زکات، چې هم یوه عبادت ده او هم یو مالي ټکس، دوه ګونی ماهیت لري. دا یو ټکس-عبادت یا یو عبادت-ټکس دی.

Zakah, as a form of worship and at the same time a financial tax, has a dual character. It is a tax-worship or a worship-tax.

دَ زکات دا دوه اړخیزه ځانګړتیا د نیت د مسئلې په پیل کې پروت دی.

This two-sided characteristic of zakah lies at the start of the issue of intention.

ډیرو فقیهانو دا عقیده لري چې زکات ادا کولو لپاره نیت شرط دی، ځکه چې زکات یوه عبادت دی، او ټول عبادتونه نیت ته اړتیا لري.

The overwhelming majority of jurists believe intention is a prerequisite for performing zakah, since it is a rite of worship, and all rites of worship demand intention.

الله تعالیٰ فرمائی: «او دوی ته له دې پرته بل څه نه دي حکم شوي چې یوازې د الله عبادت وکړي، د هغه لپاره په اخلاص سره دین وساتي، لمونځ قائم کړي او زکات ورکړي». رسول الله ﷺ فرمائي: «ټول اعمال له نیتونو سره تړلي دي». د نیت نشتوالی د زکات ورکولو هیڅ ارزښت نه لري او روح نه لري. د زکات د ورکولو نیت باید ورکوونکي کې موجود وي، که دی خپل زکات ورکوي یا د هغو کسانو زکات چې د هغه سرپرستۍ لاندې دي.1

God says, "And they have been commanded no more than this: to worship God, offering him sincere devotion, being true (in faith), to establish regular prayer, and to practice zakah." The Messenger of God (p) says, "Deeds are considered by their intentions." Lack of intention makes the payment of zakah purposeless and spiritless. Intention for zakah payment must exist on the part of the payer, whether he pays his own zakah or that of persons under his guardianship.1

الاوزاعی د اکثریت له نظره اختلاف کوي او نیت د زکات د ادا کولو لپاره شرط نه ګڼي. هغه وايي: "نیت لازم نه دی، ځکه زکات یو ډول پور دی، او د پور د ادا کولو په وخت کې داسې شرط نشته. ځکه زکات ته نیت اړین نه دی، نو د یتیمانو په مال کې هم زکات واجب کیږي او هغه کسان چې ادا کول نه غواړي، له ځانه زور سره ترې اخیستل کیږي." د هغه ته ځواب ورکړل شوی چې زکات د یوې عبادت په توګه نیت ته اړتیا لري، سره له دې چې ویل شوي دي: "ټول اعمال د نیتونو سره دي." د زکات تشبیه د پور سره بشپړه نه ده، ځکه پور کیدای شي پور ورکوونکی یې وبخښي، خو ورکړل شوی زکات نه بخښل کیږي. سربیره پر دې، نیت د دې لپاره هم اړین دی چې زکات د عام نفلي صدقې څخه بیل شي.

Al Awza'i disagrees with the majority and does not consider intention a prerequisite for performing zakah. He says, "Intention is not a necessary requirement because zakah is a form of debt and there is no such condition when debts are paid. Because zakah does not require intention, it is charged on the wealth of minor orphans and taken by force from those who refuse to pay.2 He is replied that zakah as a worship requires intention, according to the saying, "Deeds are by their intentions." Its analogy to debts is not complete, since a debt can be waived by the creditor, while due zakah cannot be waived. Intention is further needed to distinguish zakah from general voluntary charity.

د اوزاعي نظر د مالکي مذهب ځينو علماوو هم شريک دی، خو د مالکي مذهب معتمد نظر دا دی چې نیت شرط دی. او د زکات اخیستل په زور سره، ورکوونکی د خدای له لوري اجر نه مومي.3

Al Awza'i's view is shared by some Malikites, but the accredited opinion in the Malikite school is that intention is required. As for taking zakah by force, the payer is not rewarded by God.3

نیت کو الفاظ میں ادا کرنا ضروری نہیں۔ یہ صرف زکات ادا کرنے والے کے دل میں موجود ایک ارادہ ہے جو زکات کی ادائیگی کے ساتھ ہوتا ہے۔⁴ بعض مالکی علماء تو اس نیت کو بھی درست سمجھتے ہیں جو زکات کی واجب رقم کا قصداً حساب لگانے اور اسے زکات کے مستحقین میں تقسیم کرنے سے مستنبط ہو۔5

Intention need not be put in words. It is only a will in the payer's heart that accompanies the payment of zakah.4 Some Malikites even consider acceptable intention inferred by the purposeful calculation of the due amount and its distribution to zakah deservants.5

