فصل چهارم: زکات بر موجودی تجاری

فصل چهارم: زکات بر موجودی تجاری - فقه الزکاة | Quran Course

0% read · 12 min left

This chapter was translated automatically from English and may contain mistakes. Read the original

Show original

فصل چهارم: زکات بر موجودی تجاری

3.4 Chapter Four Zakah On Business Inventory

by Dr. Yusuf al Qardawi12 min readViewed 204 times

خداوند تجارت و کسب سود را برای مسلمانان حلال کرده است، به شرط آنکه به معاملهٔ کالاهایی که در اسلام حرام است دست نزنند و در معاملاتشان به ارزش‌های اخلاقی پایبند باشند، مانند صداقت، راستگویی و مهربانی.

God makes it lawful for Muslims to engage in business and to make profit, provided they do not indulge in trading commodities that are prohibited in Islam, and that they observe ethical values is their transaction, such as honesty, truthfulness, and kindness.

همچنین، مشغولیت‌های تجاری نباید مانعی برای یاد خدا یا انجام تکالیف معنوی و مادی‌ای باشد که او مقرر فرموده است.1

Also, business engagements must not be a hindrance to the remembrance of God, or the fulfillment of spiritual and material obligations prescribed by Him.1

از آنجا که تجارت کردن حلال است، چندین حدیث سرپرستان یتیمان را فرمان می‌دهد که اموال یتیمان را در تجارت به کار اندازند تا با پرداخت مکرر زکات از میان نرود. طبیعی است که بخشی از ثروت هر ملتی در تجارت و مبادلات بازرگانی به کار گرفته شود، و جای شگفتی نیست که اسلام زکات را بر داراییِ سرمایه‌گذاری‌شده در کسب‌وکار و تجارت، و نیز بر درآمدی که از آن به دست می‌آید، واجب کرده است. زکات بر بازرگانی، همچون زکات بر پول، بیانِ سپاس‌گزاری از خداوند برای نعمت‌های اوست، از این راه که به بندگان نیازمند او توجه شود.

خداوند می‌فرماید: «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از پاکیزه‌های آنچه به دست آورده‌اید و از آنچه از زمین برای شما بیرون آورده‌ایم، ببخشید»۴. امام بخاری در باب زکات، در کتاب صحیح خود، ذیل بخش صدقه بر پیشه‌ها و تجارت، اشاره می‌کند که این صدقه بر اساس آیه «ای کسانی که ایمان آورده‌اید، از پاکیزه‌های آنچه به دست آورده‌اید انفاق کنید» گرفته می‌شود۵. امام طبری می‌گوید: «از پاکیزه‌های آنچه در فعالیت اقتصادی خود به دست می‌آورید، مانند تجارت، صنعت، یا طلا و نقره، زکات بدهید». او همچنین از طریق چند سند از مجاهد نقل می‌کند که عبارت «پاکیزه‌های آنچه به دست آورده‌اید» به معنای تجارت کردن است۶. امام جصاص در کتاب احکام القرآن خود می‌گوید: «نقل شده که گروهی از پیشینیان ما، سخن خداوند "پاکیزه‌های آنچه به دست آورده‌اید" را به معنای تجارت تفسیر کرده‌اند. از جمله حسن و مجاهد. با این حال، مفهوم کلی این عبارت، همه داراییهای به دست آمده از سایر فعالیتهای اقتصادی را نیز در بر می‌گیرد»۷. امام ابوبکر بن العربی می‌گوید: «علمای ما سخن خداوند "آنچه به دست آورده‌اید" را به معنای چیزهای به دست آمده از راه تجارت، و "آنچه از زمین برای شما بیرون آورده‌ایم" را به معنای چیزهای به دست آمده از راه کشاورزی تفسیر کرده‌اند». باید توجه داشت که درآمدها ممکن است یا از زمین باشد یا از تلاش انسان در تجارت، صنعت، شکار و غنیمتی که در جنگ به دست می‌آید. از آنجا که خداوند ثروتمندان را موظف کرده است از همه این درآمدها به فقیران بدهند، تجارت نیز مستثنا نیست و درآمدهای آن نیز مشمول زکات است۸. امام رازی نشان می‌دهد که معنای آشکار آیه این است که زکات بر هر داراییِ به دست آمده از سوی انسان واجب است، از جمله داراییهای تجاری، طلا و نقره و دام، زیرا همه اینها به دست آمده‌اند۹. این با آیه‌ای که می‌گوید «از تمام مال و دستاوردش، سودی برای او نخواهد بود» تأیید می‌شود۱۰. «دستاورد او» انباشته‌های او از تجارت است.

God says, "O ye who believe, give of the good things which ye have honorably earned, and of the fruits of the earth which we have produced for you."4 Imam Bukhari indicates in his chapter on zakah in his correct collection5 under the section on sadaqah on crafts and business that this sadaqah is taken in accordance with the verse, "O ye who believe, spend out of the good things which ye have earned," Imam al Tabari comments, "Pay zakah out of the good things you earn in your economic activity, such as business, industry, or gold and silver," He also reports through several chains, from Mujahid, that the words "good things you have earned" means by making trade.6 Imam al Jassas, in his Ahkam al Qur'an, says "It is reported that a group of our predecessors explain God's words 'good things you have earned' as through trade. These include al Hasan and Mujahid. However, the general implication of the words covers also all assets earned by other economic activities,"7 Imam Abu Bakr bin al 'Arabi says that "Our scholars interpret the words of God 'that you have earned' as things earned by means of trade, and the words 'that we have produced from the earth for you' as things earned by means of agriculture." It should be noted that earnings may come either from the earth or from human effort in trade, industry, hunting and booty obtained in war. As God ordains the rich to give the poor out of all these earnings, trade is no exception and its earnings are also zakatable.8 Imam al Razi points out that the obvious meaning of the verse is that zakah is obligated on every asset human beings earn, including trade assets, gold and silver, and livestock, since all these are earned.9 This is supported by the verse that reads "No profit to him from all his wealth and earnings."10 "His earnings" are his accumulations from trade.

علاوه بر این، باید به یاد داشت که دیگر آیات مربوط به زکات عام هستند و از این رو شامل دارایی‌های تجاری نیز می‌شوند، مانند آیه «و در اموال و داراییشان حقی معلوم است برای سائل و محروم»، ۱۱ و «و کسانی که در اموالشان حق معلومی برای سائل و محروم است»، ۱۲ و «از اموال ایشان صدقه‌ای بگیر تا بدان ایشان را پاک و پاکیزه سازی.»۱۳ در قرآن و سنت هیچ سخنی وجود ندارد که دارایی‌های بازرگانان مسلمان را از این حق معلوم، که مسلمانان بدان پاک و پاکیزه می‌شوند، مستثنا کند.

In addition to that, we must remember that other verses about zakah are general and therefore include business assets, such as the verse "and on their wealth and possessions there is the right for he who asked and he who is deprived,"11 "and on those in whose wealth is a recognized right for he who asks and he who is deprived,"12 and "Out of their goods take sadaqah so by it thou might purify and sanctify them."13 There is not a single statement in the Qur'an or Sunnah that exempts the assets of Muslim merchants from this recognized right by which Muslims are purified and sanctified.

ابن العربی بیان می‌کند که آیه‌ی { از اموالشان صدقه بگیر } عام است و همه‌ی دارایی‌ها را دربرمی‌گیرد، صرف‌نظر از اینکه چگونه طبقه‌بندی یا نامگذاری شده باشند و برای چه هدفی اختصاص یافته باشند. بنابراین از هرکس که بخواهد معنای این آیه را محدود کند خواسته می‌شود که دلیلی بر آن بیاورد.14

Ibn al 'Arabi indicates that the verse "Out of their wealth take sadaqah" is general and covers all assets, no matter how they are classified or named, and no matter what purpose they are assigned to. Thus anyone who desires to restrict the meaning of this verse is asked to produce supporting evidence.14

جالب است که برخی قبایل عرب، واژهٔ «مال» را که در آیه به معنای «ثروت» به کار رفته، تنها برای لباس، اثاثیه و دارایی‌های تجاری به کار می‌بردند. از مالک، از ابوهریره روایت شده که گفت: «با رسول خدا ﷺ به جنگ خیبر رفتیم، در حالی که طلا یا نقره به دست نیاوردیم، بلکه تنها «مال» به دست آوردیم، یعنی لباس و دیگر دارایی‌ها.»15

Remarkably enough, some Arabic tribes meant by "mal" [the word used in the verse to mean "wealth] only clothes, furniture, and business assets. It is reported by Malik from Abu Hurairah that "We went with the Messenger of God (p) to the battle of Khaibar, where we did not earn gold or silver but only mal.'' i.e. clothes and other assets.15

ابوداوود از سمرة بن جندب روایت می‌کند که «پیامبر (ص) به ما دستور می‌داد که صدقه را از آنچه برای فروش داریم بپردازیم.»۱۶ «دستور دادن» مستلزم «واجب کردن» است و روشن است که «صدقه» در اینجا به معنای زکات است، به‌ویژه وقتی که با حرف تعریف «ال» همراه شده باشد. دارقطنی از ابوذر روایت می‌کند که «از رسول خدا (ص) شنیدم که می‌فرمود: شتر زکات دارد، گوسفند زکات دارد، و لباس و کالاهای خانه هم زکات دارند.»۱۷ هیچ اختلافی نیست که لباس و سایر کالاهای خانگی که برای استفاده شخصی یا خانوادگی باشند، معاف‌اند؛ این یعنی لباس‌ها و کالاهای خانگی که در این حدیث آمده‌اند، به موجودی کالای تجاری برای فروش اشاره دارند. این افزون بر احادیث کلی‌ای است که زکات را بر هر نوع مال، بدون تبعیض، واجب می‌کنند، مانند «از مال خود زکات بده»۱۸. گفته می‌شود که موجودی کالای تجاری نخستین نوعی از مال است که زیر واژه «مال» در احادیث قرار می‌گیرد، زیرا کالای تجاری عام است و می‌تواند شامل هر چیزی شود که برای فروش خریداری شده باشد.19

