زندگی شایسته و سعادتمندانه، یکی از اهداف اسلام برای همه انسانها است.
Living a good and prosperous life is one of Islam's objectives for all human beings.
بدین ترتیب، مردان و زنان به بهره‌گیری از نعمتهای الهی که در غذای قابل خوردن، کالاهای قابل مصرف، امنیتی که در آن پناه می‌یابند و خوشی‌ای که می‌توان از آن لذت برد، آشکار است، ترغیب می‌شوند. برآورده شدن نیازهای مادی زندگی بی‌گمان جزئی اساسی از خوشبختی انسان است. پیامبر ﷺ میفرماید: «سه چیز مایه خوشبختی است: [داشتن] همسری که وقتی به او می‌نگری تو را خشنود کند و در غیابت به خودش و خانه‌ات اطمینان بخشد، مرکبی راحت که تو را همراه با همراهانت برساند، و خانه‌ای وسیع با امکانات فراوان.»۴۱ و در مناسبتی دیگر فرمود: «چهار چیز مایه خوشبختی است: [داشتن] همسری پارسا، خانه‌ای وسیع، همسایه‌ای خوب و مرکبی راحت، و چهار چیز مایه بدبختی است: همسایه بد، همسر بد، مرکب بد و خانه‌ای تنگ.»42
Thus men and women are urged to benefit from the grace of God manifest in food to eat, goods to consume, security in which to find refuge, and happiness to savor. The satisfaction of material needs of life is undoubtedly an essential ingredient of human happiness. The Prophet (p) says "Three [things] make for happiness: [having] a wife who pleases you when you look at her and gives you confidence about herself and your household when you are absent, a comfortable riding animal that carries you in pace with your company, and a spacious residence with meninfold utilities,"41 and on another occasion, "Four [things] make for happiness: [having] a virtuous wife, a spacious house, a good neighbour, and a comfortable ride, and four make for misery: a wicked neighbor, a wicked wife, a bad ride, and a narrow house."42
بدیهی است که اسلام دوست دارد مردم مرفه باشند و از فقر بیزار است، به‌ویژه هنگامی که فقر نتیجه توزیع ناعادلانه ثروت یا ستم طبقاتی باشد. تفاوت اساسی اسلام با نظام‌های مادی‌گرا در این است که این نظام‌ها بهبود زندگی مادی را هدفی فی‌نفسه می‌دانند، در حالی که اسلام آن را وسیلهای برای تعالی معنوی و رهایی انرژی انسان از تلاش برای نان‌خوردن به عبادت و تسبیح خداوند می‌داند. این موضع اسلام در این اندیشه بیان میشود که ثروتمند ساختن کسی نعمتی از جانب خداوند است. خداوند به پیامبر میفرماید: «و تو را نیازمند یافت و بی‌نیاز ساخت»۴۳ و به مسلمانان مدینه میفرماید: «اما شما را جایگاهی امن داد، و با یاری خود نیرومندتان ساخت، و از چیزهای پاکیزه روزی‌تان داد، باشد که سپاس‌گزار شوید»۴۴. پیامبر ﷺ دعا می‌کرد: «پروردگارا، از تو هدایت، پرهیزگاری، قناعت و بی‌نیازی می‌خواهم»۴۵. افزون بر این، ایشان ﷺ ثروتمند سپاس‌گزار را بر فقیر شکیبا ترجیح می‌داد۴۶. زندگی مرفه، بخشی از پاداشی شمرده میشود که خداوند به مؤمنان نیکوکار میدهد، و زندگی فقیرانه و سختی‌بار، بخشی از کیفر کفر یا تبهکاری است. خداوند میفرماید: «هر که کار شایسته کند، از مرد یا زن، در حالی که مؤمن باشد، به او زندگی پاک و نیکو خواهیم داد»۴۷. «و اگر مردم شهرها ایمان می‌آوردند و پرهیزگاری می‌کردند، قطعاً برکات آسمان و زمین را بر ایشان می‌گشودیم»۴۸. «و هر که از خدا پروا کند، برایش راه گشایشی قرار میدهد و از جایی که گمانش را نمی‌برد، روزی‌اش میدهد»۴۹. و «خداوند شهری را مثال می‌زند که در امنیت و آرامش بود و روزی‌اش از هر جا فراوان می‌رسید؛ اما نسبت به نعمتهای خداوند ناسپاسی کرد، پس خداوند به سبب آنچه می‌کردند، گرسنگی و ترس را که همچون لباسی بر تن آنان بود، به ایشان چشاند»۵۰. هنگامی که آدم و حوا به زمین فرود آورده شدند، خداوند قوانین زندگی را به ایشان داد. فرمود: «همگی از بهشت فرود آیید، در حالی که دشمن یکدیگرید. پس اگر از جانب من هدایتی به سوی شما آمد، هر کس از هدایت من پیروی کند، گمراه نمی‌شود و به بدبختی نمی‌افتد. و اما هر کس از یاد من روی برگرداند، زندگی تنگ و سختی خواهد داشت، و روز قیامت او را نابینا برمی‌انگیزیم.»51
