عبارت «آزاد یا برده» در این حدیث شامل فقیران نیز می‌شود؛ ابوهریره به صراحت فقیران را در گفته‌اش ذکر کرده است. بر این اساس، سه فقیه برجسته، همراه با جمهور علما، بر این باورند که شرایط وجوب زکات (زکات فطر) تنها دو چیز است: اسلام، و مالک بودن مقداری که افزون بر خوراک روز عید برای خود فرد و خانواده‌اش باشد. الشوکانی یادآور می‌شود که این دیدگاه درست است، زیرا نصوص عام‌اند و هم ثروتمندان و هم فقیران را دربر می‌گیرند. شرایط وجوب زکات در این مورد تابع نظر و رأی انسان نیست، چرا که هدف این زکات - پاک شدن از سخنان بیهوده و مانند آن - فقیر و غنی را شامل می‌شود. از سوی دیگر، داشتن خوراک روز عید شرطی ناگزیر است، زیرا بدون این شرط، آن شخص سزاوار دریافت زکات فطر خواهد بود و باید در آن روز بی‌نیاز شود.14
The phrase "a freeman or slave" in the saying is inclusive of the poor; Abu Hurairah explicitly mentions the poor in his statement. Accordingly, the three leading jurists, along with the majority, believe that there are only two conditions of zakatability, namely, Islam and owning the amount of zakah of al fitr above what is needed as provision for the day of 'Id for the person and his family. Al Shawkani notes that this is correct because the texts are general and inclusive of the rich and poor. The terms of zakatability are not subject to human opinion in this case, since the purpose of this zakah--cleansing of vain talk, etc., includes the poor and the rich. On the other hand, the condition of owning food for the day of 'Id is indispensable, because without this condition, the person deserves to receive zakah of al fitr and to be satisfied on that day.14
ابوحنیفہ اور ان کے شاگرد اس مسئلے میں اختلاف رکھتے ہیں۔ وہ نصاب کی شرط کو اس عمومی قول کی بنیاد پر لازم قرار دیتے ہیں جو البخاری اور النسائی میں ہے: "کوئی صدقہ غنی ہونے کے سوا واجب نہیں ہوتا"[15]، اور غنا کی تعریف یہ کی جاتی ہے کہ آدمی کے پاس نصاب کے بقدر مال ہو۔ وہ اس کو زکوٰۃ کی دوسری تمام اقسام پر قیاس بھی کرتے ہیں، جن سب میں نصاب کی شرط ہے۔
اس استدلال پر یہ اعتراض کیا جاتا ہے کہ یہ حدیث اس شرط کے وجوب پر دلالت نہیں کرتی، خاص طور پر ابوداؤد کی روایت کے پیش نظر: "بہترین صدقہ وہ ہے جو غنی ہونے کی حالت میں دیا جائے۔"16
Abu Hanifah and his disciples disagree. They require the condition of nisab on the basis of the generality of the saying in al Bukhari and al Nasa'i, "No sadaqah is obligated except our of richness,"15 and richness is defined by owning nisab. They also draw this by analogy to other forms of zakah that all require nisab. This is challenged on the grounds that this saying does not indicate an obligation of this condition, especially the version reported by Abu Daud: "The best sadaqah is that done out of richness."16
علاوه بر این، حدیثی دیگر که ابوداوود و حاکم از ابوهریره روایت کرده‌اند با آن مخالف است، زیرا در آن آمده است: «بهترین صدقه، کوشش کسی است که تنگدست است.» این سخن را حدیث دیگری تأیید می‌کند که طبرانی از ابوامامه روایت کرده است: «بهترین صدقه آن است که پنهانی به فقیر داده شود یا توسط کسی انجام شود که تنگدست است.» همچنین حدیثی است که نسائی، ابن خزیمه، حاکم (که آن را بنا بر شرایط مسلم صحیح دانسته) و ابن حبان در مجموعه صحیح خود از ابوهریره روایت کرده‌اند که پیامبر ﷺ فرمود: «یک درهم بهتر از صد هزار درهم است!» مردی گفت: «ای فرستاده خدا، این چگونه ممکن است؟» فرمود: «مردی که ثروت فراوان دارد، صد هزار درهم از زیادی مال خود صدقه می‌دهد، و مردی که تنها دو درهم دارد، یک درهم را که نصف دارایی اوست صدقه می‌دهد.» قیاس با سایر انواع زکات ناقص است، زیرا زکات فطر بر اشخاص واجب می‌شود، در حالی که سایر انواع زکات بر مال واجب می‌شوند. ادعای معاف بودن فقرا از زکات فطر، با مضمون کلی حدیثی که زکات فطر را بر هر مسلمان واجب می‌کند، با سخنان ابوهریره که فقرا را مکلف به پرداخت آن دانسته است، و با حدیث دیگری که احمد و ابوداوود از ثعلبة بن ابی صعیر از پدرش روایت کرده‌اند، رد می‌شود. در آن حدیث فرستاده خدا ﷺ فرمود: «صدقه فطر را، یک صاع گندم، از جانب هر انسانی بپردازید، خواه کوچک باشد یا بزرگ، آزاد باشد یا برده، توانگر باشد یا تنگدست، مرد باشد یا زن. اما توانگرِ شما را خدا به آن پاک می‌گرداند و به تنگدست، خدا بیشتر از آنچه می‌دهد باز می‌گرداند.» به نظر شخصی من، زکات فطر باید هم بر فقیر و هم بر غنی واجب باشد، زیرا علاوه بر دلایل پیشین، هدف آن این است که همه را تربیت کند تا هر ساله، حتی اندکی، در راه اطاعت از خدا ببخشند و خرج کنند.
