جهان جانوران گونه‌های بسیاری دارد. انسان تنها از چند گونه از آنها بهره برده است. این همان چیزی است که عرب‌ها آن را «الأنعام» می‌نامند. شتر، گاو، گاومیش، گوسفند و بز، همه بخشی از آن چیزی هستند که خداوند به بندگانش ارزانی داشته است. فایده‌های آنها در چندین جای کتاب مقدس او یاد شده است. در سوره النحل - که گاهی سوره الأنعام (دام‌ها) نامیده می‌شود - خداوند می‌فرماید: {و الأنعام خلقها لكم فيها دفء و منافع و منها تأكلون * و لكم فيها جمال حين تريحون و حين تسرحون * و تحمل أثقالكم إلى بلد لم تكونوا بالغيه إلا بشق الأنفس إن ربكم لرءوف رحيم}.[۱] و نیز: {و إن لكم في الأنعام لعبرة نسقيكم مما في بطونه من بين فرث و دم لبنا خالصا سائغا للشاربين}.[۲] و {و جعل لكم من جلود الأنعام بيوتا تستخفونها يوم ظعنكم و يوم إقامتكم و من أصوافها و أوبارها و أشعارها أثاثا و متاعا إلى حين}.[۳] در سوره یس می‌فرماید: {أولم يروا أنا خلقنا لهم مما عملت أيدينا أنعاما فهم لها مالكون * و ذللناها لهم فمنها ركوبهم و منها يأكلون * و لهم فيها منافع و مشارب أفلا يشكرون}.[۴] خداوند این دام‌ها را برای انسان آفرید و آنها را در اختیار انسان قرار داد تا بر آنها سوار شود و از پوست و موی آنها بهره ببرد. جای شگفتی نیست که خداوند از مردم می‌خواهد سپاسگزار باشند.

The animal kingdom has many species. Mankind has made use of only a few of them. This is what is known by Arabs as al an'am. Camels, cows, buffalo, sheep, and goats, are all part of what God bestowed on His servants. Their benefits are mentioned in several places in His Holy Book. In sura al Nahl - sometimes called sura al An'am (livestock) - God says "and cattle He has created for you, from which ye derive warmth, and numerous benefits, and of their meat ye eat. And ye have a sense of pride and beauty in them as ye drive them home in the evening, and as ye lead them forth to pasture in the morning, And they carry your heavy loads to lands that ye could not otherwise reach except with souls distressed, for your Lord is indeed most kind, moat merciful,"1 Also "and buried in cattle will ye find an instructive sign, from what is within their body between excretions and blood, we produce for your drink, milk, pure and agreeable to those who drink it,"2 "and made for you, out of the skins of animals, tents for dwellings, which ye find so light and handy when in travel and when ye stop, and out of their wool, and their soft fibers, and their hair, furniture and articles for all convenience to serve you for a time"3. In sura Yasin, "See they not that we have created for them among the things which our hands have fashioned, cattle which are under their domination. And that we have subjected them to their use: of them some do carry them and some they eat, and they have other profits from them besides, and they get milk to drink. Will they not then be grateful?".4 God fashioned this livestock for mankind, and He subjects then to humans to ride and to make use of their skin and hair. It is not surprising that God asks people to be thankful.

واضح‌ترین و عملی‌ترین شکر که قرآن کریم و سنت پاک پیامبر ﷺ به آن فرامی‌خوانند، وجوب زکات است. نصاب و میزان آن تعیین شده، هر ساله گردآورندگانی به سوی صاحبان چهارپایان فرستاده می‌شود و هشدار به کسانی که از پرداخت آن خودداری می‌کنند، داده شده است. چهارپایان، به‌ویژه شتر، در زمان پیامبر ﷺ مفیدترین دارایی برای عرب بودند. از این رو، سنت نصاب و میزان آن‌ها را بسیار روشن تعیین کرده است. امروزه نیز در بسیاری از کشورها، به‌ویژه کشورهای مسلمان، چهارپایان همچنان یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های ملی و منبع درآمد به شمار می‌روند.

The most obvious and practical thankfulness urged by the Holy Qur'an and the purified tradition of the Prophet (p) is the obligation of zakah. Its nisab and rates are determined, collectors are sent every year to owners of cattle, and warning to those who refuse its payment is put forth. Livestock, especially camels, were the most useful asset for the Arabs at the time of the Prophet (p). Consequently, Sunnah determined their nisab and rates very clearly. In many countries today especially Muslim countries, livestock still represent one of the most important national assets and source of income.

زکات چارپایان کے بارے میں مکمل وضاحت پیش کرنے کی کوشش درج ذیل بابوں میں کی گئی ہے۔

The following sections attempt to provide full account of zakah on livestock.

زکات تمام تعداد و نوع چارپایان پر واجب نہیں ہوتی۔ چارپایوں کی زکات کے واجب ہونے کے لیے کچھ شرائط ہیں جو یہاں درج کی جاتی ہیں:

Zakah is not imposed on livestock of all quantity and kind. There are certain conditions that should be fulfilled for the zakatability of livestock which are ennumerated here:

اولین شرط نِصاب است، زیرا زکات تنها بر ثروتمندان واجب است و هر صاحب دام ثروتمند نیست. همواره باید حدی وجود داشته باشد که بالاتر از آن افراد ثروتمند شمرده شوند؛ این حد نِصاب است. نصاب پنج شتر است، به اتفاق نظر مسلمانان در طول قرن‌ها. برای هیچ‌چیز کمتر از پنج شتر زکات واجب نیست. نصاب گوسفند چهل گوسفند است که این نیز مورد اتفاق است. نِصاب از سخنان پیامبر ﷺ، از عمل واقعی ایشان و از اجرای جانشینان ایشان تعیین می‌شود. نصاب گاوها بسته به مکتب فقهی که انسان برمی‌گزیند، از پنج تا سی‌ودو تا پنجاه متغیر است.

The first condition is nisab, since zakah is only on the rich, and not every owner of livestock is rich. There always should be a limit above which persons are considered rich. This limit is nisab. It is five camels by unanimous agreement of Muslims for centuries. There is no obligated zakah for anything below five camel, nisab for sheep is forty sheep, also unanimous. Nisab is determined by sayings of the Prophet (p), by his actual practice and by the application of his successors. Nisab for cows varies from five to thirty-two to fifty, depending upon the school of jurisprudence one adopts.

این روایت به‌طور صحیح از پیامبر ﷺ و جانشینان ایشان نقل شده است که آنان هر سال یک بار کارگزاران زکات را می‌فرستادند تا شمارش چارپایان را انجام دهند. در باب پیشین نشان داده شد که شرط گذشت یک سال قمری برای داراییِ غیرکسبی، به‌اتفاق پذیرفته شده است. می‌توان در اینجا افزود که اکثریتی که این شرط را برای درآمد کسبی لازم می‌دانند، آن را بر بچه‌های چارپایانی که در طول سال از راه زادوولد پدید می‌آیند شرط نمی‌کنند، و سال زکات‌پذیری بچه‌ها را همان سال مادرانشان می‌پذیرند.

This is reported authentically from the Prophet (p) and his successors. They used to send zakah collectors once every year to take the count on livestock. It was shown in the previous chapter that the condition of the passage of one full lunar year for non-earned assets is accepted unanimously. One can add here that the majority who assert this condition on earned income do not require it on the offspring of livestock that result from reproduction during the year, and accept the zakatable year for offspring to be that of their mothers.

چارپایان سائمہ وہ جانور ہیں جو سال کے بیشتر حصے میں قدرتی اور بلاقیمت چراگاہوں میں چرائے جاتے ہیں، تاکہ ان کی نسل بڑھائی جائے، ان کا دودھ دوہا جائے اور ان کا وزن بڑھے۔[5] سائمہ کی ضد یہ ہے کہ جانوروں کو خریدے ہوئے چارے پر پالا جائے۔

Pastured livestock are those that are grazed on natural and cost-free pasture land during the major part of the year for the purpose of breeding, milking, and putting on weight.5 The opposite of natural grazing is buying feed.

شرط این است که دام‌ها بیشتر سال به‌طور طبیعی در چرا باشند.

The condition is satisfied if livestock is pastured naturally most of the year.

باید چرای حیوانات با هدف رشد، تولیدمثل و دوشیدن باشد؛ بنابراین اگر برای سواری شخصی یا خوردن در نظر گرفته شود، این حیوانات زکات‌پذیر نیستند، زیرا چنین تخصیصی حیوانات را از دارایی‌های رشدی خارج کرده و در دسته‌ی استفاده‌ی شخصی قرار می‌دهد که همان‌طور که در زیربخش بعدی خواهد آمد، زکات‌پذیر نیست.

Pasturing should be made for the purpose of growth, reproduction, and milking; thus if it is made for the purpose of personal riding or eating, these animals are not zakatable, since such allocation removes animals from being growth assets and put them in the category of personal use which is not zakatable as shall be shown in the next subsection.

دلیل این شرط آن است که زکات بر مازاد واجب شده است، یعنی آنچه پرداخت آن برای افراد آسان است، بر اساس آیه «خذ العفو» و آیه «یسئلونک ماذا ینفقون، قل العفو»، یعنی بر آنچه هزینه زیادی ندارد و به سرعت رشد می‌کند. این امر تنها در صورتی محقق می‌شود که حیوانات بدون هزینه در چراگاه چرا کنند، زیرا حیواناتی که با خوراک مصنوعی تغذیه می‌شوند هزینه بالایی دارند که دادن آن‌ها به عنوان زکات را برای مردم دشوار می‌سازد.

The reason for this condition is that zakah is obligated on the surplus, what is easy for persons to pay, in accordance to the verse, "take the surplus"6 and the verse "when they ask you what to spend, say the surplus"7, that is, on what does not cost much and grows rapidly. This can only be fulfilled if the animals pastured cost-free, since artificially fed animals have high cost, which makes it hard for people to give then away as zakah.

این شرط از حدیثی گرفته شده که احمد، النسائی و ابوداود از بَهز بن حکیم، از پدرش، از پدربزرگش روایت کرده‌اند؛ او گفت: از پیامبر خدا ﷺ شنیدم که درباره شتران سائمه (شتری که از چرای آزاد و بدون هزینه تغذیه می‌شود) می‌فرمود: از هر چهل شتر، یک شتر به عنوان زکات است... و این سخن را گروهی از عالمان برجسته صحیح دانسته‌اند. وصف «سائمه» (چرای آزاد و بدون هزینه) در این حدیث دلالت دارد که شتران تغذیه‌شده با علوفه مصنوعی مشمول زکات نیستند؛ زیرا در غیر این صورت، افزودن چنین وصفی بی‌فایده می‌بود و پیامبر ﷺ بیهوده سخن نمی‌گوید. از این سخن آشکار است که شتران موصوف به سائمه بودن، با شتران غیرسائمه متفاوت‌اند.

این شرط چهارم برای زکات‌پذیری چهارپایان است. یعنی نباید برای کشاورزی، حمل آب یا بار، سواری و مانند آن به کار گرفته شوند. این شرط تنها بر شتر و گاو اعمال می‌شود. ابو عبید از علی روایت می‌کند که: «بر گاوهای کارکن صدقه‌ای نیست.» همچنین از جابر بن عبدالله روایت شده که گفت: «چهارپایانی که در کشاورزی کار می‌کنند، زکات‌پذیر نیستند.» ابو داود در سنن خود از زهیر روایت می‌کند: «ابو اسحاق از عاصم بن ضمره و حارث، از علی به ما خبر داد» (زهیر گفت: «گمان می‌کنم از پیامبر ﷺ») که فرمود: «یک‌چهارم یک‌دهم را برای من بیاورید، یعنی بر هر چهل درهم، یک درهم...» و ادامه داد: «و بر چهارپایان کارکن چیزی واجب نیست.» این روایت را ابن ابی شیبه نیز به پیامبر ﷺ منسوب کرده، و عبدالرزاق در مصنف خود از طریق ثوری و معمر، تنها از علی روایت کرده است.12

This is the fourth and last condition for zakatability of livestock. It means that they should not be used for cultivation, carrying water or loads or riding, etc. This condition only applies to camels and cows. Abu Ubaid reports from 'Ali, that " There is no sadaqah on working cows."There is also a report that Jabir bin 'Abd Allah said "Animals working in cultivation are not zakatable."11 Abu Daud, in his Sunan, reports from Zuhair "We are told by Abu Ishaq from 'Asem bin Damurah and al Harith from 'Ali, (Zuhair said "I think from the Prophet") that he said, "Bring me one-fourth of a tenth, i.e. on each forty dirhams one dirham..." and he continued, "and there is nothing due on working animals." This is reported also by Ibn Abi Shaibah linked to the Prophet, and by 'Abd Al Razzaq, in his Musannaf, via al Thawri and Mamar as from 'Ali only.12

مشابه روایاتی نیز از ابراهیم، مجاهد، الزهری، عمر بن عبدالعزیز و برخی دیگر از تابعین نقل شده است۱۳. این نظر ابوحنیفه، الثوری، الشافعی و زیدیه نیز هست. لیث نیز در مورد گاوها همین نظر را دارد.

Similar reports exist as coming from Ibrahim, Mujahid, al Zuhri, Umar bin 'Abd al Aziz, and some other Followers.13 It is also the view of Abu Hanifah, al Thawri, al Shafi'i, and the Zaidis. It is the opinion of al Layth as far as cows are concerned.

