پس از بررسی موافقان و مخالفان پرداخت وجوه مالی افزون بر زکات، درمی‌یابیم که اختلاف آنان آن‌گونه که ممکن است به نظر آید، بزرگ نیست. همه آنان در برخی نکات با یکدیگر اتفاق نظر دارند:

After surveying the pros and cons of permitting financial dues in addition to zakah, we find that their differences are not as great as one may think. They all agree on certain points:

الف. وجوبِ نفقه‌دادن به والدینِ نیازمند.

A. The obligation to provide for needy parents.

ب. وجوبِ نفقه‌دادن بر سایر خویشاوندانِ نیازمند، هرچند در میزان خویشاوندی‌ای که در این وجوب داخل می‌شود اختلاف وجود دارد.

B. The obligation to spend on provisions for other needy relatives, although there are differences as to the degree of relation included in this obligation.

ج۔ محرومانی را که به شدت به غذا، پوشاک یا سرپناه نیازمندند، تأمین کردن. جصاص در احکام القرآن می‌گوید: «زکات به‌طور کلی واجب است، مگر آنکه اموری پیش آید که پرداخت‌های دیگری را لازم کند، مانند ضرورت غذا برای گرسنه، لباس برای برهنه، یا تجهیز میت.» مشابه این، قرض دادن سطل، دیگ یا تبر به کسانی است که در تنگنای شدید قرار دارند؛ زیرا به‌موجب اجماع، دفع ضرر بر همه مسلمانان واجب کفایی است.

C. The obligation to provide for the deprived who are in desperate need of food, clothing, or shelter. In his Ahkam al Qur'an, al Jassas says, "The obligation is generally zakah, except when certain things happen that require other payments, such. as necessity of food for the hungry, clothes for the naked, or funerals for the deceased."1 Similar to this is lending buckets, cooking pots, or axes to those in dire need, since prevention of harm is a collective obligation on all Muslims according to ijma'.

د. وجوب پرداخت هزینه برای نیازهای عمومی مانند دفاع از سرزمین مسلمانان، آزادسازی اسیران مسلمان که به دست کافران گرفتار شده‌اند، و درمان بیماری‌ها و رفع قحطی‌ها. این مورد به اتفاق نظر علمای مسلمان است. الرملی در شرح المنهاج می‌گوید: «از جمله فروض کفایه، لزوم دفع زیان از مسلمانان است، از جمله فراهم آوردن پوشاک برای برهنگان و خوراک برای گرسنگان، در صورتی که وجوه زکات و بیت‌المال کافی نباشد. این وظیفه بر کسانی واجب است که افزون بر نیازهای سالانه‌شان مالی دارند. افزون بر این، میزان کمک بنا بر پذیرفته‌ترین نظر باید برابر با تأمین کفایت باشد، نه صرفاً تأمین حداقل معیشت. همانند خوراک و پوشاک، نیازهایی مانند خودروهای امدادی پزشکی و دیگر خدمات ضروری نیز چنین‌اند.»2

D. The obligation to pay for public necessities such as defending Muslim land, freeing Muslim captives taken by unbelievers, and curing diseases and relieving from famines. This is agreed upon unanimously by Muslim scholars. In Sharh al Minhaj, al Ramli says, "Among the collective obligations [furud al kifayah] are the requirement to prevent harm to Muslims including providing clothing to the clotheless and food to the hungry if zakah funds and public treasury funds are not sufficient. This requirement is obligated on those who have excess above their yearly needs. Moreover, the amount of help must equal, according to the most accepted view, the provision of sufficiency and not merely subsistence. Similar to food and clothing are necessities such as medical cars and other necessary services."2

