۷.۵ فصل پنجم: مستحقانِ زکاتِ فطر
7.5 Chapter Five Recipients Of Zakah Of Al Fitr
مسلمانان فقیر و نیازمند
Muslim poor and needy
according to ابن رشد، اتفاق نظر وجود دارد که زکات الفطر باید به فقرا و نیازمندان مسلمان داده شود، زیرا پیامبر ﷺ هنگامی که فرمود «آنان را در روز عید فطر بینیاز کنید»، به ایشان اشاره کرد. اکثر علما پرداخت این حق دینی به فقرای اهل عهد را جایز نمیدانند. ابوحنیفه آن را جایز میداند و برخی دیگر تنها دادن آن به راهبان اهل عهد را مجاز میشمارند.۱ ابن ابی شیبه روایت میکند که ابومیسره زکات الفطر را به راهبان میداد.۲ گزارشهای مشابهی از عمرو بن میمون، عمرو بن شرحبیل و مُرّة همدانی نیز نقل شده است.۳ این بیشک اقدامی انساندوستانه از سوی فقیهان مسلمان است که میکوشند در روز عید همه را خشنود سازند.
According to Ibn Rushd, it is unanimously agreed upon that zakah of al fitr must be given to Muslim poor and needy, since the Prophet (p) referred to them when he said "Make them satisfied on the day of fitr." The majority of scholars do not accept giving this religious due to poor people of the Pledge. Abu Hanifah believes this is permissible and some others allow giving only monks of people of the Pledge.1 Ibn Abi Shaibah reports that Abu Maisarah used to give zakah of al fitr to monks.2 Similar reports come from 'Amr bin Maimun, 'Amr bin Shurahbil, and Murrah al Hamadani.3 This is undoubtedly a humanistic gesture from Muslim jurists in trying to make everybody happy on the day of the feast.
آیا میتوان آن را به هشت صنف مستحق زکات پرداخت؟
Can it be given to the eight categories who receive zakah?
مکتب شافعی استدلال میکند که، مانند هر زکات دیگری، زکات فطر باید بهطور مساوی میان همان هشت دسته توزیع شود، مگر آنکه توسط پرداختکننده توزیع گردد؛ در آن صورت دو دسته «کارگزاران صندوق زکات» و «کسانی که دلهایشان به دست آورده میشود» مستثنا میگردند.۴ این نظر ابن حزم نیز هست.۵ ابن القیم این دیدگاه را نمیپذیرد و استدلال میکند که رویه پیامبر ﷺ و صحابهی ایشان این بود که آن را فقط به فقرا و نیازمندان میدادند. او ادامه میدهد که تا آنجا که برخی حنبلیان معتقدند توزیع آن به شکل دیگری جایز نیست. ابن القیم میافزاید که این دیدگاه وزن بیشتری دارد.۶ مالکیان تأکید میکنند که این زکات باید منحصراً به فقرا و نیازمندان پرداخت شود، حتی اگر به خاطر نبود مستحقان فقیر در سرزمینی که زکات بر آن واجب شده، لازم باشد با هزینهی پرداختکننده به کشور دیگری فرستاده شود.۷ الهادی، القاسم و ابوطالب با دیدگاه مالکیان همراهاند.
The Shafi'i school argues that, like any other zakah, zakah of al fitr must be distributed equally among the same eight categories, except when distributed by the payer--in which case the categories of "workers of the zakah fund" and "those whose hearts are being reconciled" are excluded.4 This is also the view of Ibn Hazm.5 Ibn al Qayyim rejects this view and argues that the practice of the Prophet (p) and his Companions was to give it only to the poor and needy. This is so, he continues, to the extent that some Hanbalites believe it is not permissible to distribute it otherwise. Ibn al Qayyim adds that this opinion carries more weight.6 Malikites assert that this zakah must be paid exclusively to the poor and needy, even if it must be shipped to another country at the expense of the payer, because of lack of poor deservants in the land where it is due.7 Al Hadi, al Qasim, and Abu Talib share the view of the Malikites.
سه دیدگاه را میتوان تشخیص داد:
Three opinions can be distinguished:
زکات الفطر باید میان هشت گروهی که در قرآن ذکر شده توزیع شود، و این دیدگاه الشافعی است.
1. Zakah of al fitr must be distributed among the eight categories, which is al Shafi'i's view.
این فقط برای فقرا و مساکین است۔
2. It is exclusively for the poor and needy.
این مال را میتوان به هر هشت گروه، یا به برخی از ایشان، یا تنها به فقیران داد، زیرا در متن عمومی «إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْمَسَاكِينِ ...» داخل است. این نظر اکثر فقها است.
3 It can be distributed to all eight groups, to some of them, or to the poor alone, since it is included under the general text "Sadaqat are only to the poor and needy . . ." This is the view of the majority of jurists.
