چندین نظریه بنیان حقوقی مالیات‌ها را توضیح می‌دهند. نخستین آن‌ها نظریه قراردادی است. این نظریه را بسیاری از فیلسوفان قرن هجدهم پذیرفتند؛ آنان استدلال می‌کردند که مالیات بر پایه‌ی رابطه‌ای قراردادی میان دولت و فرد استوار است، که بر اساس آن مالیات در ازای خدماتی پرداخت می‌شود که دولت ارائه می‌دهد، مانند امنیت و دیگر خدمات عمومی. این نظریه بر پایه‌ی نظریه‌ی قرارداد اجتماعی ژان ژاک روسو بنا شده است. به گفته‌ی میرابو، مالیات بهایی است که فرد از پیش برای حمایت جامعه می‌پردازد، همانند قرارداد فروش. به گفته‌ی آدام اسمیت، این قرارداد همانند قرارداد اجاره است، که بر اساس آن دولت خدماتی را در اختیار افراد قرار می‌دهد و آنان اجرت آن خدمات را می‌پردازند، در حالی که مونتسکیو و هابز استدلال می‌کنند که این قرارداد همانند قرارداد بیمه است، که بر اساس آن مالیات حق بیمه‌ای است که فرد می‌پردازد تا حفاظت از بقیه‌ی دارایی‌اش تضمین شود.

Several theories explain the legal foundation of taxes. The first is the contractual theory. This is adopted by many philosophers of the eighteenth century, who argue that the tax is based on a contractual relationship between the state and the individual, whereby taxes are paid in exchange for services provided by the state, such as security and other public services. This is founded on Jean Jacques Rousseau's theory of social contract. According to Mirabo, the tax is a price paid in advance by the individual for the community's protection, like in a sales contract. According to Adam Smith, the contract is like a rental one, whereby the state provides individuals with services and they pay rent for them, while Montesquieu and Hobbs argue that it is like an insurance contract, whereby the tax is a premium paid by the individual to insure protection of the rest of his wealth.

به نظر منتقدان این نظریه، این نظریه بی‌پایه است، زیرا در هیچ مبادله‌ای میان مالیات‌هایی که شهروند می‌پردازد و منافعی که از آن دریافت می‌کند، نمی‌توان عدالت را تحقق بخشید؛ چرا که برآورد دقیق منفعتی که هر شهروند از هزینه‌های عمومی برای امنیت، اجرای قانون، نظام قضایی، آموزش و دفاع ملی می‌برد، غیرممکن است. حتی اگر بتوان منافع دریافتی هر فرد را سنجید، این نظریه به این نتیجه‌ی ناعادلانه می‌انجامد که فقرا، که معمولاً به خدمات دولت بیشتر نیازمندند، بیشترین بار تأمین مالی دولت را باید بر دوش بکشند. همچنین رابطه‌ی «بیمه‌ای» مورد انتقاد قرار گرفته است، زیرا نقش دولت را تنها به امنیت و حمایت محدود می‌کند و بیمه‌ای ناقص است؛ چون بیمه‌گر معمولاً خسارات واردشده به بیمه‌شده را جبران می‌کند، در حالی که دولت برای از دست رفتن اموال، غرامتی نمی‌دهد.

Critics of this theory believe it is ill-founded, since there is no way of realizing justice in any exchange between taxes and benefits received by the taxpayer, since it is impossible to estimate the exact benefit each citizen receives from the public expenditure on security, law enforcement, judiciary system, education, and national defense. Even if it were possible to measure the benefits received by each individual, this theory leads to the unjust conclusion that the poor, who usually need more of the state's services, must carry the largest burden of state finance. The "insurance" relationship is further criticized because it restricts the role of the state to security and protection only, and is an incomplete insurance since an insured normally compensates the insured for losses incurred, while the state does not give compensation for loss of property.

