کار یکی از مهم‌ترین منابع درآمد در روزگار ما است. درآمد به‌صورت درآمد یک متخصص مستقل یا دستمزد یک کارگر به دست می‌آید. این فصل به زکات‌پذیری این دو شکل درآمد می‌پردازد، که هیچ‌کدام در زمان عالمان بزرگی که پیش از ما بوده‌اند رایج نبود. این فصل سه بخش دارد:

Labor is one of the most important source of income in our day. Earnings take the form of an independent professional's income or a laborer's wages. This chapter deals with the zakatability of these two forms of income, neither of which was common at the time of the great scholars who preceded us. This chapter has three sections:

این بخش به نظرات فقها درباره زکات‌پذیری این منبع درآمد می‌پردازد.

Section one deals with jurists' opinions about the zakatability of this source of income.

این بخش دوم به تعیین نِصاب می‌پردازد۔

Section two deals with the determination of nisab.

بخش سوم به میزان زکات در این درآمدها می‌پردازد।

Section three discusses the rate of zakah on these incomes.

سه استاد فقید، عبدالرحمن حسن، محمد أبو زهره و عبدالوهاب خلاف، این موضوع را در سخنرانی خود در دمشق در سال ۱۹۵۲ مطرح کرده و چنین نتیجه‌گیری می‌کنند: «درآمد حاصل از کار و حرفه، اگر به نصاب برسد و یک سال بگذرد، مشمول زکات است. توجه داریم که ابوحنیفه، ابویوسف و محمد بر این باورند که شرایط نصاب دست‌کم در آغاز و پایان سال باید محقق شود. بر پایه این دیدگاه، زکات را می‌توان بر درآمد حاصل از کار به‌صورت سالانه وضع کرد. درآمد کار از آن رو مشمول زکات است که سایر درآمدها به همان دلیل مشمول زکات‌اند. رعایت نصاب نیز ضروری است، زیرا زکات بر توانگران واجب می‌شود و نصاب معیار توانگری است. رویکرد حنفیان در تحقق این شرط در دو طرف سال، برای برآورده شدنش آسان است.» این سه استاد در بحث میزان زکات بر اقلام گوناگون ادامه می‌دهند: «ما در فقه موجود، مورد مشابهی با مشمول زکات بودن درآمد کار و حرفه نمی‌شناسیم. شاید تنها استثنا دیدگاهی از احمد باشد که اجاره، اگر به دست آید و به نصاب برسد، در همان زمان دریافت مشمول زکات است، بدون شرط گذشت یک سال. این در واقع شبیه درآمد کار است و در نتیجه، اگر به نصاب برسد، مشمول زکات خواهد بود. افزون بر این، آنچه پیش‌تر یادآور شدیم نیز هست: حرفه‌مندان و کارگران به احتمال زیاد دست‌کم در آغاز و پایان سال مالی دارای نصاب‌اند.»1

The three late professors, 'Abd al Rahman Hasan, Muhammad 'Abu Zahra, and 'Abd al Wahhab Khallaf mention this matter in their lecture in Damascus in 1952, and conclude the following: "Income from labor and professions is subject to zakah if it reaches nisab and one year passes. We note that Abu Hanifah, Abu Yusuf, and Muhammad believe that nisab conditions must be satisfied at least in the beginning and the end of the year. On the basis of this opinion, zakah can be imposed on income from labor on a yearly basis. Earnings from labor are zakatable because of the same reason other earning are subject to zakah. The considerations of nisab is also a must, because zakah is imposed on the rich and nisab determines richness. The Hanafites approach to the fulfillment of this condition at the two ends of the year is easy to satisfy.'' Discussing the rate of zakah on different items, the three professors continue, "We know of no case similar to that of zakatability of income from labor and professions in existing jurisprudence. Perhaps the only exception is an opinion from Ahmad that rent, if it is acquired and reaches nisab, is subject to zakah at the time of acquisition, regardless of the condition of the passage of a year. This, in fact, is similar to income from labor, and consequently the latter is zakatable if it reaches nisab. This is in addition to what we remarked earlier upon, that professionals and workers are most likely to have nisab at least at the beginning and end of the fiscal year."1

نتیجهٔ تحلیل آنان این است که زکات بر حقوق و مزد تنها در ماه آخر سال واجب می‌شود، زیرا آنان شرط نصاب را در آغاز سال و در پایان آن لازم می‌دانند؛ یعنی زکات را بر خود جریان درآمد در طول سال واجب نمی‌دانند، بلکه تنها دو طرف آن را در نظر می‌گیرند.

The conclusion of their analysis is that zakah on salaries applies only to the last month of the year, because they require the fulfillment of the condition of nisab at the beginning of the year and at its end, i.e. they do not imposed zakah on the flow of income itself during the year, but only consider its two ends.

به‌راستی شگفت‌انگیز است که آنان ادعا می‌کنند در نوشته‌های فقیهان، جز درباره اجاره، هیچ مورد مشابهی برای زکات بر حقوق و مزدها وجود ندارد؛ زیرا شبیه‌ترین مورد به درآمد حاصل از کار، همان مسئله شناخته‌شده «درآمد کسب‌شده» است، و من بر این باورم که همین شباهت، پایه و اساس مشمول زکات بودن درآمد کار است. گروهی از صحابه به مشمول زکات بودن درآمد کسب‌شده اعتقاد داشتند. از جمله ابن عباس، ابن مسعود و معاویه. پس از ایشان، شماری از فقیهان همچون الصادق، الباقر، الناصر و داوود از آنان پیروی کرده‌اند. این نظر از عمر بن عبدالعزیز، الحسن، الزهری و الاوزاعی نیز نقل شده است. زکات درآمد کسب‌شده در چند کتاب پرخواننده بحث شده است، از جمله: المحلی (ج ۶، ص ۸)، المغنی (ج ۲، ص ۶)، نیل الاوطار (ج ۴، ص

It is rather astonishing that they claim there is no similarity to the case of zakah on salaries in the writings of jurists except for rent, because the most similar case to earnings from labor is the well-known case of earned income, and I believe this similarity is the foundation for the zakatability or labor income. A group of Companions believed in the zakatability of earned income. This includes Ibn 'Abbas, Ibn Mas'ud, and Mu'awiyah. They are followed by a few jurists, such as al Sadiq, al Baqir, al Nasir, and Daud. This opinion is also reported from 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, al Hasan, al Zuhri, and al Awza'i. zakah on earned income is discussed in several well-circulated books, including al Muhalla (vol. 6, p. 8), al Mughni (vol. 2, p. 6), Nail al Awtar (vol. 4, p.