Abu Daud reports from Samurah bin Jundub that " the Prophet (p) used to order us to pay al sadaqah out of what we have for sale."16 To "order" implies to "obligate" and it is clear that sadaqah means zakah, especially when it is preceeded by the definite article "al". Al Daraqutini reports Abu Dharr "I heard the Messenger of God (p) saying 'Camels are zakated, lambs are zakated, and clothes and housewares are zakated.'"17 There is no disagreement that clothes and other housewares for personal or household use are exempt, which means that housewares and clothes mentioned in this saying refer to business inventory for resale. This is in addition to the general sayings that obligate zakah on all kinds of wealth without discrimination, such as "give zakah on your wealth."18 It is noted that trade inventory is the first kind of wealth that comes under the word "mal" used in sayings, because trade inventory is general and may include anything purchased for sale.19

ابو عبید از عبدالقاری نقل می‌کند که گفت: «در زمان عمر بن خطاب به‌عنوان خزانه‌دار گماشته شدم. هنگام گردآوری زکات، او دارایی بازرگانان را، چه دارایی حاضر و چه غایب، محاسبه می‌کرد و سپس زکات همه آن‌ها را از دارایی حاضر می‌گرفت.»۲۰ ابن حزم در المحلّی نیز این روایت را نقل کرده و افزوده است که سند آن صحیح است۔ روایتی از ابو عمرو بن حماس، از پدرش، وجود دارد که گفت: «عمر از کنار من گذشت و گفت: ای حماس، زکات دارایی‌ات را بپرداز۔ پاسخ دادم: من جز پوست‌ها و کیسه‌ها دارایی‌ای ندارم۔ عمر گفت: آن‌ها را ارزیابی کن و زکات آن‌ها را بپرداز۔»۲۲ نویسنده المغنی در شرح این داستان می‌گوید: «نظایر این داستان فراوان است و هیچ‌یک از صحابه این حکم را انکار نکرده‌اند، و این امر به نوعی اجماع در این مسئله دلالت دارد۔»23

Abu 'Ubaid reports from 'Abd al Qari, "I was appointed as treasurer at the time of 'Umar bin al Khattab. When the time of collection came, he used to calculate the assets of merchants, both present and absent assets, and then take zakah on them all, out of the assets that were present."20 Reported also by Ibn Hazm in al Muhalla, where he adds that its chain is correct. There is a report from Abi 'Amr bin Hammas, from his father, who said "'Umar passed by me and said, 'Oh Hammas, pay the zakah due on your wealth.' I answered, I have no wealth except hides and bags.' 'Umar replied, 'Evaluate them and pay the zakah due on them.'"22 The author of al Mughni comments that "the likes of such a story are common, and none of the Companions negate this ruling, which implies a sort of ijma' on this matter."23

ابو عبید از ابن عمر روایت می‌کند که: «بردگان و جامه‌هایی که برای تجارت در نظر گرفته شده‌اند، زکات‌پذیرند.»۲۴ بیهقی و ابن حزم از ابن عمر روایت می‌کنند که: «بر اثاث خانه و جامه‌ها زکاتی نیست، مگر آنکه برای تجارت به کار روند.» ابن حزم می‌افزاید که این روایت درست است.۲۵ افزون بر این، ابو عبید وجوب زکات بر کالای تجاری را نیز از ابن عباس روایت کرده است.26

Abu 'Ubaid reports from Ibn 'Umar that "Slaves and clothe intended for trade are zakatable."24 Al Baihaqi and Ibn Hazm report from Ibn 'Umar that "There is no zakah on housewares and cloths, except when they are used for trade." Ibn Hazm adds that this is a correct narration.25 Moreover, Abu 'Ubaid also reports the obligation of zakah on trade from Ibn 'Abbas.26

هیچ روایتی وجود ندارد که نشان دهد هیچ یک از اصحاب با نظر عمر و پسرش و ابن عباس مخالفت کرده باشد. گردآوری زکات از دارایی‌های تجاری در زمان صحابه و دوران تابعین ادامه داشت. در فصل پیش یادآور شدم که از عمر بن عبدالعزیز به درستی روایت شده که به یکی از کارگزارانش نوشت: «مسلمانانی را که از منطقه‌ات عبور می‌کنند جستجو کن و از کالاهایشان زکات بگیر، به نسبت یک دینار از هر چهل دینار، و همین درصد را بر آنچه کمتر از آن است تا حداقل بیست دینار اعمال کن.» فقیهان دوران تابعین و نسل‌های پس از آنان بر این توافق کردند که زکات بر دارایی‌های تجاری واجب است. این اجماع را ابن منذر و ابو عبید نقل کرده‌اند. ابن منذر می‌نویسد: «اهل علم بالاتفاق بر این باورند که کالاهایی که برای تجارت در نظر گرفته شده‌اند، پس از گذشت یک سال مالی کامل، زکات‌پذیرند. این نظر از عمر، پسرش، ابن عباس، فقیهان هفتگانه، حسن، جابر بن زید، میمون بن مهران، طاووس، نخعی، ثوری، اوزاعی، شافعی، ابو عبید، اسحاق، ابو حنیفه و شاگردانش نقل شده است.» همچنین این دیدگاه احمد و مذهب مالکی است. ابو عبید می‌گوید: «همه مسلمانان بالاتفاق بر زکات‌پذیر بودن دارایی‌های تجاری توافق دارند و هیچ دیدگاه دیگری به هیچ یک از دانشمندان نسبت داده نشده است.»28

There is no report whatsoever that any Companion disagreed with the opinion of 'Umar, his son, and Ibn 'Abbas. The collection of zakah on trade assets continued during the time of the Companions and the era of the Followers. In the preceding chapter, I mentioned that "'Umar bin 'Abd al 'Aziz is correctly reported to have written to one of his deputies to "look for Muslims who pass by your area and take zakah out of their merchandize at the rate of one dinar for every 40 dinars, and apply the same percentage on what is less than that up to a minimum of 20 dinars." Jurists of the Followers era and the generations after them agreed that zakah is obligatory on trade assets. This ijma' is reported by Ibn al Mundhir and Abu 'Ubaid. Ibn al Mundhir writes that "people of knowledge unanimously agreed that items intended for trade are zakatable once a full fiscal year passes. This is reported from 'Umar, his son, Ibn 'Abbas, the seven renowned jurists, al Hasan, Jabir bin Zaid, Maimun bin Mahran, Taus, al Nakha'i, al Thawri, al Awza'i, al Shafi'i, Abu 'Ubaid, Ishaq, Abu Hanifah, and his disciples."27 It is also the stand of Ahmad and the Maliki school. Abu 'Ubaid says, "all Muslims unanimously agree that trade assets are zakatable, and no other opinion is attributed to any of the knowledgeable people."28

القاضی ابن العربی می‌گوید زکات بر دارایی‌های تجاری به چهار دلیل واجب است: نخست، خداوند می‌فرماید: «از اموال آنان صدقه بگیر»، و این اموال شامل هر نوع ثروتی می‌شود؛ دوم، عمر بن عبدالعزیز به توصیه بسیاری از علما در عصر تابعین دستور داد زکات از دارایی‌های تجاری گرفته شود، و هیچ‌کس بر کار او اعتراض نکرد؛ سوم، عمر بن خطاب پیش از عمر بن عبدالعزیز و به‌درستی از انس روایت شده، از دارایی‌های تجاری زکات می‌گرفت؛ و چهارم، روایت ابوداود از سمرة بن جندب که: «پیامبر ﷺ به ما دستور می‌داد آنچه را برای فروش داریم زکات بدهیم». و از هیچ‌یک از پیشینیان ما روایت صحیحی در خلاف این وجود ندارد.29

The judge Ibn al 'Arabi says zakah is obligatory on trade assets because of four reasons: One, God says "take sadaqah out of their wealth," which means all sorts of wealth; two, 'Umar bin Abd al Aziz ordered zakah taken from trade assets on the advice of many scholars in the era of the Followers and no one raised objections to his action; three, 'Umar bin al Khattab collected zakah on trade assets long before 'Umar bin 'Abd al 'Aziz, as correctly reported from Anas; and four, the report of Abu 'Daud from Samurah bin Jundub that "The Prophet (p) used to order us to pay zakah on what we have for sale." There is no authentic report to the contrary from any our predecessors.29

الخطابی می‌نویسد که برخی از متأخرین ادعا کرده‌اند بر اموال تجارت زکات واجب نیست، اما پیش از آنان اجماع (امت) قرار دارد.30

Al Khattabi writes that some later people claimed there was no zakah on trade assets, but they are preceded by the ijma'.30

ابن رشد یادآور می‌شود که دارایی‌های تجاری ثروتی است که برای رشد و افزایش در نظر گرفته شده، همانند سه نوع دیگر ثروتی که به‌اتفاق‌نظر زکات‌پذیر دانسته شده‌اند: محصولات کشاورزی، دام، و طلا و نقره. بنابراین این قیاس روشن و درست است.[31] اما دلیلی که این مقدمه را پشتیبانی می‌کند این است که دارایی‌های تجاری همانند دارایی‌های پولی هستند. آن‌ها قابل مبادله، دارای ارزش، و آماده برای سرمایه‌گذاری و رشد هستند. اگر زکات بر دارایی‌های تجاری واجب نمی‌شد، ثروتمندان همواره ثروت خود را به صورت کالا و موجودی انبار نگه می‌داشتند و از نگه‌داشتن پول نقد پرهیز می‌کردند تا از پرداخت زکات بگریزند.[32] طبیعی است که بازرگانان پول نقد اندکی نزد خود نگه دارند، زیرا بیشتر معاملات تجاری از راه نسیه، یا از طریق انتقال بانکی، چک و سفته انجام می‌شود.

