اتفاق فقها مسلمان بر این است که زکات بر مسلمانی واجب است که به سن بلوغ رسیده، عاقل، آزاد باشد و مالک نصاب، یعنی حد معینی از مال، باشد که مطابق شرایط شریعت تعیین شده است.1 پیش‌تر دربارهٔ متون روشن قرآن و احادیث صحیح پیامبر ﷺ که بر این وجوب دلالت دارند، سخن گفته‌ایم. همهٔ این متون به‌ضرورت بر واجب بودن زکات دلالت می‌کنند. این حکم نسل به نسل از مسلمانان به ارث رسیده و در نظر و عمل، به‌طور گسترده به‌عنوان یکی از اصول شناخته‌شدهٔ اسلام نقل شده است. هر کس این وجوب را انکار کند، بدون آنکه عذری داشته باشد، مانند اینکه تازه مسلمان باشد و فرصت آموختن آن را نیافته باشد، کافر است، زیرا چنین انکاری در حکم خروج از اسلام است.

There is an agreement among Muslim jurists that zakah is obligatory on the Muslim who has reached puberty, who is sane, who is free, and who owns the minimum assigned, nisab, according to the conditions in Shari'ah.1 We have previously discussed the clear texts of the Qur'an and authentic sayings of the Prophet that indicate this obligation. All these texts necessarily imply that zakah is an obligation. This has been inherited by Muslims generation after generation, and is overwhelmingly reported in both theory and application as a well known tenet of Islam. He who denies this obligation, without an excuse of being new in Islam and not having had a chance to study it, is a dis-believer, since such a denial amounts to apostating from Islam.

مسلمانان همچنین بر این اتفاق نظر دارند که زکات، به عنوان یکی از واجبات اسلام، از غیرمسلمانان خواسته نمی‌شود؛ زیرا زکات جزئی از این دین اسلام است و نمی‌توان آن را از کسی خواست که به اسلام ایمان ندارد. به همین ترتیب، زکات برای دوره‌ی گذشته‌ی کفر کسی که به اسلام می‌گراید، واجب شمرده نمی‌شود. فقیهان مسلمان به حدیثی استناد می‌کنند که ابن عباس در دو کتاب صحیح حدیث، یعنی بخاری و مسلم، روایت کرده است:

Muslims have also agreed that zakah, as an obligation of Islam, is not required from non-Muslims because it is a part of this religion of Islam and could not be expected of he who does not believe in Islam. By the same token, zakah will not be considered due for the past period of disbelief for a person who converts to Islam. Muslim jurists point to the hadith narrated by Ibn 'Abbas in the two correct books of hadith: Bukhari and Muslim:

رسول خدا ﷺ هنگامی که معاذ را به یمن فرستاد، به او فرمود: «تو به سوی مردمی می‌روی که از اهل کتاب‌اند. نخستین چیزی که ایشان را به آن دعوت کنی این باشد که گواهی دهند که معبودی جز خدا نیست و محمد ﷺ فرستادهٔ خداست. اگر این را پذیرفتند، به ایشان بگو که خداوند نماز را در هر شبانه‌روز پنج بار بر ایشان واجب کرده است. اگر این را پذیرفتند، به ایشان بگو که خداوند زکات را بر ایشان مقرر کرده است، که از توانگران ایشان گرفته شود و به تهیدستان ایشان داده شود.»2

The messenger of Allah (p) when he sent Mu'adh to Yemen told him: 'You are going to folks who are of the people of the Book. The first thing you call them to should be to testify that there is no god but God and that Muhammad is the Messenger of God. If they accept that, tell them that God has made it obligatory on them to pray five times every day and night. If they accept that then tell them that God has imposed zakah on them, to be taken from the rich among them and given to the poor among them.'2

این گفته، به گفته النووی و دیگران، نشان می‌دهد که همه واجبات در اسلام تنها پس از اعلام شهادتین می‌آیند. این امر مورد اتفاق همگان است.3

This saying indicates, according to al Nawawi and others, that all obligations in Islam come only after the declaration of faith. That much is universally agreed upon.3

«و لأن الزكاة أحد أركان الإسلام» قال الفقهاء: «فلا تجب على الكافر»، وبهذا المعنى تشبه الصلاة والصوم. وهناك سبب آخر لإعفاء الكفار من أداء الزكاة، ذكره الشيرازي وأقره النووي من الشافعية، إذ يريان أن الزكاة واجب لا يلزم الكفار لأنهم لم يقبلوه أصلاً،4

"And because zakah is one of the pillars of Islam," said the jurists, "it is not required from a disbeliever," In that sense, it is similar to prayer and fasting. There is another reason for the exemption of disbelievers from payment of zakah, mentioned by al Shirazi and approved by at Nawawi of the Shafi'ites. They both contend that zakah is an obligation that is not binding on disbelievers because they did not accept it to start with,4

