د زکات پر اضافه مالي ورکړو د اجازې د ګټو او زیانونو وپلټلو وروسته موږ ومومله چې د دوی ترمنځ اختلاف هغومره لوی نه دی لکه څومره چې یو څوک فکر کوي. دوی ټول په ځینو ټکو باندې متفق دي:

After surveying the pros and cons of permitting financial dues in addition to zakah, we find that their differences are not as great as one may think. They all agree on certain points:

د محتاجو مور او پلار نفقه ورکول واجب والی.

A. The obligation to provide for needy parents.

ب. د نورو اړتیا لرونکو خپلوانو نفقه ورکول هم واجب دي، که څه هم دا چې دا واجب کوم درجې ته تر خپلوۍ پورې رسیږي، په دې کې اختلاف شتون لري۔

B. The obligation to spend on provisions for other needy relatives, although there are differences as to the degree of relation included in this obligation.

ج. هغو محرومانو ته د چمتو کولو مکلفیت چې د خوړو، جامو یا استوګنې ډیره اړتیا لري. الجصاص په خپل احکام القرآن کې وایي: «زکات عموماً واجب دی، پرته له هغو حالاتو څخه چې نور مالي ورکړې ته اړتیا پیدا کوي، لکه د لوږو لپاره د خوړو اړتیا، د ستړو لپاره د جامو اړتیا، یا د مړو لپاره د کفن او دفن اړتیا.»[1] ورته مثال دا دی چې ډیره اړتیا لرونکو ته د بالټي، پخلنځي د لوښو یا تبر د پور ورکول، ځکه چې د زیان د مخنیوي مکلفیت د اجماع له مخې ټولو مسلمانانو باندې یو ټولنیز مکلفیت دی.

C. The obligation to provide for the deprived who are in desperate need of food, clothing, or shelter. In his Ahkam al Qur'an, al Jassas says, "The obligation is generally zakah, except when certain things happen that require other payments, such. as necessity of food for the hungry, clothes for the naked, or funerals for the deceased."1 Similar to this is lending buckets, cooking pots, or axes to those in dire need, since prevention of harm is a collective obligation on all Muslims according to ijma'.

د. د عامه ضرورتونو لپاره د تادیې واجب والی، لکه د مسلمانانو د ځمکې دفاع کول، د کافرانو له لاسه نیول شوو مسلمانانو خوشي کول، د ناروغیو درملنه او د قحطۍ له امله د خلکو مرستې. دا خبره د مسلمانو عالمانو په متفقه توګه منل شوې ده. په شرح المنهاج کې الرملي وايي: "د فرض کفایه له جملې څخه دا دي: د مسلمانانو څخه د زیان لرې کول، پشمول د بې جامه کسانو ته جامې او وږو ته خواړه ورکول، که د زکات او د عامه خزانې پیسې کافي نه وي. دا مکلفیت په هغو کسانو باندې دی چې د خپلو کلنیو اړتیاوو څخه زیات مال ولري. سربیره پردې، د مرستې اندازه باید، د ډیر منل شوي قول له مخې، د کفایت برابرول وي نه یوازې د ژوند ساتنه. د خواړو او جامو په څیر، ضروري خدمات لکه طبي موټرې او نور اړین خدمات هم همدې حکم لري."2

D. The obligation to pay for public necessities such as defending Muslim land, freeing Muslim captives taken by unbelievers, and curing diseases and relieving from famines. This is agreed upon unanimously by Muslim scholars. In Sharh al Minhaj, al Ramli says, "Among the collective obligations [furud al kifayah] are the requirement to prevent harm to Muslims including providing clothing to the clotheless and food to the hungry if zakah funds and public treasury funds are not sufficient. This requirement is obligated on those who have excess above their yearly needs. Moreover, the amount of help must equal, according to the most accepted view, the provision of sufficiency and not merely subsistence. Similar to food and clothing are necessities such as medical cars and other necessary services."2