Ibn Rushd mentions that trade assets are wealth intended for growth, like the other three forms of wealth that are unanimously considered zakatable: agricultural products, livestock, and gold and silver. Thus the analogy is clear and fitting.31 As for the reasoning that supports this premise, trade assets are like monetary assets. They are exchangeable, valued, and readied for investment and growth. if zakah were not to be imposed on trade assets, rich people would always keep their wealth in the form of merchandise and inventory and avoid keeping cash, to escape the payment of zakah.32 It is natural that businessmen keep little cash, since most business transaction take place through credit or through bank transfers, checks, and drafts.

بنا بر آنچه مرحوم رشید رضا گفته است، حکمت این امر آن است که خداوند زکات را بر ثروت ثروتمندان واجب کرده تا نیازمندان و تهیدستان را یاری دهد و هزینه برخی از مصالح عمومی مسلمانان و اسلام را تأمین کند. زکات همچنین هدف کاهش تمرکز سرمایه در دست چند فرد را دارد، بر اساس اصلی که آیه «کَيْ لَا يَكُونَ دُولَةً بَيْنَ الْأَغْنِيَاءِ مِنكُمْ» آن را مقرر کرده است. افزون بر این، زکات برای ثروتمندان فایدهٔ پاک‌شدن و تزکیه را دارد و آنان را به یاری‌رسانی و مهربانی پرورش می‌دهد. با در نظر گرفتن همهٔ این‌ها، آیا معقول است که بازرگانان و سرمایه‌داران، که ممکن است بخش عمدهٔ ثروت یک ملت را در اختیار داشته باشند، معاف شوند؟33

According to the late Rashid Rida, the rationale for this matter is that God imposed zakah on the wealth of the rich in order to relieve the poor and needy and to pay for some public interests of Muslims and Islam. Zakah also aims at reducing capital concentration in the hands of a few individuals, in accordance with the principle laid down by the verse, "in order that it may not merely make a circuit between the wealthy among you." Moreover, it gives the rich the benefit of purification and sanctification and trains them to be helpful and merciful. With all that in mind, is it reasonable that merchants and businessmen, who may own the bulk of the wealth of a nation, be exempted?33

میشود گفت که بازرگانان بیش از هر کس دیگری به پاکسازی نیازمندند، زیرا راههایی که از آنها ثروت به دست میآورند همیشه کاملاً پاک نیستند. پیامبر ﷺ

One could also say that merchants need purification more than anyone else, because the ways they earn their wealth may not always be completely clean. The Prophet (p)

تاجران در روز قیامت فاسق برانگیخته می‌شوند، مگر کسانی که از خدا می‌ترسند، راست می‌گویند و نیکوکارند.»۳۴ او یک بار فرمود: «تاجران فاسق‌اند»، و از او پرسیده شد: «ای پیام‌آور خدا، آیا خدا خرید و فروش را حلال نکرده است؟» پاسخ داد: «بله، همین‌طور است، اما تاجران اغلب سوگند می‌خورند، گناه می‌کنند و در سخنانشان دروغ می‌گویند.»۳۵ ابوداوود از قیس بن ابی غرزه روایت می‌کند که «پیام‌آور خدا ﷺ از کنار ما گذشت و فرمود: "ای تاجران، داد و ستد با سخن بیهوده و سوگند همراه است، پس آن را با صدقه درآمیزید."» این صدقه به زکات اشاره ندارد، بلکه این سخن بر این نکته تأکید دارد که تاجران به سبب خطاها و آلودگی‌هایی که در معاملاتشان راه می‌یابد، به پاک‌سازی نیاز دارند. اگر تاجران برای پاکی خود به صدقهٔ داوطلبانه نیازمندند، قطعاً به پرداخت زکات، که دستور پاکی و تزکیه برای همهٔ مسلمانان است، نیازمندترند.

indicates that "Merchants are resurrected wicked on the Day of Judgement, except for those who fear God, speak the truth, and are righteous."34 He once said "Merchants are the wicked," and are asked, "O Messenger of God, did not God make business lawful?" He answered, "Yes, indeed, but merchants often swear, commit sins, and lie in their speech.35 Abu Daud reports from Qais bin Abi Gharazah that "The Messenger of God (p) passed by us and said, 'O merchants, sales are associated with vain talk and swearing, so let it be mixed with sadaqah." This sadaqah is not a reference to zakah, but the saying stresses the point that traders need purification because of errors and impurities that intermingle with their transactions. If merchants need a voluntary charity for their own purification, they certainly are in need of paying zakah the prescription for purification and sanctification for all Muslims.

بر اساس گفته‌ی خطابی، اهل سنت به‌طور کلی بر این عقیده‌اند که زکات بر دارایی‌های تجاری واجب است، جز چند فقیه متأخر از مذهب ظاهری. ابن حزم در کتاب «المحلّی» این دیدگاه را برگزیده است.[37] برخی از عالمانی که به محدود کردن زکات گرایش دارند، مانند الشوکانی و صدیق حسن خان نیز از این دیدگاه حمایت می‌کنند. دلایل آن‌ها را می‌توان در نکات زیر خلاصه کرد:

According to al Khattabi, Sunnites are generally of the opinion that zakah is obligatory on trade assets,36 except for a few late jurists of the Zahiri school. Ibn Hazm in his al Muhalla adopts this view.37 Some scholars known for their inclination to restrict zakah, such as al Shawkani and Siddiq Hasan Khan support this view too. Their arguments can be summarized in the following points:

نخست آنکه آنان به این احادیث استناد می‌کنند: «بر مسلمانان در بردگان و اسب‌هایشان زکات واجب نیست» و «من شما را از صدقهٔ اسب و برده معاف کرده‌ام».۳۸ معنای ظاهری این سخنان آن است که زکات بر این دو مال ساقط است، خواه کالای تجاری باشند یا نباشند. پاسخ عالمان جمهور این است که با بررسی این دو سخن روشن می‌شود که آنها زکات بردگانی را که در خدمت خانه‌اند و اسب‌هایی را که برای سواری شخصی به کار می‌روند ساقط می‌کنند. هر دو در خدمت نیازهایی هستند که بی‌هیچ اختلافی از زکات معاف‌اند.

Firstly, they draw on the hadiths, "No zakah is obligated on Muslims on their slaves and horses," and I have exempted you from sadaqah on horses and slaves."38 The literal meaning of these sayings is that zakah is waived for these two items, whether or not they are trade inventory. The reply of scholars in the majority camp is that studying these two sayings indicates that they waive zakah on slaves in household service and horses used for personal transportation. Both serve needs that are unanimously exempt from zakah.

ثانیاً، آنان استدلال می‌کنند که اصلاً گرفتنِ هر بخشی از دارایی یک مسلمان بدون دلیل روشن از جانب خدا، از طریق قرآن یا سنت، ممنوع است. تجارت در زمان پیامبر ﷺ رایج بود و هیچ روایت صحیحی وجوبِ زکات بر تجارت را ثابت نمی‌کند. و اما آن سخنی که از سَمُرَه و ابوذر نقل شده، استدلال آنان این است که این دو روایت ضعیف‌اند و نباید به‌عنوان دلیل بر وجوب زکات به کار روند.39

Secondly, they argue that in principle it is forbidden to take any part of a Muslim's wealth without clear evidence from God through Qur'an or Sunnah. Trade was practiced in the time the Prophet (p) and there is no correct report obligating zakah on trade. As for the saying from Samurah and Abu Dharr, the argument is that they are weak and must not be used as evidence for obligating zakah.39

جواب این ادعا آن است که چندین آیه و حدیث، به سبب عمومی بودنشان، زکات را بر همه‌ی دارایی‌ها واجب می‌کنند. قاعده این است که یک متن عام جز با متنی دیگر که آن را مقید کند، نباید محدود شود، و چنین متن مقیّدی وجود ندارد. افزون بر این، ما دلیل مشخصی در دست داریم که زکات بر دارایی‌های تجاری واجب است، از قرآن، سنت، سخنان صحابه، و اجماع عالمان معتبر.

The answer to this claim is that there are several verses and sayings that obligate, by virtue of their generality, zakah on all assets. The rule is that a general text must not be restricted except by another text, and there is no such restricting text. Furthermore, we have specific evidence to the effect that zakah is obligated on trade assets from the Qur'an, Sunnah, Companions' sayings, and ijma' of recognized people of knowledge.

حدیث سَمُرَہ را ابوداود و المنذری نقد نکرده‌اند. ابن عبدالبر آن را حسن شمرده است، و احمد شاکر متأخر درباره‌ی آن می‌گوید: «راویان آن شناخته‌شده‌اند و ابن حبان ایشان را ثقه دانسته است.» حدیث ابوذر را حاکم صحیح دانسته است؛ و الحافظ چند سند برای آن ذکر می‌کند و یکی از آن‌ها را «سالم» (بی‌اشکال) می‌شمارد.

The saying of Samurah is not criticized by Abu Daud and al Mundhiri. It is graded good by Ibn 'Abd al Barr, and the late Ahmad Shakir says of it, "Its narrators are known and classified as trustworthy by Ibn Hayyan." The saying of Abu Dharr is marked correct by al Hakim; al Hafiz mentions several chains for it and marks one of them as all right.

این اقوال با عمومات نصوص اصلی، اعمال صحابه و اجماع، افزون بر قیاس و استدلال عقلی، تأیید می‌شوند.

These sayings are supported by the generalities of the main texts, the actions of the Companions, and the ijma' in addition to analogy and reasoning.