باید توجه داشت که استدلال بر انحصار پرداخت به فقرا بر پایه این سخن که «آنان را در این روز بینیاز کنید» بهطور خاص از دادن به دیگر دستهها جلوگیری نمیکند. این مانند این سخن است که زکات «از ثروتمندان گرفته میشود تا به فقیران داده شود»، با این حال زکات به هشت دسته پرداخت میشود. بنابراین زکات فطر باید در متن کلی آیه یادشده قرار گیرد، هرچند ممکن است گفته شود که باید به فقیران و نیازمندان اولویت داده شود.
دستههایی که از زکات معاف هستند
Categories excluded from zakah
همانند زکات مال، زکات فطر نباید به کافران، مرتدان، ثروتمندان یا کسانی که میتوانند کار کنند داده شود. همچنین نباید به کسانی پرداخت شود که پرداختکننده مخارج آنان را بر عهده دارد، مانند پدر، فرزند یا همسر پرداختکننده. همان جزئیاتی که درباره زکات مال بررسی شد، در اینجا نیز کاربرد دارد.
As in the case of zakah on wealth, zakah of al fitr must not be given to disbelievers, apostates, the rich, or persons who can earn. It must also not be paid to persons for whose expenses the payer is responsible, such as the payer's father, son, or wife. The same details studied with regard to zakah on wealth apply here.
در پایان، پرداختکننده زکات میتواند زکات خود را به یک یا چند فقیر بدهد، و به همین ترتیب، زکاتی که از چند پرداختکننده گردآوری شده است میتواند به یک یا چند دریافتکننده داده شود، زیرا هیچ دلیلی که مانع هیچیک از این موارد باشد وجود ندارد،۹ هرچند برخی از فقها تقسیم زکات یک نفر میان چند دریافتکننده و دادن زکات چند پرداختکننده به یک دریافتکننده را ناپسند میدانند، به این دلیل که ممکن است این کار هدف غنی ساختن همه فقرا در روز عید را برآورده نکند.10
Lastly, the zakah payer may give his or her zakah to one or more poor persons, and by the same token, zakah collected from several payers may be given to one or more recipient, since there is no evidence to prevent any of these cases,9 although some jurists dislike dividing one's zakah among several recipients and giving the zakah of several payers to one recipient on the grounds that this may not fulfill the objective of enriching all the poor on the day of 'Id.10
در مورد انتقال زکات فطر از یک سرزمین به سرزمین دیگر، همان اصلی که بر سایر انواع زکات اعمال میشود، در اینجا نیز قابل اجراست؛ یعنی ابتدا باید فقرا و نیازمندان در منطقهای که زکات بر آن واجب شده است، تأمین شوند و آنچه باقی میماند میتواند منتقل شود، مگر در موارد اضطراری یا در صورتی که اولویت بالاتری وجود داشته باشد.11
As for transporting zakah of al fitr from one land to another, the same principle applied on other forms of zakah is applicable here; i.e., first the poor and needy in the area where zakah is due must be satisfied and the leftover may be transported, except in case of emergencies or higher priority.11
پانوشتها
Footnotes.
۱. بدایۃ المجتہد، ج ۱، ص ۷۳.
1. Bidayat al Mujtahid, Vol. 1, p. 73.
۲. المصنف، ج ۴، ص ۳۹.
2. Al Musannaf, Vol. 4, p. 39.
۳. المغنی، ج ۳، ص ۷۸.
3. Al Mughni, Vol. 3, p. 78.
۴. المجموع، ج ۶، ص ۱۴۴.
4. Al Majmu', Vol. 6, p. 144.
۵. المُحَلّى، ج ۶، صص ۱۴۳-۱۴۵.
5. Al Muhalla, Vol. 6, pp. 143-145.
۶. زاد المعاد، جلد ۱، صفحه ۳۱۵.
6. Zad al Ma'ad, Vol. 1, p. 315.
۷. الشرح الکبیر و حاشیۃ الدسوقی، ج۱، صص ۵۰۸-۵۰۹۔
7. Al Sharh al Kabir wa Hashiat al Dusuqi, Vol. 1, pp. 508-509.
۸. نیل الأوطار، ج ۴، ص ۱۹۵.
8. Nail al Awtar, Vol. 4, p. 195.
۹. البحر، ج ۲، ص ۱۹۷.
9. Al Bahr, Vol. 2, p. 197.
۱۰. الدر المختار، ج ۲، ص ۸۵، و الشرب، المرجع السابق.
10. Al Durr al Mukhtar, Vol. 2, p. 85, and al Sharp, op. cit.
۱۱. البحر، الجزء ۲، ص ۲۰۳.
11. Al Bahr, Vol. 2, p. 203.