اکثر عالمان این را که هنگام پرداخت مالیات، نیت پرداخت زکات شود، تأیید نمی‌کنند و سختگیرانه با دیدگاه‌هایی که آن را جایز می‌دانند مخالفت می‌ورزند. ابن حجر الهیتمی، از پیروان مذهب شافعی، در کتاب «الزواجر» خود می‌گوید: برخی بازرگانان فاسد می‌پندارند که آنچه به عنوان مکس می‌پردازند، اگر نیت پرداخت زکات کنند، می‌تواند به حساب زکات گذاشته شود. این پندار بی‌پایه است. بنا بر مذهب شافعی، این سخن باطل و نادرست است. دولت، هنگامی که مالیات گرد می‌آورد، نه قصد آن دارد که این مالیاتها را زکات به شمار آورد، و نه بر اساس شریعت زکات می‌گیرد، نه از نظر نرخ‌ها و نه از نظر اموال مشمول زکات. دولت این مالیاتها را با این ادعا وضع میکند که درآمد آن باید صرف ارتش و مصالح عمومی مسلمانان شود. من نمی‌خواهم در این مقام درباره آن بحث کنم، اما با فرض آنکه مالیاتها مشروع‌اند و شرایط صحیح آنها فراهم است، این مالیاتها با زکات متفاوت‌اند و نباید زکات به شمار آیند، زیرا حتی نام زکات را هم بر خود ندارند. برخی بازرگانان به من می‌گویند که هنگام دادن این مکس به گرداورندگان، نیت پرداخت زکات میکنند، و اگر آن گرداورندگان آن را به کسانی که مستحق زکات نیستند بدهند، مسئولیتش با خودشان است.
The majority of scholars do not approve of intending zakah payment when taxes are paid, and come down hard against opinions that allow it. Ibn Hajar al Haitami, a Shafi'ite, says in his al Zawajir, Some corrupt merchants think the maks they pay can be counted as zakah if they make the intention of paying zakah. This is an unfounded notion. It is false and incorrect according to the Shafi'ite school. The government -- when it collects taxes -- does not intend to consider these taxes zakah, nor do they collect zakah according to Shari'ah, regarding both rates and zakatable assets. The government levies these taxes with the claim that their proceeds need to be spent on the army and public interests of Muslims, which I do not want to argue at this point, but given that taxes are legitimate and their proper conditions are fulfilled, these taxes are different from zakah and must not be considered zakah for they do not even carry its name. Some merchants tell me that they make intention of paying zakah when they give this maks to collectors, and if these collectors give it to non zakah deservants, it is their problem.
این ایده نیز نادرست است. گیرندگان ماکس معمولاً سزاوار زکات نیستند. آنها همه ثروتمند یا صاحب قدرت هستند و می‌توانند کسب درآمد کنند. با چه فضیلتی می‌توان زکات را به این گونه افراد داد؟ خودخواهی بازرگانان آنها را کور کرده و نمی‌توانند حق را از باطل تشخیص دهند. تنها چیزی که می‌خواهند این است که زکات واجب خود را نپردازند، زیرا به هر حال مجبورند این مالیاتها را بپردازند. آنان باید بدانند که زکاتی که خداوند واجب کرده، با پرداخت مالیات ادا نمیشود، حتی اگر همراه با نیات پلید آنان باشد. اما در مورد خود مالیات‌های ظالمانه، پرداخت‌کنندگان آنها به اندازه‌ای که مورد ظلم قرار گرفته‌اند، از سوی خداوند پاداش داده می‌شوند. دانشمندان مسلمان جمع‌آورندگان ماکس را دزد یا راهزن مسلح می‌دانند. در واقع، ممکن است آنان بسیار بدتر از این باشند. آشکار است که پولی که توسط راهزنان مسلح جمعآوری می‌شود، از سوی کسانی که مورد غارت قرار گرفته‌اند، زکات محسوب نمیشود. دانشمندان مسلمان بارها به پرداخت‌کنندگان مسلمان هشدار داده‌اند که قصد پرداخت زکات هنگام پرداخت مالیات به جمع‌آورندگان ماکس نادرست و بی‌اثر است. دانشمندان کسانی را که چنین میکنند، نادان می‌دانند.5