دو چیز این روایات و این دیدگاه را تأیید میکند. نخست، این اصل که داراییهایی که برای استفادهی شخصی و خدمت تعیین شدهاند زکاتپذیر نیستند، و به همین قیاس، دامهایی که برای کشاورزی یا وسیلهی حمل و نقل شخصی در نظر گرفته شدهاند نیز نباید زکاتپذیر باشند. آشکار است که چنین حیواناتی جزو داراییهایی نیستند که برای رشد و سرمایهگذاری به کار گرفته شوند.14 دوم، گزارش ابوعبید از زهری که گاوها و شتران سواریگیر زکاتپذیر نیستند، و گاوهای کشاورزی هم نیستند.15 همهی اینها مانند ابزار کشاورزیاند. سعید بن عبدالعزیز التنوخی میگوید: «گاوهای مورد استفاده در کشاورزی زکاتپذیر نیستند، زیرا محصول غلهای که زکات آن پرداخت میشود، حاصل کار گاوهاست.»16 اگر حیواناتی که در فرایند کشاورزی به کار میروند زکات داشته باشند، زکات بر کشاورزی دوبار بار میشد: یک بار بر ابزار تولید و بار دیگر بر محصول، چنانکه ابوعبید به درستی بیان کرده است. مالک در این حکم با اکثریت فقها مخالف است و به باور او زکات بر گاوها و شتران تعلقمیگیرد، چه کار کنند و چه نکنند، و چه در چراگاه طبیعی بچرند و چه نچرند. وقتی دیدگاه مالک به ثوری گفته شد، پاسخ داد: «گمان نمیکردم کسی چنین بگوید.»17 برای انصاف باید افزود که برخی از فقیهان مالکی به دیدگاه اکثریت گرایش دارند.

اجماع مسلمانان، و نیز چند حدیث صحیح از پیامبر خدا ﷺ و روایات یارانش، بر نصاب شتر دلالت دارد، و میزان نصاب‌های آن چنین است:

The unanimous agreement of Muslims, as well as several correct sayings of the Messenger of God (p) and reports from his Companions indicate nisab of camels and the rates of nisab on them are as follows:

بر اساس این جدول زکات، اجماع وجود دارد، به جز گزارشی از علی که بر اساس آن در بیست و پنج شتر پنج گوسفند و در بیست و شش شتر یک ماده‌شتر میان یک تا دو ساله واجب است.۲۰ ابن المنذر می‌گوید: اجماع شکسته نمی‌شود، زیرا آنچه از علی روایت شده صحیح نیست. سخن انس درباره این مقادیر و میزان‌ها درست است و در محتوای آن اجماع وجود دارد.۲۱ برای بیش از ۱۲۰ شتر، دیدگاه اکثریت این است که به ازای هر ۵۰ شتر اضافی، مقدار زکات افزوده‌شده یک ماده‌شتر میان سه تا چهار ساله است، و به ازای هر ۴۰ شتر اضافی، مقدار زکات افزوده‌شده یک ماده‌شتر میان دو تا سه ساله است.۲۲ این موضوع در جدول زیر نشان داده شده است:

There is ijma on this schedule,l9 except for a report from 'Ali that on 25 camels there is five sheep and on 26 camels there is one female camel between one and two years old.20 Ibn al Mundhir says. The unanimity is net broken, because what is reported from 'Ali is not authentic. The saying of Anas on these quantities and amounts is correct and there is a unanimous agreement on its content.21 For more than 120 camels the majority's view is that for each additional 50 camels the additional amount of zakah is a female camel between three and four years old while on each additional 40 camels the additional amount of zakah is a female camel between two and three years old.22 This is shown in the following table :

از جدول پیداست که در مورد تعداد بزرگ‌تر، افزایش کمتر از ده شتر بر میزان زکات تأثیری ندارد. وقتی تعداد به اندازه ده شتر افزایش یابد، طبق همان قاعده‌ای که پیش‌تر گفته شد، میزان زکات واجب یک پله بالاتر می‌رود. از این دو جدول آشکار است که اگر تعداد شترهای دارا کمتر از پنج باشد، زکاتی وجود ندارد. وقتی به پنج رسد، میزان واجب یک گوسفند است. صاحب المبسوط از یکی از دانشمندان نقل می‌کند که گفته است: «این بدان معناست که ارزش دام‌ها در نظر گرفته می‌شود. شترهای یک تا دو ساله در گذشته به چهل درهم و گوسفند به پنج درهم قیمت‌گذاری می‌شد، بنابراین پنج شتر برابر با ۲۰۰ درهم و نیز برابر با ۴۰ گوسفند است. این یعنی حداقل نصاب زکات‌پذیری شتر، گوسفند و پول نقره یکسان است.» ابن الهمام در «فتح القدیر» و ابن نجیم در «البحر الرائق» پاسخ می‌دهند که حدیثی وجود دارد که می‌گوید: «هر که موظف است زکات شتری از سنی معین بدهد، اما شتری در آن سن ندارد، می‌تواند به جای آن به میانگین ده درهم برای یک گوسفند بپردازد، اگر گوسفندی نداشته باشد.» این متنی صریح است که با توضیح سرخسی مخالف است. حدیثی که به آن اشاره شد در «البحر الرائق» از انس نقل شده است.

It is seen from the table that for big numbers, an increase of less than ten camels does not affect the amount of zakah. Once it is increased by ten, then you go one step higher in the amount of zakah due according to the same rule mentioned above. It is obvious from these two tables that if the number of camels owned is less than five then there is no zakah. Once they reach five , the amount due is one sheep. The author of al Mabsut quotes a scholar as saying, "this means that the value of the livestock is considered. Camels between one and two years old used to be priced at forty dirhams and a sheep at five dirhams, so five camels equal 200 dirhams also equal 40 sheep. This implies that the minimum for zakatability of camels, sheep, and silver money is the same. Ibn al Humam in al Fath and Ibn Nujaim in al Bahr reply, there is a saying that states "Whoever is obliged to give as zakah a camel of a certain age group, but does not own any in that age, can pay in substitution on the average of 10 dirhams for a sheep, if he does not have a sheep. This is an explicit text that contradicts the explanation of al Sarakhsi.24 The saying referred to is reported by al Bahr from Anas.

شریعت بر شتر، اگر تعداد شترهای زکات‌پذیر کمتر از ۲۵ باشد، زکات را به صورت گوسفند واجب می‌کند، هرچند معمولاً زکات از همان جنس اموال زکات‌پذیر پرداخت می‌شود.

Shari'ah obligates sheep as zakah on camels if the number of zakatable camels is lees than 25, though usually zakah is paid out of the same kind of the zakated assets.

دلیلش آشکارا این است که مقدار واجب کمتر از یک شتر است، و در عین حال شریعت، پنج شتر را برای تعیین اینکه چه کسی ثروتمند است کافی می‌داند.25

The reason is obviously that the amount due is less than one camel, but at the same time Shari'ah considers five camels to sufficiently define who is rich.25

انس روایت کرد که ابوبکر، الصدیق، این نامه را هنگامی که او را به بحرین فرستاد، نوشت:

Anas narrated that Abu Bakr, the Truthful wrote this message when he sent him to Bahrain:

به نام خداوند بخشنده و مهربان. این است واجب بودن صدقه که پیامبر خدا ﷺ آن را بر مسلمانان واجب کرد، همان‌گونه که خداوند به او دستور داده بود.

In the name of God, most merciful, most gracious. This is the obligation of sadaqah imposed on Muslims by the Messenger of God (P), as ordained to him by God.

هر کس بر اساس این قواعد مکلف به پرداخت آن باشد، باید بپردازد، و هر کس از او بیش از آن خواسته شود، باید امتناع کند. برای هر ۲۴ شتر یا کمتر، زکات به صورت گوسفند واجب است. برای هر پنج شتر، یک گوسفند لازم است. هنگامی که به ۲۵ شتر تا ۳۵ شتر برسند، یک شتر ماده که یک تا دو ساله باشد لازم است. از ۳۶ تا ۴۵ شتر، یک شتر ماده دو تا سه ساله لازم است.

Whoever is asked to pay it according to these rules must give it, and whoever is asked to pay more should refuse. On each 24 camels or less, zakah is due in sheep. On each five camels, one sheep is required. Once they reach 25 and up to 35 one female camel, one to two years old, is required. From 36 to 45, there is one she-camel two to three years old.

اگر تعداد آن‌ها به ۴۶ تا ۶۰ برسد، یک شتر ماده سه تا چهار ساله واجب است که قابل جفت‌گیری باشد. اگر به ۶۱ تا ۷۵ برسد، یک شتر ماده چهار تا پنج ساله واجب است. اگر به ۷۶

If they reach 46 to 60, there is one she-camel three to four years old due, one that can be bred. If they reach 61 to 75, one she-camel four to five years old is due. If they reach 76

اگر تعداد شتران به ۹۰ برسد، دو شتر ماده دو تا سه ساله واجب است. اگر به ۹۱ تا ۱۲۰ برسند، دو شتر ماده سه تا چهار ساله واجب است. و اگر بیش از ۱۲۰ باشند، برای هر ۴۰ شتر

to 90, there is two she-camels two to three years old due. If they reach 91 to 120, there are two she-camels, three to four years old due. If they are more than 120, for each 40

در هر پنج شتر یک شتر دو تا سه ساله واجب است، و به ازای هر پنجاه شتر یک شتر سه تا چهار ساله. کسی که تا چهار شتر دارد، زکات بر او واجب نیست مگر آنکه داوطلبانه بپردازد، اما اگر به پنج شتر برسند، یک گوسفند به عنوان زکات بر آنها واجب می‌شود. در صدقه گوسفندان، اگر در چراگاه طبیعی و بدون هزینه چرا کنند و تعدادشان بین چهل تا صد و بیست رأس باشد، یک گوسفند واجب است. برای بیش از صد و بیست رأس تا دویست رأس، دو گوسفند واجب است.

there is one she-camel two to three years old, and for each 50 there is one she-camel three to four years old. A person who owns [up to] four camels is not zakatable unless he volunteers, but if they reach five camels, one sheep is due on them as zakah. In the sadaqah on sheep, if they are naturally, cost-free pastured, and number between 40 and 120 sheep, there is one sheep due. For more than 120 and up to 200, there are two sheep.

من پیش‌تر اشاره کردم که میان فقها درباره زکات شتران بیش از ۱۲۰ شتر اختلاف نظر وجود دارد. مالک، شافعی، احمد و جمهور فقها معتقدند که میزان آن، برای هر ۵۰ شتر اضافی یک شتر ماده سه تا چهار ساله، و برای هر ۴۰ شتر یک شتر ماده دو تا سه ساله است، چنان‌که در نامه ابوبکر و عمر که به‌ترتیب از انس و ابن عمر روایت شده، آمده است.[۳۹] همین حکم در نامه‌های ابن حزم و زیاد بن لبید به مردم حضرموت نیز آمده است،[۴۰] و در سخن پیامبر ﷺ نیز چنین است: «اگر از ۱۲۰ شتر بیشتر شوند، پس برای هر ۴۰ شتر یک شتر ماده دو تا سه ساله، و برای هر ۵۰ شتر یک شتر ماده سه تا چهار ساله.» برخی از روایات این سخن را به‌صورت خلاصه از آن راوی نقل کرده‌اند که «در هر ۵۰ شتر یک شتر ماده…» و میزان هر ۴۰ شتر اضافی را ذکر نکرده‌اند، اما روایات مختلف یکدیگر را تکمیل می‌کنند.

I pointed out earlier that there are varying views among jurists on zakah on above 120 camels. Malik, Shafi'i, Ahmad, and the majority consider the rate to be one female camel, three to four years old for each additional 50, and one female camel, two to three years old, for each additional 40,39 as mentioned in the message of Abu Bakr and 'Umar narrated successively by Anas and Ibn 'Umar. The same also appears in the messages of Ibn Hazm and Ziad bin Labid to the people of Hadramut,40 in the words of the Prophet (p) "If they exceed 120, then for each 40 one female camel two to three years old, and for each 50 one female camel three to four years old". Some versions of the last saying are summarized by that narrator, as "In each 50 one female camel ..." without mentioning the rate for each additional 40, but the different versions complete each other.

النخعی، الثوری و ابوحنیفه۴۱ می‌گویند: «برای آنچه بالای ۱۲۰ است، نصاب‌ها را از ابتدا آغاز می‌کنیم، یعنی برای هر پنج شتر اضافی تا ۲۴ شتر، میزان زکات یک گوسفند برای هر ۵ شتر است، و برای ۲۵ شتر اضافی، زکات واجب یک شتر ماده است که یک تا دو ساله باشد، و همین‌طور ادامه می‌یابد.» جدول زیر مقدار واجب را بر اساس این نظر نشان می‌دهد:

Al Nakha'i, Al Thawri, and Abu Hanifah41 say that "for what is above 120, we start the rates from the beginning, i,e., for an additional five to 24 camels, the rate is one sheep for each 5 camels, and for an additional 25 camels zakah due is one female camel, one to two years old, etc."The following table shows the amount due according to this opinion:

پس از ۲۰۰ شتر، این نرخ تکرار می‌شود: به ازای هر پنج شتر اضافی، یک گوسفند؛ و هر بار که تعداد شترهای زکات‌پذیر اضافی به پنجاه می‌رسد، زکاتی که بر آن واجب می‌شود یک شتر ماده سه تا چهار ساله است.

After 200 the rate repeats itself, one sheep for each additional five camels, and each time the additional zakatable camels reach fifty, the amount of zakah due on it is one female camel three to four years old.