ثالثاً، أبو عُبَید ذکر کرده است که برخی فقها بر این باورند که زکات بر کالاهای تجاری واجب نیست، به این دلیل که زکات همیشه باید از خود آن مال پرداخت شود، و در مورد کالای تجاری، همه علما پرداخت بر اساس ارزش را می‌پذیرند. ابو عُبَید ادامه می‌دهد: «این یک اشتباه در اجتهاد است، زیرا ما در سنت رسول خدا ﷺ می‌دانیم که زکاتی که بر یک نوع مال واجب است، ممکن است به صورت نوع دیگری پرداخته شود. برای نمونه، در نامه‌ی پیامبر ﷺ به معاذ دربارهٔ جزیه نوشته شده است: "از هر فرد بالغ، یک دینار واجب است، یا معادل آن از لباس." همچنین بخشی از پیمان پیامبر ﷺ با مردم نجران چنین است: "آنان موظفند هر سال دو هزار دست لباس، یا معادل آن از نقره، بدهند." عمر شتر را به‌عنوان پرداخت جزیه پذیرفت، در حالی که مقرّر آن طلا و نقره بود، و علی طناب و نیازمندی‌ها را در پرداخت جزیه پذیرفت. همچنین از معاذ روایت شده که او کالا را به‌جای زکات گرفت. او گفت: "لباس و پوشاک مردانه برای من بیاورید؛ من آن را به‌عنوان پرداخت صدقه می‌پذیرم، زیرا برای شما آسان‌تر و برای مهاجران در مدینه سودمندتر است." همچنین روایت شده که همسر ابن مسعود به او گفت: "گردنبندی دارم که بیست مثقال وزن دارد." او پاسخ داد: "پنج درهم بر آن بپرداز." (یک مثقال ارزش ده درهم دارد.) ابو عُبَید یادآور می‌شود که در همهٔ این نمونه‌ها، حقوق بر اموال معینی واجب شده و به شکل نوع دیگری گرفته شده است. این گفته را که زکات باید ساقط شود اگر به شکل همان مال زکات‌دادنی پرداخت نشود، باطل می‌کند. اما در مورد کالای تجاری، زکات ممکن است به‌صورت عین گرفته شود، مگر آنکه چنین گرفتنی به مال زیان رساند و موجب تقسیم چیزی شود که تقسیم‌پذیر نیست؛ در این صورت باید ارزش تعیین شود و زکات به‌صورت ارزش پرداخت گردد. مسلمانان بر زکات‌پذیر بودن کالای تجاری اتفاق دارند، و مخالفان آن در شمار اهل علم شناخته نمی‌شوند. اما زکات بر این اموال زمانی واجب نمی‌شود که دیگر کالای تجاری نباشند و برای استفاده شخصی یا خانوادگی اختصاص یابند، همانند معافیت زکات بر شتران و گاوانی که برای حمل‌ونقل خانواده به کار می‌روند. اموال تجاری، مانند دام‌ها، برای رشد، مبادله و سود در نظر گرفته می‌شوند و از این رو مشمول زکات‌اند. نصاب یا میزان زکات دام مشخص شده است، در حالی که زکات تجارت بر پایه ارزش آن تخمین زده می‌شود.41

Thirdly, Abu 'Ubaid mentions that some jurist claim zakah is not obligated on trade inventory on the grounds that zakah must always be paid out of the asset itself, and in the case of trade merchandise, all scholars accept payment on the basis of value. Abu 'Ubaid continues, "This is an error in judgement, because we know in the tradition of the Messenger of God (p) that zakah obligated on one kind of asset may be paid in the form of another kind. For example, in the Prophet's letter to Mu'adh about jiziah is written "one each person who is past puberty, there is a due of one dinar, on its value is clothes."40 Also, part of the Prophet's treaty with the people of Najran reads "they are obliged to give two thousand pieces of clothes every year, or their equivalent in silver." 'Umar accepted camels as jiziah payment, while its levy was in gold and silver, and 'Ali accepted ropes and needless in payment of jiziah. It is also reported from Mu'adh that he took merchandise in the place of zakah. He said, "Bring me clothes and men's wear; I accept it in payment of sadaqah, since it might be easier for you and more beneficial to the migrants in Madinah." Ibn Mas'ud's wife, it is reported, said to him, "I have a necklace that weighs twenty mithqal." He replied, "Pay five dirhams on it." (One mithqal is worth ten dirhams.) Abu 'Ubaid notes that in all these examples, dues are levied on certain items and collected in the form of another. This negates the statement that zakah must be waived if it cannot be paid is the form of the same zakated item. As for trade merchandise, zakah may be collected in kind unless such collection harms the asset by forcing the division of the indivisible, in which case the value should be designated and zakah is then paid in value. Muslims agree on the zakatability of trade merchandise, and its opponents are not known as people of knowledge. zakah, however, is not obligated on these items when they cease to be trade inventory on are assigned for personal or household use, similar to the waiver of zakah on camels and cows used for family transportation. Trade assets, like livestock, are designated for growth, exchange, and profit, and as such are zakatable. The ratio or zakah on livestock is given, while zakah on trade is estimated in value.41

امامیه فقها بر این عقیده‌اند که زکات بر دارایی‌های تجاری واجب نیست، بلکه مستحب است.۴۲ با این حال، آنان برای درآمدهای تجاری (به جز سرمایه) حکم دیگری دارند و می‌گویند که یک‌پنجم از آن سودها واجب است. استدلال آنان این آیه است: «و بدانید که از هر غنیمتی که به دست آورید، یک‌پنجم آن از آنِ خدا و پیامبر و خویشاوندان [پیامبر]، و یتیمان و مسکینان و درماندگان در راه است»، و بر این باورند که این آیه همه درآمدهای حاصل از تجارت، گنج‌های مدفون و دیگر سودها را دربرمی‌گیرد. وجوب یک‌پنجم بر سودهای تجاری پس از کسر هزینه‌های شخصی و خانوادگی تاجر است. صاحب کتاب جواهر الکلام می‌نویسد: «یک‌پنجم بر باقی‌مانده سودهای تجارت، صنعت و کشاورزی، پس از کسر هزینه‌های زندگی برای تمام سال، تعلق می‌گیرد.» او می‌افزاید: «در این مطلب اختلافی نیست.»۴۳ با اصطلاحات امروزی، این بدان معناست که مالیاتی بیست درصدی بر درآمد خالص تعلق می‌گیرد.

Imami jurists are of the opinion that zakah is recommended rather than obligated on trade assets.42 They have, however, another prescription for trade earnings (excluding capital), saying that one-fifth is due on those profits. They argue that the verse "and know that out of all the booty that ye may acquire, a fifth share is assigned to God, and to the Apostle, and to near relatives, orphans, the needy, and the wayfarer," covers all earnings from business, buried treasures, and other gains. This obligation of one-fifth on business profits comes after deducting the personal and household expenses of the trader. The author of Jawahir al Kalam writes that "one-fifth is levied on the residual of profits from trade, industry, and agriculture after the deduction of living expenses for the whole year." He adds, "This is not disputed."43 Using contemporary terms, this means a levy of twenty percent on net income.

اهل سنت معتقدند که این آیه تنها به غنایمی اشاره دارد که در جنگ به دست می‌آید، همان‌گونه که پیامبر خدا ﷺ توضیح داده است. این تفسیر از بافت خود آیه در سوره انفال نیز پشتیبانی می‌شود. اگر «غنیمت» به‌طور کلی در نظر گرفته شود و به مورد جنگ محدود نگردد، آنگاه باید بیست درصد از اموال ارثی پرداخت شود. این آشکارا با اجماع مغایرت دارد. بنابراین، «غنیمت» نمی‌تواند به معنای همه سودهای کسب‌شده باشد.44

Sunnites argue that this verse refers only to booty acquired in war, as explained by the Messenger of God (p). This interpretation is supported by the context of the verse in sura al Anfal itself. If acquired booty [ghanimah] is left general and not restricted to the case of war, then twenty percent on bequests would be due. This obviously contradicts the ijma'. Acquired booty cannot consequently mean all earned profits.44

تجارت عبارت است از مبادله با قصد کسب سود.۴۵ داراییهای تجاری کالاهایی هستند که به قصد فروش و کسب سود به دست آمدهاند.۴۶ بنابراین در تجارت دو عنصر دخیلاند: عمل خرید یا فروش، و قصد کسب سود.47

Trade is exchange with the intention of making profit.45 Trade assets are commodities obtained for the purpose of selling for profit.46 Thus two elements are involved in trade---the action of buying or selling, and the intention of making profit.47

خرید به قصد استفاده از دارایی، تجارت نیست. کالاهایی که برای مصرف شخصی و خانگی خریداری می‌شوند، دارایی تجاری به شمار نمی‌آیند. این دو عنصر همواره باید در تجارت با هم وجود داشته باشند.48

Buying for the intention of using the asset is not trade. items bought for personal and household use are not trade assets. These two elements must always co-exist in trade.48

تغییر نیّت از فروش برای سود به استفاده شخصی از کالا باید قابلیت زکات‌گیری آن را از بین ببرد۔49

Changing the intention from selling for profit to personal use of an item must remove its zakatability.49

این‌ها دو شرط اصلی تعریف دارایی‌های تجاری هستند. برخی از علما شرط دیگری نیز اضافه می‌کنند،۵۰ و آن این‌که در یک سال زکات واحد، هیچ دارایی‌ای نباید دوباره زکات داده شود،۵۱ زیرا پیامبر ﷺ فرمودند: «در صدقه نباید تکرار باشد.»۵۲ تکرار زمانی پیش می‌آید که کالایی، مانند زمین کشاورزی، برای فروش مجدد با سود خریداری شود، اما در مالکیت تاجر کشت و برداشت شود. بسیاری از علما بر این باورند که زکات کشاورزی (ده درصد) بر محصول تعلق می‌گیرد، در حالی که برخی دیگر معتقدند تنها زکات دارایی‌های تجاری لازم است. اگرچه چند تن از علما بر این باورند که در این حالت هر دو زکات باید پرداخت شود،۵۳ اکثریت بر این نظرند که این دو نوع زکات نباید با هم اعمال شوند، زیرا این کار تکرار در زکات خواهد بود.