Moreover, another saying, reported by Abu Daud and al Hakim from Abu Hurairah, stands in opposition, since it reads "The best sadaqah is the effort of a person who has little." The latter is supported by yet another saying, reported by al Tabarani from Abu Umamah, "The best sadaqah is that which is given secretly to a poor or done by a person who has little." Additionally, there is the saying reported by al Nasa'i, Ibn Khuzaimah, al Hakim, (who grades it correct as per Muslim's conditions) and by Ibn Habban in his correct collection, from Abu Hurairah that the Prophet (p) said "One dirham is better than a hundred thousand dirhams!" A man said, "O Messenger of God, how could it be?" He answered, "A man who has plenty of wealth, gives as charity a hundred thousand dirhams out of its peripheries; and a man who has only two dirhams gives as charity one dirhams, which is one-half of his wealth." The analogy with other forms of zakah is incomplete, since zakah of al fitr is on persons, while all other forms are on wealth.17 The claim that the poor are exempt from zakah of al fitr is explicitly disproven by the general content of the saying obligating zakah of al fitr on every Muslim, by Abu Hurairah's statements15 that names the poor as obligated to pay it, and by yet another saying reported by Ahmad and Abu Daud from Tha'labah bin Abi Saghir from his father, that the Messenger of God (p) said, "Pay the sadaqah of al fitr, one sa' of wheat, on behalf of each human being, young or old, free or owned, rich or poor, or male or female. As for the rich among you, God sanctifies him [by it] and as for the poor, God gives him back more than he gives." In my personal opinion, zakah of al fitr must be obligated on the poor as well as the rich, because, in addition to the preceeding arguments, there is the objective of training everyone to give and spend in obedience to God, even just a little bit once every year.
خداوند مؤمنانی را که از او می‌ترسند چنین توصیف می‌کند: «کسانی که در آسایش و در سختی انفاق می‌کنند.»18 به همین دلیل، من نظر ابوحنیفه را نیز ترجیح می‌دهم که زکات فطر را بر زنان از مال خودشان واجب می‌داند.
God describes the believers who fear God as "Those who spend in ease and in adversity."18 For the same reason, I also prefer the view of Abu Hanifah obligating zakah of al fitr on women out of their own wealth.
در پایان باید یادآور شد که شرط لازم توانایی پرداخت زکات فطر نباید نادیده گرفته شود. توانایی بدین معناست که انسان مالکِ مقداری باشد که از خوراک روز عید و دیگر نیازهای ضروری، مانند مسکن، پوشاک، اثاثیه و ظروف، افزون باشد. هر چیزی که فراتر از نیازهای اساسی باشد و بتوان آن را برای پرداخت زکات فطر نقد کرد، تحقق این شرط محسوب می‌شود. کتاب‌های مورد نیاز برای حرفه، تحصیل یا پژوهش، مقدار معمول و متعارفِ زیورآلات حلال، وسایل نقلیه و مانند آن، همگی جزو نیازهای ضروری به شمار می‌آیند.19
Lastly, it should be noted that the necessary condition of capability to pay zakah of al fitr must not be overlooked. Capability is defined as owning the amount of zakah in excess to the food of the day of 'Id and other necessities, such as shelter, clothing, furniture, and utensils. Anything in excess of essential needs and can be liquidated for payment of zakah of al fitr is considered a fulfillment of this condition. Books needed for profession, study, or research, usual and customary amount of lawful jewelry, means of transportation, etc., are all included into essential needs.19