احناف استدلال می‌کنند که ابوداود آن را به‌صورت مرسل روایت کرده است [حدیثی که در سلسله سندش نام صحابی راوی ذکر نشده است]، و اسحاق در مسندش و طحاوی در مشکل‌الآثار از حماد بن سلمه روایت کرده‌اند که گفت: «به قیس بن سعد گفتم پیام محمد بن حزم را برای من بیاورد. او نامه‌ای به من داد و گفت که آن را از ابوبکر بن محمد بن حزم گرفته است، که گفت: پیامبر ﷺ آن را برای جدم نوشت. آن را خواندم و در آن مقادیر زکات شتر را یافتم...» و سخن را ادامه داد تا آنجا که گفت: «هرگاه از ۱۲۰ شتر بیشتر شوند، از هر ۳۰ شتر یک شتر ماده سه تا چهار ساله [زکات] واجب است. برای افزایش‌ها، مقادیر را از آغاز تکرار کنید، و برای آنچه کمتر از ۲۵ شتر است، زکات به صورت گوسفند واجب است، به ازای هر پنج شتر یک گوسفند.» این روایت در نصب الراية زیلعی نقل شده است. روایتی مشابه از عاصم بن ضمره از علی نیز روایت شده که به پیامبر ﷺ نیز منسوب است و به علی ختم می‌شود، و از ابن مسعود نیز چیزهای مشابهی روایت شده است. ابن رشد گفته است که احناف استدلال کرده‌اند که چنین حکمی جز با دستور پیامبر ﷺ نمی‌تواند تعیین شود، زیرا این امری نیست که بتوان آن را از راه قیاس استنباط کرد.44

The Hanafites argue that Abu Daud reports as mursal [saying in whose chain the name of the reporting Companion is not mentioned], Ishaq in his Musnad and al Tahawi in his Mushkel from Hmmad bin Salamah, who said, "I told Qais bin Sa'd to get me the message of Mohammad bin Hazm, so he gave me a letter which he said he took from Abu Bakr bin Mohammad bin Hazm, who said that the Prophet (p), wrote it to my grandfather. I read it and found in it the rates of zakah on camels... " and he narrated the saying until, "Once they exceed 120 make due on each 30 one female camel three to four years old. For the increments, restart the rates from the beginning, and for what is less than 25 camel increments, the amount of zakah is due in sheep, one sheep for each five." This is reported in Nasb Al Rayah by al Zaila'i.42 A similar version is narrated by 'Asem bin Damurah from Ali, linked to the Prophet as well as ending at 'Ali,43 and Ibn Mas'ud is reported to have said similar things. The Hanafites are said by Ibn Rushd to have argued that such a thing cannot be decided but by instructions from the Prophet, because it is not anything that can be deducted by analogy.44

اکثر علما استدلال‌های حنفیان را نمی‌پسندند و در یافته‌های آنان ضعف می‌بینند. البیهقی نشان می‌دهد که آنچه در این مسئله از ابن مسعود روایت شده، صحیح نیست.۴۵ نسخه‌ای از سخن علی که به پیامبر ﷺ نسبت داده شده نیز نادرست است، و درباره نسخه‌ای که به علی نسبت داده می‌شود نیز اختلاف نظر وجود دارد. در یک نسخه، روایت با نامه‌های ابوبکر و عمر هماهنگ است، در حالی که در نسخه‌ای دیگر به شکلی متفاوت نقل شده است. قاعده‌ی معمولِ قابل اجرا در چنین موردی این است که به نسخه‌ای وزن بیشتری بدهیم که با دیگر سخنان صحیح و مورد اتفاق که اختلافی در آنها نیست، سازگار باشد. این نکته را الحازمی یادآور شده است.۴۶ افزون بر این، همان نسخه‌ی سخن (از عاصم) جمله‌ای دارد که همه‌ی علما به دلیل ضعفش آن را کنار می‌گذارند: این که برای هر بیست و پنج شتر، زکات پنج گوسفند است به جای یک ماده‌شتر دو ساله. از سوی دیگر، ممکن است آن نسخه‌های مختلف را به گونه‌ای تفسیر کرد که با دیگر سخنان صحیح همخوان شوند.

ابوجعفر طبری دیدگاه سومی را بیان می‌کند که هر دو نظر را با هم جمع می‌کند و می‌گوید هر دو قابل قبول است و این بر عهده‌ی نهاد جمع‌آوری زکات است که کدام دیدگاه را به کار بندد.۵۲ به نظر من این رویکرد بهتر است، زیرا نباید گفته‌ای از پیامبر ﷺ را منسوخ و باطل دانست، تا وقتی که کوچک‌ترین امکانی برای جمع میان همه‌ی روایات از پیامبر ﷺ وجود دارد. جمع‌بندی پیشنهادی طبری بی‌تردید پذیرفتنی است، به شرط آنکه به یاد داشته باشیم که تعیین سنین و شمار شترانی که به عنوان زکات واجب می‌شود، برای آسان کردن محاسبه، پرداخت و گردآوری زکات است و برای ساده کردن روش‌ها تا نهاد گردآورنده‌ی زکات بتواند تا حدی اختیار داشته باشد.

Abu Ja'far al Tabari expresses a third, reconciling view, stating that both opinions are acceptable, and it is up to the zakah collection agency to select which view to apply.52 In my opinion this is a better approach, since one should not consider the content of a saying superseded and annulled if there is the slightest chance of a reconciliation of all the reports from the Prophet (p). The reconciliation proposed by al Tabari is undoubtedly acceptable if we keep in mind that the determination of ages and quantity of camels due as zakah is meant to facilitate zakah calculation, payment, and collection, and to simplify the procedures so that the zakah collecting agency can exercise some discretion.

در بیان تفاوت‌های جزئی میان روایت‌های گوناگون درباره‌ی زکات که از پیامبر خدا ﷺ و خلفای راشدین او نقل شده، می‌توان با یک نمونه روبه‌رو شد: آیا تفاوت ارزش میان شتران با سنین مختلف ده درهم (یا دو گوسفند) است یا بیست درهم (یا دو گوسفند)؟ [53] تفاوت میان نامه‌ی علی با نامه‌های ابوبکر و عمر را چگونه می‌توان توضیح داد؟ شناخته شده است که روایت منسوب به علی، به‌عنوان سخنی از پیامبر ﷺ، نادرست است، اما همچنین شناخته شده است که نسخه‌ای که آن را سخن خود علی می‌داند درست است. چگونه ممکن است علی با نامه‌ی پیامبر ﷺ اختلاف داشته باشد؟ و چگونه کسی که در روزگار ابوبکر و عمر زیست، از نامه‌ها و عمل آن دو بی‌خبر بوده است؟ آیا او می‌پنداشت که اطلاعاتی دارد که بر آنچه در آن نامه‌ی دیگر آمده، برتری دارد؟

Looking at the different versions of messages about zakah reported from the Messenger of God (p), and his Wise Successors, one would find some minor differences. An example is whether the difference in value between different age camels is ten dirhams (or two sheep) or twenty dirhams (or two sheep)53. How can the difference between the letter of 'Ali and those of Abu Bakr and 'Umar be explained? It is known that the report of 'Ali is incorrect as linked to the Prophet (p), but it is also known that the version stating that it is a saying of 'Ali himself is correct. How could 'Ali differ with the letter of the Prophet (p)? How could he, who lived the era of Abu Bakr and 'Umar not be aware of their letters and application? Did he believe that he had information which superseded that contained in the other letter?

به نظر من، همهٔ این پرسش‌ها پاسخ منفی دارند و به‌نظرم تفسیری دیگر از آن تفاوت‌های جزئی لازم است. باور دارم که برخی از این برابری‌ها، مانند ارزش گوسفند در برابر نقره، از سوی پیامبر ﷺ و به‌عنوان رئیس دولت بیان شده است. بهای آن‌ها در زمان ایشان چنان بود که یک گوسفند تقریباً برابر با ده درهم بود. روشن است که قیمت‌ها از زمانی به زمان دیگر تغییر می‌کنند، و هنگامی که پیامبر ﷺ نسبت بیست درهم برای دو گوسفند را بیان فرمود، در واقع قیمت‌های رایج دوران خود را ملاک قرار داده بود. در زمان خلافت علی، بهای گوسفندان متفاوت بود و ایشان نیز برای دو گوسفند ده درهم را مقرر فرمودند. این با سخن پیامبر ﷺ مخالفت ندارد، بلکه کاربست همان قاعده‌ای است که پیامبر ﷺ به کار بست، برای آنچه با زمان علی سازگار است. به نظر من این تفسیر از هر تلاشی که یکی از متن‌های مختلف را نادیده بگیرد، بهتر است؛ مانند کاری که یحیی بن معین کرد و ادعا نمود که هیچ چیز درستی دربارهٔ تعیین نرخ‌ها و مقادیر زکات روایت نشده است. ابن حزم سختانه این ادعا را رد کرد و پرسید که چگونه کسی چون ابن معین می‌تواند چنین چیزی را بگوید، بی‌آن‌که کوچک‌ترین دلیل پشتیبانی‌کننده‌ای داشته باشد. یک خاورشناس مانند شاخت این ادعا را تا حد افراط به کار می‌گیرد تا همهٔ سخنان درست دربارهٔ زکات را رد کند.

In my opinion all these questions are answered negatively and it seems to me that another interpretation of those minor differences is due. I believe that some of these equalities, like the value of sheep in silver, are given by the Prophet (p), in his capacity as the head of the state. Their prices at his time were such that a sheep equaled approximately ten dirhams. It is known that prices vary from time to time, and when the Prophet (p), gave the ratio as twenty dirhams for two sheep he was quoting his period's current prices. At the time of 'Ali's caliphate, prices of sheep were different, and his quotation of those prices were ten dirharms for two sheep. This is not a violation of the Prophet's saying, but rather an application of the rule used by the Prophet (p), to what suits the time of 'Ali. This interpretation is, in my opinion, better than any attempt to disregard any of the differing texts, like what Yahya bin Ma'in did in claiming that nothing correct is reported on the determination of rates and quantities of zakah.55 Ibn Hazm came down very hard on such a claim and asked how a person like Ibn Ma'in could state such a thing without even the slightest supporting evidence.56 An Orientalist like Schacht abuses to the utmost that claim in his attempt to reject all the correct sayings on zakah.

گاوها که بشر از آنها برای شخم زدن زمین، گوشت و شیر بهره می‌برد، نعمت دیگری از جانب خداوند بر بندگان اوست. سودمندی این جانور در برخی زمان‌ها چنان بزرگ بود که برخی از مردمان، مانند مصریان باستان و هندوهای معاصر، این حیوان را می‌پرستیدند.

Cows, used by mankind for land cultivation, meat and milk, are another bounty of God on His servants. The usefulness of this species was so great at times that some peoples, such as the ancient Egyptians and contemporary Hindus worshiped this animal.

گاومیش توسط همه فقیهان مسلمان با گاو شمرده می‌شود، چنان‌که ابن المنذر بیان کرده است.

Buffalo is counted with the cows by all Muslim jurists, as stated by Ibn al Mundhir.

زکات گاو به موجب سنت و اجماع واجب است۔ بخاری در صحیح خود از ابوذر روایت کرده است که: «نزد پیامبر ﷺ آمدم و فرمود: "سوگند به کسی که جانم در دست اوست" یا "سوگند به کسی که جز او معبودی نیست، هیچ مردی که شتر، گاو یا گوسفند داشته باشد و حق آنها را نپردازد، مگر اینکه در روز قیامت آنها را در بزرگ‌ترین و سنگین‌ترین حالتشان می‌آورند و با سم‌های خود او را لگدمال و با شاخ‌های خود او را می‌زنند، و هنگامی که آخرینشان از او فارغ شود، اولینشان بازگردانده می‌شود، تا آنکه میان همه مردم داوری شود.» امام بخاری گفته است: این روایت را بکیر از ابوصالح از ابوهریره از پیامبر ﷺ نیز نقل کرده است۔ «حق» مذکور در این حدیث، پیش از هر چیز دیگر به معنای زکات است۔ زکات حق واجب بر اموال است، چنان‌که ابوبکر هنگام جنگ با کسانی که از پرداخت زکات خودداری کردند آن را تعریف کرد، و عمر و سایر صحابه این تعریف را تأیید کردند (به روایت بخاری و مسلم)۔ در روایت مسلم به جای واژه «حق»، واژه «زکات» به کار رفته است۔ افزون بر این، مسلمانان در همه نسل‌ها به اتفاق تأیید کرده‌اند که زکات بر گاو واجب است، و هیچ عالمی در این مسئله اختلاف ندارد۔ با این حال، در تعیین نصاب و میزان زکات گاو اختلاف‌هایی وجود دارد۔

Zakah on cows is obligated by Sunnah and Ijma. Bukhari, in his correct collection, reports from Abu Dharr "I came to the Prophet (p)58 and he said 'I swear by He who holds my soul in His hand,' or 'I swear by the one beside whom there is no God. No man who has camels, cows or sheep and does not pay their right due but on the Day of Judgement will be trampled by them at their largest and heaviest. They will be stepping on him with their hooves and ramming him with their horns, and when the last one is done with him the first is brought back until judgement has been given to all people." Imam al Bukhari said "It is also narrated by Bakir from Abu Saleh from Abu Hurairah from the Prophet (p). The "right due" mentioned in the saying means zakah before any other thing. Zakah is the right due on wealth as defined by Abu Bakr at the time of fighting those who rejected zakah, this definition was approved by 'Umar and all other Companions, (reported by al Bukhari and Muslim). In the version reported by Muslim the word "zakah" is used in place of the word "right due", moreover, Muslims through all generations have unanimously confirmed that zakah is obligated on cows. Not a single scholar disagrees.59 There are however, differences in determining nisab and zakah rates on cows.

در هیچ حدیث صحیحی که نصاب و مقدار زکات گاو را مانند آنچه درباره شتر دیده‌ایم بیان کند، وارد نشده است. شاید علت این باشد که گاو در منطقه حجاز (اطراف مکه و مدینه) کم‌یاب بوده است؛ و شاید هم به این دلیل باشد که گاو از نظر اندازه و ارزش به شتر نزدیک است، پس پیامبر ﷺ مقدار آن را با این فرض که شباهت آشکار دارد تعیین نفرمود. اما این که هیچ حدیث صحیحی در این موضوع وجود ندارد، باعث شده فقیهان در تعیین نصاب و مقدار زکات، دیدگاه‌های گوناگونی داشته باشند.