نظریهٔ دوم، نظریهٔ حاکمیت دولت است. این نظریه مالیات را بر پایهٔ اقتدار دولت به عنوان نهاد حاکم توضیح می‌دهد؛ دولتی که حق دارد بار مالیات را بر اساس اصل همبستگی همهٔ اعضای جامعه توزیع کند، بی‌آنکه به منافعی که افراد از خدمات دولت دریافت می‌کنند توجهی داشته باشد.1

The second theory is that of state sovereignty. This theory explains taxes by the authority of the state as the sovereign body, which has the right to distribute the burden of taxes according to the principle of solidarity of all members of society, regardless of any benefits they receive from the state's services.1

چندین نظریه وجود دارد که می‌کوشند پایه نظری زکات را توضیح دهند. در این فصل چهار نظریه بررسی می‌شود: نظریه تکلیف، نظریه خلافت، نظریه همبستگی متقابل، و نظریه برادری.

There are several theories that attempt to explain the theoretical foundation for zakah. Four theories are discussed in this chapter: the theory of obligation, the theory of vice-generency, the theory of mutual solidarity, and the theory of brotherhood.

کسانی که این نظریه را می‌پذیرند، زکات را همان‌گونه توضیح می‌دهند که سایر واجبات را توضیح می‌دهند؛ یعنی خداوند که بزرگ و روزی‌دهنده است، حق دارد بندگانش را به تکلیفی مکلف کند تا شکرگزاری او باشد، و آنان را بیازماید تا بدکار از نیکوکار متمایز شود. انسان‌ها بیهوده آفریده نشده‌اند و رها نمی‌شوند تا در نیستی نابود گردند. خداوند می‌فرماید: {آیا پنداشتید که شما را بیهوده آفریده‌ایم و به سوی ما بازگردانده نمی‌شوید؟}[۲] و نیز: {آیا انسان می‌پندارد که بی‌هدف رها می‌شود؟}[۳] انسان‌ها بی‌نقش و بی‌پیام رها نشده‌اند. خداوند پیامبران و رسولان را می‌فرستد تا انسان‌ها را راهنمایی کنند، هشدار دهند و از فرمان‌های خداوند و تکالیفی که مقرر کرده آگاه سازند، {تا کسانی را که بدی کرده‌اند به سزای اعمالشان برساند و کسانی را که نیکی کرده‌اند به بهترین پاداش پاداش دهد}.4

Supporters of this theory explain zakah the same way other obligations are explained, i.e. that God, who is the Greater and Provider, has the right to charge his servants with an obligation in thankfulness to Him, and to test them so the wrongdoer can be distinguished from the doer of good. Human beings are not created in vain, nor are they left to be lost in nothingness, God says, "Did ye then think that we have created you a jest, and that ye would not be brought back to us?"2 "Does man think that he will be left purposeless?"3 Human beings are not left without a role and message . God sends messengers and prophets to guide, to warn, and to inform human beings of the commandments of God and the obligations He ordains, "so that He rewards those who do evil according to their deeds, and He rewards those who do good with what is best."4

همان‌طور که خداوند نماز را پنج بار در شبانه‌روز، روزه را یک ماه در هر سال و حج را یک بار در عمر واجب گردانیده است، تا انسان آفریدگار را تسبیح گوید و شعائر او را گرامی دارد، به همین‌سان خداوند پرداخت زکات را به‌عنوان عبادتی مالی واجب کرده است؛ عبادتی که بدان وسیله انسان از دارایی‌های عزیز خود می‌بخشد، در مقام شکرگزاری از خداوند و در طلب خشنودی او. خداوند می‌فرماید: {وَمَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ}5

The same way God ordains the performance of payers five times every day and night, fasting one month every year and pilgrimage once in a lifetime, so that man can glorify the Creator and honor His rites, this same way God obligates the payment of zakah as a financial worship, whereby humans spend out of their dear assets in expression of thankfulness to God and in search of His pleasure, God says "And those saved from the covetousness of their own souls, they are the ones who achieve success."5