۱۴۸)، الروض النضیر (ج ۲، ص ۴۱۲)، و سُبُل السلام (ج ۲، ص ۱۲۹).

148), al Rawd al Nadir (vol. 2, p. 412), and Subul al Salam (vol. 2, p. 129).

It is extremely important to reach a strong ruling on this matter, because earned income is a major category of wealth in our era, including wages and salaries, professional income, gains from invested capital, etc. Earned income may be merely an increase in a zakatable asset, such as a profit from trade assets or increase in the number of cattle or sheep. These increments are added to the principal and become subject to zakah at the end of the fiscal year of the principal. On the other hand, earned income may be the acquired value of an already zakated asset, such as crops sold after zakah is paid on them. This earned income is not subject to zakah until one year elapses, in order to avoid duplication.

It is extremely important to reach a strong ruling on this matter, because earned income is a major category of wealth in our era, including wages and salaries, professional income, gains from invested capital, etc. Earned income may be merely an increase in a zakatable asset, such as a profit from trade assets or increase in the number of cattle or sheep. These increments are added to the principal and become subject to zakah at the end of the fiscal year of the principal. On the other hand, earned income may be the acquired value of an already zakated asset, such as crops sold after zakah is paid on them. This earned income is not subject to zakah until one year elapses, in order to avoid duplication.

بحث ما محدود به درآمدهای کسب‌شده‌ای است که تحت دو مورد پیشین قرار نمی‌گیرند، مانند حقوق کارگران، سود سرمایه و سودهای آن، هدایا و جز اینها، چه درآمد کسب‌شده از همان نوع منبعش باشد یا نباشد.

Our discussion is restricted to earned income not covered by the two previous cases, such as salaries of laborers, capital gains and its dividends, gifts, etc., whether the earned income is of the same kind as its source or not.

برای این گونه از درآمدهای کسب‌شده، آیا گذشت یک سال لازم است، یا درآمد کسب‌شده باید به دارایی‌های مشابهی که از پیش در اختیار دارد افزوده شود و سال آن دارایی بر درآمد تازه‌ای که به دست آمده جاری گردد؟ یا اینکه درآمد کسب‌شده در لحظه دریافت زکات آن پرداخته شود، به شرط آنکه شرایط لازم مانند رسیدن به نصاب، نبودن بدهی، و فزون بودن از نیازهای اساسی فراهم باشد؟ در واقع، هر یک از این سه دیدگاه را چند تن از فقها پذیرفته‌اند، هرچند در میان عالمان مشهور است که گذشت یک سال شرطی لازم بر همه اموال زکات‌پذیر است، چه دارایی‌های در اختیار و چه درآمدهای کسب‌شده. این نظر بر پایه عمومیت احادیث وارد در این باب استوار است، همان‌گونه که بسیاری از فقها آن را فهمیده‌اند. بنابراین، بررسی این احادیث و دلالت‌های آنها ناگزیر است.

For such forms of earned income, is the passage of one year necessary, or must earned income be added to similar already-owned assets, applying the year of that asset on newly earned in cements? Or should earned income be zakated at the time of acquisition, provided that the necessary conditions such as nisab, non-existence of debts, and being in excess of essential needs, are met? In fact, each of these three propositions is taken up by a few jurists, although it is commonly known among scholars that the passage of one year is a required condition on all zakatable funds, whether they are owned assess or earned income. This is based on the general terms of the sayings on this matter, as understood by many jurists. Consequently, an analysis of these sayings and their indications is indispensable.

شرط گذشتن یک سال از چهار صحابی روایت شده است، یعنی علی، ابن عمر، انس و عائشه (رضی الله عنهم)، اما در حقیقت همه این اقوال ضعیف‌اند و نمی‌توانند مدعای مورد بحث را ثابت کنند.

The condition of the passage of one year is reported from four Companions, namely, 'Ali, Ibn 'Umar, Anas and 'A'ishah (m), but all these sayings are in fact weak and cannot substantiate the point on hand.

این سخن از علی در ابوداود زیر عنوان «زکات چارپایان چرنده» نقل شده است. ابوداود می‌گوید: سلیمان بن داود المَهری به من خبر داد که ابن وهب به او گفت که جابر بن حازم به او گفت (و نام شخص دیگری را برد) از ابی اسحاق، از عاصم بن ضمره و حارث الاعور، از علی که پیامبر ﷺ فرمود: «و اگر دویست درهم داشته باشی و یک سال بر آن بگذرد، پنج درهم [به عنوان زکات واجب] است، و بر تو [در مورد طلا] چیزی واجب نیست تا آنکه بیست دینار داشته باشی. وقتی بیست دینار داشتی و یک سال بگذرد، نیم دینار [به عنوان زکات واجب] است. آنچه بیش از آن است به نسبت [محاسبه می‌شود].» راوی می‌افزاید: «نمی‌دانم علی گفت "به نسبت" یا آن را به پیامبر ﷺ نسبت داد.» و «بر سرمایه‌ای که یک سال بر آن نگذشته، زکات واجب نیست.» جریر می‌گوید که ابن وهب در این سخن عبارت «و بر آن زکات واجب نیست... بگذرد» را افزوده است. منتقدان حدیث درباره آن چنین می‌گویند:

The saying from 'Ali is reported by Abu Daud under the title "Zakah on pastured livestock." Abu Daud says "Sulaiman bin Daud al Muhri informed me that Ibn Wahb told him that Jabir bin Hazim told him (and he named another) from Abi Ishaq, from 'Asim bin Damurah and al Harith al A'war from Ali that the Prophet (p) said, "And if you have two hundred dirhams and one year elapses on them, there is five dirhams [as obligated zakah], and nothing is obligated on you [concerning gold] until you have twenty dinars. When you have twenty dinars, and a year elapses, there is half a dinar [as obligated zakah]. What is above that is by proportion.'' The narrator adds, "I do not know whether 'Ali said 'by proportion' or attributed it to the Prophet (p)." "And there is no obligated zakah on a fund until one year elapses." Jarir says that Ibn Wahb adds in the saying the words "And there is no . . . elapses." Critics of hadith have the following to say:

ا۔ ابن حزم، که عبدالحق در «الأحكام» از او پیروی کرده، می‌گوید: «ابواسحاق، عاصم و حارث را در روایت خود با هم ذکر می‌کند، و حارث دروغگو است. ممکن است این نکته بی‌توجهی شود که حارث همان کسی است که روایت را به پیامبر ﷺ می‌رساند، در حالی که عاصم چنین نمی‌کند. ذکر این دو با هم نادرست است. شعبه، سفیان و معمر همین سخن را از عاصم، از علی روایت می‌کنند و در همان جا توقف می‌کنند. همچنین هر راوی مورد اعتمادی آن را این‌گونه روایت کرده است. اگر روایت جریر بود که سند را از طریق عاصم به پیامبر ﷺ می‌رساند، این سخن پذیرفته می‌شد.»2

A. Ibn Hazm, followed by 'Abd al Haq in his Ahkam comments "Abu Ishaq mentions 'Asim and al Harith together in his narration, and al Harith is a liar. It may pass unnoted by that al Harith is the one who extends his narration to the Prophet, while 'Asim does not. Associating them together is incorrect. Su'bah, Sufian, and Mu'ammar narrate the same saying from 'Asim from 'Ali stopping there. This is also the way it is narrated by any trustworthy narrator. If it had been the narration of Jarir that extends the chain through 'Asim to the Prophet, the saying would have been accepted."2

الترمذی از عبدالرحمن بن زید بن اسلم، از پدرش، از ابن عمر روایت می‌کند که رسول خدا ﷺ فرمود: «کسی که درآمد کسب می‌کند، تا زمانی که یک سال نگذرد، زکات بر او واجب نیست، همان‌گونه که پروردگارش مقرر فرموده است.» الترمذی همچنین از ایوب، از نافع روایت می‌کند که ابن عمر گفت: «کسی که درآمد کسب می‌کند ...» و غیره، بی‌آنکه آن را به پیامبر ﷺ نسبت دهد. الترمذی می‌گوید که گفته اخیر درست‌تر از روایت عبدالرحمن است. ایوب و عبیدالله بن عمر و دیگران از نافع، از ابن عمر، همین سخن را به‌عنوان گفته خود ابن عمر روایت کرده‌اند. عبدالرحمن را احمد، ابن المدینی و دیگران ضعیف شمرده‌اند؛ او اشتباهات فراوانی دارد. روایت عبدالرحمن را الدارقطنی و البیهقی نقل کرده‌اند؛ البیهقی، ابن الجوزی و دیگران نتیجه گرفته‌اند که پایان یافتن آن به ابن عمر، درست‌تر است.

Al Tirmidhi reports from Abd al Rahman bin Zaid bin Aslam from his father from Ibn 'Umar that the Messenger of God (p) said, "He who earns income is not subject to zakah until a year elapses, as prescribed by his Lord." Al Tirmidhi also reports from Ayub from Nafi' that Ibn 'Umar said, "He who earns income . . . . " etc., without ascending it to the Prophet. Al Tirmidhi says that the last saying is more correct than the saying from 'Abd al Rahman. Ayub and 'Ubaid Allah bin Umar and others narrate from Nafi' from Ibn 'Umar the same saying as being said by Ibn 'Umar. 'Abd al Rahman is graded weak by Ahmad, Ibn al Madini, and others. He makes frequent mistakes.14 The narration of 'Abd al Rahman is reported by al Daraqutni and al Baihaqi; al Baihaqi, Ibn al Jawzi, and others conclude that as ending at Ibn 'Umar, the saying is correct.

[یعنی این گفته به پیامبر ﷺ نسبت داده نمی‌شود]. الدارقطنی از جمله تفردات مالک همین را ذکر می‌کند و می‌گوید: «این سخن ضعیف است». با این حال، مالک روایتی صحیح دارد که در ابن عمر متوقف می‌شود. البیهقی اقوالی از ابوبکر، علی و عائشه مشابه قول ابن عمر نقل می‌کند و می‌گوید: می‌توان به اقوال ابوبکر، عثمان، ابن عمر و دیگران اعتماد کرد.15

[meaning it is not attributed to the Prophet]. Al Daraqutni mentions among the peculiarities of Malik, the same, and comments that "the saying is weak." However, Malik has a correct narration that stops at Ibn 'Umar. Al Baihaqi reports statements of Abu Bakr, 'Ali, and 'A'ishah similar to that of Ibn 'Umar, and says we can count on those of Abu Bakr, 'Uthman, Ibn 'Umar, and others.15

این امر روشن می‌سازد که هیچ حدیث صحیحی وجود ندارد که از شرط گذشتن یک سال در مورد درآمد کسبی، همان‌گونه که بیهقی آن را مقید ساخته، پشتیبانی کند. حتی اگر حدیث صحیحی درباره‌ی سال وجود می‌داشت، آن حدیث بر اموالی غیر از درآمد کسبی اعمال می‌شد تا متون مختلف با یکدیگر جمع شوند. با این حال، بر این امر اتفاق نظر است که هیچ کالای زکات‌پذیری نباید تا گذشت یک سال، زکات دیگری بر آن تعلق گیرد. از این جهت، زکات سالانه است. و سخنانی که دلالت می‌کنند زکات تا گذشت یک سال واجب نمی‌شود، به همین معنا قابل تفسیر است، چنان‌که در فصل یکم از این بخش به تفصیل توضیح داده شد. سرانجام، این‌که صحابه در این شرط درباره‌ی درآمد کسبی با یکدیگر اتفاق نظر ندارند، خود دلیل بر آن است که متن صحیحی در این باره وجود نداشته است.