در بخش چهارم آمده است که النووی، از پیروان مذهب شافعی، معتقد است که تأمین هزینه‌های ارتش منظم، علاوه بر پرداخت زکات، وظیفه ثروتمندان کشور است. ابن العربی در کتاب احکام القرآن خود می‌افزاید: «اگر زکات پرداخت شود و نیاز دیگری پیش آید، ثروتمندان به اتفاق نظر مکلف‌اند که این نیاز را برطرف کنند. مالک می‌گوید: "همه مسلمانان موظف‌اند برای آزادی اسیران جنگی خود هزینه کنند، حتی اگر این کار همه ثروتشان را بگیرد." افزون بر این، اگر حاکمی با ظلم، زکات جمع‌آوری‌شده را توزیع نکند، ثروتمندان باید همچنان نیازهای فقرا را برآورده کنند، طبق دیدگاهی که به نظر من درست‌ترین است.»۳ القرطبی در تفسیر قرآن خود بر همین نکته تأکید می‌کند: «دانشمندان اتفاق نظر دارند که اگر پس از توزیع زکات نیازی پیش آید، باید اموالی گردآوری شود و برای آن نیاز مصرف گردد.»۴ الشاطبی در کتاب الاعتصام نتیجه می‌گیرد: «اگر بیت‌المال خالی باشد و نیازهای ارتش به اموال همچنان برآورده نشده باشد، حکومت عادل می‌تواند بر ثروتمندان مالیاتی به میزان کافی برای برآوردن این نیازها تحمیل کند، تا زمانی که بیت‌المال دوباره دارای موجودی شود.»5

It is mentioned in part four that al Nawawi, a Shafi'ite, believes providing for the regular army is the duty of the country's rich, besides zakah payment. Ibn al 'Arabi in his Ahkam al Qur'an, adds, "If zakah is practiced, and some further need arises, the rich must be obligated to provide for this need by unanimous agreement. Malik says, 'Muslims are all obligated to provide for freeing their prisoners of war, even if this were to take all their wealth.' Moreover, if a governor, by an act of oppression, does not distribute the already-collected zakah, the rich must still provide for the needs of the poor, according to the view I think most correct."3 In his explanation of the Qur'an, al Qurtubi emphasizes the same: "Scholars are in agreement that if a need arises after the distribution of zakah, funds must be collected and used for that need."4 In his al I'tisam, al Shatibi concludes, "If the public treasury is empty and the needs of the army for funds are still not satisfied, a just government can impose on the rich taxes sufficient to provide for these needs, until the treasury has funds again."5

همه‌ی این عبارات، بیانگر این‌اند که در مواردی توافق‌شده، ممکن است علاوه بر زکات، وظایف مالی دیگری نیز وجود داشته باشد. شگفت‌آور آن‌که این نقل‌قول‌ها از دانشمندانی است که معروف‌اند به این باور که جز زکات هیچ وظیفه‌ی مالی دیگری وجود ندارد؛ و این نشان می‌دهد که مقصود آنان از این موضع، جلوگیری از مالیات‌های ظالمانه و غیرضروری‌ای است که معمولاً از سوی حاکمان وضع می‌شد و در راه خوشگذرانی خودشان و یاران‌شان به کار می‌رفت. با این حال، این بدان معنا نیست که میان دو گروه هیچ اختلاف واقعی‌ای وجود ندارد.

All these are clear statements that there are agreed upon cases in which financial duties may exist in addition to zakah. Amazingly enough, those quotations are from scholars known to believe that there are no other financial duties besides zakah, which reveals that what they mean by this position is the prevention of oppressive and unneeded taxes usually imposed by rulers and used for their own pleasures and those of their supporters. However, this does not mean there are no real differences between the two parties.

مناطقِ اختلافِ واقعی را می‌توان چنین خلاصه کرد:

The areas of real difference can be summarized as follows:

الف. حق واجب در کشاورزی به هنگام برداشت محصول.

A. The due right on agriculture at the time of harvesting.

ب. زکات چهارپایان

B. Dues on livestock.

ج. حق مهمان

C. The right of the guest.

د. حق همسایگی در یاری خواستن

D. The right to neighborly help.

تمام این موارد نزد مؤمنان از واجبات مالی دیگری غیر از زکات به شمار می‌رود، در حالی که مخالفان آن را کارهای پسندیده‌ی نیکوکاری می‌دانند، مگر در صورت ضرورت. چنان‌که جصّاص گفته است: «عاریه دادن این ابزارها (مانند سطل، دیگ و تبر) در صورت ضرورت ممکن است واجب باشد، آنگاه که خودداری از عاریه دادن موجب سرزنش و عقوبت شود. اما خودداری از عاریه دادن در مواردی که ضرورت شدیدی وجود ندارد، تنها نشانه‌ی بد اخلاقی و پستی منش است، و شایسته نیست که از ویژگی‌های مسلمانان باشد، زیرا پیامبر ﷺ فرموده است: "من برای کامل کردن مکارم اخلاق برانگیخته شده‌ام."[6]»7

