زکاۃ در لغت مصدرِ فعلِ زَكَا است. زکاۃ به معنای رشد کردن و افزایش یافتن است. وقتی درباره‌ی شخص به کار می‌رود، به معنای اصلاح شدن و بهتر شدن است.

Zakah in language is an infinitive of the verb zakah. Zakah means to grow and to increase. When it is said about a person, it means to improve, to become better.

بنابراین زکات به معنای برکت، رشد، پاکیزگی و اصلاح است.۱ در لسان العرب آمده است: «ریشهٔ واژهٔ زکات در زبان عربی به معنای پاکیزگی، رشد، برکت و ستایش است. همهٔ این معانی در قرآن و حدیث به کار رفته‌اند.» به نظر می‌رسد که به گفتهٔ الواحدی و دیگران، آشکارترین معنای ریشهٔ «زکات» افزایش و رشد است. برای نمونه، درباره‌ی گیاهان به معنای رویش و رشد، و درباره‌ی اشیاء به معنای فزونی است. اما از آنجا که گیاهان تنها در صورتی رشد می‌کنند که از حشرات و دیگر چیزهای زیان‌بار پاک باشند، واژهٔ «زکات» بر پاکی و پاکیزه‌سازی دلالت دارد. و اگر درباره‌ی انسان به کار رود، به معنای اصلاح و درستکاری است. می‌توان گفت مردی «زکی» است؛ یعنی خوش‌خلق است، یا می‌توان گفت قاضی شاهدان را «زکّی» کرد، یعنی نشان داد که گواهی‌شان در سطح بالاتری قرار دارد.

Consequently zakah is blessing, growth, cleanliness, and betterment.1 In Lisan al Arab it is said, "The root of the word zakah in Arabic means cleanliness, growth, blessing, and praise. All these meanings of the word are used in Qur'an and Hadith." It seems to be most obvious according to al Wahidi and others that the root "zakah" means increase and growth. For example, with respect to plants it means to grow and with respect to things, it means to increase. But since plants grow only if they are clean of insects and other detrimental things, then the word "zakah" implies cleanliness and cleansing. If it is used with respect to persons, zakah then means betterment and righteousness. You may say a man is "zaki"; that is, he has good character, or you may say that the judge "zakah" the witnesses to mean he shows that they are of a higher level in their testimony.

در شریعت، واژهٔ «زکات» به سهمی معین از ثروت اطلاق می‌شود که خداوند مقرر کرده تا میان دسته‌های مستحق توزیع شود. این واژه همچنین برای خود عمل پرداخت این سهم به کار می‌رود.² بنا بر گزارش نووی از واحدی، این سهم از ثروت «زکات» نامیده می‌شود، زیرا اموالی را که از آن گرفته می‌شود افزایش می‌دهد و آن‌ها را از تلف شدن و نابودی حفظ می‌کند.³ ابن تیمیه گفته است که درون و جان پرداخت‌کنندهٔ زکات بهتر می‌شود و ثروتش پاک می‌گردد.⁴ رشد و پاکی تنها به خود داراییِ زکات‌داده‌شده محدود نمی‌ماند، بلکه به کسی که زکات می‌پردازد نیز می‌رسد، بر اساس آیهٔ «از اموال ایشان صدقه بگیر تا آنان را پاک و پاکیزه سازی».⁵ ازهری می‌گوید: زکات فقیر را نیز رشد می‌دهد، یعنی زکات برای ثروتمند رشدی روانی و مادی در جان و مالش پدید می‌آورد.

In Shari'ah the word zakah refers to the determined share of wealth prescribed by God to be distributed among deserving categories. It is also used to mean the action of payment of this share2. According to al Nawawi's report from al Wahidi, this share of wealth is called zakah because it increases the funds from which it is taken and protects them from being lost or destroyed.3 Ibn Taimiyah said that the inner soul of the zakah payer becomes better, and his wealth becomes cleansed.4 Growth and cleanliness are not restricted to the zakated assets themselves, but reach out to the person who pays zakah, in accordance to the verse "out of their wealth take zakah that so thou mightest purify and sanctify them".5 Al Azhari says: it makes the poor grow too, meaning that zakah creates psychological and material growth for the rich in his soul and wealth.

النووی روایت می‌کند که صاحب الحاوی گفته است: «باید دانست که «زکاة» واژه‌ای عربی است که پیش از اسلام شناخته شده بود. روشن است که در شعر نیز به کار رفته است.»

Al Nawawi reports that the author of al Hawi said: "It should be realized that zakah is an Arabic word known before Islam. It is well known that it has been used in poetry".