از قاسم بن محمد به شکل صحیح روایت شده است که ابوبکر تا پایان سال، از هیچ سرمایه‌ای زکات نمی‌گرفت. امره دختر عبدالرحمن از عایشه روایت می‌کند که درباره درآمد کسب‌شده: «زکات واجب نمی‌شود تا یک سال بگذرد». از علی نقل شده که فرمود: «کسی که درآمدی به دست آورده، تا یک سال نگذرد، زکات آن بر او واجب نیست». همانند این سخن از ابن عمر نیز روایت شده است.۱۶ از سوی دیگر، ابن حزم از ابن ابی شیبه و مالک در الموطأ نقل می‌کند که گفته‌اند: «از ابن عباس به شکل صحیح روایت شده که زکات بر هر درآمدی که هر مسلمانی به دست آورد واجب است».۱۷ همچنین ابن مسعود و معاویه، که هر دو از صحابه‌اند، و عمر بن عبدالعزیز، حسن و زهری، که از تابعین‌اند، نیز روایت شده‌اند که زکات درآمد کسب‌شده را به محض به دست آمدن واجب می‌دانسته‌اند.18

It is reported correctly from al Qasim bin Muhammad that Abu Bakr did not take zakah from any fund until the year had elapsed. Amrah bint 'Abd al Rahman narrates from 'A'ishah that "No zakah is due until a year elapses" regarding earned income. 'Ali is reported to have said, "He who earns income is not obliged to pay zakah on it until one year passes." A similar statement is reported from Ibn 'Umar.16 On the other hand, Ibn Hazm quotes Ibn Abi Shaibah and Malik in al Muwatta as saying "It is correctly reported from Ibn 'Abbas that zakah is obligated on any income when acquired by any Muslim."17 Ibn Mas'ud and Mu'awiyah, both Companions, and 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, al Hasan, and al Zuhri, Followers, are also reported to obligate zakah on earned income when acquired.18

معلوم است که هنگامی که صحابه در مسئله‌ای اختلاف می‌کردند، آن مسئله به نصوص دیگر و به قواعد کلی اسلام ارجاع داده می‌شد. هیچ‌کس نمی‌تواند در چنین مسئله‌ی مورد اختلافی ادعای اجماع کند.

It is known that when the Companions differ on an issue, the matter is rendered to other texts and to the general principles of Islam. No one can claim any ijma' on such a disputed matter.

الف. ابن عباس: ابو عبید از ابن عباس روایت می‌کند درباره مردی که درآمد کسب می‌کند: «زکاتش را همان روزی که آن را به دست می‌آورد باید بپردازد».۱۹ مشابه همین سخنان از ابن ابی شیبه نیز نقل شده است.۲۰ این روایت از ابن عباس درست است، چنان‌که ابن حزم آن را تأیید کرده است. روشن است که بر پایه این سخن، برای وجوب زکات گذشت یک سال لازم نیست؛ همان‌گونه که بیشتر مردم از سخن ابن عباس فهمیده‌اند. ابو عبید با این فهم مخالفت کرده و می‌گوید: «مردم چنین می‌فهمند که ابن عباس مقصودش طلا و نقره بوده، اما من چنین باور ندارم. به نظر من ابن عباس از این بهتر می‌داند، زیرا چنین دیدگاهی او را در برابر اکثریت مردم قرار می‌دهد. گمان می‌کنم او تنها محصولات کشاورزی را اراده کرده، زیرا مردم مدینه زمین‌ها را "مال" می‌نامند [همان واژه‌ای که در سخن ابن عباس به کار رفته] و به نظر می‌رسد جز این تفسیری برای سخن او وجود ندارد».21

A. Ibn 'Abbas Abu 'Ubaid reports from Ibn 'Abbas about a man who earns income, "He must pay its zakah the day he earns it.19 Similar statements are reported by Ibn Abi Shaibah.20 The report is correct from Ibn 'Abbas, as confirmed by Ibn Hazm. It obviously does not require the passage of one year for zakah to be obligated, as understood by most people from Ibn 'Abbas. Abu 'Ubaid disagrees, sayings that "People understand that Ibn 'Abbas meant gold and silver, but not believe that. In my opinion, Ibn 'Abbas knows better than that, because such a view would put him in opposition to the majority of people, I guess he only meant crops of agriculture, because people of Madinah call lands 'mal' [the word used in the saying of Ibn 'Abbas] and there seems to be no other interpretation to his statement"!21

ابو عبید بدون شک در امور مالی پیشواست و بینش خوبی درباره زکات دارد، اما به نظر من تفسیر او از دیدگاه ابن عباس ضعیف است. این تفسیر با آنچه بلافاصله به ذهن می‌رسد و با فهم بیشتر عالمان مخالف است. اگر سخن ابن عباس تنها به محصولات کشاورزی مربوط می‌بود، در این گفته چیز تازه‌ای نبود و دلیلی نداشت که بسیاری آن را نشانه تمایز ابن عباس بدانند. اصل بر این است که واژگان بر معنای ظاهری خود حمل شوند، مگر آنگاه که این امر ناممکن باشد. آیا در این سخن چیزی وجود دارد که ما را از گرفتن معنای ظاهری واژه «مال» بازدارد؟ دلیلی که ابو عبید ذکر کرده، به دلایل زیر پذیرفتنی نیست:

Abu 'Ubaid is undoubtedly a leading expert in financial affairs and has a good insight into zakah, but I believe that his interpretation of Ibn 'Abbas view is weak. It contradicts what immediately comes to mind and the understanding of most scholars. If it were simply related to agricultural crops, nothing would be new about this statement and it would not be worth being pointed out by many people as distinguishing Ibn 'Abbas. In principle, words must be taken to mean their apparent meaning, except when that becomes impossible. Is there anything in this statement that prevents us from taking the apparent meaning of mal? The reason cited by Abu 'Ubaid is not acceptable for the following points:

ه. وصول زکات بر درآمد کسب‌شده از زهری، حسن و مکحول نقل شده است، و ابن حزم نیز بدان اشاره کرده است. برخی از این روایات در بخش بعد ذکر خواهد شد. همین نظر از اوزاعی نیز نقل شده است. حتی گفته شده که احمد دربارهٔ اجارهٔ زمین سخنانی مشابه گفته است. صاحب المغنی می‌گوید: «احمد و چند تن دیگر می‌گویند که اجاره هنگام دریافت باید زکات داده شود.»23