These are the two main conditions for the definition of trade assets. A few scholars add another condition,50 that there should be no duplication in zakah on any item in one single zakah year,51 since the Prophet (p) said "There should be no duplication in sadaqah."52 Duplication may take place in the case when a commodity, e.g. agricultural land, is purchased for resale with profit, but is cultivated and harvested while in the possession of the merchant. Many scholars suggest that zakah on agriculture (ten percent] is applicable on the produce, while others consider zakah on trade assets alone is applicable. Although a few suggest that the two zakah must apply in this case,53 the majority are of the opinion that the two forms of zakah must not apply together, because that would be duplication in zakah.

این‌ها شرایط زکات‌پذیری دارایی‌های تجاری بودند. اما باید به یاد داشته باشیم که شرایط عمومی زکات‌پذیری نیز وجود دارد، که همان شرایط زکات‌پذیری پول است؛ یعنی نصاب، گذشت یک سال قمری کامل، نبودن بدهی و تعهدات مشابه، و اضافه بودن بر نیازهای اساسی.

The above are the conditions of zakatability with respect to trade assets. However, we should remember that there are also the general conditions of zakatability, which are the same as those of zakatability of money, i.e. nisab, the passage of one full lunar year, the absence of debts and similar liabilities, and being in excess of essential needs.

النِّصاب هو ما يعادل قيمة ٨٥ غراماً من الذهب. أما الوقت الذي يجب أن يتحقق فيه شرط النِّصاب خلال السنة الزكوية، فللفقهاء فيه ثلاثة آراء. الأول: أنه يكفي وجود النِّصاب عند نهاية السنة الزكوية. وهذا مروي عن مالك، ونص الشافعي في كتابه الأم.٥٤ والثاني: أن النِّصاب يجب أن يتحقق طوال السنة الزكوية كلها، وأن أي لحظة ينتفي فيها هذا الشرط تقطع وجوب الزكاة، ويبدأ حولٌ جديد، حتى يبقى النِّصاب محفوظاً سنةً كاملة. وهذا رأي الثوري، وأحمد، وإسحاق، وأبي عُبيد، وأبي ثور، وابن المنذر.٥٥ والثالث: أنه يكفي أن يتحقق النِّصاب في أول السنة الزكوية وآخرها، وإن انكسر في أثنائها. وهذا رأي أبي حنيفة وأصحابه. ويهدف هذا الرأي إلى رفع المشقة الظاهرة في إلزام التقويم المستمر لأصول التجارة للتحقق من تحقق النِّصاب طوال العام.

Nisab is the equivalent of the value of 85 grams of gold. As for the time if the zakah year at which the nisab condition should be fulfilled, there are three opinions among jurists. The first is that it is sufficient that nisab exist at the end of the zakah year. This is reported from Milik and the text of al Shafi'i in his al Umm.54 Secondly, there is the opinion that nisab must be fulfilled throughout the whole zakah year, and any moment this condition becomes unsatisfied interrupts zakatability, and a new zakah year begins, until nisab remains held for a full zakah year. This is the opinion of al Thawri, Ahmad, Ishaq, Abu 'Ubaid, Abu Thawr, and Ibn Mundhir.55 Third is the opinion that it is sufficient that nisab be satisfied at the beginning and the end of the zakah year, even if it is broken during the year. This is the opinion of Abu Hanifah and disciples. It aims at removing the apparent inconvenience of requiring continuous evaluation of the trade assets in order to verify the fulfillment of nisab throughout the year.

به نظر من، هیچ متن صحیحی وجود ندارد که از شرط نصاب در آغاز سال یا در طول آن حمایت کند. در پایان سال زکات، اگر شرط نصاب محقق شده باشد، دارایی مشمول زکات در اختیار داریم. بنابراین، به نظر من دیدگاه مالک و شافعی پذیرفتنی‌ترین است. حکومت می‌تواند تاریخ پایان سال زکات را تعیین کند (یعنی زمانی که زکات واجب می‌شود). هر تاجری که در آن تاریخ مالک نصاب باشد، مشمول زکات است. این روش در زمان پیامبر ﷺ و خلفای راشدین ﷺ در مورد زکات دام‌ها نیز به کار گرفته می‌شد. گردآورندگان زکات در تاریخی معین فرستاده می‌شدند تا زکات همه دام‌هایی را که به نصاب یا بیشتر از آن رسیده بودند جمع کنند، بی‌آنکه از صاحبان آن‌ها پرسیده شود که آیا نصاب در تمام طول سال محقق بوده است یا نه.

In my opinion, there is no correct text to support requiring nisab at the beginning of the year or during it. At the end of the zakah year, if the condition of nisab is fulfilled, we have on hand a zakatable asset. Consequently, I think the opinion of Malik and al Shafi'i is most acceptable. The state can determine the date of zakah year ends (i.e. when zakah is due.) Any merchant who owns nisab at that date is zakatable. This approach was practiced at the time of the Prophet (p) and his Wise Successors with respect to zakah on livestock. Collectors were sent on a certain date to collect zakah on all livestock that were at nisab and above, without questioning the owners whether nisab was fulfilled throughout the whole year.

اموال تجاری می‌توانند یکی از سه شکل زیر را داشته باشند:

Trade assets may take one of the following three forms:

۱. ممکن است این مال، کالا و موجودیِ آماده‌ی فروش باشد. ۲. یا پول نقد در دست یا در بانک باشد. ۳. یا بدهی‌ها و طلب‌هایی باشد که به نمایندگان و دیگران داده شده است.

1. It could be merchandise and inventory for sale, 2. Cash on hand or in the bank, 3. Or debts and credits extended to agents and others.

همچنین تاجران ممکن است دارای بدهی‌هایی به شکل قرض‌هایی باشند که به دیگران بدهکارند.

Also traders may have liabilities in the form of debts due to other people.

ابو عبید روایت می‌کند که برخی از تابعین بزرگ، روش‌های محاسبه زکات را این‌گونه می‌دانستند.۵۷ او از میمون بن مِهران نقل می‌کند که گفت: «هرگاه زکات واجب شود، مقدار پول را حساب کن، ارزش کالاهای موجودی و مقدار بدهی‌هایی را که امید پرداخت آن‌ها از مشتریان داری به آن بیفزا، کل را جمع بزن، آنچه را که به دیگران بدهکاری کم کن و زکات را بر خالص مبلغ بپرداز.» حسن بصری می‌گوید: «هرگاه زکات واجب شود، باید مقدار پول، به‌علاوه ارزش کالاهای موجودی، به‌علاوه مقدار بدهی‌ها را جمع کرد، جز مقدار بدهی‌های از دست‌رفته و ناامید، و زکات را بر کل آن پرداخت.» ابراهیم نَخَعی نشان می‌دهد که باید دارایی‌های تجاری را ارزیابی کرد و زکات آن‌ها را همراه با زکات دیگر داراییِ انسان پرداخت.58

Abu Ubaid reports the ways of calculating zakah as perceived by some of the great Followers.57 He quotes Maimun bin Mahran as saying, "When zakah is due, calculate the amount of money, add to it the value of inventory and the amount of debts on customers that you expect to be paid, sum the total, deduct whatever debts you owe to others and pay zakah on the net." Al Hasan al Basri says, "When zakah is due, one must add the amount of money, plus the value of inventory, plus the amount of debts, except the amount of hopeless debts, and pay zakah on the total." Ibrahim al Nakha'i indicates that one must evaluate one's trade assets and pay their zakah along with zakah due on one's other holdings."58

از این نقل‌قول‌ها روشن است که تاجر مسلمان، در محاسبه‌ی دارایی‌های مشمول زکات، باید آنچه را که دارد، اعم از سرمایه، سود، پس‌انداز و مطالبات امیدوارانه، با هم جمع کند. او موظف است علاوه بر پول و مطالبات، موجودی کالاها را نیز بشمارد و ارزیابی کند، سپس ۲٫۵٪ از مجموع را بپردازد. اما مطالبات نامیدانه مشمول زکات نیستند، مگر آنکه اتفاقاً بازپرداخت شوند. در این صورت، باید تنها یک بار زکات آن پرداخت شود،۵۹ بر اساس شباهت با ثروت کسب‌شده‌ای که در زمان به‌دست‌آوردن زکات آن پرداخت می‌شود. روشن است که بدهی‌ها از دارایی‌ها کسر می‌شوند و تنها خالص آن مشمول زکات است.

It is clear from these quotations that a Muslim merchant, in calculating zakatable assets, must add together what he owns, be that capital, profit, savings, and hopeful debts. He or she is required to take inventory and evaluate it in addition to money and debts, and then pay 2.5% of the total. As for hopeless debts, they are not zakatable unless they happen to be paid back. Then they must be zakated once only,59 on the basis of similarity with earned wealth that is zakated at the time it is acquired. It is obvious that liabilities are deducted from assets and only the net is zakatable.

بنا بر قول مالک، تاجر احتکارکننده کسی است که کالاها را می‌خرد و صبر می‌کند تا قیمت‌ها بالا رود و سپس آن‌ها را بفروشد، در حالی که تاجر غیراحتکارکننده کسی است که به‌طور منظم می‌خرد تا بفروشد، بدون آن‌که توجه زیادی به انبارداری یا انتظار برای تغییر قیمت داشته باشد.۶۰ ابن رشد می‌نویسد: «مالک می‌گوید تاجر احتکارکننده باید هنگام فروش کالاهایش، تنها یک بار زکات موجودی خود را بپردازد، حتی اگر کالاهایش چندین سال نگه داشته شده باشد، در حالی که تاجر دیگر ملزم است هر سال زکات موجودی خود را بپردازد.