د کتاب په څلورم برخه کې یادونه شوې ده چې النووي، چې د شافعي مذهب پیرو دی، په دې عقیده دی چې د زکات تر ورکولو سربیره، د هېواد د شتمنو دنده ده چې د منظم لښکر نفقه برابره کړي۔ ابن العربي په خپل احکام القرآن کې زیاتوي: «که زکات عملي شي، او بیا نور اړتیا رامنځته شي، نو شتمنان په اجماع سره مکلف دي چې دې اړتیا پوره کړي۔ مالک وایي: مسلمانان ټول مکلف دي چې خپلو جنګي بندیانو د خلاصون لپاره وسایل برابر کړي، که دا کار د دوی ټوله شتمني هم ونیسي۔ سربیره پر دې، که یو والي د ظلم له مخې هغه زکات چې دمخه راټول شوی وي ویش نه کړي، نو بیا هم شتمنان باید د غریبانو اړتیا پوره کړي، د هغه نظر له مخې چې زه یې ډېر سم ګڼم۔» د قرآن په تفسیر کې القرطبي هم دې ته ورته ټینګار کوي: «علماء په دې متفق دي چې که د زکات له ویش وروسته نوې اړتیا رامنځته شي، نو د هغې د پوره کولو لپاره پیسې راټولې او کارول کېږي۔» الشاطبي په خپل الاعتصام کې پای ته رسوي: «که عامه خزانه خالۍ وي او د لښکر د پیسو اړتیا لا هم پوره نه وي، نو یو عادل حکومت کولی شي د شتمنانو باندې دومره مالیه وټاکي چې دې اړتیاوو ته کفایت وکړي، تر هغه چې خزانه بیا پیسې ولري۔»5

It is mentioned in part four that al Nawawi, a Shafi'ite, believes providing for the regular army is the duty of the country's rich, besides zakah payment. Ibn al 'Arabi in his Ahkam al Qur'an, adds, "If zakah is practiced, and some further need arises, the rich must be obligated to provide for this need by unanimous agreement. Malik says, 'Muslims are all obligated to provide for freeing their prisoners of war, even if this were to take all their wealth.' Moreover, if a governor, by an act of oppression, does not distribute the already-collected zakah, the rich must still provide for the needs of the poor, according to the view I think most correct."3 In his explanation of the Qur'an, al Qurtubi emphasizes the same: "Scholars are in agreement that if a need arises after the distribution of zakah, funds must be collected and used for that need."4 In his al I'tisam, al Shatibi concludes, "If the public treasury is empty and the needs of the army for funds are still not satisfied, a just government can impose on the rich taxes sufficient to provide for these needs, until the treasury has funds again."5

دا ټول واضح بیانونه دي چې ځینې داسې متفقه حالات شتون لري چې په کې له زکات پرته نور مالي فرایض هم موجود کیدای شي۔ حیرانونکې خبره دا ده چې دغه نقلونه داسې عالمانو څخه دي چې معلومه ده چې زکات پرته له بل هیڅ مالي فریضې ته نه قایل دي، او دا څرګندوي چې د دې موقف څخه د دوی مراد هغه ظالمانه او غیر ضروري مالیات مخنیوی دی چې عموماً واکمن په تحمیل کوي او د خپلو ځانونو او خپلو ملاتړیانو د خوښۍ لپاره یې کاروي۔ په دې سره دا معنا نه لري چې دواړو ډلو ترمنځ حقیقي اختلافات نشته۔

All these are clear statements that there are agreed upon cases in which financial duties may exist in addition to zakah. Amazingly enough, those quotations are from scholars known to believe that there are no other financial duties besides zakah, which reveals that what they mean by this position is the prevention of oppressive and unneeded taxes usually imposed by rulers and used for their own pleasures and those of their supporters. However, this does not mean there are no real differences between the two parties.

دې توپیرونو ساحې په لنډ ډول داسې لنډیز کیدای شي:

The areas of real difference can be summarized as follows:

د کرنې حق، د حاصل د راټولولو په وخت کې.

A. The due right on agriculture at the time of harvesting.

ب. د څارویو زکات۔

B. Dues on livestock.

د مېلمه حق

C. The right of the guest.

د. د ګاونډیتوب د مرستې حق.