از سوی دیگر، داوود الظاهری گفت که این واژه پیش از آنکه در قرآن به کار رود، هیچ ریشهای در زبان عربی ندارد. نویسنده کتاب الحاوی پاسخ داد: «اگرچه این سخن کاملاً نادرست است، اختلاف در نام آن بر احکام زکات تأثیری نمیگذارد.» با دانستن این مطلب، نمیتوان هیچ پایهای برای ادعاهای شاخت، خاورشناس یهودی، یافت؛ او در دانشنامه اسلام، ذیل عنوان «زکات»، نوشت که پیامبر ﷺ

On the other hand, Dawud al Zahiri said this word has no source in the Arabic language before it was used in Qur'an. The author of al Hawi answered "although this is totally wrong, differences about the name do not affect the rulings on zakah." Knowing this, one can find no base for the claims of the Jewish Orientalist, Shacht, who wrote in the Encyclopedia of Islam under the title of Zakah that the Prophet (p)

ادعا کرد که پیامبر ﷺ هنگامی که در مکه بود، واژه «زکات» و مشتقات آن را به معنای پاکیزه‌سازی به کار می‌برد. این معنا پیوند نزدیکی با واژه «زکات» در زبان عربی و در ذهن عرب‌ها دارد، اما این واژه و مشتقاتش در قرآن جز با همان معنا به کار نرفته‌اند و این معنای اصیل عربی نیست، بلکه از یهودیت گرفته شده که در آن به معنای «ترس از خدا» است.۷ خاورشناسانی مانند شاخت میل افراطی دارند که تا جایی که می‌توانند مفاهیم، واژه‌ها، احکام، اندیشه‌ها و ارزش‌های اخلاقی اسلامی را به منشأ یهودی یا مسیحی، یا دست‌کم به هر منشأ دیگری، شرقی یا غربی، نسبت دهند و تنها از هوس‌های تعصب خود پیروی می‌کنند. با این حال، برای رد ادعای او کافی است به این دو نکته اشاره شود:

used the word zakah to mean more than what it meant for the Arabs and borrowed some of the meaning of the word from Jews that used the Hebrew and Aramaic work Zakut." Schact said: "The Prophet (p), when he was in Makkah, used the word zakah and its derivatives to mean cleansing. This meaning has a close tie to the word zakah in Arabic and in the mind of Arabs but this word and its derivatives are not used except for that meaning in the Qur'an and this is not an original Arabic meaning: it is borrowed from Judaism where it means 'fear of God'.7 Orientalists such as Schact have a fanatic desire to attribute as much as they can of the Islamic concepts, words, rulings, thoughts, and ethical values to Jewish or Christian origins or at least to any other origin, be it Eastern or Western, following only the whims of their own bias. It is sufficient however, to disprove his claim by stating the following two points:

نخست آنکه قرآن کلمهٔ «زکات» را در معنای امروزی‌اش که مسلمانان می‌شناسند، از همان آغاز دورهٔ مکی به کار برده است. این کاربرد در سوره‌های زیر آمده است: ۷:۱۵۶، ۱۹:۳۱ و ۵۵، ۲۱:۷۲، ۲۳:۴، ۲۷:۳، ۳۰:۳۹، ۳۱:۳ و ۴۱:۷. بی‌تردید شناخته شده است که پیامبر ﷺ جز عربی هیچ زبان دیگری، از جمله عبری، نمی‌دانست و پیش از هجرت به مدینه با یهودیان ارتباطی نداشت. پس چگونه و در چه زمانی می‌توانست از یهودیان و یهودیت وام بگیرد؟

Firstly, Qur'an used the word zakah, in the meaning known to Muslims now, as early as the beginning of the Makkan period. This is found in Suras: 7:156, 19:31 and 55, 21:72, 23:4, 27:3, 30:39, 31:3 and 41:7. It is undoubtedly known that the Prophet (p) did not know Hebrew or any other language except Arabic, and that he had no contact with Jews before migrating to Madinah. When and how could he borrow from Jews and Judaism?

دوم، اینکه ادعای آن‌که زبانی واژه‌ای را صرفاً از این رو از زبان دیگری قرض گرفته است که آن واژه را در هر دو زبان مشترک می‌یابد، گمانه‌زنی محض است و با روش علمی ناسازگار است. وجود یک واژهٔ مشترک لزوماً به این معنا نیست که یکی از دو زبان آن را از دیگری گرفته باشد. و اینکه بدون هیچ دلیلی یکی را قرض‌گیرنده و دیگری را قرض‌دهنده بدانیم، گمانه‌زنی بسیار بیشتری است.

Secondly, it is mere speculation that violates scientific methodology for anyone to claim that a language had borrowed a word from another language simply because he finds the word common to the two languages. Such a common word does not necessarily mean that one language borrowed it from the other. It is even more speculative to point out one language as borrowing and the other as borrowed from without any proof.

زکات که در شریعت شناخته شده است، گاهی در قرآن و سنت «صدقه» نامیده شده است، تا آنجا که الماوردی گفت: «صدقه زکات است و زکات صدقه است».

Zakah as known in Shari'ah is sometimes called in the Qur'an and Sunnah "sadaqah", to the extent that al Mawardi said "Sadaqah is zakah, and zakah is sadaqah.