This idea is also false. maks recipients do not usually deserve zakah. They are all rich or powerful and can earn. By what virtue can zakah be given to this kind of people? The selfishness of the merchants makes them blind so they do not see right from wrong. All they want is to save themselves the properly due zakah, since they are forced anyway to pay these taxes. They must realize that zakah obligated by God is not fulfilled by tax payments, even if accompanied by their wicked intentions. As for the oppressive taxes themselves, payers of those taxes are rewarded by God in as much as they are oppressed. Muslim scholars consider maks collectors thieves or armed robbers. They may, in fact, be much worse. Evidently, money collected by armed robbers cannot be considered zakah by the robbed. Muslim scholars warn Muslim payers repeatedly that making the intention of paying zakah when they pay taxes to maks collectors is improper and meaningless. Scholars consider those who do that ignorant.5
ابن عابدین، که از پیروان مذهب حنفی است، پس از نقل برخی آرای ابن حجر می‌گوید: امروزه گردآورندگان مَکس (عوارض گمرکی) با دولت قراردادی می‌بندند که مبلغ معینی را به دولت می‌پردازند و در برابر آن، برای خود، به شکلی بسیار ستمگرانه و پرخاشگرانه عوارض جمعآوری میکنند.
Ibn Abidin, a Hanafite, after quoting some opinions of Ibn Hajar, goes on to say, Nowadays, maks collectors contract the government for certain amount they pay the government, against which they collect for themselves, very oppressively and aggressively.
پرداخت‌ها به گردآورندگان مَکس، به زور و بارها، بیش از یک بار در سال گرفته می‌شود، حتی وقتی دارایی اصلاً مشمول زکات نیست. چنین پرداختی در مذهب حنفی به‌عنوان زکات محسوب نمیشود. گردآورنده‌ی مَکس مانند گردآورنده‌ی زکاتی نیست که حکومت اسلامی برای گرفتن زکات از تاجرانی که از راه‌ها عبور میکنند تعیین میکند. در «البزازیه» آمده است: «اگر پرداخت‌کننده هنگام تحویل مَکسِ واجب، قصد پرداخت زکات کند، نظر صحیح این است که این پرداخت زکات به شمار نمی‌آید، چنان‌که السرخسی آن را تأیید کرده است.»6
Payments to maks collectors are taken by force repeatedly, more than once a year, even when an asset is not zakatable at all. Such payment cannot be counted as zakah in the Hanafite school. The maks collector is not like the zakah collector appointed by the Islamic government to collect zakah from merchants passing on roads. In al Bazzaziyah it is stated, "If the payer makes the intention of paying zakah when handing over obligated maks, the correct opinion is that this cannot be considered zakah, as confirmed by al Sarakhsi."6
مرحوم شیخ علیش، که از پیروان مذهب مالکی بود، از او پرسیده شد که آیا شخصی که مالک نصاب دام است و هر سال مجبور است مبلغی معین را به دولت بپردازد، می‌تواند آن پرداخت را به عنوان زکات حساب کند؟ علیش پاسخ داد: «نه، حتی با قصد پرداخت زکات؛ همان‌طور که نظر ناصر لقانی و حطاب نیز همین است.»7
The late Shaikh Alaish, a Malikite, was asked whether a person who owns nisab of livestock and is forced to pay a certain amount every year to the government can count his payment as zakah. 'Alaish answered, "No, even with the intention of zakah payment, as is also the opinion of al Nasir al Laqani, and al Hattab."7
همچنین از رشید رضا پرسیده شد که آیا مالیاتی که مسیحیان انگلیسی از مسلمانان هندی دریافت میکنند و گاه به یک‌چهارم یا نصف اجارهٔ زمین می‌رسد، می‌تواند زکات به حساب آید؟ پاسخ او این بود: عشر و نصف عشر که بر محصولات زمین به‌عنوان زکات واجب است، باید در هشت مصرفی که در قرآن آمده خرج شود. اگر حکومت اسلامی یا نمایندگان آن این زکات را جمعآوری کنند، زکات‌دهنده با پرداخت آن به حکومت یا نمایندگانش وظیفهٔ خود را انجام داده است، و آنان در شریعت مکلف‌اند که عواید را به‌درستی توزیع کنند. اما اگر حکومت اسلامی زکات را جمعآوری نکند، صاحبان اموال باید زکات واجب خود را طبق فرمان خداوند توزیع کنند. آنچه مسیحیان و دیگران از مسلمانان در سرزمین‌هایی که فتح کرده‌اند دریافت میکنند، نوعی مالیات است که پرداخت آن، تکلیف زکات را ادا نمی‌کند. مسلمانان موظف‌اند پس از این تحمیلات، زکات باقی‌مانده را بپردازند.
