Vali, Hilafet Devletinde bir Vilayet (eyalet) üzerine Halife tarafından yönetici ve Emir olarak atanan kişidir.

The Wali (governor) is the person whom the Khalifah appoints as ruler and Amir over a Wilayah (province) in the Khilafah State. .

İslam Devleti'nin yönetimi altındaki topraklar eyaletlere bölünecek ve her eyalet "Vilayet" olarak anılacaktır. Vilayetler ise ilçelere bölünecek ve her ilçe "İmale" olarak anılacaktır. Vilayetin başına atanan kişi "Vali" veya "emir" olarak anılacak; İmale'nin başına atanan kişi ise "amil" veya "hakim" (yönetici) olarak anılacaktır.

The territories which the Islamic State rules over would be divided into provinces and each province would be known as a Wilayah. The Wilayah would in turn be divided into districts and each district would be known as Imalah. The person appointed over the Wilayah would be known as the Wali, or an amir, and the person appointed for the Imalah would be known as the amil or the hakim (ruler). .

'İmâle, her biri kasaba (Kasabah) olarak bilinen idari birimlere ayrılmıştır; kasaba da her biri hay (Hayy) olarak bilinen daha küçük idari birimlere bölünmüştür. Hem kasabanın hem de hayın başına bir müdür (manager) getirilir ve onun görevi idaridir.

The ‘Imalah is divided into administrative units, of which each is known as a metropolis (Qasabah), and the Qasabah is divided into smaller administrative units, each known as a quarter (Hayy). The leader of the Qasabah as well as the Hayy is known as a manager; and his work is administrative. .

Vali, dolayısıyla bir yöneticidir; çünkü Velayet, yönetim anlamına gelir. El-Muhit sözlüğünde, bu kelime "İmâre" (liderlik) ve "otorite" olarak tanımlanmıştır. Onlar yönetici oldukları için, yöneticinin taşıması gereken aynı şartları taşımaları gerekir. Bu nedenle Vali erkek, hür, Müslüman, bâliğ, akıl sahibi ve adil olmalı, ayrıca görevinde yetkin olmalıdır. Halifenin veya Halife adına atanmış kişinin tayinine ihtiyaç duyar. Dolayısıyla Vali yalnızca Halife tarafından atanabilir. Velayetin veya İmâre'nin, yani Valilerin ve Emirlerin kökeni, Allah'ın Elçisi ﷺ'in uygulamalarına dayanır. Onun ﷺ ülkelere Valiler atadığı ve onlara eyaletler üzerinde yönetme hakkı verdiği sabittir. Peygamber ﷺ, Muâz İbn Cebel'i El-Canad, Ziyâd İbn Lebîd'i Hadramevt, Ebû Mûsâ el-Eş'arî'yi ise Zebîd ve Aden üzerine atamıştır.

The Wali is therefore a ruler, for the Wilayah means the ruling. In Al-Muhit dictionary, it has been defined as being the “Imara” (leadership) and the “authority”. Since they are rulers, then it is required that they fulfil the same conditions of the ruler. Thus the Wali must be male, free, Muslim, mature, sane and just, as well as competent in his task. He requires an appointment by the Khalifah or by whoever is appointed on the Khalifah’s behalf. Therefore the Wali can only be appointed by the Khalifah. The origin of the Wilayah or the Imara, i.e. the Walis or the Amirs goes back to the actions of the Messenger of Allah (PBUH). It has been confirmed that He (PBUH) appointed Walis over the countries and that he gave them the right to rule over the provinces. He (PBUH) appointed Muadh Ibn Jabal over Al- Janad, Ziyad Ibn Labid over Hadramawt and Abu Musa Al-Ash’ari over Zabeed and Aden. .

Allah'ın Elçisi (ﷺ), valilerini yönetmeye elverişli olanlar arasından seçerdi; ilim sahibi olan ve takvasıyla tanınanlar arasından seçerdi. İşinde uzman olanlar arasından seçer, insanların kalplerini imanla ve devlete duyulan saygıyla dolduracak kişileri tercih ederdi. Süleyman İbn Büreyde, babasının şöyle dediğini rivayet etmiştir ki: .