There is no correct saying that provides us with the nisab and rates of zakah on cows as we have seen on camels. This may be because cows were rare in the area of Hijaz (around Makkah and Madinah); it may be also because cows are close in size and value to camels, so the Prophet did not determine their rates on the assumption of their obvious similarity. But the fact that there is no correct saying on the issue left the jurists with varying views on the determination of nisab and rates.

مشهور موقف مذاهب فقهی چهارگانه این است که نصاب (در زکات گاو) ۳۰ است.

The reputed position upheld by the four schools of jurisprudence is that nisab is 30

...گاوها است، و بر کمتر از سی گاو زکات واجب نیست. برای سی گاو، یک گوساله یک ساله واجب است، و برای چهل تا پنجاه و نه گاو، یک گاو دو ساله واجب است. برای شصت گاو، دو گوساله یک ساله واجب است؛ برای هفتاد گاو، یک گوساله یک ساله و یک گاو دو ساله؛ و برای هشتاد

cows, and there is no obligated zakah on less than 30 cows. For 30 cows, a one-year old cow is due, and for 40 to 59 cows there is one cow, two years old, due. For 60 cows, two one-year-old cows are due; for 70 cows, a one-year-old and a two-year-old; for 80

برای ۸۰ گاو، دو گوسالهٔ دو‌ساله؛ برای ۹۰ گاو، سه گوسالهٔ یک‌ساله؛ برای ۱۰۰ گاو، یک گوسالهٔ دو‌ساله و دو گوسالهٔ یک‌ساله؛ برای ۱۱۰ گاو، دو گوسالهٔ دو‌ساله و یک گوسالهٔ یک‌ساله؛ و برای ۱۲۰ گاو، سه گوسالهٔ دو‌ساله یا چهار گوسالهٔ یک‌ساله.

cows, two two-year olds; for 90 cows, three one- year-olds; for 100 cows, one two-year old and two one-year-olds; for 110, two cows two year olds and one cow one year old, and for 120 cows, three two-year olds or four one-year olds.

این نظر بر حدیثی استوار است که احمد و کتابهای چهارگانه سنن ترمذی، نسایی، ابوداود و ابن ماجه از مسروق از معاذ بن جبل روایت کردهاند که گفت: «رسول خدا ﷺ مرا به یمن فرستاد و دستور داد از هر سی گاو، یک گوسالهٔ یکساله، و از هر چهل گاو، یک گوسالهٔ دوساله بگیرم.» [۶۰] ترمذی این حدیث را حسن دانسته و ابن حبان و حاکم آن را صحیح شمردهاند. ابن عبدالبر گفته است: «سند آن صحیح، متصل و ثابت است» و ابن بطال نیز سخنی مشابه گفته است. ابن حجر در فتح الباری گفته است: «باید دربارهٔ صحت این حدیث بررسی کرد، زیرا مسروق (که تابعی است) معاذ را ملاقات نکرده است.» ترمذی آن را حسن دانسته، زیرا احادیث دیگری آن را تأیید میکنند، از جمله حدیثی که در موطأ از طاووس از معاذ آمده است، اما طاووس نیز معاذ را ملاقات نکرده است.61

This opinion relies on the saying reported by Ahmad and the four books of Sunan al Tirmidhi, al Nasa'i, Abu Daud and Ibn Majah from Masruq from Mu'adh bin Jabal who said "The Messenger of God, (p) sent me to Yemen. He instructed me to collect on each 30 cows, a one year-old cow, and on each 40 cows one two-year-old"60. This saying is graded as good by al Tirmidhi and as correct by Ibn Habban and al Hakim, Ibn 'Abd al Barr comments "Its chain is correct, continuous and authentic" and similar statement is made by Ibn Battal. Ibn Hajar said in al Fath "We need to scrutinise any ruling about the correctness of this saying, because Masruq [The follower] did not meet Mu'adh." al Tirmidhi considers it good because there are other sayings that testify with it, such as the one in al Muwatta, from Taus from Mu'adh, but Taus did not meet Mu'adh either.61

ابن جریر طبری استدلال می‌کند که نِصاب باید ۵۰ رأس گاو باشد، و اینکه بدون تردید اتفاق نظر وجود دارد که به ازای هر ۵۰ رأس گاو، زکاتی به‌صورت یک گاو واجب است. هر چیزی کمتر از ۵۰ رأس محل اختلاف است و متنی روشن آن را تأیید نمی‌کند.۶۹ ابن حزم در «المُحلّی» همین دیدگاه را بر همان مبنایی که طبری داشت تأیید می‌کند. او می‌گوید: «هر چیزی که محل اختلاف باشد و متنی که وجوب آن را ثابت کند در میان نباشد، نباید بر مردم تحمیل شود، زیرا این به معنای مصادره‌کردن بخشی از مال یک مسلمان است، بی‌آنکه از وجوب آن به‌واسطهٔ متنی صحیح از خدا یا فرستادهٔ او (ﷺ) اطمینان حاصل باشد.»۷۰ او سپس با سند خود از عمرو بن دینار نقل می‌کند که: «کارگزاران ابن زبیر و نیز ابن عوف از هر ۵۰ رأس گاو یک گاو، و از هر ۱۰۰ رأس گاو دو گاو می‌گرفتند،۷۱ و برای بیش از آن، میزان از هر ۵۰ رأس یک گاو بود.»۷۲ این کارگزاران وظیفهٔ خود را در حضور شمار بسیاری از صحابه در مدینه انجام می‌دادند و هیچ‌کس بر این عمل اعتراض نمی‌کرد.

Ibn Jarir al Tabari argues that nisab must be 50 cows, that if is undoubtedly unanimous that for each 50 cows there is an obligatory zakah of one cow. Anything below 50 is controversial and not supported by a clear text.69 Ibn Hazm in al Muhalla supports this opinion on the same grounds as al Tabari. He comments "Anything that is controversial and on which there is no text making it obligatory must not be imposed on people, because it means confiscating a part of a Muslim's wealth without being certain about its requirement by virtue of a correct text from God or His messenger (p).70 He went on to quote, through his own chain, from 'Amr bin Dinar, "The commissioners of Ibn al Zubair as well as Ibn 'Auf used to collect one cow from each 50 cows,71 2 cow from each 100 and for more than that, the rate was one cow out of each 50.72 These commissioners were performing their duties in the presence of many, many Companions in Madinah, and this performance was not objected to.

اما می‌توان این نظر را بر دو پایه رد کرد:

But one may disprove this opinion on two grounds:

از نگاه متن: حدیث طولانی عمرو بن حزم دربارهٔ زکات می‌گوید: «و از هر سی گاو، یک گوسالهٔ یک‌ساله، و از هر چهل گاو، یک گاو» را بگیرد. این حدیث را شمار اندکی از عالمان برجسته «حسن» دانسته‌اند و طبری آن را در برابر دیدگاه تقی‌الدین بن دقیق‌العید در کتابش «الإمام» به کار گرفته است.73

A. From the point of view of the text. The long saying of 'Amr bin Hazm on zakah says "and from each 30 cows, take one cow one-year-old, and from each 40 cows, one cow". This saying is graded good by a handful of leading scholars and it was used by al Tabari against the view of Taqiy al Din bin Daqiq al 'Id in his book Al Imam.73

و همچنین قول معاذ مبنی بر اینکه زکات باید از هر سی

Additionally, the saying of Mu'adh according to which zakah should be collected on 30

دو عالم برجسته، سعید بن المسیّب و محمد بن شهاب الزُّهری، همراه با ابو قِلابہ و دیگران، نِصاب زکات گاو را همان نِصاب شتر می‌دانند و نرخ زکات شتر را برای گاو نیز همان می‌دانند، با یک تفاوت جزئی، یعنی بدون توجه به سنّ شتران. نظیر همین دیدگاه، در نسخه‌ای از نامه‌ی عمر بن الخطاب دربارهٔ زکات، از جابر بن عبداللہ و دیگرانی که در زمان پیامبر ﷺ زکات می‌پرداختند، روایت شده است. ابو عُبید از محمد بن عبدالرحمن روایت کرده است که دستورهایی که عمر بن الخطاب دربارهٔ زکات نوشت، این بود: «از گاوها همان چیزی گرفته شود که از شترها گرفته می‌شود». ابو عُبید ادامه می‌دهد: «از دیگران دربارهٔ زکات گاو پرسیده شد و پاسخ دادند که همان حکم شتر را دارد».

Two leading scholars, Said bin al Musayyeb and Muhammad bin Shehab al Zuhri, along with Abu Qulabah and others view nisab on cows to be the same as nisab on camels, and the zakah rate of camels to be the same for cows with only a minor change, that is, disregarding the ages of camels. A similar opinion is reported as a version of the letter of 'Umar bin Al Khattab on zakah, from Jabir bin 'Abd Allah and others who paid zakah at the time of the Prophet (p). Abu 'Ubaid reported from Mohammad bin 'Abd al Rahman that the instructions 'Umar bin al Khattab wrote on zakah included "from cows one should take the same as from camels." Abu 'Ubaid continues "Others were asked about zakah on cows and the answer was it is the same on camels".

ابن حزم با سند خود از الزهری و قتادة، هر دو از جابر بن عبد الله، روایت می‌کند که گفت: «در هر پنج گاو، یک گوسفند واجب است، در ده گاو، دو گوسفند، در پانزده گاو، سه گوسفند، و در بیست گاو، چهار گوسفند واجب است.» الزهری می‌گوید: «زکات گاو مانند زکات شتر است، جز در سن‌ها. یعنی اگر تعداد گاوها بین ۲۵ تا ۷۵ باشد...»

Ibn Hazm reports with his own chain from al Zuhri and Qatadah, both from Jabir bin 'Abd Allah his saying that "in each five cows there is one sheep due, in ten two sheep, in 15, three sheep, and in 20, four sheep due." Al Zuhri says "zakah on cows is like zakah on camels except for the ages. That is, if the number of cows were between 25 and 75

مقدار زکاتی که بر آن واجب می‌شود یک گاو است؛ برای تعداد بین ۷۶ تا ۱۲۰ دو گاو. و بالاتر از ۱۲۰، به ازای هر ۴۰ گاو اضافی یک گاو دیگر. به ما گفته شده که این عبارت که «در هر ۳۰ گاو یک گوسالهٔ یک‌ساله، و در هر ۴۰ گاو یک گاو دوساله واجب است» تنها یک ساده‌سازی و تخفیف در نرخ‌ها برای مردم یمن بوده که بعدها کنار گذاشته شده است. از عِکرمه بن خالد نیز روایت شده که گفت: «بعدها مأمور جمع‌آوری زکات عِک شدم و با برخی از پیرمردانی دیدار کردم که در زمان رسول خدا ﷺ زکات می‌دادند. آنان در این مسئله اختلاف داشتند: برخی گفتند زکات گاوها مانند زکات شترها باید باشد، و برخی گفتند از هر ۳۰ گاو یک گوسالهٔ یک‌ساله، و برخی دیگر گفتند از هر ۴۰ گاو یک گاو دوساله باید گرفت.» ابن حزم با سند خود از ابن مسیّب، ابو قلابه و عالمی دیگر، دیدگاهی همانند دیدگاه زُهری روایت می‌کند. او همچنین از عُمر بن عبدالرحمن بن خلیده انصاری روایت می‌کند: «زکات گاوها همانند زکات شترها است، جز در سنین (آن حیوانات).»77

الف. این نظر با روایتی از ابوعبید با سند خودش از محمد بن عبدالرحمن تأیید می‌شود: «در نامه‌ی پیامبر ﷺ درباره‌ی زکات و در نامه‌ی عمر بن خطاب آمده است که از گاوها همان چیزی گرفته شود که از شتران گرفته می‌شود.»78

A. This opinion is supported by a report of Abu Ubaid with his own chain from Muhammad bin 'Abd al Rahman, "It is in the Prophet's letter on zakah and in the letter of 'Umar bin al Khattab that from cows, one should take the same as from camels."78

همچنین، این دیدگاه با آنچه عبدالرزاق از معمر روایت کرده تأیید می‌شود، که گفت: «سماک بن فضل نامه‌ای از پیامبر ﷺ به مالک بن کفلانیس المصعبیین به من داد، که در آن خواندم: "و بر گاوان همان چیزی واجب است که بر شتران."»79

Also, this view is supported by what is reported by 'Abd al Razzaq from Ma'mar, who said, " Sammak bin al Fadl gave me a letter from the Prophet, to Malik bin Kuflanis Al Mus'abiyn, in which I read, 'and on cows is due the same as on camels.'"79

ب. این موضوع با آنچه زهری نقل کرده تأیید می‌شود که آن را آخرین روایت از رسول خدا ﷺ دانسته و گفته است که گرفتن یک گوسالهٔ یک‌ساله از هر سی گاو، در آغاز، به‌عنوان یک امتیاز و لطف برای مردم یمن بود. این روایت مرسل است، اما با حدیث پیشین و با سخنان برخی از اصحاب پشتوانه می‌شود.

B. This is confirmed by what is mentioned by al Zuhri that it was the latest report from the Messenger of God (p), and that taking a one-year-old cow of each 30 cows was, at the beginning, a matter of favor for the peoples of Yemen. This report is mursal, but it is supported by the previous saying and by statements from some Companions.