Rashid Rida was also asked whether taxes collected by British Christians from Indian Muslims, which sometimes reach one-fourth or one-half of the land rent, can be considered zakah? His answer was The 'ushr and half-'ushr obligated as zakah on land produce must be expended to the eight categories given in the Qur'an. If the Islamic government or its representatives collect this zakah, the zakah payer fulfills his duty by paying to the government or its representatives, who are obligated in Shari'ah to distribute the proceeds properly. But if the Islamic government does not collect zakah, owners must distribute their due zakah according to the ordinance of God. What is collected by Christians and others from Muslims in lands they conquered are kind of taxes whose payment does not fulfill the obligation of zakah. Muslims are required to pay zakah on the remainder after these impositions.
آنچه از نظر او برای ما اهمیت دارد، عبارت اوست: «آنچه مسیحیان و دیگران جمعآوری میکنند»، زیرا این به آن معناست که مالیاتها، چه توسط مسیحیان و چه توسط غیرمسیحیان، از جمله دولت‌های ملی در کشورهای مسلمان، نمی‌توانند جایگزین زکات شوند.
What concerns us of his opinion is his statement "What is collected by Christians and others," since it means taxes cannot stand for zakah, whether collected by Christians or non-Christians, including national governments in Muslim countries.
محمود شلتوت، رئیس پیشین مسجد الأزهر، از او پرسیده شد که آیا مالیاتها را می‌توان زکات به شمار آورد. وی در پاسخ بزرگ خود تأکید کرد که از آنجا که زکات «عبادتی مالی» است، با مالیاتها تفاوت بسیار دارد و شباهتی به آنها ندارد. گرچه میان مالیات و زکات شباهت‌هایی وجود دارد، اما تفاوت‌ها بسیار بیشترند. مالیات و زکات در منابع قانون‌گذاری، در بنیان نظری، در اهداف، در نرخ‌ها، در معافیت‌ها و در مصرف درآمدهایشان با یکدیگر متفاوت‌اند. او می‌افزاید: زکات را خداوند مقرر فرموده است؛ تکلیفی مبتنی بر ایمان که باید ادا شود، چه فقیر و نیازمندی وجود داشته باشد یا نه، و جریانی دائمی از منابع برای فقیران و نیازمندان است که در همه زمان‌ها و در میان همه مردم موجود است، در حالی که مالیاتها در صورت نیاز، از سوی حکومت‌ها وضع می‌شوند.
Mahmud Shaltut, former head of al Azhar mosque, was asked whether taxes could be counted as zakah. His great answer ascertained that since zakah is "a financial worship" it is far from being similar to taxes. Although there are certain similarities between tax and zakah, the differences are much greater. Taxes and zakah differ in their respective legislative sources, in their theoretical foundation objectives, rates, exemptions, and expenditure of proceeds, He adds, Zakah is decreed by God, an obligation based on faith that must be performed whether there are poor and needy or not, and a permanent flow of resources for the poor and needy that exists at all times in all people, while taxes are ordained by governments when there is need.