E. The subjection of earned income to zakah is reported from al Zuhri, al Hasan, and Makhul, also mentioned is Ibn Hazm. Some of these reports will be mentioned in the next section. The same is also reported from al Awza'i. Even Ahmad is reported to have said similar things concerning rent on land. The author of al Mughni says "Ahmad and several others say that rent should be zakated when earned."23

F. الباقر، والصادق، والناصر، وداود: رأی سه عالم از نسل پیامبر ﷺ و رأی داوود این است که هرکس مالی به اندازه نصاب به دست آورد، باید زکات آن را فوراً بپردازد.30

F. Al Baqir, al Sadiq, al Nasir, and Daud The view of the first three scholars from the descendants of the Prophet, and that of Daud, is that whoever earns the equivalent of nisab must pay its zakah immediately.30

آنان استدلال می‌کنند که این حکم بر نصوص عامّی مبتنی است که زکات را بر پول واجب می‌گردانند، مانند این سخن: «[زکات واجب است] در نقدینه، یک‌چهارم یک‌دهم.» متفق‌علیه.

They argue that this is based on general texts which obligate zakah on money, such as the saying "[There is obligatory zakah] on currency, one-quarter of one-tenth." Agreed upon.

این شرط، یعنی گذشت یک سال، بنا بر دیدگاه این علما برداشته می‌شود.

This removes the condition of the passage of one year, according to these scholars.

نصاب تنها باید در پایان سال کامل باشد، چنانکه از عملکرد پیامبر ﷺ و عاملان زکات ایشان در گرفتن زکات در پایان سال آشکار است، بی‌آنکه وضعیت آغاز سال ثبت شود.31

nisab need only be fulfilled at the end of the year, as is apparent from the practices of the Prophet and his zakah collectors in taking zakah at the end of the year, without keeping records of the beginning of the year.31

ابن حزم ذکر می‌کند که ابوحنیفہ معتقد است درآمد کسب‌شده تا زمانی که یک سال نگذشته باشد زکات‌پذیر نیست، مگر آنکه صاحب آن دارایی‌هایی از همان نوع درآمد داشته باشد، به اندازه نصاب از آغاز سال. در این صورت، درآمد کسب‌شده در محاسبه زکات به دارایی‌ها افزوده می‌شود۔ مالک نیز در شرط گذشت یک سال نظری مشابه دارد، در مورد وجود دارایی‌هایی از همان نوع، مگر در مورد دام. اگر صاحب دام از آغاز سال دارای دام‌هایی از همان نوع به اندازه نصاب باشد، مجموع آن‌ها در پایان سال زکات‌پذیر می‌شود۔ الشافعی می‌گوید درآمد کسب‌شده برای زکات‌پذیر شدن به شرط گذشت یک سال نیاز دارد، مگر در مورد بچه‌های دام، به شرط آنکه مادرانشان به نصاب برسند۔32

Ibn Hazm mentions that Abu Hanifah believes that earned income is not zakatable until a year passes, except when the owner has assets of the same kind as the earned income, in the amount of nisab from the beginning of the year. In this case, earned income is added to the assets in the calculation of zakah. Malik has a similar view on the requirement of the passage of a year regarding the presence of assets of the same kind, except when it comes to livestock. If the owner of livestock has assets of the same kind of animal from the beginning of the year in the amount of nisab, the total becomes zakatable at the end of the year. Al Shafi'i says earned income needs the condition of the passage of a year for zakatability, except in the case of baby cattle, provided that their mothers reach nisab.32

ابن حزم همهٔ این نظرات را رد می‌کند و همه را نادرست می‌شمارد، و می‌گوید: «اختلاف آنان خود دلیلی است بر اینکه این نظرات بر دلایل محکم استوار نیستند. همه‌شان ادعایی بی‌پایه‌اند که نه با قرآن، نه با سنت، نه با اجماع، نه با قیاس و نه با عقلی که بر پای خود بایستد، پشتوانه ندارند.» خود ابن حزم شرط گذشتن یک سال را برای همهٔ اقلام زکات واجب می‌داند، چه دارایی‌ها و چه درآمدهای کسب‌شده، و بدین‌ترتیب با همکار خود داوود که این شرط را در مورد درآمد کسب‌شده لازم نمی‌داند، مخالفت می‌کند.

Ibn Hazm objects to all these opinions, describing them all as erroneous, and says "Their differences are themselves evidence that they are not based on solid proofs. They are all empty claim not supported by Qur'an, Sunnah, ijma', qiyas, or rationality that can stand on its feet." Ibn Hazm himself considers the condition of the year obligatory with regard to all items, whether assets or earned income, thus contradicting his colleague Daud, who does not require this condition regarding earned income.

با توجه به نصوص عامّهٔ زکات، و مقاصد آن، و مصالح عامّهٔ اسلام و مسلمانان، معتقدم که درآمد کسب‌شده، یعنی حقوق و مزد، درآمد حرفه‌ای، و بازدهِ سرمایه‌ای که در غیر تجارت به کار رفته باشد، مانند کشتیرانی، هواپیما و هتل‌ها، هنگام دریافت زکات‌پذیر است، بی‌آنکه گذشت یک سال شرط باشد.

In view of the texts on zakah in general, its objectives, and the general interests of Islam and Muslims, I believe earned income, whether salaries, wages, professional income, or return on capital invested in other than trade, such as shipping, planes, and hotels, is zakatable when received, without the requirement of the passage of one year.

این نظر با نکات زیر مستدل می‌شود:

This opinion is substantiated by the following points:

۱. شرط گذشت یک سال بر تمام اموال، از جمله درآمدهای کسب‌شده، نه بر هیچ سخن صحیح یا نیکویی استوار است که برای استنباط حکمی در شریعت لازم باشد، یا برای تخصیص یکی از نصوص عام آن. آنچه موجود است تنها نظرات برخی از صحابه است.

1. The requirement of the passage of one year with respect to all funds, including earned income, is not based on any correct or good saying, which is necessary in order to derive a ruling in Shari’ah, or to restrict one of its general texts. All that exists are opinions of some Companions.