According to Malik, a monopolistic merchant is one who buys commodities and waits until prices go up to sell, while a non-monopolistic merchant is one who buys to sell on regular basis without giving much attention to storage or to waiting for a price change.60 Ibn Rushd writes "Malik says a monopolistic merchant must pay zakah on his inventory when he sells them, once only, even if his stock was kept for several years, while the other merchant is required to pay zakah on the inventory each year.

اکثریت، از جمله الشافعی، ابوحنیفه، احمد، الثوری، الأوزاعی و دیگران، میان این دو تاجر هیچ تفاوتی قائل نیستند.»۶۱ ابن رشد دربارهٔ دیدگاه مالک می‌گوید: «این به نظر می‌رسد دخالت در شریعت باشد، نه استنباط از اصول آن. چنین مواردی معمولاً قیاس مرسل نامیده می‌شوند که بر اصلی که در شریعت آمده تکیه ندارد، بلکه صرفاً بر استدلال عقلی دربارهٔ مصالح شریعت استوار است. مالک چنین رویکردی را می‌پذیرد.» افزون بر این، فقیهان مالکی دربارهٔ حالتی که کالای یک تاجر غیرانحصاری برای چند سال در انبار بماند، دیدگاه‌های متفاوتی دارند. آیا او باید هر سال زکات بپردازد، یا باید مانند تاجر انحصاری‌ای با او رفتار شود که هنگام خرید، انتظار دورهٔ طولانی انتظار را دارد؟ سحنون می‌گوید که کالای راکد را می‌توان همچون کالای تاجر انحصاری در نظر گرفت، در حالی که ابن القاسم با این نظر موافق نیست.62

The majority, including al Shafi'i, Abu Hanifah, Ahmad, al Thawri, al Awza'i, and others, do not make any distinction between these two merchants."61 Ibn Rushd comments on Malik's view, "This seems to be an intrusion into Shari'ah, rather than a deduction from its principles. Things like this are usually called loose analogy (al qiyas al mursal), which do not rely on a principle mentioned in Shari'ah but only on pure rationalization of Shari'ah's interests. Malik accepts such an approach." Furthermore, Malikites have different opinions about the case in which the merchandise of a non-monopolistic merchant remains in stock for several years. Is he required to pay zakah every year, or should he be treated like the monopolistic merchant who at the time of purchase anticipates a long waiting period ? Sahnun says that stagnant inventory may be treated like the merchandise of monopolistic merchant, while Ibn al Qasim does not agree.62

بدیهی است که دیدگاه جمهور از دیدگاه مالک قوی‌تر است، زیرا زکات بر این پایه واجب می‌شود که کالاهای تجاری داراییِ بالقوه رشدکننده‌اند، همچون پول، و هیچ دلیلی که تمایز مالک را تأیید کند وجود ندارد. با این حال، باید یادآور شد که در دوران رکود اقتصادی عمومی، نظر مالک ممکن است تا حدی کاربرد داشته باشد، تا بار تاجران کاهش یابد، به این صورت که زکات بر فروش واقعی گرفته شود نه بر موجودی انبار.

It is obvious that the majority's view is stronger than that of Malik, because zakah is levied on the grounds that trade assets are potentially growing assets, like money, and there is nothing to substantiate Malik's distinction. It may be mentioned, however, that at times of general economic recession, the opinion of Malik may have a certain applicability in order to reduce the burden of merchants by collecting zakah on actual sales instead of on inventories.

دارایی‌های تجاری که از نظر زکات‌پذیری مورد نظر قرار می‌گیرند، تنها دارایی‌هایی هستند که نقد یا در گردش‌اند، یعنی آنچه معمولاً سرمایه در گردش نامیده می‌شود. ساختمان‌ها، اثاثیه و تجهیزات فروشگاه‌هایی که برای فروش خریداری نشده‌اند، جزو دارایی‌های زکات‌پذیر به شمار نمی‌آیند.

Business assets referred to with respect to zakatability are only those assets that are liquid or circulating, or what is usually called the circulating capital. Buildings, furniture and fixtures of stores that are not acquired for sale are not included in zakatable assets.

فقها داراییهای قابلِ زکات تجارت را آن اموالی میدانند که برای فروش دوباره و با هدف سود خریداری میشوند.۶۳ حدیثی که سَمُرَه روایت کرده میگوید: «پیامبر ﷺ به ما دستور میداد که صدقه را از آنچه برای فروش تعیین کردهایم بپردازیم.» بر همین اساس گفته میشود که ظرفها، قفسها، ترازوها، ماشینآلات و ابزارها مشمول زکات نیستند.۶۴ برخی فقها در ادامه میان ظرف و بستهبندیای که همراه با کالا فروخته میشود و ظرف و بستهبندیای که فروخته نمیشود فرق گذاشتهاند؛ به این ترتیب، نخستین مشمول زکات است و دومی نیست.65

Jurists define zakatable assets of trades as those materials that are purchased for resale with profit.63 The saying narrated by Samurah states that "the Prophet (p) used to ordain us to pay the sadaqah on what we designate for sale." Consequently, it is said that containers, cages, scales, machinery and tools are not included in zakatability.64 Some jurists go on to distinguish between containers and packages sold with the merchandise and those that are not sold, the former being zakatable while the latter are not.65

اکثریت فقها این نظر را دارند که برای زکات باید قیمت‌های روز سررسید زکات را ملاک قرار داد۔ این نظر از جابر بن زید، از تابعین، نیز نقل شده است: ارزیابی باید بر اساس قیمت‌های روزی انجام شود که زکات بر آن واجب می‌شود۔ از ابن عباس نقل شده که گفته است: «اشکالی ندارد که تا فروش کالا صبر شود و سپس زکات واجب بر اساس درآمد واقعی پرداخت گردد»۔ دیدگاه سومی نیز که ابن رشد بدون نسبت دادن به فقیه خاصی نقل کرده، این است که موجودی کالا بر اساس قیمت خرید آن ارزیابی شود۔ از آنجا که قیمت‌ها ممکن است بالا یا پایین بروند، برای پرداخت‌کننده یا گیرنده زکات منصفانه نیست که جز قیمت‌های جاری روز پرداخت را در نظر بگیرند، به ویژه از آن رو که زکات در واقع بر اصل سرمایه و سود انباشته واجب می‌شود۔ دیدگاه اکثریت در اینجا بی‌تردید معقول‌ترین است۔ با این حال باید توجه داشت که اگر قرار باشد موجودی کالا نقد شود، باید قیمت‌های عمده‌فروشی را به کار برد، نه قیمت‌های خرده‌فروشی؛ و در صورت هرگونه تبدیل موجودی به نقد، این کار با قیمت‌های جاری عمده‌فروشی انجام خواهد شد۔

The majority's view is to use current prices on the due dates of zakah. This is also reported from the Follower Jabir bin Zaid: Evaluation is done at the prices of the day zakah becomes due. Ibn Abbas is reported to have said that "It is allright to wait untill the merchandise is sold, and then the due zakah is paid according to the actual proceeds."66 Yet a third view is reported by Ibn Rushd without attribution to any specific jurist, which is to appraise the inventory at its purchase price.67 Since prices may go up or down, it is not fair for the payer or the recipient of zakah to consider anything but prices that are current on the day of payment, especially since zakah is, in fact, due on principal and accrued profit. The majority's view is obviously most reasonable here. But it should be noted that wholesale prices, and not retail prices must be used if any liquidation of inventory is to be done it will be at current wholesale prices.

بدیهی است که در این باره آرای گوناگونی وجود دارد. ابوحنیفه و یک روایت از شافعی، پرداخت را به اختیار تاجر وامی‌گذارند، به‌ویژه هنگامی که کالاهای موجود از نوع کالاهای مصرفی باشند.۶۸ روایت دیگری از شافعی، پرداخت را به‌صورت عین واجب می‌داند و پرداخت به‌صورت قیمت را جایز نمی‌شمارد.۶۹ المزنی می‌گوید: «زکات کالای تجارت به‌صورت عین پرداخت می‌شود، نه به‌صورت قیمت.»۷۰ دیدگاه دیگر، دیدگاه احمد و روایت سوم از شافعی است که می‌گویند زکات تنها باید به‌صورت قیمت پرداخت شود، زیرا نصاب در داراییِ تجارت صرفاً امری ارزش‌گذارانه است.۷۱ نویسنده‌ی المغنی می‌نویسد: «ما بر این باوریم که زکات بر نوع دارایی گرفته نمی‌شود، بلکه تنها بر ارزش آن تعلق می‌گیرد.»۷۲ به نظر من این آخرین دیدگاه معقول‌ترین است، زیرا برای فقیر سودمندتر است و به او اختیار می‌دهد که کالایی را که بیش از همه به آن نیاز دارد برگزیند. این روش برای دولت نیز جمع‌آوری را آسان‌تر می‌کند. پرداخت زکات به‌صورت عین نیز آنگاه روا است که پرداخت‌کننده بداند فقرا به آن کالا نیازمندند و تاجر آن را مستقیماً به فقرا بدهد. از ابن تیمیه پرسیده شد که آیا تاجر می‌تواند زکات را به‌صورت عین بپردازد یا نه، و او پاسخ داد: «این بستگی دارد.

Naturally, there are several opinions. Abu Hanifah and report from al Shafai'i leave it to the merchant to make the choice especially when inventory takes the form of consumer goods.68 Another report from al Shafai'i makes payment obligatory in kind and not permissible in value.69 Al Muzani says that "Merchandise zakah is paid in kind and not in value."70 Yet another view is that of Ahmad and a third report from Al Shafi'i that zakah must only be paid in value because nisab in trade's assets is only a matter of valuation.71 The author of al Mughni writes "we do not think that zakah is levied on the kind of the asset but only on its value."72 This last opinion seems to me the most rational, because it is most beneficial to the poor, leaving him with the choice of commodities he needs most. This method is also easier for the state to collect. Paying zakah in kind may also be practiced when the payer knows that the poor need that commodity and the merchant pays it directly to the poor. Ibn Taimiyah was asked whether a merchant could pay zakah in kind or not, and he answered, "That depends.