خواہ وہ اہلِ حرب میں سے ہوں یا اہلِ عہد میں سے۔ لہٰذا کافر جب تک کافر رہے، اس پر زکاۃ ادا کرنا واجب نہیں، اور اگر وہ اسلام قبول کر لے تو کفر کی مدت کی گزشتہ زکاۃ کا مطالبہ اس سے نہیں کیا جانا چاہیے۔5

be they from the people of war or the people of pledge. Consequently, a disbeliever is not obligated to pay it while he remains a disbeliever, and if he converts to Islam, should not be asked for any past dues of zakah for the period of disbelief.5

نه تنها زکات از غیرمسلمانان واجب نیست، بلکه به عنوان یک عبادت نیز از آنان پذیرفته نمی‌شود، زیرا شرط پذیرفته شدن آن، اعلام ایمان به اسلام است. خداوند می‌فرماید: «و به آنچه از اعمال کرده‌اند روی می‌آوریم و آن را غباری پراکنده می‌گردانیم.»[6] اما باید افزود که اعمال نیک، شدت عذاب در آخرت را کاهش می‌دهند، زیرا همان‌گونه که لذت درجات دارد، عذاب نیز درجات دارد.

Not only is zakah not required from non-Muslims, it is also not acceptable from them as a form of worship, since the prerequisite for its acceptance is the declaration of faith in Islam. God says: "We shall turn to whatever deeds they do (in their lives) and We shall make such deed floating dust scattered about."6 But it should be added that good deeds reduce the severity of punishment in the hereafter, since punishment has degrees just as enjoyment has degrees.

این حکم درباره‌ی کافر به‌دنیا‌آمده است. اما کسی که از اسلام به کفر بازمی‌گردد، اگر زکات پیش از آن‌که مسلمان باشد بر او واجب شده بود، زکات از او ساقط نمی‌شود.

All this applies to the born disbeliever. As for he who turns back from Islam to disbelief, zakah shall not be waived if it had already become due while he was Muslim.

زکات مسلمانوں پر ایک براہِ راست ذمہ داری ہے، اور دین میں تبدیلی یا ارتداد اختیار کرنے سے یہ ذمہ داری ساقط نہیں ہوتی، جس طرح مالی ذمہ داریاں اور واجب جرمانے بھی ساقط نہیں ہوتے۔ یہ شافعی کی رائے ہے، جو ابو حنیفہ کی رائے کے برخلاف ہے۔5

Zakah is a direct responsibility on Muslims and tampering with one's faith by apostating does not waive this responsibility, just as financial responsibilities and due fines may not be waived. This is the Shafiite opinion, which contradicts Abu Hanifah.5

در مورد زکاتی که در دوران ارتداد واجب می‌شود، فقهای شافعی میان خود اختلاف دارند. برخی می‌گویند که در آن دوره زکات واجب است. من با ایشان موافقم، زیرا زکات حقّ فقرا و سایر مستحقان است و ارتداد نباید آن را ساقط کند. این مسئله شبیه جریمه‌ها و تعهدات مالی واجب است.

As for zakah due on the period of apostatehood, Shafiite jurists have differences among themselves. Some say zakah is due for that period. I agree with them, since it is a right of the poor and other deservants and should not be waived by apostatehood. It is similar to due fines and financial responsibilities.

ممکن است این پرسش به ذهن ما خطور کند که اسلام برای اهل کتاب و سایر غیرمسلمانان تدابیر گستردهای اندیشیده و با عهد خداوند و عهد پیامبرش ﷺ، جان، مال و آزادی ایشان را در دولت اسلامی تضمین کرده و آنان را همان حقوق و تکالیفی داده که مسلمانان دارند. پس چرا اسلام در مورد زکات میان مسلمانان و اقلیتهای غیرمسلمانی که در دولت اسلامی زندگی میکنند تفاوت قائل شده، با وجود اینکه زکات یک تکلیف اجتماعی و حق مالی است که درآمدش به نیازمندان و افراد ضعیف اقتصادی جامعه کمک میکند؟

A question may occur to us when we consider that Islam has made bountiful provisions for the people of the Book and other non-Muslims, providing them with the pledge of God and the pledge of his Messenger that their lives, properties, and liberties be protected under the Islamic state and that they have the same rights and obligations as Muslims. So why then did Islam make the difference with respect to zakah between Muslims and non-Muslims minorities that live under the Islamic state, despite the fact that zakah is a social obligation and a financial due, whose proceeds help the economically weak and needy citizens of the state?

برای پاسخ به این پرسش، باید به دو ملاحظه اشاره کنیم. ملاحظه نخست این است که زکات یک وظیفه اجتماعی است، حقی معین از آنِ نیازمندان و تهیدستان، و مالیاتی مالی که خداوند بر ثروتمندان امت واجب کرده تا از ایشان گرفته شود و به فقرای آن داده شود، در ادای حق برادری، حق جامعه و حق خداوند.