All these are considered obligations by the believers in other financial duties besides zakah while they are viewed as desirable acts of benevolence by the opponents, except in the case of necessity, as stated by al Jassas: "Lending these tools (like the bucket, cooking pot, and axe) may be obligatory in case of necessity, when refusal to lend is a cause for blame and punishment. But refusal to lend in cases where there is no dire necessity is only a sign of bad manners and low morality that is not supposed to be a trait of Muslims, since the Prophet (p) says, 'I was revealed to in order to complete the good moralities.'6"7

ه. مهم‌ترین نکته اختلاف، حقِ فقرا در اینکه از ثروت ثروتمندان نگهداری و تأمین شوند است، که دانشمندانی که معتقدند علاوه بر زکات، واجباتی دیگر وجود دارد، بدان فرامی‌خوانند.

E. The most important point of difference is the right of the poor to be taken care of out of the wealth of the rich, which is called for by scholars who believe that there exist duties besides zakah.

این موارد اختلافی نیازمند بررسی است تا موضع درست آن شناخته شود.

These areas of dispute require study in order to discover the correct position.

الف. حق فقرا در محصولات کشاورزی به هنگام برداشت محصول در بخش سوم از جلد اول بررسی شد و نتیجه گرفته شد که این حق، با آنکه در آیه‌ای مکی ذکر شده، در واقع همان عُشر است که خود زکات است. حکم نخستین در آیه مکی، الزام کلی را اعلام می‌کند که جزئیات آن بعدها در مدینه آمده است.

A. The right of the poor to agricultural produce at the time of harvest was studied in part three of volume one, and it was concluded that this right, though mentioned in a Makkan verse, is in fact the Ushr, which is zakah itself. The early ordinance in the Makkan verse proclaims the general obligation, whose details come later in Madinah.

ب. اما حق مهمان، چنان که از متون برمی‌آید، به مهمان غریبه‌ای اشاره دارد که در منطقه‌ای سفر می‌کند و هیچ‌کس را در آن نمی‌شناسد. این مفهوم تقریباً همان ابن‌السبیل (مسافر در راه‌مانده) است؛ تا جایی که ابن عباس و چند تن از تابعین حتی ابن‌السبیل را همان مهمان دانسته‌اند.⁸ احادیث صراحتاً بیان می‌کنند که حق مهمان آن است که به او غذا و سرپناه داده شود.

B. As for the right of the guest, it is apparent from the texts that this means the stranger guest traveling in an area where he knows nobody. This is almost the same as the wayfarer, that Ibn 'Abbas and several Followers even explain that the wayfarer is the guest.8 The sayings explicity state that the guest's right is to be offered food and shelter.

این در واقع با زکات متفاوت است.

This is indeed different from zakah.

ج. بی‌شک یاری رساندن به همسایه واجب است، و خودداری از آن موجب سرزنش و نکوهش شدید می‌شود. این حق نیز با زکات متفاوت است.

C. Extending neighborly help is undoubtedly obligated and its refusal is a cause for woe and severs censure. This due is also different from zakah.

د. اما حق فقرا در اینکه از مال ثروتمندان تأمین شوند، امری در شریعت چنان شناخته‌شده است که نیازی به نقل آیات یا احادیث در این باره نیست.

D. As for the right of the poor to be taken care of from the wealth of the rich, it is a matter so well-known in Shari'ah that the verses or sayings about it need not be quoted.

اما عالمان معمولاً به آیهٔ «لَيْسَ الْبِرَّ أَن تُوَلُّوا وُجُوهَكُمْ قِبَلَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ» توجهی ویژه نشان می‌دهند

However, scholars usually give special attention to the verse "It is not righteousness . .