اصل بنیادین در این نظریه آن است که همه‌ی کالاها در حقیقت به خدا تعلق دارند. انسان‌ها تنها جانشینان‌اند؛ خدا مالک حقیقی همه‌چیز است. «آری، آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است از آنِ خداست.»۶ «آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است و آنچه میان آن دو است و آنچه زیر خاک است از آنِ اوست.»۷ هیچ‌کس، به هیچ وجه، در این مالکیت سهمی ندارد. «بگو: کسانی را که جز خدا می‌پندارید [به یاری] بخوانید. آنان حتی به اندازه‌ی ذره‌ای در آسمان‌ها و در زمین توانایی ندارند، و در آن‌ها هیچ شرکتی ندارند و هیچ‌یک از آنان یاور خدا نیست.»۸ «خدا آفریننده‌ی همه‌چیز است و او نگاهبان و تدبیرکننده‌ی همه‌ی امور است.»۹ «اوست که هرچیزی را آفرید و آن را با اندازه‌ای درست نظم داد.»۱۰ کسانی که جز خدا می‌خوانید، حتی اگر همه‌ی آنان برای این کار گرد هم آیند، نمی‌توانند مگسی را بیافرینند.11

The basic element in this theory is that all goods belong, in fact, to God. Human beings are only vicegerents; God is the true owner of everything. "Yea, to God belongs all that is in the heavens and on earth."6 "To Him belongs what is in the heavens and on earth and all between them and all beneath the soil."7 No one, whatsoever has any share in this. "Say, call upon others whom ye fancy besides God. They have no power not the weight of an atom in the heavens or on earth. No sort of share have they therein, nor is any of them a helper to God."8 "God is the Creator of all things, and He is the Guardian and Disposer of all affairs.9 "It is He who created all things and ordered them in due proportion."10 Those on whom beside God ye call cannot create even a fly if they all together for that purpose."11

خدا بخشنده و عطا کنندهٔ همه چیز است. آنچه انسان‌ها می‌سازند و تولید می‌کنند، در حقیقت متعلق به خداست، و همچنین خود انسان نیز. تولید، به گفتهٔ اقتصاددانان، از مواد موجود بهره می‌گیرد و ترکیب مواد و نسبت‌های آن‌ها را تغییر می‌دهد.۱۲ خداوند می‌فرماید: «پروردگار ما کسی است که به هر چیزی شکل و سرشت آن را داد، و سپس آن را هدایت کرد.»۱۳ «خداست که آسمان‌ها و زمین را آفرید و از آسمان باران فرو فرستاد و با آن میوه‌هایی برای خوراک شما بیرون آورد. اوست که کشتی‌ها را رام شما کرد تا به فرمان او در دریا روانه شوند، و رودها را برای شما رام گردانید. و [خورشید و ماه را] رام شما ساخت...» زکات و مالیات ۲۵۹

God is the Bestower and the Giver of all things. What humans make and produce is in fact owned by God, along with man himself. Production, according to economists, utilizes already existing materials, changes the mixture of materials and their proportions.12 God says, "Our Lord is He who gave to each thing its form and nature, and further gave it guidance."13 "It is God who hath created the heavens and the earth, and sends down rain from the skies and with it bringeth out fruits wherewith to feed you. It is He who has made the ships subject to you, that they may sail through the sea by His command, and the rivers has He made subject to you. And He has made subject Zakah and Taxes 259