D. The right to neighborly help.

ټول دا کارونه مؤمنان د زکات پرته د نورو مالي فرایضو په توګه واجب ګڼي، پداسې حال کې چې مخالفین دا د نیکۍ مستحب کارونه ګڼي، مګر د ضرورت په صورت کې، لکه څنګه چې الجصاص وایي: "دا وسایل (لکه بالټی، پخلنی لوښی او تبر) په ضرورت کې امانت ورکول واجب کیدای شي، کله چې د امانت نه ورکولو له امله ملامتي او سزا راشي. مګر هغه صورت کې چې سخت ضرورت نه وي، امانت نه ورکول یوازې د بد اخلاقو او ټیټ معنوي حالت نښه ده، چې د مسلمانانو صفت نه دی، ځکه چې نبي ﷺ فرمایلي دي: 'زه د دې لپاره لیږل شوی یم چې ښه اخلاق بشپړ کړم.'"7

All these are considered obligations by the believers in other financial duties besides zakah while they are viewed as desirable acts of benevolence by the opponents, except in the case of necessity, as stated by al Jassas: "Lending these tools (like the bucket, cooking pot, and axe) may be obligatory in case of necessity, when refusal to lend is a cause for blame and punishment. But refusal to lend in cases where there is no dire necessity is only a sign of bad manners and low morality that is not supposed to be a trait of Muslims, since the Prophet (p) says, 'I was revealed to in order to complete the good moralities.'6"7

د توپیر ترټولو مهم ټکی دا دی چې بډایانو د شتمنیو څخه د بې وزلو د ساتنې حق دی، چې هغه علماء یې غوښتنه کوي چې په دې باور دي چې له زکات پرته نور واجبات هم شته.

E. The most important point of difference is the right of the poor to be taken care of out of the wealth of the rich, which is called for by scholars who believe that there exist duties besides zakah.

دې اختلافي مسایلو ته د سمې خبرې د موندلو لپاره مطالعې ته اړتیا ده.

These areas of dispute require study in order to discover the correct position.

د کرنیزو محصولاتو په وخت کې د بې وزلو حق د لومړۍ ټوک درېیمه برخه کې څیړل شوی و، او دا پایله ترلاسه شوه چې دا حق، که څه هم په مکي آیت کې یادېږي، په حقیقت کې عشر دی، کوم چې پخپله زکات دی. په مکه کې راغلی لومړنی حکم عمومي مکلفیت اعلانوي، چې تفصیلات یې وروسته په مدینه کې راغلل.

A. The right of the poor to agricultural produce at the time of harvest was studied in part three of volume one, and it was concluded that this right, though mentioned in a Makkan verse, is in fact the Ushr, which is zakah itself. The early ordinance in the Makkan verse proclaims the general obligation, whose details come later in Madinah.

ب. د مهمان حق په اړه، له نصوصو څخه څرګندېږي چې دا د هغه ناشناس مهمان لپاره دی چې داسې سيمه کې سفر کوي چېرې چې هېچا نه پیژني. دا تقریباً د مسافر سره یو شان دی، څومره چې ابن عباس او ډېر تابعین حتی د مسافر تفسیر د مهمان په توګه کوي. دا اقوال په صراحت سره بیانوي چې د مهمان حق دا دی چې ورته خوراک او استوګنه وړاندې شي.

B. As for the right of the guest, it is apparent from the texts that this means the stranger guest traveling in an area where he knows nobody. This is almost the same as the wayfarer, that Ibn 'Abbas and several Followers even explain that the wayfarer is the guest.8 The sayings explicity state that the guest's right is to be offered food and shelter.

دا په حقیقت کې د زکات څخه توپیر لري۔

This is indeed different from zakah.

ج. د ګاونډیو سره مرستې کول یقینا واجب دي، او د هغې ردول د ځوریدو او ملامتۍ سبب ګرځي. دا حق د زکات څخه هم بل دی۔

C. Extending neighborly help is undoubtedly obligated and its refusal is a cause for woe and severs censure. This due is also different from zakah.

د. د بډاینو حق د بډایو په مالونو کې چې هغه پاملرنه وشي، دا داسې یوه خبره ده چې په شریعت کې دومره ښه معلومه ده چې د هغې په اړه آیتونه یا حدیثونه ذکر کول اړین نه دي.

D. As for the right of the poor to be taken care of from the wealth of the rich, it is a matter so well-known in Shari'ah that the verses or sayings about it need not be quoted.

له دې سره، عالمان معمولاً د دې آیت ته ځانګړې پاملرنه کوي: "It is not righteousness . . ."