Obviously, Islam likes people to be prosperous and hates poverty, especially when poverty is the result of unjust distribution of wealth or class oppression. The essential difference between Islam and materialistic systems is that while these systems consider the betterment of material living a goal in itself, Islam sees it as a means for spiritual uplifting and a liberation of human energy from seeking bread to worshiping and glorifying God. This position of Islam is expressed in the idea that making one rich is a grace from God. God tells the Messenger, "And He found thee in need and made thee rich,"43 and tells Muslims in Madinah, "But He provided a safe asylum for you, strengthened you with His aid, and gave good things fir sustenance, that ye might be grateful."44 The Prophet used to pray, "My Lord, I ask you guidance, righteousness, contentment, and richness."45 Moreover, he prefers a grateful rich person over a patient poor person.46 Prosperous living is considered part of the reward God gives to righteous believers, while poverty and miserable living are part of the punishment for disbelief or misconduct. God says "Whoever works righteousness, man or woman, and has faith, verily to him will We give a life that is good and pure,"47 "If the people of the towns had but believed and feared God, We should indeed have opened out for them [all kinds of] blessings from heaven and earth,"48 "And for him who fears God, He [ever] prepares a way out, and He provides for him from [sources] he could never imagine,"49 and "God sets forth the parable of a city enjoying security and quiet, abundantly supplied with sustenance from every place. Yet was it ungrateful for the favours of God, so God made it taste of hunger and terror [closing in on it] like a garment because of the evil which [its people] wrought."50 When Adam and Eve were sent down to earth, God gave them the laws of living. "He said, 'Get ye down, both of you together from the Garden, with enmity one to another. But if, as is sure, there comes to you guidance from Me, whosoever follows My guidance will not lose his way, nor fall into misery. But whosoever turns away from My message, verily for him is a life narrowed down, and We shall raise him up blind on the Day of Judgement.'"51
تمام اندیشههایی که در سرزمینهای مسلمانان از عرفان سرچشمه گرفته و فقر را ستوده و به آن خوشامد گفته و ثروتمندی را نکوهیده است، با اسلام بیگانهاند. این اندیشهها نفوذی از ادیان آسیایی و مسیحیت باستانی است.[۵۲] خداوند زکات را مقرر فرموده تا مازاد ثروت جامعه برای برآوردن نیازهای ضروری کسانی به کار رود که آنقدر خوشاقبال نیستند که از راه خود درآمدی به دست آورند، تا آنان نیز از نعمتهای خداوند بهرهمند شوند و در پیشرفت جامعه سهیم گردند. اگر دولت اسلامی وجود نداشته باشد، یا دولتی باشد که وظیفه خود را در ایجاد سازمانی برای جمعآوری و توزیع زکات انجام ندهد، و افراد ناچار شوند زکات خود را شخصاً توزیع کنند، خداوند آنان را به شدت برحذر میدارد که نیازمندان را خوار نکنند. خداوند میفرماید: «ای کسانی که ایمان آوردهاید، صدقات خود را با منّت و آزار باطل نکنید، مانند کسانی که مال خود را به ریا و خودنمایی برای مردم انفاق میکنند و نه به خداوند ایمان دارند و نه به روز بازپسین. مَثَل آنان همچون صخرهای سنگی است که بر روی آن خاکی اندک باشد، پس باران شدیدی بر آن ببارد و آن را سنگی خشک و بیحاصل به جای گذارد.»53
All the ideas nourished in Muslim lands by mysticism, which glorify and welcome poverty and condemn richness are alien to Islam. These ideas are infiltration from Asian religious and ancient Christianity.52 God ordains zakah in order to use the surplus wealth of the society to satisfy the essential needs to those who are not lucky enough to get incomes on their own, so they can enjoy the bounties of God and contribute to the progress of society. In case there is no Islamic state or one which does not fulfill its duty of establishing an organization for collecting and distributing zakah, and individuals have to distribute their zakah personally, God strongly warns them not to humiliate the poor. Good says, "O ye who believe, cancel not your sadaqat by reminders of your generosity or by injury, like those who spend their substance to be seen of people but believe neither in God nor in the Last Day. They are, in parable, lie a hard rock on which there is a little soil. On it falls heavy rain, which leaves it just a bare stone."53