۲. صحابه و تابعین بر لزوم گذشت یک سال بر درآمد کسب‌شده اتفاق‌نظر نداشتند. برخی زکات را هنگام به‌دست‌آمدن درآمد کسب‌شده واجب می‌دانند. وقتی صحابه و تابعین اختلاف دارند، هیچ‌کس نمی‌تواند ادعا کند که باید دیدگاه برخی از ایشان پذیرفته شود، و در این صورت باید مسئله با سایر متون و بر اساس اصول کلی اسلام حل‌وفصل شود. خداوند می‌فرماید: «اگر در چیزی با هم اختلاف کردید، آن را به خدا و پیامبرش ارجاع دهید».33

2. Companions and Followers did not agree on requiring the passage of one year on earned income. Some obligate zakah when earned income is acquired. When Companions and Followers differ, no one can claim that the view of some must be taken, and the issue must then be settled by other texts in accordance with the general principles of Islam. God says, "If ye differ in anything among yourselves, refer it to God and His Apostle."33

3. نبودِ نصّ یا اجماع باعث شده است که مذاهب فقهی در مسئلهٔ کسبِ درآمد چنان اختلاف کنند که ابن حزم همهٔ آن‌ها را صرفاً دعاوی‌ای خواند که بر نصوص صحیح از قرآن و سنت، اجماع، قیاس یا استدلال درست استوار نیستند. من خود این اختلافات را، و نیز اختلافات در همین مسئله درون هر مذهب، بررسی کرده‌ام و جزئیات بی‌ضرورت و پیچیدگی‌های فراوانی در آن‌ها یافته‌ام، چنان که باور ندارم شریعت آسان‌پذیر ما، که خطابش به همهٔ مردم است، بتواند چنین جزئیات ریز و پیچیده‌ای را در خود جای دهد، به‌ویژه در موضوع یکی از ارکان اساسی و برجسته‌تر آن.

3. The lack of a text or ijma' allows for schools of jurisprudence to disagree on the issue of earned income to such a degree that Ibn Hazm accused them all of being mere claims, unfounded on correct texts from Qur'an Sunnah, ijma' analogy, or sound rationalization. I myself have examined these differences as well as differences on the same issue inside each school of thought, and noted many unnecessary details and complications, so many that I do not believe it is at all likely that our easy-flowing Shari’ah, which is addressed to all people, can accommodate such minute, complicated details, especially with regard to one of its essential and more predominant pillars.

در پایان این بخش، و از سر انصاف نسبت به نویسندگان معاصر مسلمان، لازم است نظر شیخ محمد الغزالی را یادآور شویم که بیش از بیست سال پیش در کتاب او، «اسلام و مسائل اقتصادی»، مطرح شده است. وی پس از بیان این‌که زکات یا بر سرمایهٔ ذخیره‌شده تعلق می‌گیرد - مانند زکات پول و دارایی‌های تجاری - یا بر درآمد - مانند محصولات کشاورزی و میوه‌ها، ادامه می‌دهد.

At the end of this section, and in fairness to contemporary Muslim writers, it is imperative to mention the opinion of Shaikh Muhammad al Ghazali, presented in his book, Islam and Economic Issues, more than twenty years ago. After stating that zakah is either on the stock of capital--such as zakah on money and business assets-- or on income--such as crops and fruits--continues.

نتیجه این است که هر کس که درآمدی برابر با درآمد کشاورزان زکات‌پرداز داشته باشد، باید بدون توجه به سرمایه و شرایط مرتبط با آن، به‌طور یکسان مشمول زکات گردد. بر این اساس، پزشکان، وکلا و سایر متخصصان و کارمندان، برای دو شخص زیر، بر درآمد خود مشمول زکات می‌شوند:

The conclusion is that whoever has an income equal to that of zakatable formers must be subject to zakah on equal footing regardless of capital and related conditions. Consequently, physicians, lawyers, and other professionals and employees are subject to zakah on their income for the following two persons:

ابتدا، نصوص عمومی: آیهٔ «اے ایمان والو! اپنی پاکیزہ کمائی میں سے خرچ کرو»۳۹ میں شک نہیں کہ اُن اقسام کی آمدنی اس آیت میں مذکور «پاکیزہ کمائی» میں شامل ہے۔ اسی واجب خرچ کے ذریعے وہ اُن مؤمنین میں شامل ہو جاتے ہیں جن کا ذکر اس آیت میں ہے: «جو غیب پر ایمان رکھتے ہیں، نماز قائم کرتے ہیں، اور جو کچھ ہم نے اُن کو دیا ہے اُس میں سے خرچ کرتے ہیں۔»40

Firstly, the general texts: The verse "O ye who believe, give of the good things which ye have earned."39 There is no doubt that the income of those categories is included in good earning referred to in the verse. It is by this obligatory spending that they become integrated among believers described in the verse, "Who believe in the unseen, are steadfast in prayers, and spend out of what We have provided for them."40

ثانیاً، از حد تصور بیرون است که اسلام زکات را بر کشاورز فقیر تحمیل کند، اما صاحب ساختمان‌هایی را که درآمدش چندین برابر درآمد آن کشاورز است، یا پزشکی را که درآمد روزانه‌اش برابر با درآمد یک کشاورز در طول یک سال کامل است، معاف بدارد.

Secondly, it is beyond imagination to assume that Islam may impose zakah on a poor farmer and exempt the owner of buildings that produce manifold the income of the farmer, or a physician whose daily income may equal that of the farmer for one full year.

بر این اساس، زکات باید بر همه آنها واجب شود، تا زمانی که علت زکات‌پذیری یکسان باشد. این شکل از قیاس، دستکاری ریاکارانه را نمی‌پذیرد. ممکن است در مورد محاسبه زکات و نرخ‌های آن پرسشی پیش آید.