However, scholars usually give special attention to the verse "It is not righteousness . .

له هغو ټولو متنونو څخه چې د قرآن کریم او سنت څخه د زکات څنګ کې د نورو مالي حقونو د مخالفینو لخوا د دلیل په توګه وړاندې کیږي، دا څرګنده ده چې زکات د مال پر نورو ټولو مالي حقونو څخه جلا دی. زکات یوازینۍ دایمي، منظمه او په ډاګه شوې مالي فریضه ده چې بډاینو باندې راځي. دا باید تل ادا شي، پرته له دې چې په ټولنه کې بې وزله او محتاج شتون ولري که نه. دا د خدای عبادت او هغه نعمتونو د شکرانې په توګه ترسره کیږي چې هغه بډاینو ته ورکړي دي. دا د زکات شوي مالونو او د هغوی د مالکانو د نفسونو د پاکۍ او طهارت سبب دی.

From all texts of Qur'an and Sunnah presented as argument by the opponents of financial dues beside zakah. It is clear that zakah is distinct from all other financial duties on wealth. Zakah is the only permanent, regular, and well-defined financial obligation due from the rich. It must always be paid, regardless of the existence or non-existence of poor and needy in the society. It is performed as a worship to God and an act of thankfulness for the graces He bestowe on the rich. It is a purification and sanctification of the zakated assets as well as the souls of their owners.

د نورو مالي واجباتو په اړه، لکه هغه پیسې چې د زکات د عایداتو د کمښت په صورت کې د بې وسو د ملاتړ لپاره راټولې کیږي، دا واجبات لنډمهاله دي او یوازې د اړتیا په اندازې اندازه کیږي. له همدې امله، دوی د حالاتو سره سم توپیر لري. دا واجبات لزوماً انفرادي نه، بلکې اجتماعي دي، په دې مانا چې که اړتیاوې د ځینو لوړو مالداره ورکوونکو له خوا پوره شي، نورو ته له دې مکلفیت څخه معافیت ورکول کیدای شي. باید د ځینو استثنايي حالاتو هیر نه کړو، په کومو کې چې دا اجتماعي مکلفیت انفرادي او ځانګړی کیږي، لکه کله چې د مرستې کولو لپاره یوازې یو مالدار کس موجود وي.

As for other financial obligations, such as dues collected to support the poor in case of inadequacy of zakah proceeds, these obligations are temporary ad measured only by the amount of need. Consequently, they differ according to circumstances. These obligations are not necessarily individual but collective, in the sense that if the needs are provided for by some of the richest payers, others may be exempted. One must not forget certain exceptional cases, in which such a collective obligation becomes individual and specific, like when there exists only one rich person available to extend help.

ابن تیمیہ د دې خبرې په شرح کې وايي: «په مال کې د زکات پرته بل هیڅ حق نشته».

Ibn Taimiyah comments on the statement 'There are no other dues imposed on wealth besides zakah':

مطلب دا دی چې زکات پرته له دې چې مال یا شتمني لري، نور هیڅ حقونه نه دي واجب. په حقیقت کې نورې مالي دندې پر شتمنو واجبې شوي دي، خو دا د دې لپاره نه دي چې یوازې د مال یا شتمنۍ لرلو له امله وي، لکه د میرمنو، غلامانو، لرل شوو څارویو، اړتیا لرونکو مېندو پلرو او نورو خپلوانو نفقه ورکول، د پوروونو ادا کول، لوږو ته خوراک ورکول او بربنډو ته جامې ورکول. دا اخیرنۍ دنده ټولنیزه ده نه انفرادي. دا مالي دندې د نورو سببونو له امله واجبې کېږي، لکه د خپلوۍ اړیکې یا د سخت اړتیا شتون، خو د شتمنۍ لرل د دې دندو د واجبېدو لازمه شرط دی. په دې ډول د دې دندو لپاره مال لرل د حج لپاره د سفر د وسیلو لرلو په څېر دي: حج یوازې په هغه مسلمان واجب دی چې د ادا کولو توان ولري. څه چې زکات دی، هغه د مال لرلو په سبب واجب دی، او باید ادا شي که څه هم د ویشلو اړتیا نه وي. دا د خدای حق دی.