با همه تفاوتهایی که میان این دو وجود دارد، هیچیک جانشین دیگری نمیشود. بر این اساس، زکات طبق شرایطی که در شریعت معلوم است، همچنان واجب است، صرف نظر از پرداخت مالیاتها. مالیاتها را قانون واجب میکند و زکات را دین خدا واجب کرده است. اگر این امر گاهی بار سنگینی بر دوش ثروتمندان بگذارد، نباید فقیران با محرومشدن از حق خود، بهای آن را بپردازند. در عوض، باید از دولتها خواسته شود که هزینههای خود را کاهش دهند و مالیاتها را پایین بیاورند. همچنین باید از دولتها دربارهٔ استفادهٔ کارآمد از پولهای مالیاتی که جمعآوری میکنند بازخواست شود. این یکی از اصول بنیادین نظام سیاسی اسلامی است.
With all the differences between them, one cannot substitute for the other. Accordingly, zakah remains due according to the conditions know in Shari'ah, regardless of the payment of taxes. Taxes are obligated by law and zakah is obligated by the religion of God. If this sometimes makes the burden heavy for rich persons, poor must not be made to pay for this by being deprived of their right. Instead, governments must be asked to economize expenditures and reduce taxes. Governments must be questioned on the efficient use of the tax money they collect. This is one of the basic principles of the Islamic political system.
در پایان، محمد ابوزهره در کتاب *تنظیم الاسلام للمجتمع* به این پرسش چنین پاسخ می‌دهد: «بخش قابل توجهی از درآمد مالیاتها به رفاه اجتماعی اختصاص داده نمیشود، در حالی که این هدف اساسی زکات است. زکات پیش از هر چیز واجب است. ممکن است جایگزین برخی مالیاتها شود، اما مالیات‌های موجود نمی‌توانند جایگزین زکات شوند، زیرا نیازهای فقرا را برطرف نمی‌کنند.»۱۰ پاسخ ابوزهره تنها یک جنبه از اهمیت زکات را بیان میکند. آشکار است که حتی اگر بخش کافی از مالیاتها به همان اهداف زکات اختصاص یابد، باز هم باید زکات گردآوری شود، زیرا خداوند آن را مقرر فرموده و هیچ کس اختیار تعطیل یا لغو آن را ندارد. باید با همان نام «زکات» و با همان نرخ‌ها و شرایطی که خداوند تعیین فرموده گردآوری شود. همچنین باید به مستحقان شایسته‌ای که در قرآن ذکر شده‌اند پرداخت شود. حتی اگر در برخی کشورها فقرا و نیازمندان به‌اصطلاح راضی باشند، باز هم باید زکات از ثروتمندان آن جامعه گرفته شود و در راه خدا یا برای برپایی کلمه‌ی او هزینه گردد.
Lastly, in his Tanzim al Islam li al Mujtama, Muhammad Abu Zahrah answers the question as follows: "Not a substantial portion of tax proceeds is devoted to social welfare, which is the essential objective of zakah. Zakah is obligatory first of all. It may substitute for certain taxes, but existing taxes may not substitute for zakah, since they do not fulfill the needs of the poor."10 Abu Zahrah's answer, gives only one aspect of the importance of zakah. Obviously, even if a sufficient proportion of taxes is devoted to the same objectives of zakah, zakah must still be collected because it is ordained by God and no one has any authority to freeze or abolish it. It must be collected under the same name of "zakah" and at the same rates and conditions prescribed by God. It must also be spent to the proper deservants mentioned in the Qur'an. Even if in certain countries the poor and needy happen to be satisfied, zakah must still be collected from the rich in that society and spent in the way of God or to make His word supreme.