اگر حکومت زکات جمع کرے تو زکات دہندہ پر نیت کرنا لازم ہے۔ اکثر فقہاء کے نزدیک اگر دہندہ خوشی سے زکات دے تو صرف جمع کرنے والے کی نیت کافی نہیں، امام شافعیؒ کی ایک روایت اس سے مستثنیٰ ہے۔6 امام نووی فرماتے ہیں: "وہ شخص جو زکات ادا کرنے سے انکار کرتا ہے اور جس سے حکومت زبردستی زکات وصول کرتی ہے، اگر ایسا شخص زکات لیے جانے کے وقت نیت کر لے تو شرط پوری ہو جاتی ہے، خواہ جمع کرنے والے کی نیت نہ بھی ہو۔ اور اگر دہندہ ضروری نیت نہ کرے تو قانونی حد تک جمع کرنے والے کی نیت کافی ہے، اور دہندہ سے دوبارہ ادائیگی کا مطالبہ نہیں کیا جائے گا۔"7 ابن قدامہ کہتے ہیں: "اگر حکومت طاقت کے ساتھ زکات جمع کرے تو زکات ادا کرنے کا قانونی فریضہ پورا ہو جاتا ہے۔" تاہم حنبلی فقہاء ابو الخطاب اور ابن عقیل کا خیال ہے کہ دینی لحاظ سے ایسی صورت میں زکات کی عبادت ادا نہیں ہوتی، کیونکہ دہندہ کی نیت موجود نہیں ہوتی۔ ابن عقیل مزید کہتے ہیں: "جب فقہاء ایسی صورتوں میں زکات کے تقاضے پورے ہونے کا فیصلہ کرتے ہیں تو اس سے مراد قانونی فریضے کا ادا ہونا ہے، دینی فریضے کا نہیں۔"8 مالکی فقیہ ابن العربی وضاحت کرتے ہیں کہ جب زکات زبردستی لی جائے تو جس شخص سے وہ لی گئی ہو اسے اس پر کوئی اجر نہیں ملتا۔9 جہاں تک حنفیہ کا تعلق ہے، ان کے نزدیک غیر ظاہر مال کی زکات حکومت کی جانب سے زبردستی وصولی سے ادا نہیں ہو سکتی، کیونکہ اصولاً حکومت اس زکات کی وصولی کی ذمہ دار نہیں ہے۔10

If the government collects zakah, the zakah payer is required to have intention. The intention of the collector alone does not suffice if the payer gives zakah willingly, according to the majority of jurists; al Shafi'i in one report is not included.6 Al Nawawi remarks, "As for the person who refuses to pay zakah, from whom the government extracts zakah by force, if such a person makes intention when zakah is taken, the condition is satisfied, even without the collector's intention. If the payer does not make the necessary intention, that of the collector suffices as far as the application of the law is concerned, and the payer need not be asked to make another payment."7 Ibn Qudamah says, "If zakah is collected by the government with the use of force, the legal obligation of paying zakah is fulfilled." However, Abu al Khattab and Ibn 'Aqil, both Hanbalites, believe that from the religious point of view, the worship of zakah is not performed in such a case, because of the payer's lack of intention. Ibn 'Aqil adds, "When jurists consider zakah requirements satisfied in such cases, they mean that the legal, but not religious, obligation is satisfied."8 Ibn al 'Arabi, a Malikite, explains that when zakah is collected by force, no reward is due the person from whom it is taken."9 As for Hanafites, they believe zakah of non-apparent wealth cannot be fulfilled by forced payment extracted from the payer by the state, since the state is not, in principle, in charge of collecting this zakah.10

حنفی مذہب کے علماء کے نزدیک زکوٰۃ کی ادائیگی میں نیت ضروری ہے، جس طرح دوسری عبادات میں ہوتی ہے، خواہ زکوٰۃ مستحقین کو دی جائے یا حکومت کو ادا کی جائے۔ مالکیہ کے نزدیک نیت اس وقت ہونی چاہیے جب زکوٰۃ واقعتاً ادا کی جا رہی ہو، یا جب ادا کرنے والا زکوٰۃ کی رقم الگ کر رہا ہو۔ اگر ان دونوں میں سے کسی وقت زکوٰۃ ادا کرنے کی نیت موجود نہ ہو تو اس کے بعد کی نیت کافی نہیں۔ شافعیہ ایسی نیت کو قبول کرتے ہیں جو ادائیگی سے پہلے ہو اور پھر ادائیگی کی جائے۔ امام النووی کے مطابق ادائیگی کے ساتھ ہی نیت کا پایا جانا مشکل ہے۔ حنبلیہ شافعیہ کے ساتھ اس بات پر متفق ہیں کہ نیت ادائیگی سے پہلے بھی ہو سکتی ہے۔ میرے نزدیک نیت کے وقت کا مسئلہ آسانی اور سہولت پر مبنی ہونا چاہیے۔ عمومی طور پر زکوٰۃ ادا کرنے کا ارادہ ہونا ہی نیت کی شرط پوری کر دیتا ہے، اور اس کے لیے باریک تفصیلات میں جانے کی ضرورت نہیں۔

Hanafites require that intention accompany the actual payment of zakah to the deservants, or to the government, the same as with other worship.11 According to Malikites, intention should exist at the time of actual payment or when the payer is preparing the amount to be paid as zakah. If the intention of paying zakah does not exist at either of these two times, any following intention does not suffice.12 Shafi'ites accept intention followed by payment. According to al Nawawi, it is difficult to have intention simultaneously with payment.13 Hanbalites agree with the Shafi'ites that intention may preceed actual payment.14 I believe the timing of intention is a matter that should be founded on easiness and simplicity. Having, in general , the will to pay zakah satisfies the intention requirement, without need for going into minute details.