The Messenger of Allah (PBUH) used to select his Walis from among those who were fit to rule, and those who had knowledge and were known for their piety. He used to select them from among those who were experts in their job, and who would fill people's hearts with Iman and respect for the State. Suleiman IbnBurayda reported on the authority of his father that he said: .

“Allah Resulü (SAV) bir orduya ya da bir seriyye/sefere bir emir tayin ettiğinde, ona Allah'tan korkmasını ve beraberindeki Müslümanlara iyi davranmasını tavsiye ederdi” diye Müslim rivayet etmiştir. Velî de bulunduğu vilayetin emiri olduğuna göre, bu hadis onun hakkında da geçerlidir. [Beyhakî, es-Sunenü'l-Kübrâ, c. 9, s. 41].

'Whenever the Messenger of Allah (PBUH) appointed an Amir over an army or an expedition, he used to advise him to fear Allah and to be good to the Muslims who accompany him’, as narrated by Muslim. Since the Wali is in fact an Amir over his Wilayah, the hadith would then apply to him as well. [Al-Bayhaqi, Sunan al-Kubra, vol.9, p.41] .

Vali'nin azledilmesine gelince, bu Halife'nin takdirine bağlıdır; ya da vilayetindeki halkın çoğunluğu veya temsilcileri ondan memnuniyetsizlik gösterirse (azil söz konusu olur). Bu nedenle, vilayetten bir vilayet meclisinin seçilmesini iki amaçla kabul ediyoruz. Birincisi, valiye vilayetin gerçek durumunu aktararak ona yardımcı olmak, çünkü onlar vilayetin sakinleridir ve onu daha iyi bilirler. Böylece vali, görevini düzgün yerine getirmek için onların bilgilerinden yararlanır. İkincisi, gerektiğinde valinin çalışmaları hakkında meclisin görüşünü almaktır. Meclisin çoğunluğu valinin performansından şikâyet ederse, Halife onu görevden alır. Bunun nedeni, Bahreyn emiri Al-Ala ibn Al-Hadrami'nin, Abs Kabilesi heyetinin onu şikâyet etmesi üzerine Resûlullah ﷺ tarafından görevden alınmış olmasıdır. Halife'nin ayrıca herhangi bir gerekçe olmaksızın valiyi görevden alma hakkı da vardır. Allah'ın Resulü ﷺ, Muâz b. Cebel'i Yemen'den hiçbir gerekçe göstermeksizin görevden almıştır.

As for the dismissal of the Wali, this would be up to the Khalifah, or if the majority of people in his Wilayah or their representatives showed discontent towards him. Therefore, we adopt that a wilayah council be elected from the people of the wilayah for two purposes. Firstly, to help the wali by conveying to him the reality of their wilayah for they are of its inhabitants and know better than him. So, he uses their information to perform his task properly. The second is to take if necessary the opinion of the council regarding the work of the wali. If the majority of the council complained of his performance the Khalifah would remove him. This is because the Messenger (PBUH) removed Al-Alaa ibn Al-Hadrami, the amir of Bahrain, because the delegate of Abs Qays complained of him. The Khalifah also has the right to dismiss the wali without any reason. The Messenger of Allah (PBUH) dismissed Muadh b. Jabal from Yemen without any reason. .

O (SAV), Bahreyn'deki amili El-Ala' İbnu'l-Hadramî'yi, Abdu Kays heyeti ondan şikayet ettiği için görevden aldı. Ömer b. el-Hattab, valileri sebepli ya da sebepsiz görevden alırdı. Ziyad İbnu Ebi Süfyan'ı bir gerekçe göstermeden görevden aldı, Sa'd İbnu Ebi Vakkas'ı ise insanlar ondan şikayet ettiği için görevden aldı ve sonra şöyle dedi: "Onu yetersizlik ya da ihanet yüzünden görevden almadım." Bu da halifenin, valinin bulunduğu vilayetteki halk ondan şikayet etmiş olsun ya da olmasın, istediği zaman valiyi görevden alma hakkına sahip olduğunu kanıtlar.

