فزیکي سرچینې ځمکه او ودانۍ، ماشینونه او وسایل، او پیسې دي، پداسې حال کې چې غیر فزیکي سرچینه کار دی، که هغه لاسي وي یا غیر لاسي. په ډیرو حالاتو کې عواید د یو له ډېرو سرچینو د یوځای کېدو څخه پیدا کېږي.14

Income is the flow of new wealth from a constant and permanent source. This source may or may not be physical. Physical sources include real estate, machinery and equipment, and money, while the non-physical source is labor, whether manual or non-manual. In most cases, income results from the combination of more than one source.14

دا تعریف همدا رنګه دا هم څرګندوي چې د عاید سرچینې عموماً دایمي او دوامداره وي. (دوام مطلق دوام نه دی، بلکې نسبي اوږدوالی دی)

This definition also implies that the sources of income are generally permanent and continuous. (Permanency does not mean absolute permanency but relative longevity)

د سرمایې د کمښت د تخفیفاتو د اصل په پلي کولو سره، سرمایه د کار په پرتله دوامداره کیږي.15 د عاید د سرچینې د ژوندانه د اوږدوالي توپیرونه معمولاً د هغې د مالیه وړتیا د توپیرونو اساسونه وي؛ یعنې د مالیې بار داسې ویشل کیږي چې هغه عاید چې له مالي سرچینو راوځي باندې د مالیې نرخ لوړ وي، او هغه عاید چې یوازې له کار راوځي باندې ټیټ وي.

With application of the principle of allowances for capital amortization, capital becomes more permanent than labor.15 Differences in the lifespan of the source of income are usually bases for differences in its taxability; i.e. the tax burden is distributed in such a way that the tax rate is higher on income that flows out of financial resources and lower on income that flows out of labour alone.

په آمدنۍ باندې د زکات ترټولو ښکاره مثال د کرنې زکات دی. د دې نرخ له پنځو تر لسو سلنې پورې توپیر لري: لوړ نرخ هغه وخت پلي کیږي کله چې د کرنې لګښتونه لږ وي (یعنې ځمکه د باران په اوبو مشروبه شي)، او ټیټ نرخ هغه وخت پلي کیږي کله چې اوبه ځمکې ته باید ولېږدول شي. رکاز (د ځمکې لاندې پټ شوي خزانو او له ځمکې څخه راوتلو معدنونو زکات) نرخ ۲۰ سلنه دی، پداسې حال کې چې د کار او مسلکونو له آمدنې زکات نرخ ۲.۵ سلنه دی.5

The most obvious example of zakah on income is the agricultural zakah. Its rate differs from five to ten percent-- the higher rate applies when farming costs are minimum (i.e. the land is watered by rain), and the lower rate applies when water must be brought to the land. Rikaz, (zakah on buried treasures and minerals extracted from the earth) has a rate of 20 percent, while income from labor and professions has a rate of 2.5

په سلو کې ۲.۵. د سوداګرۍ د عاید په اړه هم نرخ ۲.۵ سلنه دی، ځکه چې د سوداګرۍ د عاید زکات د سوداګریز شتمنیو د زکات سره یوځای دی، نو زکات په یوځل د سوداګرۍ د شتمنیو او د سوداګرۍ څخه راټول شوي عاید دواړو باندې حساب کیږي.

percent. The rate on trade income is also 2.5 percent, since zakah on commercial income is integrated with zakah on commercial inventory, zakah is calculated at once on both trade assets and accrued income from trade.

له همدې امله، اسلام د عاید پر زکات مختلفې کچې تطبیقوي، کچې چې د هغو هڅو سره سم توپیریږي چې په کې لګول شوي وي. کله چې د زکات وړ عاید د تولید لګښت لوړ وي، نو ټیټه کچه زکات پرې تطبیقیږي، او برعکس.

Thus, Islam applies different rates of zakah on income, rates that vary in accordance with efforts expended. At high costs of producing the zakatable income, a low rate of zakah applies, and vice verse.

د زکات نور ډولونه چې د عاید پر بنسټ ورکول کیږي، شامل دي: د څارویو د زیږون (اولادې) زکات، د شاتو او نورو حیواني محصولاتو زکات، د غیر منقول ملکیت (ځمکو او ودانیو) او نورو ثابتو سرمایو د عاید زکات، لکه څنګه چې د دې کتاب په دریم برخه کې په تفصیل سره بحث شوی دی.