ابن حزم می‌گوید: «اگر قرار باشد حدیث مُرسَل از هیچ‌کس پذیرفته شود، شایسته است که از الزُّهری پذیرفته شود، زیرا او در سنت تبحر داشت و با شماری از صحابه دیدار کرده بود».80

Ibn Hazm comments "If a mursal saying would be accepted from anyone, it deserves to be accepted from al Zuhri because he was well versed in Suunah and met a number of the Companions".80

این دیدگاه همچنین با قاعدهٔ کلی‌ای تأیید می‌شود که از حدیثی که در آغاز بخش ۳ آمده برمی‌آید: «و هر کس که گاو داشته باشد و حق آن را نپردازد، روز قیامت برای اینکه گاوها او را لگدمال کنند، به زمین افکنده خواهد شد.» گفته می‌شود که این متنی عام است و شامل گاوهای هر تعدادی می‌شود، مگر آنکه متنی یا اجماعی محدودیتی آورده باشد. افزون بر این، گفته می‌شود که سخنی که بیان می‌کند از هر سی گاو یک گاوِ یک‌ساله و از هر چهل گاو یک گاوِ دوساله واجب است نیز این دیدگاه را تقویت می‌کند، زیرا زکات گاوهای کمتر از سی‌تا را ساقط نمی‌کند؛ بلکه تنها بیانگر مقدار زکات است.

C. This view is also supported by the general rule implied in the saying mentioned at the beginning of Section 3 "And for anyone who owns cows and who does not pay their right due, he would be laid down for the cows to trample on the Day of Resurerction" It is argued that this is a general text that includes cows of any number except for restrictions brought in by a text or any Ijma'. It is further argued that the saying stating that there is one cow, one year old, due, on each 30, and a two-year-old due on each 40 also supports this opinion because it does not waive zakah from cows below 30. It is only a statement of the rate of zakah.

ابن رشد دیدگاه دیگری را ذکر می‌کند، بی‌آنکه نام قائل آن یا دلیل آن را بیاورد: «به ازای هر ده گاو، یک گوسفند زکات واجب است، تا آنکه به سی گاو برسند، که در آن صورت یک گوساله یک‌ساله واجب است.»۸۴ می‌بینم که ابن ابی شیبه در کتاب المصنف این دیدگاه را به شهر بن حوشب نسبت داده است. وی می‌گوید: «زکات بر هر ده گاو یک گوسفند است، بر هر بیست گاو دو گوسفند، و بر سی گاو یک گاو یک‌ساله.»

Ibn Rushd gives yet another opinion without providing the name of its author nor its argument: On each ten cows there is one sheep due, until they reach 30 cows, on which there is a one-year-old cow due.84 I find that Ibn Abi Shaibah attributes this view to Shahr bin Haushab in his al Musannaf. The latter says "zakah should be one sheep due on each ten cows, two sheep on each twenty cows, and one cow, one year old, on 30

وگاوها."۸۵ این بدان معناست که نصاب گاوها ده رأس است، در مقایسه با پنج رأس در دیدگاه پیشین. ابن أبی شیبہ هیچ دلیل تأییدکننده‌ای ارائه نمی‌دهد. ممکن است به ذهن برسد که این استدلال را می‌توان با این سخن تأیید کرد که غرامت کشته‌شدن را صد شتر یا دویست گاو تعیین می‌کند. این سخن از عمر نقل شده و همچنین به پیامبر ﷺ منسوب است.۸۶ این یعنی یک شتر برابر با دو گاو است. اگر نصاب شتران پنج باشد، نصاب گاوها باید ده باشد، و اگر برای هر پنج شتر، یک گوسفند زکات واجب باشد، برای هر ده گاو نیز باید یک گوسفند واجب باشد.

cows."85 This means that nisab of cows is ten as compared to five in the previously mentioned opinion. No evidence of support is given by Ibn Abi Shaibah. It may come to mind that this argument can be supported by the saying that estimates the compensation for the loss of life at 100 camels or 200 cows. This is reported as said by 'Umar, as well as linked to the Prophet (p).86 This implies that one camel equals two cows. If nisab for camels is five, that of cows must be ten, and if for each five camels the amount of zakah due is one sheep, there should be one sheep due for each ten cows.

پس از ذکر همهٔ این نظرات،۸۷ به نظر من دیدگاه اکثریت دربارهٔ میزان زکات در هر ۳۰ و ۴۰ رأس گاو، که بر اساس سخن معاذ و عمرو بن حزم است، وزن بیشتری دارد. با این حال، شایان توجه است که این دو سخن دربارهٔ آنچه کمتر از ۳۰ رأس گاو است، نه به صورت منفی و نه مثبت، اطلاعاتی نمی‌دهند، بلکه تنها میزان زکات را تعیین می‌کنند، نه نصاب آن، جز از راه مقایسه. جالب اینکه سخن ابن حزم ادامه می‌دهد: «و بر هر ۴۰ دینار (طلا) یک دینار واجب است». اکثر فقها بر این توافق دارند که نصاب طلا ۲۰ دینار است و نه ۴۰، که این نشان می‌دهد این سخن برای تعیین میزان زکات داده شده و نه لزوماً نصاب آن، زیرا میزان زکات بر طلا دو و نیم درصد یا یک‌چهلم است.

After listing all these opinions,87 it seems to ms the view of the majority about the rate on each 30 and 40 cows is the one that carries more weight, on the basis of the saying of Mu'adh and Amr bin Hazm. However, it is notable that these two sayings do not give information about what is below 30 cows, whether negative or positive, but only determine the rate of zakah rather than its nisab, except by contrast. Interestingly enough, the saying of Ibn Hazm goes on to state, "And on each 40 dinars (of gold) there is due one dinar". The majority of jurists agree that nisab on gold is 20 dinar and not 40, which indicates that this saying was given to determine the rate of zakah and not necessarily its nisab, since the rate on gold is two-and-half percent or one-fortieth.

این رأی را می‌توان با نظر ابن المسیب، زُهری و گروهی از پیروان ایشان، که نصاب گاو را پنج قرار داده‌اند، هم‌راستا دانست؛ به‌ویژه از آن رو که در روایتی از نامه‌ی عمر دربارهٔ زکات، که از جابر بن عبداللّه، صحابی، نقل شده، نصاب گاو پنج ذکر شده است، و گاهی این حکم به نامه‌ی پیامبر ﷺ نسبت داده می‌شود. ابو عبید گفته است که این رأی نزد مردم شناخته شده نبوده، در حالی که پیش‌تر نشان داده شد که در واقع نزد شماری از صحابه و تابعین شناخته شده بوده است. افزون بر این، می‌توان استدلال کرد که قیاس گاو بر شتر، قیاسی قوی است و اعتراض ابن حزم را می‌توان نادیده گرفت، زیرا این اعتراض بر دیدگاه شخصی او مبتنی است که هر گونه قیاسی را بی‌اعتبار می‌داند. اکثر علما در این اصل اتفاق‌نظر دارند که قیاس صحیح، یکی از منابع استنباط در شریعت است.

It is possible to combine this opinion with that of Ibn al Musayyib, al Zuhri and their group of followers in putting nisab on cows at five, especially since it is put at five in a version of 'Umar's letter on zakah, as a report from Jabir bin 'Abd Allah, a Companion, and is sometimes attributed to the letter of the Prophet (p). Abu 'Ubaid comments that this opinion was not known by people, but it was shown earlier that it was in fact known to a number of Companions and Followers. Additionally, one can argue that the analogy of cows and camels is a strong one and the objection of Ibn Hazm can be disregarded as based on his personal view that all analogy is invalid. The majority of scholars are in accord on the principle that the correct analogy is a source of deduction in Shari'ah.

زکات گوسفند، به دلیل سنت و اجماع، واجب است. در سنت، انس روایت کرده است که در نامه‌ی دستوری ابوبکر که پیش‌تر ذکر شد آمده است: «اما صدقه‌ی گوسفندان که در چراگاه آزادانه می‌چرند، از هر چهل گوسفند یک گوسفند واجب است، تا صد و بیست گوسفند.»

Zakah on sheep is obligating by virtue of Sunnah and Ijma'. In Sunnah, Anas narrates in the letter of instruction of Abu Bakr mentioned earlier that "As for sadaqah on sheep, naturally cost-free pastured, out of each 40 there is one sheep due, up to 120.

اگر تعداد افزایش یابد، تا ۲۰۰ گوسفند، دو گوسفند واجب است، و اگر تعداد یک گوسفند بیشتر شود و تا ۳۰۰ برسد، سه گوسفند واجب است. اگر بیش از ۳۰۰ باشد، برای هر صد گوسفند اضافی یک گوسفند گرفته می‌شود. و اگر گوسفندان چراگاهی و بدون هزینه‌ی صاحبشان کمتر از چهل باشد، حتی اگر فقط یکی کمتر باشد، صدقه‌ای بر آن واجب نیست، مگر آنکه صاحبش به‌طور داوطلبانه بخواهد بپردازد. و در زکات نباید گوسفند پیر، معیوب یا قوچ را پذیرفت، مگر آنکه صاحبان آن‌ها به‌طور داوطلبانه بدهند. مضمونی مشابه در حدیثی از ابن عمر و چند روایت دیگر نیز آمده است.

If the number increased, then two sheep are due up to 200, and if the number increases by one up to 300, there are three sheep due. If it is above 300,90 then one sheep is taken for each additional 100. If naturally, cost-free pastured sheep are less than 40, even by only one, there is no obligatory sadaqah on it unless the owner wishes to volunteer, As zakah one should not accept the old, the damaged, or the ram except when volunteered by the owners." Similar statements appear in the saying from Ibn 'Umar and in several others.

فقها بالاجماع متفق‌اند که زکات بر گوسفند واجب است. همچنین اجماع وجود دارد که واژه «غنم» هم گوسفند و هم بز را شامل می‌شود، به‌گونه‌ای که این دو در حکم یک جنس با هم جمع می‌شوند.91

Jurists unanimously agree that zakah is obligatory on sheep. There is also unanimous opinion that the word "ghanam" includes both sheep and goats in such a way that they are combined together as one item.91

بر اساس این قول می‌توان جدول زیر را ترسیم کرد:

According to this saying the following table can be drawn:

در بخش ۶ درباره توصیف آنچه از حیوانات به عنوان زکات گرفته می‌شود، از نظر اندازه، سن و جنس، بحث خواهیم کرد.

We will discuss in section 6 the description of what animal should be taken as zakah as for its size, age and sex.

قابل توجه است که شریعت با افزایش تعداد گوسفندان، نرخ زکات آن‌ها را کاهش داده است. از جدول پیشین مشاهده می‌شود که وقتی تعداد از ۱۲۰ بیشتر شود، نرخ زکات در یک درصد ثابت می‌ماند، در حالی که نرخ معمول زکات بر دارایی‌های تجاری، پول و سایر اموال دو و نیم درصد است. دلیل این کاهش چیست؟ برخی از پژوهشگران معاصر [92] کوشیده‌اند این کاهش را چنین توضیح دهند که شریعت از طریق این کاهش قصد تشویق پرورش دام را دارد، زیرا نرخ مربوط به چهل‌تا

It is notable that Shari'ah reduced the rate on sheep as their number increases. From the previous schedule it is observed that as the number grows above 120 the rate stabilizes at one percent in contrast with the usual two-and-half percent on business assets, money and other assests. What is the rationale for this reduction? Some contemporary researchers92 attempt to explain this reduction with the argument that Shari'ah intends to encourage animal breeding by this reduction, since the rate on 40

گوسفند دو و نیم درصد است و با رسیدن به ۲۰۰ [تعداد] کاهش یافته و به یک درصد می‌رسد. اما این پرسش پیش می‌آید که اگر این توضیح درست باشد، چرا همین قاعده در زکات سایر انواع چهارپایان به کار نمی‌رود؟ نرخ زکات شتر و گاو در اعداد بزرگ حول و حوش دو و نیم درصد ثابت می‌ماند و این با نرخ کلی زکات سازگار است. اگر تفسیر یادشده درست باشد، باید دربارهٔ سایر حیوانات نیز صادق باشد.

sheep is two-and-half percent and it regresses at 200, going clean to one percent. But one wonders, if this explanation is correct, why the same is not applied on zakah on other kinds of livestock. The rate on both camel and cows stabilizes around two-and half percent on big numbers, which is consistent with the general rate of zakah. If the above-mentioned interpretation is correct, it should apply to other animals as well.

به نظر من ــ و خدا داناتر است ــ هنگامی که شمار گوسفندان افزایش یابد، کل دارایی گوسفندی شامل بسیاری از بره‌های نوزاد خواهد بود، زیرا بیشتر گوسفندان بیش از یک بار در سال می‌زایند. این بره‌ها در شمار گوسفندان حساب می‌شوند، اما به‌عنوان پرداخت زکات پذیرفته نمی‌شوند، همان‌گونه که در دو بخش بعدی نشان داده خواهد شد. به نظر من عدالت ایجاب می‌کند که به همین دلیل میزان زکات اندکی کاهش یابد. اگر میزان زکات یک‌چهلم در نظر گرفته شود، در حالی که گله شمار زیادی بره دارد، میزان واقعی زکات به‌مراتب بیشتر می‌شود. اما درباره چهل رأس نخست، میزان زکات دو و نیم درصد است، زیرا انتظار می‌رود که بره‌ها در چهل رأس نخست شمرده نشوند، همان‌گونه که در بخش پنجم توضیح داده خواهد شد.

The way I see it --God knows best-- is that once the number of sheep grows, the total assests of sheep shall contain many baby lambs because most sheep give birth more than once a year, These babies are counted in the number of sheep but not accepted as payment of zakah, as shall be shown in the following two sections. It seems to me that the justice requires certain reduction in the rate for this reason. If the rate is kept at one out of each 40 while the herd contains many babies, the actual rate becomes much higher. As for the first 40, the rate is two-and-half percent because it is expected that babies would not be counted in the first 40, as will be explained in Section five.