He (PBUH) removed Al-Ala' Ibn al-Hadrami, his amil over Bahrain, because the delegation of Abdu Qays complained about him. ‘Umar b.Al- Khattab used to dismiss the Walis with or without reason. He dismissed Ziyad Ibnu Abi Sufyan without giving a reason, and he dismissed Saad Ibnu Abi Waqqas because people complained about him, and then said, ‘I did not remove him because of incompetence or betrayal.’ This proves that the Khalifah reserves the right to remove the Wali whenever he wishes whether or not the people living in his Wilayah filed a complaint against him. .

Erken dönemlerde iki tür Wilayah vardı: Salah'ın Wilayah'ı ve Kharaj'ın Wilayah'ı. Bu nedenle tarih kitaplarında Emirlerin Wilayah'ına yapılan göndermelerde iki terimin kullanıldığını görürüz: Birincisi Salah üzerindeki ya da Kharaj üzerindeki İmara, diğeri ise Salah ve Kharaj üzerindeki İmara. Başka bir deyişle Emir, hem Salah hem de Kharaj üzerine, yalnızca Salah üzerine ya da yalnızca Kharaj üzerine atanabilirdi. Wilayah veya İmara bağlamında Salah kelimesi yalnızca insanlara namazda önderlik etmek anlamına gelmez; fonlar dışındaki bütün işlerini yönetmek anlamına gelir. Çünkü Salah kelimesi, fon toplamanın dışındaki yönetimi ifade etmek için kullanılır. Dolayısıyla Vali hem Salah'ı hem de Kharaj'ı birleştirmişse, Wilayah'ı genel (Wilayah amma) olur. Wilayah'ı Salah'a ya da Kharaj'a sınırlandırılmışsa, bu durumda Wilayah'ı özel (Wilayah Khassa) olur. Her iki durumda da bu, Halife'nin takdirine bırakılır; çünkü Halife, Wilayah'ı Kharaj'a, ya da yargıya sınırlandırma, ya da Wilayah'ı Kharaj, yargı ve ordu dışındakilere hasretme hakkını elinde tutar. Devletin ya da Wilayah'ın yönetimi için uygun gördüğüne karar verebilir. Bunun nedeni, Şeriatın Vali için belirli görevler tayin etmemiş olması ve onun yönetime ilişkin bütün görevleri yerine getirmesinin zorunlu olmamasıdır. Ancak Şeriat, Valinin ya da Emirin görevlerinin yönetim ve otoriteyle ilgili olmasını, onun Halife'nin vekili olmasını ve belirli bir bölge üzerinde Emir olmasını belirlemiştir.

There used to be two types of Wilayah in the early times: The Wilayah of Salah and the Wilayah of Kharaj. Therefore we find that history books use two terms in their reference to the Wilayah of Amirs: The first is the Imara over the Salah or the kharaj and the other is the Imara over the Salah and the Kharaj. In other words the Amir could either be appointed over both the Salah and the Kharaj, or over the Salah only or over the kharaj only. The word Salah, in the context of the Wilayah or the Imara, does not mean leading the people in their prayer only, but it means governing all their affairs except the funds. This is because the word Salah is used to mean ruling except for the levy of funds. Therefore, if the Wali had combined both the Salah and the Kharaj, his Wilayah would then be general (Wilayah amma). If his Wilayah had been restricted to the Salah or the Kharaj, his Wilayah would then be specific (Wilayah Khassa). Either way, this would be left to the Khalifah's discretion as he reserves the right to restrict the Wilayah to the Kharaj, or to the judiciary, or to confine the Wilayah to other than the Kharaj, the judiciary and the army. He can decide what he deems fit for the running of the State or the Wilayah. This is because Shariah has not determined certain duties for the Wali, and it is not obligatory that he performs all the duties of ruling. However, it has determined that the Wali's or the Amir's duties be from that pertaining to ruling and authority, that he is the deputy of the Khalifah, and that he should be an Amir over a specific region. .