از تمام متون قرآن و سنتی که مخالفان پرداخت‌های مالی غیر از زکات به عنوان دلیل ارائه می‌کنند، روشن است که زکات با تمام تکالیف مالی دیگر بر ثروت متفاوت است. زکات تنها تکلیف مالی دائمی، منظم و کاملاً مشخصی است که بر ثروتمندان واجب است. این تکلیف همیشه باید ادا شود، چه در جامعه فقیر و نیازمند وجود داشته باشد و چه وجود نداشته باشد. زکات به عنوان عبادتی برای خداوند و شکرگزاری از نعمت‌هایی که او به ثروتمندان عطا کرده، انجام می‌شود. زکات پاک‌کننده و تزکیه‌کننده‌ی داراییِ زکات‌داده‌شده و همچنین نفوس صاحبان آن است.

From all texts of Qur'an and Sunnah presented as argument by the opponents of financial dues beside zakah. It is clear that zakah is distinct from all other financial duties on wealth. Zakah is the only permanent, regular, and well-defined financial obligation due from the rich. It must always be paid, regardless of the existence or non-existence of poor and needy in the society. It is performed as a worship to God and an act of thankfulness for the graces He bestowe on the rich. It is a purification and sanctification of the zakated assets as well as the souls of their owners.

اما دیگر تعهدات مالی، مانند مبالغی که برای حمایت از فقرا در صورت ناکافی بودن درآمد زکات جمع‌آوری می‌شود، این تعهدات موقتی هستند و تنها به میزان نیاز سنجیده می‌شوند. بنابراین، بر حسب شرایط متفاوت‌اند. این تعهدات لزوماً فردی نیستند بلکه جمعی‌اند، به این معنا که اگر نیازها توسط برخی از ثروتمندترین پرداخت‌کنندگان تأمین شود، دیگران می‌توانند معاف باشند. نباید برخی موارد استثنایی را فراموش کرد که در آن‌ها چنین تعهد جمعی به تعهدی فردی و مشخص تبدیل می‌شود، مانند زمانی که تنها یک فرد ثروتمند برای کمک رسانی در دسترس باشد.

As for other financial obligations, such as dues collected to support the poor in case of inadequacy of zakah proceeds, these obligations are temporary ad measured only by the amount of need. Consequently, they differ according to circumstances. These obligations are not necessarily individual but collective, in the sense that if the needs are provided for by some of the richest payers, others may be exempted. One must not forget certain exceptional cases, in which such a collective obligation becomes individual and specific, like when there exists only one rich person available to extend help.

ابن تیمیہ اس قول پر تبصرہ کرتے ہیں: «مال میں زکاۃ کے سوا کوئی اور حق لازم نہیں»

Ibn Taimiyah comments on the statement 'There are no other dues imposed on wealth besides zakah':

منظور این است که هیچ حقی جز زکات صرفاً به این دلیل که مال یا دارایی در اختیار کسی است بر او واجب نمی‌شود. درست است که حقوق دیگری بر ثروتمندان واجب می‌شود، اما نه صرفاً به سبب مالک بودن دارایی؛ مانند تأمین هزینه‌های زندگی همسران، بردگان، چهارپایان نگهداری‌شده، والدین نیازمند و دیگر خویشاوندان، پرداخت بدهی‌های سررسیده، سیر کردن گرسنگان و پوشاندن برهنگان. این آخری یک تکلیف جمعی است و نه فردی. این تعهدات مالی به دلایل دیگری واجب می‌شوند، مانند پیوند خویشاوندی یا وجود نیاز شدید، اما داشتن ثروت شرط لازم برای وجوب آن‌هاست. بنابراین، داشتن ثروت نسبت به این تکالیف همانند توانایی فراهم کردن وسیله سفر برای حج است؛ حج تنها بر هر مسلمانی واجب است که توانایی انجام آن را داشته باشد. اما زکات به سبب مالک بودن ثروت واجب می‌شود و باید ادا شود، خواه نیاز به توزیع آن باشد یا نه. زکات حقی است که برای خداوند ادا می‌شود.13