زکات تنها بر توانگران واجب است، تا معنای «عَفْو» یا مازاد، که در قرآن به عنوان موضوع انفاق آمده، تحقق یابد: «از تو می‌پرسند چه انفاق کنند؟ بگو: آنچه مازاد بر نیازتان است.» و پیامبر ﷺ نیز می‌فرماید: «صدقه‌ای جز از توانگری واجب نیست.» همه‌ی این‌ها برای زکات‌پذیری، شرط نصاب را لازم می‌داند. نصاب درآمد کسب‌شده چه باید باشد؟ الغزالی، که در پایان بخش نخست نقل شد، این نصاب را برابر با نصاب غلات و میوه‌ها می‌داند، اما چه کسی می‌تواند مطمئن باشد که آیا این نصاب برای هدفی ویژه و مربوط به محصولات کشاورزی تعیین شده است یا نه؟ چرا نصاب پول را در نظر نگیریم، یعنی ۲۰۰ درهم نقره، ۲۰ دینار طلا، یا معادل آن، یعنی هشتاد و پنج گرم طلا، به‌ویژه از این‌رو که درآمد کسب‌شده معمولاً بر حسب پول پرداخت و محاسبه می‌شود؟

Zakah is only imposed on the rich, in order to realize the meaning of the excess or surplus, mentioned in the Qur'an as the subject of spending. "They ask thee how much they are to spend; say, 'what is beyond your need.'" The Prophet (p) also says, "No sadaqah is obligated except out of richness.'' All this requires the condition of nisab for zakatability. What should nisab be in regard to earned income? Al Ghazali, as quoted at the end of section one, determines this nisab as the equivalent of nisab of grains and fruits, but who can be sure whether or not this nisab was set for a special purpose related to agricultural products? Why not take the nisab of money, which is 200 dirhams of silver, 20 dinars of gold, or its equivalent, i.e., eighty-five grams of gold, especially since earned income is usually paid and calculated in money terms?

از آنجا که بحث بر سر جریان درآمد است، این پرسش پیش می‌آید که آیا مدت زمانی وجود دارد که درآمد نسبت به میزان نصاب انباشته شود، به‌ویژه از آن رو که درآمد کسبی در فواصل زمانی پرداخت می‌شود؛ گاهی برابر، مانند حقوق، و گاهی نابرابر، مانند حق‌الزحمه پزشک. در این مسئله دو دیدگاه وجود دارد.

Since we are talking about a flow of income, the question arises of whether there is any time span through which income accumulates with regards to the amount of nisab, especially since earned income is paid at intervals, sometimes equal like salaries, and other times not equal, like physician's fees. There are two opinion on this matter.

اولین (نظر) این است که هر مبلغ درآمد کسبی، هنگام دریافت، به‌تنهایی در نظر گرفته می‌شود. حقوق‌های ماهانه، اگر به نصاب برسند یا از آن بیشتر باشند، مشمول زکات‌اند؛ درآمدهایی که متخصصان دریافت می‌کنند و هر یک به‌تنهایی برابر نصاب است نیز مشمول زکات‌اند، در حالی که درآمد اندک، یا بخش‌هایی از درآمد که در فواصل کوتاه دریافت می‌شوند، مشمول زکات نیستند، مگر پرداختی که برابر نصاب یا بیشتر از آن باشد. این نظر ظاهراً حقوق و دستمزدهای اندک را از زکات معاف می‌کند. این نظر با معنای ظاهری گزارش دربارهٔ عمل صحابه و تابعین سازگار است. از سوی دیگر، بسیاری از متخصصان با درآمد بالا، مانند پزشکان، درآمد خود را در مبالغ کوچکی دریافت می‌کنند که در یک هفته و شاید در یک روز به مبالغ کلانی می‌رسد. آیا همهٔ این مبالغ اندک باید از زکات معاف باشند، در حالی که کارمندی که حقوق ماهانه‌اش اندکی بالاتر از نصاب است مشمول زکات باشد؟ این، برتری نظر دوم را روشن می‌کند.

The first is that each amount of earned income is considered alone when it is received. Monthly salaries, if they reach nisab or more, are zakatable, payments received by professionals that equal, each one alone, nisab, are zakatable, while small income or segments of income received at short intervals are not zakatable, except for the payment that is equal to nisab or more. This opinion apparently exempts small salaries and wages from zakah. It is consistent with the apparent meaning of the report about the practice of the Companions and Followers. On the other hand, many highly paid professionals, such as physicians, receive their income in small increments that add up to large amounts in one week and perhaps one day. Shall all these small amounts be exempted from zakah while a salaried employee whose monthly income is just above nisab is zakatable? This explains the merits of the second opinion.

نظر دوم این است که افزایش‌های درآمد و دیگر وجوه کسب‌شده، تا زمانی که در فواصل کوتاه دریافت شوند، باید به یکدیگر افزوده شوند. پیش‌تر دیدیم که فقها در بحث معادن بیان می‌کنند که محصولِ استخراج‌شده از یک معدن در فواصل کوتاه، برای رسیدن به نصاب با یکدیگر جمع می‌شود. همین حکم در مورد چندین برداشتِ محصول در یک سال زراعی نیز جاری است.۴۳ بنابراین، سال باید مبنای محاسبه‌ی نصاب قرار گیرد؛ یعنی درآمد کسب‌شده‌ای که در تمام طول سال دریافت می‌شود با هم جمع می‌گردد و نصاب بر اساس درآمد سالانه سنجیده می‌شود.

زکات بر درآمد کسبی بر مبلغ خالص آن تعلق می‌گیرد. بدهی‌ها و حداقل سطح زندگی شایسته برای کسب‌کننده درآمد و خانواده‌اش از آن کسر می‌شود، زیرا اینها از جمله نیازهای اساسی‌اند، و زکات تنها بر نصابی واجب می‌شود که فراتر از نیازهای اساسی باشد.

Zakah on earned income applies on its net amount. Debts and a minimum standard of living for the income earner and his family are deductible, because they are among essential needs, and zakah is only obligated on a nisab that is above essential needs.

ہمچنین، پیشہ ور افراد اور دیگر آمدنی کمانے والوں کے کاروباری اخراجات بھی قابلِ منہا ہیں، اس رائے کے مطابق جسے میں کھیتی اور کھجور کے درختوں کے بارے میں اختیار کرتا ہوں کہ زکات اخراجات ادا کرنے کے بعد باقی ماندہ مال پر واجب ہوتی ہے۔47 یہ رائے عطاء اور دیگر علماء کی ہے۔

Business expenses, for professional and other income earners are also deductible, in accordance with the view I select with respect to farming and palm trees that zakah is due on the residual after payment of expenses.47 This is the opinion: of 'Ata and others.