Bütün bunlar, Allah'ın Elçisi ﷺ'in fiillerinden türetilmiştir.

All this is derived from the actions of the Messenger of Allah (PBUH). .

Ancak Şeriat, Halife'nin dilediği gibi bir Vali'yi genel (amme) veya özel (has) Vilayet olarak atamasını emreder. Bu, Allah Resûlü'nün (ﷺ) uygulamalarında da görülür. Allah Resûlü (ﷺ), Amr b. Hazm'ı Yemen'in genel işlerine vali olarak atadığı gibi genel sorumluluklu valiler atamış; Ali b. Ebi Talib'i Yemen'de yargı işlerine atadığı gibi belirli görevleri olan valiler de atamıştır. İbn Hişam'ın Siyer'inde, Allah Resûlü'nün (ﷺ) Ferve b. Müseyk'i Murad, Zübeyr ve Mizhec kabileleri üzerine vali olarak atadığı; onunla birlikte Halid b. Said b. el-As'ı sadaka işlerinden sorumlu vali olarak gönderdiği zikredilmektedir. Yine orada, Allah Resûlü'nün (ﷺ) Ziyad b. Lebid el-Ensari'yi Hadramevt ve sadakası üzerine vali olarak gönderdiği belirtilmektedir. Ayrıca Allah Resûlü (ﷺ), Ali b. Ebi Talib'i Necran'a sadakalarını ve cizyelerini toplamak üzere göndermiş; Hakim'in rivayet ettiğine göre onu Yemen'e kadı olarak da göndermiştir. el-İsti'ab kitabında, Allah Resûlü'nün (ﷺ) Muaz b. Cebel'i halkına Kur'an'ı ve İslam hukukunu öğretmek ve aralarında hükmetmek üzere Cenad'a gönderdiği; ayrıca Yemen'deki amillerden sadaka toplama yetkisi de verdiği kaydedilmektedir.

However, the Shariah obliges the Khalifah to appoint a Wali as either a general (amma) or a specific (Khassa) Wilayah according to his discretion. This is reflected in the actions of the Messenger of Allah (PBUH). The Messenger of Allah (PBUH) appointed Walis with general responsibilities ( Wilayah ‘ammah) , such as when he appointed Amru b.Hazm over Yemen, and he appointed Walis with specific functions (Wilayah Khassah), such as the appointment of Ali b. Abi Talib over the judiciary in Yemen. It was mentioned in the Seerah of ibn Hisham that the Messenger of Allah (PBUH) appointed Farwa b. Musayk over the tribes of Murad, Zubair and Midhaj. And he sent Khalid b. Sa’id b. Al-ass with him as Wali over the Sadaqah. It also mentioned that the Messenger of Allah (PBUH) sent Ziyad b. Labeed al-Ansari as a Wali over Hadramawt and its Sadaqah. He also sent ‘Ali b. Abi Talib to Najran to collect their Sadaqah and their Jizya. He also sent him, as a judge over Yemen, as reported by Al-Hakim. In the book of al-Isti’ab it is mentioned that the Messenger of Allah (PBUH) sent Mu’adh b. Jabal to al-Janad to teach the people about the Qur’an, the laws of Islam and to judge between them. He authorised him as well to collect the Sadaqah from the amils in Yemen. .

Halife'nin genel veya belirli bir yetkiyle bir vali atamasına izin verilmiş olsa da, Abbasi halifelerinin zayıf olduğu dönemde genel yetkiye sahip valilerin halifeden bağımsız olarak vilayetleri yönettikleri, halifenin ise cuma hutbelerinde adının anıldığı ve sembolik olarak adına para basıldığı yalnızca bir simgeye dönüştüğü bilinmektedir. Dolayısıyla genel yetki vermek, İslam devletine zarar vermiştir.