أحمد، وأبو داود، والنسائي يرويان عن سُويد بن غفلة أنّ "مُصدِّقَ رسولِ اللهِ ﷺ أتانا، فجلسنا قريبًا منه، فسمعتُه يقول: في عهدي أن لا آخذ من راضعِ لبنٍ". هذا يدلّ على أنّ صغار الماشية لا تجب فيها الزكاة، وهذا قول جماعة من كبار العلماء. ولكنّ سند هذا القول مختلف فيه. ومن جهة أخرى، يروي مالك في الموطأ أنّ عمر قال لعامله سفيان بن عبد الله الثقفي: "اعدُد عليهم السخلة، ولا تأخذ السخلة، ولا تأخذ الربى ولا الماخض ولا فحل الغنم". ويروي هذا أيضًا الشافعي وأبو عبيد. وهذا الأثر عن عمر يناقض الأثر السابق، ويدلّ على أنّ صغار الحيوان يُعدّ في النصاب، وبالتالي تجب فيه الزكاة. وهذا ما ذهب إليه جماعة من الفقهاء، حتى إنّه لو كانت جميع الحيوانات الزكوية صغارًا، لقُبل أحدها في الزكاة، وقال آخرون: يُطلب من المالك أن يشتري من خارج ماله حيوانًا أكبر سنًّا ليؤدي به الزكاة.98

Ahmad, Abu Daud, and al Nasa'i report from Suaid Bin Ghaflah that "the zakah commissioner of the Messenger of god (p), came to us. We sat close to him and I heard him saying 'In my instructions it is pleased that I should not take from nursing animals'.94 This indicates that baby livestock are not zakatable, and this is the opinion of a group of leading scholars. But the chain of this saying is contested. On the other hand, Malik in al Muwatta reports that 'Umar told his commissioner, Sufian bin 'Abd Allah al Thaqafi, to "Count the babies in them, even those carried by the shephered in his hands, but do not accept them in payment."95 This is also reported by al Shafi'i and 'Abu Ubaid.96 This report of 'Umar contradicts the previous report and indicates that baby animals are counted in nisab and consequently zakatable. This is what a group of jurists adopt, to the extent that if all the zakatable animals were babies, one of them would be acceptable as payment,"97 though others say the owner should be asked to buy an older animal from outside to fulfil the payment of the zakah.98

بعضی از علما می‌کوشند گزارش عمر را با سخن سُوَید میان‌ساز کنند؛ بدین‌گونه که زکات را بر بچه‌حیوانات واجب نمی‌دانند، اگر آن‌ها کل نصاب زکات‌پذیر را تشکیل دهند، و می‌گویند سخن سُوَید همان‌جا کاربرد دارد، اما وقتی بچه‌حیوانات همراه مادرانشان باشند، آن‌ها را به‌حساب می‌آورند. با این حال، برخی از فقها بر این باورند که بچه‌حیوانات تنها در صورتی در شمار کل گله‌ی زکات‌پذیر به‌حساب می‌آیند که حیوانات بالغ، نصاب لازم برای زکات‌پذیری را تشکیل دهند. این دیدگاه ابوحنیفه، الشافعی، ابن حزم و دیگران است. به نظر من این دیدگاه به عدالت اسلامی نزدیک‌تر است و بر دیگر دیدگاه‌ها برتری دارد. زیرا با اصل عدالت ناسازگار است که کسی را که مثلاً چهار شتر پیر دارد از زکات معاف کنیم، اما از کسی که پنج شتر بچه یا چهار بره دارد زکات بگیریم، چون این شخص از آن یکی ثروتمندتر نیست. وقتی نصاب با شمردن حیوانات بالغ به‌تنهایی تکمیل شود، آنگاه می‌توان بچه‌حیوانات را در تعیین مجموع تعداد زکات‌پذیر به‌حساب آورد. برای مقادیر بیشتر، خود ساختار نرخ‌ها انعطاف‌پذیر است، زیرا مقادیر را به طبقاتی تقسیم می‌کند و همان نرخ را برای حد پایین و حد بالای هر طبقه اعمال می‌کند. بدین‌ترتیب پنج شتر به نرخ یک گوسفند زکات‌پذیر است، همان‌گونه که نُه شتر چنین است.

چند شرط برای حیواناتی لازم است که می‌توانند به‌عنوان زکات پرداخت شوند، از جمله:

A few conditions are required of the animals that can be paid as zakah, which include:

۱. عاری از عیب و آسیب. حیوان باید از بیماری، شکستگی استخوان، پیری، یا عیوب و آسیب‌های مادرزادی یا تصادفی به دور باشد. قرآن می‌فرماید: «و قصد مکنید آنچه را که بد است تا از آن انفاق کنید»۱۰۰ و پیامبر ﷺ فرمودند: «نه باید حیوان پیر یا معیوب داده شود، و نه گردآورنده باید قوچی را بپذیرد، مگر آنکه پرداخت‌کننده خواسته باشد که آن را داوطلبانه بدهد». این بخشی از حدیثی از انس است. پذیرفتن حیوانات آسیب‌دیده به عنوان پرداخت زکات، برای فقرا و دیگر مستحقان منصفانه نیست؛ این جانبداری از صاحب مال است و نادرست می‌باشد.

1. Free of defects and damage. The animal should be free of illness, bone fracture, old age, or birth and accidental defects or damages. The Qur'an says "and do not aim at getting anything which is bad, in order that out of it ye may spend "100 and the Prophet (p) states "and one should not give an old or defective animal, nor should a collector accept a ram unless the payer wishes to volunteer it". This is part of the saying from Anas. Accepting damaged animals as zakah payment is not fair to the poor and other deserving recipients; it is a bias in favor of the owner, which is improper.

در مورد تعریف عیب یا نقص، اکثر علما بر این نظرند که همان تعریفی است که در قراردادهای فروش به کار می‌رود، هرچند برخی گفته‌اند که هر چیزی که برای قربانی پذیرفته نمی‌شود، به عنوان زکات نیز پذیرفته نمی‌شود.[۱۰۱] باید به مورد خاصی اشاره کرد که در آن حیوان معیوب یا آسیب‌دیده به عنوان زکات پذیرفته می‌شود، و آن زمانی است که همه حیواناتی که زکات بر آنها تعلق می‌گیرد، دارای همان عیب یا آسیب باشند، مانند یک بیماری مشترک. این به آن دلیل است که حکم زکات، پرداخت از آنچه شخص زکات‌دهنده مالک آن است را مطالبه می‌کند، بدون اینکه او را مجبور کند تنها برای پرداخت زکات، حیوان خوبی را از بیرون خریداری کند.[۱]02

As for the definition of defect or damages, the majority are of the view that it is the same definition used in sales contracts, though some say that anything not accepted for sacrifice is not accepted as zakah.l0l One should mentions unique case where a defected or damaged animal is accepted as zakah, which is if all the animals being zakated have the same defect or damage, such as a common disease. This is because the ordinance of zakah asks payment from what the zakatable person owns without forcing him or her to purchase from outside a good animal only for the payment of zakah.l02

زکات چارپایان ۱۰۱

Zakah on Livestock 101

۲۔ تعیین جنسِ حیوان: زکات کے طور پر دیا جانے والا جانور اپنی نوع کی مادہ ہونا چاہیے۔ یہ حکم صرف اونٹوں کے بارے میں ہے، سوائے ان صورتوں کے جو انس رضی اللہ عنہ کی روایت میں ذکر ہوئی ہیں، جن میں مادہ کی جگہ اوپر کی عمر کا نر قبول کیا جاتا ہے۔

4. متوسط بودن: گردآورندهٔ زکات نباید بهترین یا بدترین کیفیت را برگزیند، بلکه باید میانگین حیواناتی را که بر عهدهٔ صاحبشان است، بگیرد. ابن عباس روایت می‌کند که پیامبر ﷺ به معاذ فرمود: «از بهترین اموال مردم بپرهیز، و از نفرین ستمدیده بترس، زیرا میان آن و خدا پرده‌ای نیست.» ابن ابی شیبه روایت می‌کند که پیامبر ﷺ در میان شترهایی که به‌عنوان صدقه جمع‌آوری شده بودند، شتر ماده‌ای بسیار خوب دید. ایشان بر گردآورنده خشمگین شد و فرمود: «این چیست؟» گردآورنده پاسخ داد: «آن را با دو شتر کم‌کیفیت‌تر عوض کردم.» پیامبر ﷺ فرمود: «پس اشکالی ندارد.»115

4. The average The zakah collector should not take the best or the worst in quality, but the average of the animals owed. Ibn 'Abbas narrates that the Prophet (p) said to Mu'adh, "Avoid the best of people's wealth, and be fearful of the prayer of the oppressed, for there is no curtain between it and God." Ibn Abi Shaibah reports that the Prophet (p) saw among the camels collected as sadaqah, an excellent she-camel. He was furious at the collector and said, "What is this?" The collector answered "I exchanged it for two lesser quality camels". The Prophet said, "Then it is all right."115

این به این دلیل است که زکات بر عدالت میان دو طرف، یعنی پرداخت‌کنندگان و دریافت‌کنندگان، استوار است، و گرفتن بهترین یا بدترین اموال به معنای جانبداری از یکی از آن دو است. با این حال، روشن است که بهترین یا بدترین را می‌توان بر پایه ارزش و به اختیار صاحب دام گرفت. ابوداوود از طریق سند خود از پیامبر ﷺ روایت می‌کند: «سه چیز است که هر کس آن‌ها را به جا آورد، شیرینی ایمان را خواهد چشید: خدای یگانه را پرستیدن و دانستن اینکه معبودی جز خدا نیست، و زکات مالت را با دلی خشنود سال به سال پرداختن... و نه پیر و بیمار و بچه‌دار و حیوان معیوبی را که شیر کمی دارد، بلکه از میانگین اموالت بدهی. خدا از شما نمی‌خواهد که بهترین آن را بدهید و نیز فرمان نداده که بدترین آن را بدهید.» ۱۱۶ گیرنده زکات نباید حیوانی را که بچه شیر می‌دهد، یا حیوان باردار، یا قوچ گله را، یا حیوانی را که قرار است گوشت خانوادهٔ پرداخت‌کنندهٔ زکات باشد، به عنوان زکات بگیرد. ۱۱۷ مالک در «الموطأ» از عایشه روایت می‌کند که عمر بن خطاب از کنار گوسفندانی که به عنوان صدقه گرفته شده بودند گذشت و یکی را دید که پستان‌های بزرگی داشت. پرسید: «این گوسفند چیست؟» پاسخ دادند: «از صدقه گرفته شده.» گفت: «صاحبانش آن را با خوشی نداده‌اند، پس مردم را وادار به بازگشت نکنید، و بهترین اموال مسلمانان را نگیرید.»118

This is essentially because zakah is based on fairness to the two parties, payers and recipients, and taking the best or the worst means favoring one of them. However, it is obvious that the worst or the best can be taken on the basis of value at the option of the livestock owner. Abu Daud reports, through his own chain, from the Prophet (p) "There are three things, which whoever fulfills them will taste the sweetness of faith: to worship God alone, realizing that there is no deity but God, to give zakah on your wealth with your soul pleased at paying it year after year... and to give not the old, or the ill or the baby, or the defective animal that give little milk, but to give from the average of your wealth. God does not ask you to give the best of it, nor does He ordain you to give the worst of it."116 As zakah payment, the collector must not take the animal that nurses babies, nor pregnant animals, nor the ram out of sheep, nor the animal that is meant to provide meat for the household of the zakah payer.117 Malik reports in al Muwatta from 'Aishah that 'Umar bin al Khattab passed by the sheep taken as sadaqah, and saw one with big udders and asked, "What is this sheep? "He was answered, "One taken as sadaqah." He replied, "Its owners did not give it pleasantly, so do not force people to turn back, and do not take the best of the wealth of Muslims."118

معمولاً صاحبان دام، برای صرفه‌جویی در هزینه‌های جاری، دام‌های خود را با هم جمع می‌کنند. آیا همه‌ی دام‌های جمع‌شده باید در تعیین نصاب و میزان زکات به‌عنوان یک واحد در نظر گرفته شوند، یا برای هر مالک به‌تنهایی لحاظ شوند؟

It is common for livestock owners, to put together their cattles in order to save on overhead expenses. Should all gathered livestock be treated as one unit in determining the nisab and rate of zakah? or should they be considered for each owner alone?

برای پرداختن به این مسئله باید توجه داشت که دو شکل اصلی پرورش جمعی دام وجود دارد. یکی آن است که مالکیت جدا نگه داشته شود و در برخی هزینه‌ها شریک باشند، و دیگری آن است که دام به‌صورت مشترک در میان شرکا باشد. در شکل دوم، سهم هر مالک نه با تعداد، بلکه تنها به‌عنوان نسبتی از کل مشخص می‌شود، در حالی که در شکل نخست، دام‌های هر فرد از دیگری متمایز است. این دو شکل سرمایه‌گذاری مشترک لزوماً تأثیر یکسانی بر وجوب زکات ندارند.

To deal with this question one should note that there are two leading forms of collective breeding. One involves keeping the ownership separate and sharing in certain expenses, and the other is when the cattle is owned commonly among the partners. In the latter form, the share of each owner is not determined in number but only as a proportion of the total, whereas in the former each person's own animals are distinguished. These two forms of investing together need not have the same effect on zakatability.

ابن رشد در کتاب «بدایۃ المجتهد»، دیدگاه فقها را بر اساس موارد زیر خلاصه می‌کند:

Ibn Rushd in Bidayat al Mujtahid, summarizes the views of jurists according to the following:

بیشتر فقها ترکیب دام‌ها را بر زکات‌پذیری مؤثر می‌دانند، مگر ابوحنیفه و شاگردانش که معتقدند آمیختن دام‌ها بر نصاب یا بر میزان قابل‌پرداخت هیچ تأثیری ندارد. مالک، الشافعی و بیشتر فقها بر این توافق دارند که گروه پرورش‌دهندگانی که دام‌های خود را با هم آمیخته‌اند، همچون یک مالک واحد به شمار می‌روند. با این حال، آن فقها در دو زمینه اختلاف دارند: تعیین نصاب و تعریف آمیختن مؤثر.