برخی می‌گویند زکات همیشه باید به صورت جنس پرداخت شود، برخی دیگر می‌گویند همیشه باید به صورت ارزش (پول) پرداخت شود، و دیدگاه سوم می‌گوید این بستگی دارد به اینکه در هر مورد خاص، کدام روش پرداخت برای پرداخت‌کننده، دریافت‌کننده و جمع‌آوری‌کننده سودمندترین و آسان‌ترین باشد. او ادامه می‌دهد: «دیدگاه اخیر، یعنی اینکه زکات زمانی به صورت جنس پرداخت شود که بیشترین سود را برای فقیر داشته باشد، و زمانی به صورت ارزش پرداخت شود که برای او بهتر باشد، به نظر عادلانه‌ترین می‌رسد.»73

Some people say it is paid in kind always, others say it should always be in value, while the third opinion says it depends which is most beneficial and convenient method of payment for the payer, the receiver, and the collector in each particular case." "The last view, he continues, seems to be the most fair, i.e., zakah be paid in kind when it benefits the poor most or paid in value when this is better for him."73

۱. نگاه کنید به القرضاوی، الحلال والحرام فی الإسلام، فصل مربوط به حرفه‌ها و درآمدها.

1. See al Qardawi, al Halal Wa al Haram, chapter on crafts and earnings.

۲. فقها برای «مال تجارت» از عبارت عربی «عروض التجارة» استفاده می‌کنند. «تجارة» به معنای «تجارت» است و «عروض» جمع «عَرض» است که طبق فرهنگ لغت «التاج» به کالاها و اجناسی گفته می‌شود که غیر از طلا و نقره باشند. النووی می‌گوید: مال تجارت هر چیزی است که هنگام به دست آوردنش، برای تجارت در نظر گرفته شود.

2. Jurists use for "Trade wealth" the Arabic word "Urud al Tijarah" "Tijarah" means "trade" and "Urud" is the plural of "'ard" which means commodities and wares other than gold and silver according to the dictionary al Taj. Al Nawawi says that the mal of trade is anything that, when obtained, is intended for trade.

۳. مطالب أولی النُّهیٰ، جلد ۲، ص ۹۶.

3. Matalib Uli al Nuha, Vol. 2, p. 96.

۴. جلد ۱۱، صفحه ۱۴۳، چاپ الشعب.

4. Volume 11, p. 143, Al Sha'b print.

۶. تفسیر الطبری، جلد ۳، صفحات ۵۵۵-۵۵۶، تحقیق احمد و محمود شاکر.

6. The commentary Al Tabari, Vol. 3 pp. 555-556, edited by Ahmad and Mahmud Shakir.

۷. الجصاص، أحکام القرآن، ج ۱، ص ۵۴۳.

7. Al Jasaas, Ahkam Al Qur'an, Vol. 1, p. 543.

۸. همان، ج ۱، ص ۲۳۵.

8. Ibid, Vol. 1, p.235.

۹. الرازی، التفسیر الکبیر، ج ۲، ص ۶۵.

9. Al Razi, Al Tafsir Al Kabir, Vol. 2 , p.65.

۱۰. سوره المسد، ۱۱۱:۲

10. Surah al Mesad, 111:2.

۱۱. سورۃ الذاریات، ۵۱:۱۹

11. Surah al Dhariyat, 51:19.

۱۲. سورۃ المعارج، ۷۰:۲۴-۲۵

12. Surah al Ma'arij, 70:24-25.

۱۳. سورۃ التوبہ، ۹:۱۰۳

13. Surah al Tawbah, 9:103.

۱۴۔ شرح الترمذی، ج ۳، ص ۱۰۴۔

14. Sharh al Tirmidhi, Vol. 3, p.104.

۱۵. تفسیر القرطبی، جلد ۸، صفحه ۲۴۵.

15. Commentary al Qurtubi, Vol. 8, p.245.

۱۶. روایت شده توسط الدارقطنی، ص ۲۱۴، و ابوداوود از طریق جعفر بن سعد از خبیب بن سلیمان بن سمرہ از سمرہ. ابوداوود هیچ تعلیقی نکرد، و المنذری نیز چنین نکرد. نگاه کنید به مختصر السنن، ج ۲، ص ۱۷۵. ابن الهمام می‌گوید این به معنای تأیید آن سخن است، همچنان که در المرقاة، ج ۴، ص ۱۵۸، چاپ ملتان. ابن عبدالبر آن را حسن می‌داند. نگاه کنید به نصب الرایہ، ج ۲، ص ۳۷۶. الحافظ در بلوغ المرام، ص124

16. Reported by al Daraquani, p.214, and Abu Daud via Ja'far bin Sa'd from Khubaib bin Sulaiman bin Samurah from Samurah, Abu Daud made no comment, nor did Al Mundhiri. See Mukhtasar Al Sunan, Vol. 2, p.175. Ibn al Humam says this means they approve the saying, as in Al Mirqat, Vol. 4, p.158, Multan Print. Ibn 'Abd al Barr grades it good. See Nasb al Rayah, Vol. 2, p. 376. Al Hafiz says in Bulugh Al Maram, p.124

«سندش نرم است.» ابن حزم مدعی است که جعفر، خبیب و سلیمان مجهول‌اند. احمد شاکر در پاورقی خود بر صفحه ۲۳۴، جلد ۵ المحلّی می‌نویسد: «آنان شناخته‌شده‌اند؛ ابن حبان ایشان را در شمار ثقات یاد کرده است». الذهبی از ابن القطّان نقل می‌کند: «وثاقت هیچ‌یک از آن دو تعیین نشده است، با وجود تلاش‌هایی که منتقدان حدیث انجام داده‌اند». این سند در مبهم بودن، شباهت‌های دیگری نیز دارد. عبدالحق الازدی می‌گوید خبیب ضعیف است و جعفر قابل اعتماد نیست.

that "its chain is soft." Ibn Hazm claims that Ja'far, Khubaib and Sulaiman are unknown. Ahmad Shakir writes in his footnote on p. 234, Vol. 5 of al Muhalla that "They are known, they are mentioned by Ibn Habban as among the trustworthy". Al Dhahabi quotes Ibn Al Qattan" The trustworthiness of either of them is not determined, in spite of efforts made by critics of hadith. This chain has a few other similarities in its vagueness. Abd al Haqq al Azdi says Khubaib is weak and Ja'far is not dependable.

این سلسله به هر حال تاریک است و استوار نیست. نگاه کنید به المیزان، جلد ۱، صفحه ۱۵۰.

Anyhow this chain is dark and does not stand. See Al Mizan, Vol. l, p.150.

۱۷۔ المحلّی، جلد ۵، صفحات ۲۳۴-۲۳۵۔

17. Al Muhalla, Vol. 5, pp. 234-235.

۱۸. الترمذی این را روایت کرده و گفته است: «حسن صحیح». جلد ۳، صفحه ۹۱، چاپ المکتبة العصریة.

18. Al Tirmidhi reports it and comments, "good correct" Vol. 3, p. 91, print of Al Asriyah.

۱۹. مطالب أولي النهى، جلد ۲، صفحه ۹۶.

19. Matalib Uli Al Nuha, Vol. 2, p. 96.

۲۰. این روایت را ابن ابی شیبه نیز نقل کرده است. نگاه کنید به المحلّی، جلد ۶، ص ۳۴، جایی که ابن حزم می‌گوید سند آن صحیح است. اما او ادعا می‌کند که عبارت «اموال تجار» به معنای طلا و نقره است و نه کالا. این تفسیر به نظر می‌رسد که با الفاظ آشکار متن فاصله زیادی دارد.

20. The story is reported by Ibn Abi Shaibah, too. See Al Muhalla, Vol. 6, p.34, where Ibn Hazm comments that its chain is correct. But he claims that the word "assets of merchants" means gold and silver and not merchandise. This interpretation seems to be far from the obvious words of the text.

۲۱. صاحب «أسد الغابة» می‌گوید: حمّاس اللیثی را واقدی در شمار کسانی ذکر کرده که در زمان پیامبر ﷺ متولد شده‌اند، و او معمولاً از عمر روایت می‌کند.

21. The author of Usd al Ghabah says Hammas Al Iaithi, is mentioned by al Waqidi among those born at the time of the Prophet (p) he usually reports from 'Umar.

۲۲. در التلخیص، ص ۱۸۵، الحافظ می‌گوید که این روایت از الشافعی، احمد، ابن أبي شيبة، عبد الرزاق، سعيد بن منصور و الدارقطني نقل شده است. همچنین بنگرید به: الأم از الشافعی، جلد ۲، ص ۳۸، و السنن الكبرى از البيهقی، جلد ۴، ص ۱۴۷. ابن حزم این روایت را ضعیف دانسته و ادعا کرده که حَمّاس و برخی از راویان او ناشناخته‌اند، در حالی که احمد شاکر در حاشیه‌ی خود بر المحلّى، جلد ۵، ص ۲۳۵ نوشته است که آنان شناخته‌شده و مورد اعتمادند.

22. In al Talkhs, p.185. Al Hafiz says this is reported by Al Shafi'i, Ahmad, Ibn Abi Shaibah, 'Abd al Razzaq, Sa'id bin Mansur and Al Daraqutni. See also al Umm of al Shafi'i, Vol. 2, p. 38, Sunan al Baihaqi, Vol. 4, p.147. Ibn Hazm grades the story weak claiming that Hammas and his some are unknown, while Ahmad Shakir writes in his footnote on Al Muhalla, Vol. 5, p.235 that they are known and trustworthy.

۲۳. المغنی، جلد ۳، ص ۳۵.

23. Al Mughni, Vol. 3. p. 35.

۲۴. الأموال، ص ۴۲۵.