Though the Khalifah is allowed to appoint a wali with a general or specific wilayah, it is proved that at the time of weakness of the Abbasid Khulafaa, the general wilayah helped in the wilayaat ruling independently of the Khalifah, where the Khalifah became a mere symbol whose name was mentioned in the congregational duaas and in whose name money was symbolically minted. Thus, granting general wilayah caused harm to the Islamic state. .

Madem ki valinin genel yetkiyle ya da özel yetkiyle atanması caizdir; ve valinin genel yetkisi devlet için zarara ve büyük tehlikeye yol açabileceğinden, bu nedenle, takvası zayıfladığında devletten ayrılmasını güçleştirecek alanlarda valiye özel yetki vermeyi benimsiyoruz. İncelemelerimiz sonucunda valiyi güçlendiren alanların ordu, yargı ve maliye olduğunu görüyoruz. Bu nedenle bu alanlar valinin yetkisinden ayrılmalı ve Hilafet devletindeki diğer kurumlar gibi Halifeye bağlı tutulmalıdır; yani bu alanlar Halifenin yargı yetkisi altında kalmalıdır.

Since it is allowed to appoint the wali with a general or a specific authority; and since the general authority of the wali might lead to harm and great danger to the state, we accordingly adopt giving the wali specific authority in areas that would make it difficult for the wali to separate from the state if his taqwa declines. From examination we find the areas that strengthen the wali are the army, judiciary and the funds. Thus, these areas must be separated from the wali’s authority and be kept connected to the Khalifah like any other organisation in the Khilafah state i.e. these areas must remain under the jurisdiction of the Khalifah. .

Vali bir Vilayetten başka bir Vilayete nakledilmemelidir; bunun yerine bir Vilayetten görevden alınmalı, ardından başka bir Vilayete yeniden atanmalıdır. Bu, Allah'ın Resulü ﷺ'nün Valileri görevden aldığı uygulamasından açıkça anlaşılmaktadır. Onun bir Valiyi bir yerden başka bir yere naklettiğine dair bir rivayet nakledilmemiştir. Ayrıca Vilayet, açık sözlerle akdedilen akitlerden biridir. Dolayısıyla bir il veya ülke üzerindeki Vilayet akdinde, Valinin yönetmekle yükümlü olacağı bölge belirlenmelidir ve Halife tarafından görevden alınmadığı sürece hükmetme yetkisine sahip olur. Eğer o bölgeden alınmazsa, orada Vali olmaya devam eder. Ancak başka bir yere nakledilmesi, onu ilk görevinden çıkarmaz ve onu yeni yerin de Valisi yapmaz. Çünkü ilk yerdeki görevinden alınması, orada Vilayetten azledildiğini belirten açık sözler gerektirir; aynı şekilde başka bir bölgeye atanması da o yere özgü yeni bir Vilayet atama akdini gerektirir. Bu nedenle Vali bir yerden başka bir yere nakledilmez, bir yerdeki görevinden alınır ve sonra yeni yer üzerinde yeni bir Vilayet verilir.

The Wali should not be transferred from one Wilayah to another; rather he should be relieved from one Wilayah and then reappointed in another. This was clear from the actions of the Messenger of Allah (PBUH) where he used to remove the Walis. It has not been reported that he used to transfer a Wali from one place to another. Besides, the Wilayah is one of the types of contracts that are convened with explicit words. So within the contract of a Wilayah over a province or a country, the area over which the Wali is to govern must be determined, and he would have the mandate of ruling as long as he is not removed by the Khaleefah. If he were not removed from that area he would remain a Wali over it. However if he were transferred to another place this would not remove him from his first position and nor would it make him a Wali over the new place. This is because his removal from the first place requires clear words stating that he is relieved from the Wilayah there; and similarly his appointment over another region requires a new contract of appointment as a Wali specific to that place. This is why the Wali is not transferred from one place to another, but is relieved of his duties from one place and then given a new Wilayah over the new place.