انسان‌ها موجوداتی اجتماعی‌اند. این موضوع هم برای جامعه‌شناسان شناخته‌شده است و هم برای دانشمندان مسلمان. حتی در به‌دست‌آوردن ثروت و درآمد توسط هر فرد، سهم بزرگی از جامعه وجود دارد. در نتیجه، ثروت شخصی باید جنبه‌ای داشته باشد که در همان حال بخشی از ثروت جامعه نیز به شمار آید. خداوند خطاب به جامعهٔ مسلمانان می‌فرماید: «و اموالتان را که خداوند آن را وسیلهٔ قوام زندگی شما قرار داده، به دست کم‌خردان مسپارید.»۳۰ این آیه نشان می‌دهد که مال و ثروت به همان اندازه که به افراد تعلق دارد، به جامعه نیز تعلق دارد، تا آنجا که فقیهان مسلمان استنباط کرده‌اند که کسانی که مال شخصی خود را تباه می‌کنند باید از تصرف در دارایی‌های خود بازداشته شوند، زیرا ثروت متعلق به کل جامعه نیز هست. قابل توجه است که آیه می‌گوید «اموالتان» و نه «اموال ایشان». افزون بر این، در آیهٔ دیگری این معنا آشکارتر بیان شده است. خداوند می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، اموال یکدیگر را به ناحق میان خود مخورید، مگر آنکه داد و ستدی باشد که با رضایت یکدیگر انجام گیرد. و خویشتن را مکشید، که خداوند به شما بسیار مهربان است.»۳۱ باید توجه داشت که این آیه خوردن اموال یکدیگر به باطل را منع می‌کند، هرچند آن را با عبارت «اموالتان» بیان کرده است.

Human beings are social creatures. This is known to sociologists as much as it is known to Muslim scholars. Even in the procuring of wealth and income by every individual, there is a great contribution of society. Consequently, private wealth must have a facet that is part of the society's wealth at the same time, God addresses the Muslim community, "To those weak of understanding make not over your property which God hath made a means of support for you."30 This verse indicates that property and wealth belong to society as much as to individuals, to the extent that Muslim jurists deduct that abusers of their private wealth must be prevented from practicing control over their assets, since wealth belongs to the whole society as well. Notably, the verse says, "your property" and not "their" property. Moreover, in another verse, this meaning is more explicit. God says "O ye who believe, eat not your property among yourselves in vanities, but let there be amongst you profit and trade and mutual goodwill. Nor kill or despoil yourselves, for verily God hath been to you most merciful."31 It must be noted that the verse forbids eating each others' property in vanity, although it expresses it as "your property".

جامعه و امت مسلمان بر پایهٔ همبستگی و پشتیبانی متقابل بنا شده است. این اصل هم دربارهٔ مال صدق می‌کند و هم دربارهٔ انسان‌ها. خوردن مال دیگری به باطل، همچون خوردن دارایی جامعه است، و تجاوز به حق کسی، همچون تجاوز به حق کل جامعه است، بر همان اساسی که «هر که کسی را بکشد، جز به قصاص یا به سبب فساد در زمین، چنان است که گویی همهٔ مردم را کشته، و هر که جان کسی را زنده بدارد، چنان است که گویی جان همهٔ مردم را زنده داشته است».۳۲ مرحوم رشید رضا در شرح آیهٔ «اموال خود را در میان خود به باطل مخورید» می‌گوید: «این عبارت اصلی اساسی از نظام اسلامی را استوار می‌سازد: اصلی که بر پایهٔ آن، کل جامعه در مال افراد، به معنای درست آن، شریک است. سوسیالیست‌های امروز به دنبال اصلی عادلانه برای تقسیم‌اند، اما تا وقتی که جست‌وجوی خود را بیرون از اسلام ادامه دهند، نمی‌توانند آن را محقق سازند و هرگز محقق نخواهند کرد. اسلام مال خصوصی هر فرد مسلمان را مالی می‌داند که متعلق به کل جامعه است، بی‌آنکه به حقوق مالکیت خصوصی تجاوز شود. هر فرد، چه ثروتمند باشد و چه نباشد، موظف است به منافع عمومی کمک کند. افزون بر این حقوق تعیین‌شده بر دارایی‌های خصوصی به سود کل جامعه، اسلام ثروتمندان را ترغیب می‌کند که پیوسته از راه کارهای نیک و خیرخواهانه به رفاه برادران مسلمان خود کمک کنند، و رفاه جامعه یک کل واحد است.»33

برادری، چهارمین دلیل وجوب زکات، از همبستگی ریشه‌ای ژرف‌تر در دل دارد و تأثیرگذارتر است؛ زیرا همبستگی یک تبادل متقابل است، در حالی که برادری مستلزم بخشش و فداکاری بی‌چشمداشت است. برادری یک احساس معنوی است که مستقیماً از انسانیت مشترک مردان و زنان برمی‌خیزد. این احساس ایجاب می‌کند که هر کمکی را که در توان انسان است به برادرش برساند، و آنچه را برای خود دوست دارد، برای برادرش نیز دوست بدارد.