آن دو نامِ یک چیزند.»۸ خداوند (ج) می‌فرماید: «از اموال ایشان صدقه بگیر تا بدان‌وسیله پاکشان سازی و پاکیزه‌شان گردانی»۹ و «و از ایشان کسانی‌اند که در امر صدقات بر تو عیب می‌گیرند»۱۰ و «صدقات تنها از آنِ فقیران و مستمندان است»۱۱،۱۲. حدیث می‌گوید: «در آنچه کمتر از پنج وَسْق باشد صدقه نیست. در آنچه کمتر از پنج شتر باشد صدقه نیست و در آنچه کمتر از پنج اوقیه باشد صدقه نیست.»۱۳ پیامبر ﷺ هنگامی که معاذ را به یمن فرستاد به او فرمود: «به ایشان خبر ده که خداوند بر اموالشان صدقه‌ای واجب کرده که از ثروتمندانشان گرفته شود و به تهی‌دستانشان داده شود.» همه‌ی این متون درباره‌ی زکات سخن می‌گفتند و واژه‌ی صدقه را به کار می‌بردند؛ حتی گردآورنده و توزیع‌کننده‌ی زکات «مُصَدِّق» نامیده می‌شد. اما در تاریخ بعدی اسلام، واژه‌ی صدقه به‌طور سنتی تنها برای بخشش‌های داوطلبانه‌ی خیریه به گدایان و بی‌چیزان به کار رفت. نباید اجازه دهیم که چنین عرفی ما را گمراه کند و از معنای این واژه در زمانی که قرآن نازل می‌شد منحرف سازد. ریشه‌ی واژه‌ی صدقه، کلمه‌ی «صِدق» است. قاضی ابوبکر بن العربی، در شرح نامگذاری زکات به صدقه، می‌گوید: «این واژه از صِدق گرفته شده است. صِدق یعنی راستی در تحقق بخشیدن به باور اعلام‌شده از طریق عمل. ریشه‌ی صِدق به معنای تحقق بخشیدن و پشتیبانی کردن از چیزی به وسیله‌ی چیز دیگر است. واژه‌ی صَداق (مهر) برای زنان به معنای تحقق بخشیدن به حلال بودن هم‌بستری از طریق عقد است، و مهر تحت شرایط خاصی که در شریعت شناخته شده است.»

They are two names for the same thing."8 God (J) says, "of their wealth take sadaqah that so thou mightest purify and sanctify them"9 and "and among them are men who slander thee in the matter of sadaqat"10 and "sadaqat are for the poor and the needy."11,12 Hadith says, "There is no sadaqah in what is less than five Wasq. There is no sadaqah in what is less than five camels and there is no sadaqah in what is less than five uqiyah."13 Addressing Mu'adh when sent to Yemen the Prophet (p) said "Inform them that God has prescribed sadaqah on their funds, to be taken from their rich." All these texts were talking about zakah while using the word sadaqah, even the zakah collector and distributor is called musaddiq. But In the later history of Islam, sadaqah was traditionally used to mean only Vol.untary charitable donations given to beggars and destitutes. But such a tradition must not be allowed to mislead us and divert us from the meaning of the word at the time when Qur'an was being revealed. The root of the word sadaqah is the word sidq. Judge Abu Bakr bin al 'Arabi, commenting on naming zakah sadaqah, states that "It is derived from sidq. Sidq is truthfulness in realizing declared belief by action. The root sidq means realizing and supporting something by another. The word sadaq (Dowry) for women means realizing the lawfulness of intimacy by the contract and the dowry under specific conditions known in Shari'ah.

کلمهٔ «الزکاة» سی بار در قرآن آمده است. در بیست و هفت مورد از این موارد، در همان آیه با «الصلاة» همراه شده است. در یک مورد نیز در همان توالی آیات با نماز ذکر شده است؛ یعنی «والذین هم علی صلاتهم یحافظون» و «والذین هم للزکاة فاعلون»(۱۸). بررسی این سی مورد در قرآن نشان می‌دهد که هشت مورد از آنها در آیات مکی و بقیه در آیات مدنی است(۱۹). برخی نویسندگان ادعا کرده‌اند که زکات در هشتاد و دو جای قرآن با نماز همراه شده است(۲۰)، اما این یک اغراق آشکار است؛ زیرا حتی اگر مواردی را که به‌طور ضمنی به زکات اشاره دارند و در آنها واژگانی چون انفاق، قرض دادن یا اطعام آمده است نیز به حساب آوریم، به آن عدد مورد ادعا نمی‌رسیم. اما کلمهٔ «الصدقة» و جمع آن «الصدقات» دوازده بار در قرآن آمده است و همهٔ آنها در سوره‌های مدنی‌اند.

The word al zakah occurs in the Qur'an thirty times.17 In twenty-seven of them it is associated with prayers in the same verse. In one place it is mentioned with prayers in the same sequence of verses, this is, "those who humble themselves in their prayers" and "who are active indeed in zakah."18 Surveying these thirty places in the Qur'an shows that eight of them are Makkan verses and the others are Madinan.19 Some writers claim that zakah is associated with prayers in eighty-two places in the Qur'an20, but this is an obvious exaggeration. Since even if we include such places that have implicit reference to zakah, while words like spending, lending or feeding are mentioned, we would not reach that acclaimed number. As for the word sadaqah, and its plural, sadaqat, it is mentioned in the Qur'an twelve times, all of them in Madinan suras.