پس از کسر کردن کسورات یادشده، اگر باقیماندهٔ حقوق یا سایر درآمدهای کسب‌شده در طول سال به میزان نصاب پول برسد، این باقیمانده مشمول زکات است. بنابراین درآمدهای اندک و مزدهای کم از آن معاف می‌شوند.

After the above-mentioned deductions have been made if the residual of salaries or other earned income reaches during the year an amount equal to the nisab of money, then this residual is zakatable. That exempts small earnings and wages.

لازم به ذکر است که اگر زکات درآمد کسبی در زمان دریافت آن پرداخت شود، تا زمانی که یک سال نو سپری نشود، زکات بعدی واجب نیست، زیرا نمی‌توان دو زکات را در یک سال بر یک نفر واجب کرد. هرگاه شخصی نسبت به زکات خود سال مالی مشخصی داشته باشد، می‌تواند پرداخت زکات درآمد کسبی را تا پایان همان سال مالی به تأخیر اندازد. برای مثال، شخصی در ماه دوم سال مالی خود درآمدی کسب می‌کند و زکات آن را همان‌گونه که کسب می‌کند پرداخت می‌نماید. زکات بخشی از این درآمد کسبی که پس‌انداز شده است، در پایان ماه دوازدهم سال مالی‌ای که در آن کسب شده واجب نمی‌شود، بلکه در سال بعد، بر تمام داراییِ آنگاه‌ او واجب می‌گردد.

It should be noted that if earned income is zakated when received, the next zakah is not required untill one new year elapses, since two zakahs cannot be imposed in one year. When a person has an established fiscal year with respect to his or her zakah. He or she may delay the payment of zakah on earned income untill the end of that fiscal year. To give an example, a person earns income in the second month of his fiscal year, and pays its zakah as he earns it. zakah on the part saved from this earned income is not due at the end of the twelfth month of the fiscal year during which it is earned, but becomes due the next year on all assets then owned.

الغزالی خواستار آن است که علمای مسلمان به‌صورت جمعی پژوهش کنند تا نرخ قابل‌اجرا بر درآمد کسب‌شده را تعیین کنند. نظر شخصی من این است که میان درآمد کسب‌شده‌ای که تنها از سرمایه‌گذاری حاصل می‌شود، درآمد کسب‌شده‌ای که از سرمایه و کار با هم حاصل می‌شود، و درآمد کسب‌شده‌ای که تنها از کار حاصل می‌شود، تمایز قائل شد.

Al Ghazali calls for collective research on the part of Muslim scholars to determine the applicable rate on earned income. My personal opinion is to distinguish between earned income resulting from capital investment alone, earned income resulting from capital and labor together, and earned income resulting from labor alone.

آمدنی‌ای که به‌عنوان بازده سرمایه، یا بازده سرمایه و کار با هم، کسب می‌شود، پس از کسر همه هزینه‌ها، بدهی‌ها و سهم نیازهای ضروری، یک‌دهم خالص درآمد زکات تعلق می‌گیرد. این حکم بر اساس قیاس با محصولات کشاورزی‌ای است که هزینه آبیاری در آن‌ها پرداخت نشده است. این حکم شامل بازده کارخانه‌ها، ساختمان‌ها، چاپخانه‌ها، هتل‌ها، اجاره‌دادن خودرو، کسب‌وکار حمل‌ونقل و مانند آن‌ها می‌شود. پیش‌تر نظر ابوزهره و دو همکارش را یادآور شدم که نرخ زکات بر ساختمان‌ها و کارخانه‌ها باید ده درصد خالص درآمد باشد، اگر هزینه‌ها و مخارج مشخص و کسر شوند، یا پنج درصد درآمد ناخالص اگر هزینه‌ها قابل تعیین نباشند. این تمایز به نظر من پذیرفتنی است. با این حال، توجه داشته باشیم که سرمایه در این بحث شامل دارایی‌های تجاری‌ای که در فصل چهارم مورد بحث قرار گرفت نمی‌شود.

Income that is earned as a return on capital or on capital and labor together is charged one-tenth of the net income, after the deduction of all expense, debts, and allowance for essential needs. This is in analogy to agricultural crops produced without irrigation costs. It applies to returns from factories, buildings, printings facilities, hotels, renting cars, transportation business, and the like. I mentioned earlier the opinion of Abu Zahra and his two colleagues that the rate of zakah on buildings and factories should be ten percent of the net income, if expenses and costs are determined and deducted, or five percent of gross income if expenses cannot be determined. This distinction is--in my opinions acceptable. It is noted, however, that capital in this regard does not include trade assets discussed earlier in chapter four.

درآمدی که صرفاً از کار حاصل می‌شود، مانند حقوق کارمندی و درآمد حرفه‌ای، تنها با نرخ یک‌چهارم از یک‌دهم مشمول زکات است؛ این حکم بر اساس متون عمومی‌ای است که نرخ ۲٫۵٪ را بر پول واجب می‌کند، چه این پول به صورت دارایی باشد و چه درآمد کسب‌شده. همچنین این حکم با اصل اسلامی کاهش نرخ زکات به نسبت تلاشی که صرف شده، و با روش ابن مسعود، معاویه و عمر بن عبدالعزیز هماهنگ است. قیاس حقوق و درآمد حرفه‌ای با حقوقی که آن زمامداران می‌پرداختند بسیار استوارتر است از قیاس ادعاشده با درآمد کشاورزی.

Income that results from labor alone, such as employment compensation and professional income has a rate of one-fourth of one-tenth only, in application of general texts that obligate a rate of 2.5% on money, whether it takes the form of assets or earned income. It is also in accordance with the Islamic principle of reducing the applicable rate in proportion to effort spent, and with the practices of Ibn Mas'ud, Mu'awiyah, and 'Umar bin 'Abd al 'Aziz. Analogy of salaries and professional income with salaries paid by those leaders is much more sound than a claimed analogy with income from farming.