دادن این احساس درست به فقیران که گم یا فراموش نشدهاند و جامعه به نیازهایشان عمیقاً اهمیت میدهد، خود ارتقای احساسات و حس برادری آنان است. کرامت انسانی و شرافتی که خداوند به انسانها داده، ایجاب میکند که حتی یک نفر نیز نادیده گرفته نشود یا در حاشیهٔ جامعه رها نگردد. شهید سید قطب توضیح میدهد:
Giving the poor the proper feeling that they are not lost or forgotten and that society cares deeply about their needs is in itself an upgrading of their sentiments and sense of brotherhood. Human dignity and the honor given humans by God require that not a single person be neglected or left on the periphery of society. The martyr Sayyid Qutb explains:
اسلام از فقر بیزار است و دیدنِ مردمی که زیر فشار نیازهای مادی له می‌شوند را خوش نمی‌دارد. اسلام می‌خواهد مردم وقت و توان خود را صرف اموری کنند که با نقش بزرگی که خداوند بر عهدهٔ انسانها نهاده، سازگار باشد. برای این کار، آنان باید از فشار نیازهای مادی رها شوند. خداوند میفرماید: «و به راستی فرزندان آدم را گرامی داشتیم و آنان را در خشکی و دریا [بر مرکب‌ها] سوار کردیم و از چیزهای پاکیزه به ایشان روزی دادیم و ایشان را بر بسیاری از آفریده‌های خویش برتری آشکار بخشیدیم.»54 خداوند در حقیقت انسان را با بخشیدن عقل، عواطف و آرمان‌های معنوی‌ای که فراتر از نیازهای جسمانی است، گرامی میدارد.
Islam hates poverty and hates seeing people pressed by needs. Islam aims to have people devote their time and energy to matters that suit the big role assigned to human beings by God. To do so, they need to be freed from the pressure of material needs. God says, "We have honored the children of Adam, provided them with transport on land and sea, given them for sustenance things good and pure, and conferred on them special favors above a great part of Our creation."54 God indeed honors humans by giving them reason, sentiments, and spiritual aspirations toward what is above and beyond bodily necessities.
اگر انسان از نیازهای اساسی زندگی محروم باشد، فرصتی برای به کار گرفتن عقل خود، برای بالا بردن و ارتقای احساسات، آرزوها و اندیشه‌هایش نخواهد داشت. اگر چنین اتفاقی بیفتد، انسان در حقیقت از آن کرامت محروم شده و به سطح حیواناتی تنزل می‌یابد که در پی نیازهای مادی‌اند. کسی که همواره سرگرم جستجوی خوراک و نوشیدنی است و شکوه‌های برخاسته از کرامتی که خداوند به او بخشیده را نمی‌جوید، انسانی نیست که خداوند گرامی‌اش داشته باشد. انسان در حقیقت جانشین خداوند در زمین است؛ خداوند این نقش را به او سپرده تا زندگی را در همه ابعادش بر این سیاره ارتقا دهد و آن را از شکوه و شادی آکنده سازد، تا انسانها از زیبایی و کمال آن بهرهمند شوند و برای همه این نعمت‌ها خدا را سپاس گویند. انسانها به چنین اوج‌هایی نخواهند رسید مگر آنکه نیازهای اساسی مادی‌شان برآورده شود؛ مگر آنکه از دویدن دنبال یک تکه نان رهایی یابند.55
If they are deprived of the basic needs of life, they shall not have time to exert their reason, to amplify and upgrade their sentiments, aspirations and ideas. If such a thing happens, humans are indeed deprived of that honor and reduced to the level of animals seeking material needs. He is not a human being honored by God who is always occupied with the pursuit of food and drink without seeking the glories involved in the honor granted by God. The human being is indeed the vicegerent of God on earth, assigned by God the role of upgrading life in all its aspects on this planet, filling it with gloriess and joys so human beings can enjoy its beauty and perfection and thank God for all these bounties. Human beings shall not reach such heights unless their basic material needs are satisfied--unless they are freed from running behind the piece of bread.55