To answer this question, we should point to two considerations. The first consideration is that zakah is a social duty, a defined right of the needy and destitute, a financial tax obligated by God to be taken from the wealthy in the nation and rendered to its poor in fulfillment of the right of brotherhood, the right of society, and the right of God.

دومین نکته این است که زکات در اسلام یک عبادت است و یکی از ارکان پنج‌گانه‌ای است که اسلام بر آن استوار شده است. به این ترتیب، زکات با شهادتین، برپاداشتن نماز، روزه گرفتن در ماه رمضان و حج خانه‌ی کعبه شباهت دارد.

The second consideration is that zakah is a form of worship in Islam and one of the five pillars on which Islam is established. In this way, zakah is similar to the declaration of faith, establishment of prayers, fasting during the month of Ramadan, and pilgrimage to Makkah.

ما در صفحات پیشین نشان دادیم که زکات در ده‌ها آیه از قرآن کریم با نماز همراه شده است. در آیات دیگری نیز به توبه از اعتقاد به شریک قائل شدن برای خداوند مرتبط گردیده است. و می‌دانیم که برپاداشتن نماز نشانه‌ی مسلمان شدن و شایستگی برادری با دیگر مسلمانان است.

We have shown in previous pages that zakah is associated with prayers in tens of verses in the Qur'an. In other verses it is related to repentance from the belief in partnerships with God. Knowing that establishment of prayers is the symbol of becoming Muslim and deserving the brotherhood of other Muslims.

پس از آنکه روشن شد زکات از نظر شرعی بر غیرمسلمانان واجب نیست، زیرا زکات نوعی عبادت است، این پرسش پیش می‌آید: آیا جایز است که از ثروتمندان غیرمسلمان مبلغی برابر با زکات، به‌صورت مالیاتی معمول گرفته شود تا میان نیازمندان توزیع گردد؟

After settling that zakah is not required religiously from non-Muslims because it is a form of worship, the question arises: Is it permissible to take an amount equal to zakah in the form of a regular tax from wealthy non-Muslims to be rendered to the poor?

بنابراین برای مسلمانان، آنچه پرداخت می‌شود یک واجب و نوعی عبادت است، در حالی که برای غیرمسلمانان یک مالیات ساده است. با این کار از تفکیک میان شهروندان یک کشور اجتناب می‌کنیم؛ یعنی بار مالی‌ای را بر مسلمانان تحمیل نمی‌کنیم که هیچ معادلی برای غیرمسلمانان ندارد، و نیز دشواری‌های فنی و اداری را که ذاتی اجرای قوانین متفاوت برای مسلمانان و غیرمسلمانان است، ایجاد نمی‌کنیم.

Hence for Muslims what is paid is an obligation and a form of worship while for non-Muslims it is a simple tax. By so doing we avoid differentiating between citizens of the same state by imposing a financial burden on Muslims that has no equivalent on non-Muslims, and creating technical and administrative difficulties inherent in applying different rules on Muslims and non-Muslims.

این موضوعی تازه است که نیازمند اجتهاد جمعی فقهای توانمند مسلمان است.۸ اما تا زمانی که این امر محقق شود، دلیلی نمی‌بینم که نظر خود را بر پایه پژوهش و فهمم از این موضوع مطرح نکنم، با این باور که چنین تلاش فردی می‌تواند راه را برای اجتهاد جمعیِ درست بگشاید. اگر این نظر درست باشد، تنها خداوند سزاوار ستایش است و اگر نادرست باشد، سرزنش متوجه من است. آنچه پس از پژوهش برایم روشن می‌شود این است که دلیلی وجود ندارد که معادل زکات به‌صورت مالیات از اهل عهد گرفته نشود، در صورتی که مراجع صلاحیت‌دار چنین تصمیمی بگیرند. نکات زیر این ادعا را توضیح می‌دهند.

This is a new matter which needs collective ijtihad of capable Muslim jurists.8 But until this is achieved, I find no reason why I should not put forward my opinion based on my research and my understanding of the subject, believing that such individual exertion of effort could open the way for a sound collective Ijtihad. If this opinion is correct, God alone deserves praise and if it is wrong it is I who should be blamed. What appears to me after research is that there is no reason why an equivalent to zakah should not be taken from the people of the pledge in the form of a tax if it is so decided by the proper authorities. The following points elaborate upon this assertion.

۱. وقتی فقهای مسلمان می‌گویند زکات بر غیرمسلمانان واجب نیست، از نوع الزامِ دینی سخن می‌گویند که به پاداش و کیفر در آخرت مربوط است. با این حال، هیچ چیزی مانع نمی‌شود که مراجع صالح، بر اساس نیاز عمومی آنچنان که قانون‌گذاران آن را تشخیص می‌دهند، آن را به‌عنوان یک الزام سیاسی برقرار کنند.