24. Al Amwal, p. 425.

۲۵. المحلّى، ج ۵، ص ۲۳۴، و السنن الكبرى، ج ۴، ص ۱۴۷.

25. Al Muhalla, Vol. 5, p. 234, and al Sunan al Kubra, Vol. 4, p. 147.

۲۶. الأموال، ص ۴۲۶. ابن حزم این حدیث را نیکو (حسن) می‌داند، امّا تفسیری پیچیده و نادرست از آن ارائه می‌دهد.

26. Al Amwal, p. 426. Ibn Hazm grades the story good, but makes a twisted interpretation.

المحلّى، الجزء ۵، صفحات ۲۳۴-۲۳۵ را ببینید.

See Al Muhalla, Vol. 5, pp. 234-235.

۲۷. المغنی، جلد ۳، صفحه ۳۰.

27. Al Mughni, Vol. 3, p.30.

۲۸. الأموال، ص ۴۲۹.

28. Al Amwal, p. 429.

۲۹. شرح الترمذی، جلد ۳، ص ۱۰۴.

29. Sharh Al Tirmidhi, Vol. 3, p. 104.

۳۰. معالم السنن، ج ۲، ص ۲۲۳.

30. Ma'alim al Sunan. Vol. 2, p.223.

۳۱. بدایۃ المجتهد، ج ۱، ص ۲۱۷، چاپ الحلبی.

31. Bidayat al Mujtahid, Vol. l, p.217, Al Halabi Print.

۳۲. تفسیر المنار، جلد ۱۰، ص ۵۹۱، چاپ دوم.

32. Commentary al Manar, Vol. 10, p.591, second edition.

۳۳. همان.

33. Ibid.

۳۴. روایت کرده‌اند ترمذی (که آن را حسن صحیح دانسته)، ابن ماجه، ابن حبان (در صحیح خود) و حاکم. و حاکم آن را صحیح دانسته است.

34. Reported by al Tirmidhi (who calls it good correct) Ibn Majah, Ibn Habban (in his correct collection) and al Hakim. The latter grades it correct.

۳۵. روایت احمد (با سندی نیکو) و حاکم است، و حاکم تصریح کرده که سند آن صحیح است.

35. Reported by Ahmad (via a good chain) and Al Hakim. The latter indicates that the chain is correct.

۳۶. نظریهٔ قدیمی‌ای که بر اساس آن هیچ زکاتی بر کالاهای تجاری واجب نیست، به الشافعی نسبت داده می‌شود، اما بسیاری از شاگردانش این نسبت را رد می‌کنند. نگاه کنید به: روضة الطالبین نوشتهٔ النووی، جلد ۲، ص ۱۶.

36. An old opinion that no zakah is obligated on trade is attributed to al Shafi'i, but many of his disciples challenge that. See al Rawadah of Al Nawawi, Vol. 2, p.16.

۳۷. المحلّى، جلد ۶، صفحات ۲۳۳-۲۴۰.

37. Al Muhalla, Vol. 6, pp. 233-240.

زکات بر موجودی کالای تجاری ۱۷۳

Zakah on Business Inventory 173

۳۸۔ درجہ بندی ان کی پچھلے ابواب میں بیان کی جا چکی ہے۔

38. Their grading is discussed in previous chapters.

۳۹. الروضۃ الندیۃ، ج ۱، ص ۱۹۲-۱۹۳.

39. Al Rawdah al Nadiyah, Vol. 1, p. 192-193.

۴۰. روایت شده توسط احمد، ابوداوود، النسائی، الترمذی، الدارقطنی، ابن حبان، الحاکم و البیهقی، از مسروق، از معاذ. الترمذی آن را حسن دانسته است.

40. Reported by Ahmad, Abu Daud, al Nasai, al Tirmidhi, al Daraqutni, Ibn Habban, al Hakim, and al Baihaqi from Masruq from Mu'adh. Al Tirmidhi grades it good.

۴۱. الأموال، ص۴۲۷.

41. Al Amwal, p.427.

۴۲. المختصر النافع. نگاه کنید به فقه الإمامیۃ، ص ۵۴.

42. Al Mukhtasar al Nafi'. See Fiqh al Imamiyah, p.54.

۴۳. جواهر الکلام، ج ۲، ص ۱۲۶.

43. Jawahir al Kalam, Vol. 2, p.126.

۴۴۔ الروضۃ الندیۃ، الجزء ۱، ص ۲۱۹۔

44. Al Rawdah al Nadiyah, Vol. 1, p.219.

۴۵. ردّ المحتار، جلد ۲، صفحه ۱۸.

45. Radd al Muhtar, Vol. 2, p.18.

۴۶۔ مطالب أولی النهی، جلد ۲۔

46. Matalib Uli al Nuha, Vol. 2.

۴۷. رد المحتار، ج ۲، ص ۱۸-۱۹. همچنین شرح آن، و بلغة السالک، ج

47. Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 18-19. See also its commentary, and Bulghat al Salik, Vol.

۱، ص ۲۲۴، و شرح آن۔

1, p. 224, and its commentary.

۴۸. این دیدگاه اکثریت است. حنبلیان، ابن عقیل و ابوبکر بر این باورند که تغییر نیت از استفادهٔ شخصی به تجارت، برای هر کالایی کافی است تا آن کالا مشمول زکات شود.

48. This is the majority's view. The Hanbalites, Ibn 'Aqil and Abu Bakr consider the change of intention from personal use to trade for any item sufficient to include that item in zakatability.

۴۹. ردّ المحتار، ج ۲، ص ۱۹.

49. Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 19.

۵۰. همان، ص ۱۸.

50. Ibid, p. 18.

۵۱. المغنی، ج ۲، ص ۶۲۹.

51. Al Mughni, Vol. 2, p. 629.

۵۲. الأموال، ص ۳۷۵.

52. Al Amwal, p. 375.

۵۳. ردّ المحتار، جلد ۲، صفحه ۱۹، المغنی، جلد ۲، صفحه ۶۳۰.

53. Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 19, al Mughni, vol 2, p. 630.

۵۴. المجموع، جلد ۱، صفحه ۵۵.

54. Al Majmu', Vol. 1, p. 55.

۵۵. المغنی، ج ۳، ص ۳۲.

55. Al Mughni, Vol. 3, p. 32.

۵۶. الروضة، ج ۲، ص ۲۶۷.

56. Al Rawdah, Vol. 2, p. 267.

۵۷. الأموال، ص ۴۲۶.

57. Al Amwal, p. 426.

۵۸. همان.

58. Ibid.

۵۹. این نظر مالک درباره همه بدهی‌ها است.

59. This is the view of Malik regarding all debts.

۶۰. بلغة السالک، ج۱، ص۲۲۴. الصاوی در حاشیه‌اش از ابن عاشر نقل می‌کند: به نظر می‌رسد که صنعتگران از زمرۀ غیرانحصارگران‌اند؛ بازرگانان نیز غیرانحصارگرند.

60. Bulghat al Salik, Vol. 1, p. 224. Al Sawi in his commentary quotes Ibn 'Ashir: it seems that craftsmen are among the non-monopolistic; merchants are also non-monopolistic.

۶۱. بدایۃ المجتهد، جلد ۱، صفحات ۲۶۰-۲۶۱.

61. Bidayat al Mujtahid, Vol. 1, pp. 260-261.

۶۲. شرح الرسالة، تألیف زَرّوق، جلد ۱، صفحه ۳۲۵.

62. Sharh al Risalah, by Zarruq, Vol. 1, p. 325.

۶۳. مطالب أولي النهى، جلد ۲، صفحه ۹۶.

63. Matalib uli al Nuha, Vol. 2, p. 96.

۶۴. همان، فتح القدیر، ج ۱، ص ۵۲۷؛ بلغۃ السالک، ج ۱، ص ۲۳۵؛ و شرح الازهار، ج ۱، صص ۴۷۹-۴۸۰۔

64. Ibid, Fath al Qadir, Vol. 1, p. 527, Bulghat al Salik, Vol. 1, 235, and Sharh al Azhar, Vol. 1, pp. 479-480.

۶۵. مطالب أولی النُّهیٰ، جلد ۲، صفحه ۹۶.

65. Matalib Uli al Nuha, Vol. 2, p. 96.

۶۶. الأموال، ص ۴۲۶.

66. Al Amwal, p. 426.

۶۷. بدایۃ المجتہد، ج ۱، ص ۲۶۰۔

67. Bidayad al Mujtahid, Vol. 1, p.260.

۶۸. المغنی، جلد ۳، صفحه ۳۱.

68. Al Mughni, Vol. 3, p.31.

۶۹. الروضة، ج۱، ص ۲۷۳.

69. Al Rawdah , Vol., p. 273.

۷۰. بدایۃ المجتہد، ج ۱، ص ۲۶۰۔

70. Bidayat al Mujtahid, Vol. l, p.260.

۷۱. المغنی و الروضہ

71. Al Mugani and al Rawdah.

۷۲. المغنی، همان‌جا.

72. Al Mughni, ibid.

۷۳. فتاوى ابن تيمية، المجلد ۱، ص ۲۹۹.

73. Fatawa Ibn Taimiyah, Vol. 1, p.299.

فصل چهارم: زکات بر موجودی تجاری

بخش یکم: وجوب زکات بر تجارت

قرآن

السنّة

اجماع صحابه، تابعین و سلف صالح

قیاس و استدلال

بخش دوم: استدلال‌های مخالفان زکات بر اموال تجاری

مکتب ظاهری

مکتب امامیه

بخش چهارم: چگونگی پرداخت زکات تجارت

مالک میان بازرگانان انحصارگر و غیر انحصارگر تفاوت می‌گذارد

الأصول الثابتة لا تجب فيها الزكاة

قیمت‌گذاری کالاهای تجاری برای زکات

پرداخت زکات به صورت جنس یا به صورت ارزش