Most jurists view mixing animals as affecting the zakatability except for Abu Hanifah and his disciples, who believe that mixing together of animals does not have any effect on nisab or on the applicable rate. Malik, al Shafi'i, and most jurists agree that the group of breeders who mix their cattles together are treated as if they were one owner. Those jurists however differ in two areas: the determination of nisab and the definition of effective mixing together.

لازم به یادآوری است که دلیل این اختلاف نظرها، برداشتهای گوناگون از سخن پیامبر ﷺ است. در نامهای که دربارهٔ صدقه آمده، پیامبر ﷺ

It should be noted that the reason for these different opinions is the different interpretation of the saying of the Prophet (p). In the letter on sadaqah the Prophet (p)

میان مسلمانان اتفاق نظر وجود دارد که اسب‌هایی که برای سواری شخصی، حمل بارهای شخصی و جهاد در راه خدا نگهداری می‌شوند، از زکات معاف‌اند، چه در چراگاه‌های طبیعی چرانده شوند و چه در مزارع پرورشی تغذیه شوند؛ زیرا این اسب‌ها برای مصرف شخصی و خانگی‌اند و دارایی‌ای رشدکننده که بیش از نیاز شخصی باشد، محسوب نمی‌شوند.126 از سوی دیگر، همه مسلمانان جز ظاهریه اتفاق نظر دارند که اسب‌هایی که به‌عنوان کالای تجاری در مالکیت دلالان اسب قرار دارند، زکات‌پذیرند، چه در چراگاه‌های طبیعی چرانده شوند و چه به‌صورت دستی تغذیه شوند، به این دلیل که اسب‌هایی که برای کالای تجاری در نظر گرفته شده‌اند، همچون سایر دارایی‌های تجاری، کالا به شمار می‌روند.127 همچنین اتفاق نظر وجود دارد که اسب‌هایی که بیشتر سال توسط صاحبانشان تغذیه می‌شوند و برای هیچ‌یک از اهداف پیش‌گفته نگهداری نمی‌شوند، از زکات معافند؛ زیرا به گفته اکثر علما، چرای آزاد و طبیعی شرط زکات‌پذیری چارپایان است.128

It is agreed upon among Muslims that horses owned for the purpose of personal riding, carrying personal loads, and fighting for the sake of God are exempt whether they are naturally pastured or fed in ranches, because they are for personal and household use and are not growing assets in excess of personal needs.126 On the other hand, all Muslims except Zahirites have agreed that horses used as business inventory owned by horses' merchants, are zakatable whether they are naturally pastured or manually fed on the grounds that horses designed for business inventory are commodities, like other business asset.127 It is also agreed upon that horses that are fed by owners most of the year, which are not owned for any of the previously mentioned purposes, are exempt from zakah, because natural free pasturing is a condition for zakatability of animals, according to the majority of scholars.128

در مورد زکات‌پذیری اسب‌های چرنده‌ی آزاد که برای نسل‌کشی و پرورش در نظر گرفته شده‌اند، دو دیدگاه وجود دارد. ابوحنیفه بر این باور است که این اسب‌ها زکات‌پذیرند، به شرط آنکه همه‌ی اسب‌های مالک از نرها نباشند، زیرا در این صورت نمی‌توانند نسل‌کشی کنند.[129] اکثر فقیهان این اسب‌ها را از زکات معاف می‌دانند و این دیدگاه از ابن المنذر از علی، ابن عمرو الشعبی، عطاء، الحسین العبدی، عمر بن عبدالعزیز، الثوری، ابویوسف، محمد (دو شاگرد ابوحنیفه)، ابوثور، ابو خیثمه و ابوبکر بن ابی شیبه نقل شده است. برخی دیگر این دیدگاه را به عمر، مالک، الأوزاعی، اللیث و داوود نسبت می‌دهند.130

There are two opinions on the zakatability of naturally cost-free pastured horses that are designated for breeding and growth. Abu Hanifah believe they are zakatable, provided that not all horses owned are males since in this case they cannot breed.129 The majority of jurists consider these horses exempt from zakah, and this is narrated by Ibn al Mundhir from 'Ali, Ibn 'Amr al Sha'bi, 'Ata, al Husain al Abdi, 'Uamar bin 'Abd al Aziz, al Thawri, Abu Yusuf, Muhammad (the two disciples of Abu Hanifah) Abu Thawr, Abu Khaithamah, and Abu Bakr bin Shaibah. Others attribute this opinion to 'Umar, Malik, al Awza'i, al Laith and Daud.130

۱. از ابوہریرہ روایت شده است که در دو کتاب صحیح و در دیگر کتب آمده است که پیامبر ﷺ فرمودند: «بر مسلمانان در مورد بردگان و اسبان ماده‌شان هیچ صدقه‌ای واجب نیست»۔ این معافیت شامل همه اسب‌ها می‌شود، چه در چراگاه طبیعی چرا کنند یا نه، و چه ماده باشند یا نر، زیرا این حکم عام است۔

1. It is reported in the two correct books and in others from Abu Hurairah that the Prophet (p) said " There is no sadaqah obligated on Muslims on their slaves and mares."131 This exemption includes all horses, naturally pastured or not, female or male because it is general.

۲. روایت احمد، ابوداود و ترمذی از علی، از پیامبر ﷺ

2. The report of Ahmad, Abu Daud, and al Tirmidhi from Ali from the Prophet (p)

«من برای شما صدقه بر اسب و برده را بخشیدم. از پول نقره صدقه بدهید، یک درهم از هر ۴۰ درهم.» ﷺ132

"I waived for you sadaqah on horses and slaves. Pay sadaqah on silver money, one dirham for each 40."132

۳. اعمالِ پیامبر ﷺ شامل جمع‌آوری زکات از اسبان نمی‌شد، با وجودی که زکات از شتران، گاوان و گوسفندان گرفته می‌شد. پیامبر ﷺ همان کسی است که جزئیات فریضه‌ای را که در قرآن آمده بیان می‌کند، و گفتار و کردار او نشان می‌دهد که اسبان زکات‌پذیر نیستند.

3. The actions of the Prophet (p) did not include collecting zakah on horses, even though it was collected on camels, cows and sheep. The Messenger is the one who gives the details of the obligation outlined in the Qur'an, and his word and deed indicate that horses are not zakatable.

۴. آنان همچنین استدلال می‌کنند که چهارپایانی که زکات بر آن‌ها واجب است، آشکارا با اسب‌ها تفاوت بسیار دارند، و اسب‌ها را نمی‌توان از راه قیاس مشمول زکات دانست، زیرا در کاربرد و در هدف نگهداری این گونه‌های مختلف حیوانات، تفاوت‌های بنیادین وجود دارد. اسب برای به کارگیری در جنگ، در برپاداشتن این دین و در دفاع در برابر دشمنان به دست آورده می‌شود، پس مردم باید تشویق شوند که آن‌ها را برای چنین اهدافی تهیه و نگهداری کنند. خدا می‌فرماید: {و در برابر آنان هر چه در توان دارید از نیرو و اسبان آماده‌شده برای جنگ فراهم آورید.}[133] اسب‌های جنگی ابزار رزم‌اند، و مانند سلاح و سایر ابزار جنگی، تا زمانی که به‌عنوان کالای تجاری به کار گرفته نشوند، مشمول زکات نیستند.134

4. They also argue that livestock that are zakatable are obviously very different from horses and that horses cannot be made zakatable by analogy because of the basic differences in use and in the purpose of owning these different kinds of animals. Horses are obtained for use in fighting, in establishing this religion, and in defense against enemies, so people should be encouraged to obtain them and keep them for such purposes. God says "Against them make ready your strength to the utmost of your power, including seeds of war.133 Horses of war are fighting equipment, like weapons and like other fighting tools are not zakatable as long as they are not used as a commodity for trade.134

ابوحنیفہ، جو یہ عقیدہ رکھتے ہیں کہ آزادانہ چرنے والے گھوڑوں پر زکات واجب ہے، درج ذیل دلائل پیش کرتے ہیں:

Abu Hanifah, who believes that naturally pastured horses are zakatable, provides the following arguments:

ابتدا، بخاری در صحیح خود از ابوهریره روایت می‌کند که پیامبر ﷺ فرمود: «اسب‌ها برای یک نفر مایه پاداش هستند، برای دیگری وسیله امرار معاش، و برای فرد دیگری مایه گناه. کسی که اسب‌ها برای او مایه پاداش‌اند، کسی است که اسب را برای جهاد در راه خدا نگه می‌دارد تا بر آن در میدان نبرد سوار شود یا آن را به دیگری بدهد تا در نبرد سوارش شود. از این رو، این‌ها مایه پاداش‌اند. و برای کسی که اسب را برای حمل‌ونقل شخصی نگه می‌دارد تا به دیگران نیازمند نباشد، و حق خدا را درباره اسب‌ها و حق مردم را برای سوار شدن بر پشت آن‌ها فراموش نمی‌کند، اسب‌ها وسیله امرار معاش‌اند. و برای کسی که اسب‌ها را از روی تکبر و برای جنگ با مسلمانان نگه می‌دارد، آن‌ها مایه گناه‌اند.»۱۳۵ این سخن نشان می‌دهد که درباره اسب‌ها حقی برای خدا وجود دارد، یعنی زکات، و همچنین سوار کردن دیگران بر پشت آن‌ها.۱۳۶ برخی دیگر از فقها بر این باورند که مقصود از حق اسب‌ها، استفاده از آن‌ها در جنگ است.137

Firstly, al Bukhari reports in his correct collection from Abu Hurairah that the Prophet (p) said "Steeds are for a person a source of reward, for another they are a source of sustenance, and for yet another they are a source of sin. He for whom they are a source of reward is the man who owns horses for the purpose of fighting for the sake of God, to ride it in battle or to give it to someone else to ride in battle. That is why they are a source of reward. For one who keeps horses for personal transportation so he does not need others, and does not forget God's right on the horses or the right of people to be given lifts on their backs, they are source of sustenance. And for the person who keeps steeds as a matter of pride and to fight against the people of Islam, they are a source of sin."135 This saying indicates that there is a right of God on horses, zakah and giving lifts on their backs.136 Other jurists argue that what is meant by the right on horses is the use of horses in fighting.137

ثانیاً، از جابر روایت شده که پیامبر ﷺ فرمود: «بر هر اسب مادهٔ چرنده (در چراگاه آزاد) یک دینار یا ده درهم زکات است.» این حدیث را دارقطنی و بیهقی روایت کرده‌اند و هر دو آن را ضعیف دانسته‌اند. به همین دلیل، اکثر فقها بر این عقیده‌اند که این روایت در برابر حدیث صحیح که زکات را از اسبان و بردگان مسلمانان ساقط می‌داند، تاب مقاومت ندارد: «بر بردگان و اسبان مسلمانان زکاتی نیست.» ثالثاً، با قیاس بر شتر: هر دو حیوانی رشدکننده و سودمندند و در هر دو شرط زکات‌پذیری، یعنی چرا کردن آزادانه و بدون هزینه، محقق است. تفاوت‌هایی که میان اسب و سایر چهارپایان ادعا شده، بیش از تفاوت‌های موجود میان انواع دیگر دام نیست، زیرا هر حیوانی ویژگی‌های خاص خود را دارد. میان شتر و گوسفند تفاوت‌های بسیاری وجود دارد، با این حال هر دو زکات‌پذیرند. ابوحنیفه بر همین استدلال تکیه کرده و گفته است که علت وجوب زکات امری عقلی‌پذیر است و صرفاً تعبدی نیست. این علت، رشد یا استعداد رشد است، و هرگاه رشد در دارایی دیگری وجود داشته باشد، زکات‌پذیری نیز باید به آن تعمیم یابد.

ابوحنیفہ اسبوں کے لیے نصاب مقرر نہیں کرتے۔ صاحبِ الدر المختار لکھتے ہیں: «معروف یہ ہے کہ ابوحنیفہ گھوڑوں کے لیے نصاب کا تعیین نہیں کرتے؛ ان سے اس بارے میں ہمارے پاس کوئی روایت نہیں۔»146 ابن عابدین اپنی شرح میں القہستانی سے نقل کرتے ہیں کہ اس نے کہا: «بعض نے نصاب تین بتایا ہے اور بعض نے پانچ۔»147 چنانچہ پانچ کا اندازہ زیادہ درست معلوم ہوتا ہے، کیونکہ یہ اونٹوں کے نصاب سے مشابہت رکھتا ہے۔ عدد پانچ نصاب کے بیان میں اکثر استعمال ہوا ہے: اونٹوں کا نصاب پانچ اونٹ ہے، چاندی کا نصاب پانچ اوقیہ [یعنی دو سو درہم] ہے، اور غلے کا نصاب پانچ وسق ہے۔

Abu Hanifah does not determine a nisab for horses. The author of al Durr al Mukhtar writes "It is best known that Abu Hanifah does not estimate nisab for horses; we have no report from him about that."146 Ibn 'Abidin in his commentary quotes al Qahastani as saying "Some indicate nisab at three and others indicate it at five."147 It seems that the estimation of five is mare correct because of its similarity to that of camels. The number five is often used in nisab . nisab is five camels, five 'uqiyyah of silver [equals 200 dirhams] and 5 wasq of grain.