Other forms of zakah on income include zakah on the offspring of livestock, zakah on honey and other animal products, zakah on earnings of real estate and other fixed capital, as discussed in detail in part three of this book.

په ډیرو لویدیځو هیوادونو کې د شخصي مالیاتو، چې ځینې وخت ورته ټول هم ویل کیږي، رواج و، او اوس هم په ډیری دولتونو کې شتون لري، که څه هم د دې کارونه په کمیدو دی. د سرې مالیې (ټاکس) تر ټولو مهم ګټه دا ده چې اټکل او راټولول یې اسانه دي، خو تر ټولو لوی عیب یې دا دی چې دا د مالیه ورکوونکي د تادیې د وس پر بنسټ نه ده. ډیری دولتونو همدې دلیل له امله دا ډول مالیه بنده کړه، که څه هم دا لا هم د متحده ایالاتو په ځینو ایالتونو او فرانسې کې کارول کیږي.16

Taxes on persons, sometimes called tolls, were common in many western countries, and still exist in many states today, although their use is declining. The most important merit of a tax on heads is easiness in estimation and collection, but the main disadvantage is that it is not based on the ability of the taxable person to pay. Many governments discontinued this form of taxation for that reason, although it is still used in some states of the United States and in France.16

د رمضان د میاشتې په پای کې د روژه ماتولو زکات په اشخاصو باندې لګول کیږي. دا د اشخاصو د مالیې په څیر د حسابولو او راټولولو د اسانۍ ګټې لري. له دې سره سره، د زکات الفطر په لګولو کې بیا د نورو زکاتونو په شان د مالونو د لیږدولو تر څنګ مهم روحاني، اخلاقي او ټولنیزې موخې هم شتون لري. مګر د اشخاصو د مالیې برعکس، هغه کسان چې د ورکولو توان نه لري، د زکات الفطر څخه معاف دي. دا خبره د اسلامي عالمانو په اتفاق سره ثابته ده۔

Zakah of fast breaking at the end of the month of Ramadan is levied on persons. It has the same advantages of simplicity of calculation and collection as the tax on persons. Above this however, zakah of fast breaking serves important spiritual, moral, and social objectives in addition to its transfer of funds like other forms of zakah. But unlike the tax on persons, individuals who cannot afford payment are exempt from zakah of al fitr. This is unanimously agreed upon by Muslim scholars.

په دې چې اسلام په هر مسلمان باندې کال ته یو ځل دا زکات فرض کوي، موخه یې دا ده چې ټول مسلمانان د مسلمانو ورو‌ڼو د ګټې لپاره، په ځانګړې توګه د مذهبي اختر په ورځو کې، لګښت او قرباني ته وروزي. له همدې امله، د دې زکات څخه معافۍ د نورو زکاتونو له معافیو څخه ډیرې کلک محدودې شوي دي. حتی غریبان، پرته له هغو کسانو څخه چې په بشپړه توګه بې وزله دي، باید دا زکات ورکړي. پیغمبر ﷺ د زکات الفطر د ورکولو په اړه فرمایلي دي: «تاسو کې شتمن کسان چې ورکوي، خدای به یې پاک کړي، او تاسو کې غریبان چې ورکوي، خدای به ورته له هغه څه څخه ډیر ورکړي چې دوی یې ورکوي.»۱۷ خوشبختانه، نن ورځ دا زکات د ټولو زکاتونو په منځ کې د ټولې مسلمانې نړۍ لخوا تر ټولو زیات یادېږي او عمل ورباندې کېږي.

By imposing this zakah once a year on each Muslim, Islam aims at training all Muslims to spend and sacrifice for the welfare of fellow Muslims, especially on the occasion of the religious feast days. Accordingly, exemptions from this zakah are much more strictly reduced than exemptions from other forms of zakah. Even the poor, except the totally destitute, are required to pay this zakah. The Messenger (p) says regarding payment of zakah of al fitr, "As for the rich among you (who pay it), God will sanctify them, and as for the poor among you (who pay it), God will render to them more than they give."17 Fortunately, this zakah is today the most remembered and practiced throughout the Muslim land of all forms of zakah.