من باید اضافه کنم که نظر شلتوت و دیگر علما، مبنی بر این‌که «مالیاتها جای زکات را نمی‌گیرند»، همان نظری است که من با آن احساس راحتی می‌کنم، زیرا بر پایه ملاحظات موجه استوار است و از نظر کاربرد عملی مطمئن‌تر است؛ چرا که زکات، به عنوان رکن سوم اسلام، نباید در عمل فراموش شود. درست است که این به معنای آن است که مسلمانان صادق باید افزون بر مالیات‌هایی که قوانین بر آنان واجب کرده‌اند، زکات نیز بپردازند، اما این خود یکی از راه‌های تلاش برای بازگرداندن این دین به زمین است، به‌ویژه در زمانی مانند زمان ما. مسلمانان فراخوانده شده‌اند تا برای اصلاح اوضاع نابهنجاری که در کشورهایشان حاکم است و برای از میان بردن تناقض‌هایی که از سلطه استعماری بر سرزمین‌های مسلمانان پدید آمده، بکوشند. وضعیت حقوقی و اقتصادی کشورهای مسلمان باید به سازگاری با نظام اسلامی بازگردانده شود. بدون تلاش‌های عظیم برای اصلاح جوامع مسلمان بر پایه راهنمایی نظام اسلامی، مسلمانان از نظر مالی، روانی و اجتماعی در بار گران خواهند ماند، زیرا در جامعه‌ای زندگی میکنند که قوانین و مقررات آن با ماهیت دین اسلام ناسازگار است. اگر مسلمانان ببینند که در برخی نقاط جهان دولتها از فقیران و نیازمندان مراقبت میکنند، این به آن معنا نیست که زکات دیگر لازم نیست، زیرا زکات مصارف دیگری نیز دارد، از جمله دعوت به اسلام، جلب دل‌ها به آن، آماده‌سازی، آموزش و پشتیبانی از مبلغان مسلمان و مراکز اسلامی، افزون بر جهاد واقعی در راه برتری کلمه خداوند. و اگر برخی مسلمانان در منطقه خود مستحقان زکات را نیابند، همواره می‌توانند زکات خود را به نزدیک‌ترین کشوری ببرند که به درآمد زکات نیاز دارد.
I must add that the opinion of Shaltut and other scholars that "taxes do not make up for zakah" is the one with which I feel comfortable, since it is based on legitimate considerations and is safer from the point of view of practical application, since zakah as the third pillar of Islam must not be forgotten in actual practice. True, this means sincere Muslims must pay zakah in addition to taxes which they are obligated to pay by laws, but this is one way of striving for the re-establishment of this religion on earth, especially in a time like ours. Muslims are called upon to struggle to correct the abnormal situations prevailing in their countries and to erase the contradictions spawned by colonialist authority over Muslim lands. The legal and economic situation in Muslim countries must be brought back to compliance with the Islamic system. Without enormous efforts to reform Muslim societies under the guidance of the Islamic system, Muslims shall remain burdened financially, psychologically, and socially, since they live in a society whose laws and regulations are against the nature of their religion Islam. If Muslims find that in certain parts of the world governments take care of the poor and needy, this does not mean zakah is no longer needed, since zakah has several other destinations, including the call to Islam, reconciling hearts to it, preparing, training, and supporting Muslim callers and Islamic centers, in addition to actual jihad for making the word of God supreme. If some Muslims do not find deservants of zakah in their areas they can always transport their zakah to the nearest country where there is need for zakah proceeds.
درباره دیدگاه‌های منسوب به ابن تیمیه، النووی و احمد، این دیدگاه‌ها به شرایطی مربوط می‌شوند که اساساً با شرایط ما متفاوت است، در زمانی که حکومت‌ها عموماً اسلامی بودند و زکات را به‌طور منظم جمعآوری می‌کردند. اگر اجازه داده شود که مالیات‌هایی که امروزه به حکومت‌ها پرداخت می‌شود به‌عنوان زکات محاسبه شود، این به معنای لغو نهایی این تکلیف دینی خواهد بود و حتی بقایایی که اکنون وجود دارد نیز از میان خواهد رفت، همان‌گونه که از قوانین و مقررات حکومت‌ها حذف شده است. این چیزی است که هیچ‌کس در هیچ زمان و مکانی نمی‌تواند آن را تأیید، توجیه یا پذیرش کند.
As for the opinions attributed to Ibn Taimiyah, al Nawawi, and Ahmad, they deal with circumstances that are essentially different from ours in a time when governments were generally Islamic ad collected zakah regularly. If it were to be permitted to count as zakah taxes paid to governments today this would be a final abolition of this religious obligation and even the remnants that exist now would be done away with, just as it was erased from the laws and legislation of governments. This is something no one can approve, justify, or accept in any time or place.