Brotherhood, the fourth explanation for the obligation of zakah, is rooted deeper in the heart then solidarity and is more influential since solidarity is a mutual exchange while brotherhood implies selfless giving and sacrifice. Brotherhood is a spiritual feeling directly derived from the common humanity of men and women. It requires extending any help within one's power to one's brother, and loving for one's brother what one loves for oneself.

دو درجه برای برادری وجود دارد: یکی بر پایه پیوند مشترک انسانی و دیگری بر پایه ایمان مشترک. همه انسان‌ها، بدون توجه به رنگ، قومیت، زبان، جایگاه اجتماعی و دین، از یک منبع و یک خاستگاه واحد، یعنی به عنوان فرزندان آدم و حوا، سرچشمه می‌گیرند. خداوند در قرآن انسان‌ها را «ای فرزندان آدم»34 یا «ای مردم»35 خطاب می‌کند. روابطی انسانی مانند مهربانی و برادری میان مردم وجود دارد. این موضوع در قرآن در بیش از یک جا تأکید شده است: «ای مردم، از پروردگارتان که شما را از یک انسان آفرید و همسرش را از همان جنس آفرید و از آن دو، مردان و زنان فراوانی را پراکنده ساخت، پروا کنید؛ و از خدایی که به نام او از یکدیگر درخواست می‌کنید پروا کنید، و از خویشاوندی‌ها (رَحِم‌ها) نیز پروا کنید، که خداوند همواره بر شما نگهبان است.»36 واژه «أرحام» (رحم‌ها) یادآوری این است که همه بشریت از یک نفس واحد آمده‌اند و همگی در این برادری انسانی با یکدیگر خویشاوندند. پیامبر ﷺ

There are two degrees of brotherhood, one based on the common human bond and the other on the common faith. All human beings -- regardless of color, ethnicity, language, social status, and religion -- spring from one source, one single origin as children of Adam and Eve. God in the Qur'an calls humans "O children of Adam"34 or "O humanity."35 Human relations like mercy and brotherhood exist among people. This is emphasized in the Qur'an in more than one place: "O mankind, reverence your guardian Lord who created you from a single person, created of like nature his mate, and from them twain scattered like seeds countless men and women; reverence God, through whom ye demand your mutual rights, and reverence the wombs that bore you, for God ever watches over you."36 The word "wombs" is a reminder that all mankind came from one single soul and are all related in this human brotherhood. The Prophet (p)

اسلام با این سخن خود که «و همه‌تان ای بندگان خدا، برادرید» بر این امر تأکید می‌کند.۳۷ برادری انسانی یکی از اصول عقیدتی این دین است. اسلام از زنان و مردان می‌خواهد که به این برادری انسانی ایمان داشته باشند و آن را در زندگی خود به کار بندند. پیامبر ﷺ پس از نمازهای واجب می‌فرمود: «پروردگارم، پروردگار ما و پروردگار و مالک هر چیز، گواهی می‌دهم که تو خدای یگانه‌ای، شریکی نداری. پروردگارم، خدای ما و خدا و مالک هر چیز، گواهی می‌دهم که محمد بنده و فرستاده‌ی توست. پروردگارم، پروردگار ما و پروردگار و مالک هر چیز، گواهی می‌دهم که همه‌ی بندگان خدا برادرند.»۳۸ این برادری همه‌ی انسان‌ها پیامدهای بسیاری دارد؛ از جمله آن‌که هیچ انسانی نباید در بهره‌مندی خودخواهانه از نعمت‌هایی که خدا آفریده غرق شود، در حالی که دیگران رنج می‌برند. این امر مستلزم آن است که هر کس نعمتی را که خدا به همه‌ی انسان‌ها ارزانی داشته، با همنوعان خود تقسیم کند.