به‌نقل ابن عابدین از ابوحنیفه، نرخ زکات چنین بیان شده است: صاحبان اسب‌های عربی مخیّرند که بابت هر اسب یک دینار بپردازند، یا اسب‌های خود را ارزیابی کرده و ۵

The rate is explained by Ibn Abidin from Abu Hanifah: Owners of Arabian horses are given the choice of paying one dinar on each or evaluating their horses and paying 5

به ازای هر ۲۰۰ درهم ارزش، پنج درهم (با نرخ دو و نیم درصد). در مورد اسب‌های غیرعربی، تنها ارزش آن‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد.148

dirhams for each 200 dirhams of value - the rate is just two-and-half. For non-arabian horses, only the value is considered.148

پس از بحث درباره دو دلیل، به نظر من پیامبر ﷺ نفی زکات بر اسب‌ها را به‌روشنی بیان نکرده، و همچنین آن را به‌روشنی واجب نکرده است. سخن ابوهریره که «بر برده و اسب مسلمان صدقه‌ای نیست» جز اسبی را که برای سواری شخصی و به‌عنوان مرکب جنگی به کار می‌رود، شامل نمی‌شود. این تفسیر با تفسیر زید بن ثابت و ابن عباس، که درست از ایشان نقل شده، تأیید می‌شود. خود عبارت «برده‌اش و اسبش» در این سخن نیز همین معنا را نشان می‌دهد. همچنین، میان فقیهان به اجماع پذیرفته شده است – جز ظاهریان – که زکات بر اسب‌ها و بردگان، هنگامی که جزو کالای تجاری باشند، واجب است. ابوهریره به ظاهر الفاظ نصوص گرایش داشت و در میان صحابه به دقت حافظه شناخته می‌شد، اما شهرتی در تحلیل و تفصیل مانند زید و ابن عباس نداشت. سخن علی که «زکات اسب‌ها و بردگان را برای شما بخشیدم» را دارقطنی صحیح دانسته، آنگاه که به علی ختم شود و به پیامبر ﷺ نسبت داده نشود. و معلوم است که دارقطنی در این گونه امور صاحب‌نظر است. با این حال، عبارت «برای شما بخشیدم» دلالت دارد که این اموال در اصل مشمول زکات‌اند، اما پیامبر ﷺ به دلیلی خاص زکات آن‌ها را بخشیده است. آن دلیل می‌تواند نیاز شدید به مرکب‌های جنگی باشد، یا این‌که اسب در عربستان دارایی مهمی به شمار نمی‌رفت.

After discussing the two arguments, it seems to me that the Messenger (p) did not negate the existence of zakah on horses in a clear way, but neither did he obligate it clearly. The saying from Abu Hurairah, "There is no sadaqah on a Muslim's slave and mare" does not touch on anything other than the horse used for personal transportation and as a mount for war. This explanation is supported by the interpretation from Zaid bin Thabit and 'Abbas, correctly reported to him. The very words "His slave and his mare" in the saying seem to indicate this meaning. Also, that it is unanimous by Ijma' among jurists -- except Zahirites-- that zakah is obligatory on horses and slaves when they are part of business inventory. Abu Hurairah was inclined to hold to the letters of texts, and was known among the Companions for his precise memory, and did not have a reputation of analyzing and elaborating like Zaid and Ibn 'Abbas. The saying from 'Ali, "I have waived for you the sadaqah on horses and slaves" is noted by al Daraqutni as correct when it ends at 'Ali and is not linked to the Prophet. It is well known that al Daraqutni is the expert on such matters. However the words "waived for you" imply that these assets should be in principle zakatable but the Prophet (p) waived the zakah are them for certain reason.l49 This could be the desperate need for steeds of war or the fact that horses were not a substantial item of wealth in Arabia.

فقه الزکاۃ (الجزء الأول)، الدکتور یوسف القرضاوی 108

Figq al Zakah (Vol. I), Dr. Yusuf al Qardawi 108

بههرحال، نبودِ متنی که صراحتاً زکات را بر اسبها واجب کند، به این معنا نیست که اسبها مشمول زکات نیستند. از پیامبر ﷺ روایت نشده که چیزی دربارهٔ واجب کردن زکات بر طلا فرموده باشد. روشن است که بیشترِ سکههای رایج در زمان ایشان نقره بودند و حکمِ طلا از راه قیاس، به سبب شباهتِ آشکار در کاربرد این دو فلز، استنباط شده است. داستانِ عُمر با یَعلی بن اُمیّه، به نظر من، وزنی بسیار مهم دارد. اقدامی که عُمر انجام داد نشان میدهد که قیاس و اجتهاد در زکات جایگاهی مهم دارند. این که پیامبر ﷺ از برخی انواعِ دارایی زکات گرفته، به این معنا نیست که مسلمانانِ پس از ایشان نمیتوانند از دیگر انواعِ مشابه زکات بگیرند. در واقع، هر دارایی قابلتوجه و رو به رشدی باید مشمول زکات باشد.

پیش از این بحث، لازم است چند پاراگراف به این نکتهٔ مهم اختصاص یابد. همواره باید به شرایط و اوضاعی که پیرامون سخنی از پیامبر ﷺ قرار دارد و به موضوع آن سخن نگریست تا روشن شود آیا آن سخن به امور دنیوی، سیاسی، اقتصادی، نظامی یا اداری مربوط است، یا به اصول شیوهٔ زندگی اسلامی. گاه ممکن است متن دیگری وجود داشته باشد که اصلِ پایداری را نشان دهد که کاربردی خاص و زمانمند دارد، یا رویدادهای مشابه به شیوهای متفاوت با آنها برخورد شده باشد، که نشان می‌دهد این برخورد بیشتر جنبهٔ دنیوی دارد تا دینی.

The previous discussion leads us to devote a few paragraphs to deal with this important point. One should always look at the circumstances that surround a statement made by the Prophet (p) and the subject matter of the saying to see whether it relates to temporal, political, economic, military, or administrative affairs, or to the principles of the Islamic way of life. There may exist sometimes another text that indicates the enduring principle of a special temporal application, or similar events may have been differently treated, which indicates this treatment may be temporal rather than religious.

به‌عنوان نمونه، القرافی در کتاب «الإحکام» خود دربارهٔ این سخن که «هرکس سربازِ دشمن را بکشد، دارایی‌اش از آنِ اوست» مثال می‌زند. مالک می‌گوید این حکمی است که پیامبر ﷺ به‌عنوان رئیس دولت صادر کرده و قاعدهٔ کلی نیست. اگر رهبران دولت اسلامی در آغاز جنگ چنین مقرره‌ای را اعلام کنند، آن‌گاه باید اجرا شود، وگرنه همان قاعدهٔ کلی باقی است که غنیمت جنگی بر اساس متن قرآن در سورهٔ هشتم، الأنفال، تقسیم می‌شود. مالک برای تأیید این دیدگاه دلایل زیر را می‌آورد:

An example is give by al Qarafi in his al Ihkam about the saying "One who kills an enemy soldier shall have his personal property". Malik says this is a decision by the Prophet (p) as a head of state and is not a general rule. If the leaders of the Islamic state declare such a regulation at the beginning of a war, then it should apply, but otherwise, the general principle that war booty is distributed according to the text of the Qur'an in sura eight (al Anfal) remains applicable. Malik gives the following arguments to support this view:

۱. آیهٔ مربوط به تقسیم غنایم جنگی در سورۀ «الأنفال» با این سخن در تعارض است.

1. The verse about the distribution of war booties in sura (al Anfal) contradicts this saying.

۲. چنین مقرراتی ممکن است در نیت جنگجویان اخلال ایجاد کند و آن را از اینکه برای رضای خدا باشد، منحرف سازد و به میل به مال دشمن تبدیل کند.

2. Such a regulation may interfere with, and divert the intentions of the fighters from being for the sake of God to being the desire for the enemy's property.

۳۔ این سخن از پیامبر (ﷺ) بدین سبب بیان شد که جنگجویان را در نبردی خاص تشویق کند۔51

این بخش به حالت کلی حیوانات اهلی‌ای می‌پردازد که در چراگاه‌ها و بدون هزینه‌ی خوراک نگهداری می‌شوند و برای سود‌آوری پرورش داده می‌شوند. آیا می‌توانیم حکم زکات را بر همه‌ی چنین حیواناتی تعمیم دهیم یا نه؟ به بیان دیگر، آیا زکات باید به همان چهار گونه‌ی پیش‌گفته محدود شود یا شامل همه‌ی حیوانات اهلی می‌گردد؟ برخی از برجسته‌ترین استادان امروزی مطالعات اسلامی، از جمله محمد ابو زهره، عبدالوهاب خلاف و عبدالرحمن حسن، از رویه‌ی عمر استنباط می‌کنند که می‌توان در زکات قیاس به کار برد.

This section deals with the general case of naturally cost-free pastured domestic animals maintained for profit. Can we generalize the case of zakah on all such animals or not? In other words should zakah be restricted to the four previously mentioned species or should it include all domestic animals? Some of today's leading professors of Islamic studies, including Muhammad Abu Zahra, 'Abd al 'Wahab Khallaf, and 'Abd al Rahman Hasan, deduct from the practice of 'Umar that one can apply analogy on zakah.

عمر بن الخطاب زکات را بر اسب‌ها بر اساس قیاس واجب کرد، بدین دلیل که اسب‌ها در حال تبدیل شدن به دارایی‌های با ارزش بودند. ابوحنیفه که در کاربرد قیاس استاد است، این نظر را تأیید می‌کند. کسانی که زکات را بر اسب‌ها واجب نمی‌دانند، این کار را از روی انکار قیاس انجام نمی‌دهند، بلکه خوردنی بودن چهارپایان را دلیل مهمی برای زکات‌پذیری آن‌ها می‌دانند. از آنجا که اسب‌ها خوردنی نیستند، آن‌ها زکات‌پذیری را به اسب‌ها تعمیم نمی‌دهند. نویسنده‌ی المغنی می‌نویسد: «قیاس اسب بر چهارپایان نادرست است، زیرا چهارپایان مال رشدکننده‌ای هستند که برای شیردوشی و گوشت به کار می‌روند و می‌توانند برای قربانی نیز استفاده شوند.» اکثر علما، صرف ویژگی رشد را دلیل زکات‌پذیری نمی‌دانند.

'Umar bin al Khattab obligated zakah on horses by analogy, on the grounds that horses were becoming valuable assets. This is upheld by Abu Hanifah, the master in the application of analogy. Those who do not obligate zakah on horses do not do so in denial of analogy, but because they consider the edible character of livestock an important reason for their zakatability. Since horses are not edible, they refuse to extend zakatability to horses. The author of al Mughni writes "The analogy of horses and livestock is incorrect, because the latter are growing wealth that is used for milking and meat and can be used for sacrifice." The majority of scholars does not consider the character of growth alone the reason for zakatability.

این سه استاد می‌افزایند: اگر عمر، خلیفه‌ی راشد، رشد را شرط اساسی زکات‌پذیری می‌دانست و ابوحنیفه از او پیروی کرد، پس می‌توانیم دامنه‌ی آن را به سایر حیوانات گسترش دهیم و اعلام کنیم که همه‌ی حیواناتی که رشد می‌کنند و به طور طبیعی و بدون هزینه در چراگاه می‌چرند، زکات‌پذیرند، در صورتی که به حداقل زکات‌پذیری (نصاب) برسند؛ که بیست دینار است، به میزان ۲٫۵٪. نصاب در ارتباط با طلا برآورد می‌شود، زیرا عمر اصل ارزیابی اسب‌ها برای تعیین زکات را پذیرفت، و ارزش امروزه با طلا سنجیده می‌شود.158

بحث در بخشهای پیشین این فصل از این جهت به درازا کشید که شریعت خود اصول و احکام بسیاری را دربارهٔ زکات چهارپایان مقرر کرده است که شاید در سایر بخشهای زکات به این تفصیل نباشد، و نیز به این دلیل که تحلیل مفصل این موضوع، اصول مهمی را آشکار میسازد که در فهم جوهر زکات به طور کلی بسیار سودمند خواهند بود. از جمله این اصول، موارد زیر است:

The discussion in the previous sections of this chapter has been lengthy because Shari'ah itself dictates many principles and rulings about zakah on livestock that may not be as detailed in other areas of zakah, and because the lengthy analysis of this issue uncovers important principles that will be of great benefit in understanding the essence of zakah in general. Among these principles are the following:

۱. زکات، با اینکه یک عبادت است، نهادی عمومی نیز هست که دولت اسلامی بر آن نظارت می‌کند. تعیین و اعزام مأموران زکات بر عهده‌ی دولت اسلامی است.

1. Zakah, although a worship, is also a public institution supervised by the Islamic state. Appointing and sending zakah commissioners is the duty of the Islamic state.

۲. مقررات زکات میان نگرانی‌های فقیران از یک سو و منافع توانگران از سوی دیگر تعادل برقرار می‌کند، بدین‌گونه که اندک‌مالی از زکات معاف است و در پرداخت زکات تنها دارایی‌های با کیفیت متوسط پذیرفته می‌شود.

2. Zakah regulations balance the concerns of the poor on one hand and the interests of the rich on the other hand, so that small quantities of wealth are exempted from zakah and average quality assets only are accepted as zakah payment.

۳. هزینه‌ی سنگین نگهداری یک دارایی، زکات را کاهش می‌دهد یا آن را از همان دارایی ساقط می‌کند. به همین دلیل، بیشتر فقیهان برجسته، چهارپایانی را که با دست علف داده می‌شوند از زکات معاف دانسته‌اند، با این استدلال که هزینه‌ای که صاحبشان می‌کند با سودی که از آنها می‌برد برابر است.

3. The expensive upkeep of an asset reduces zakah or waives it on that asset. For that reason, the majority of leading jurists consider manually fed animals exempt from zakah on the ground that they cost as much as they profit the owner.

۴. تبدیل یک دارایی در حال رشد از استفاده برای کسب سود به استفادهٔ شخصی، آن را از زکات معاف می‌کند؛ این دیدگاه بنا بر نظر اکثر علما درباره‌ی گاوها و شترهایی است که برای آب‌کشی، کشاورزی و حمل بارهای شخصی به کار می‌روند.

4. A transformation of a growing asset from its use for profit to personal use exempts it from zakah, according to the majority of scholars with regard to cows and camels used for watering, cultivation, and carrying personal loads.

۵. شریعت مالِ مشترکِ شراکت‌ها را یک واحد به شمار می‌آورد، و این امر می‌تواند مبنایی برای رسیدگی به شرکت‌های معاصر باشد۔