فصل اول: فقرا و نیازمندان

فصل اول: فقرا و نیازمندان - فقه الزکاة | Quran Course

الطبری معنای «مسکین» را همان کسی انتخاب میکند که نیازمند است اما آنقدر عفیف است که دست به گدایی نمیزند، در حالی که «فقیر» کسی است که نیازمند است اما با گدایی کردن خود را خوار میکند. او استدلال میکند که واژه «نیاز» چنین بار معنایی دارد، همچنان که در آیه «و ضُربَت علیهم الذلَّة و المسکنة» آمده است: «و خواری و بیچارگی [مسکنت] بر آنان مقرر گردید». این سخن درست که «مسکین کسی نیست که با یک یا دو خرما قانع شود، بلکه...» کسی که عفیف است، توضیحی زبانشناختی درباره واژه «مسکین» نیست، بلکه تأکیدی از سوی پیامبر ﷺ بر ارزش عفت است. این همانند شیوه سخن آن حضرت ﷺ است در این حدیث که «پهلوان کسی نیست که دیگران را در کشتی بر زمین بزند، بلکه پهلوان کسی است که به هنگام خشم خویشتنداری کند». خطابی درباره حدیث مسکین بهدرستی استدلال میکند که «مسکین کسی است که در کوچه و بازار دست به گدایی دراز میکند، زیرا پیامبر ﷺ توجه شنوندگان را به این نکته جلب فرمود که نیاز گداگران با آنچه دریافت میکنند برطرف میشود، در حالی که کسی که نیازمند است و گدایی نمیکند ممکن است فراموش شود و نیازش بیپاسخ بماند».5

Al Tabari selects the view that the word "poor" means the person who is in need, but is also modest enough not to beg,2 while the needy is the person who is in need but humbles himself in begging. He argues that the word "need" has this connotation, as in the verse, "They were in humiliation and misery [need]."3 The correct saying, "A needy person is not one who is satisfied with one or two dates but . . . the person who is modest," is not a linguistic explanation of the word "needy" but rather an assertion by the Prophet of the value of modesty. This is like his style in the saying, "The strong is not one who conquers others in wrestling, but one who controls himself when he is angered."4 Commenting on the saying about the needy, al Khattabi rightly argues that "the needy is a person who goes around begging, since the Prophet brought the attention of his audience to the fact that beggars' needs may be satisfied by what he or she receives, while a person who is in need but does not beg may be forgotten, so his or her need passes unsatisfied."5

بر اساس نظر مالکی‌ها و حنبلی‌ها، مدت یک سال برای تأمین نیازها در نظر گرفته می‌شود، در حالی که شافعی‌ها به عمر متوقع شخص نظر دارند. شمس‌الدین الرملی استدلال می‌کند که با در نظر گرفتن باقی‌مانده عمر متوقع فقیر یا نیازمند، نمی‌توان دایرهٔ مستحقان زکات را به افراد ثروتمند گسترش داد، زیرا کسی که دارایی‌ای دارد که درآمد آن برای تأمین نیازهای اساسی‌اش کافی است، نمی‌تواند فقیر یا نیازمند به شمار آید. فقیر یا نیازمند ممکن است خانهٔ مناسبی داشته باشد که در آن زندگی می‌کند، با این حال درآمدش برای تأمین نیازهای اساسی کافی نباشد؛ همین حکم دربارهٔ لباس مناسب، زیورآلات زنان، کتاب‌ها و ابزار صنعتگران نیز صادق است. افزون بر این، داراییی که تحت کنترل مالک نیست و او نمی‌تواند از آن برای کاستن از سطح فقرش بهره ببرد، به حساب نمی‌آید؛ مانند داراییی که در کشور دیگری است، یا داراییی که موانع قانونی مانع استفادهٔ مالک از آن می‌شود.10

As for satisfaction of needs, Malikites and Hanbalites consider a one year period for such satisfaction, while Shafi'ites look to the expected life of the person. Shams al Din al Ramli argues that by taking the rest of the expected life of the poor or needy person, one may not expand the category of zakah deservants to include the rich, because a person who owns some property that yields a return sufficient to satisfy essential needs cannot be categorized as poor or needy.8 A poor or needy person may own an adequate residence in which he or she lives,9 yet his or her income may not be sufficient for the satisfaction of essential needs; the same may be said of adequate clothing, women's jewelry, books, and tools for craftsmen. Moreover, property not under the control of the owner which the owner cannot use to reduce the level of poverty is not counted, such as property in another country, or under legal obstacles that prevent the owner from using the property.10

لازم است تعریف غنا را از دیدگاه فقها بررسی کنیم، زیرا با این مقایسه می‌توان دقیقاً مرز دسته فقیر و نیازمند را تعیین کرد.

It may be necessary to look at the definition of richness as given by jurists, since by such contrast one may determine exactly the boundary of the poor and needy category.

زکات نباید به ثروتمندان داده شود. پیامبر ﷺ فرمودند: «... از ثروتمندان گرفته شود و به فقیران داده شود» و «صدقه برای ثروتمند حلال نیست».11 دادن زکات به ثروتمند به این معناست که به فرد نیازمندی زکات داده نمی‌شود، و این با هدف زکات، چنان‌که ابن قدامه بیان کرده است،12 در تعارض است. با شناختن ثروتمندان می‌توانیم، از راه حذف، فقیران و نیازمندان را تعریف کنیم.

Zakah must not be given to the rich. The Prophet said ". . . to be taken from the rich and rendered to the poor," and "The sadaqah is not lawful to the rich."11 Giving the rich zakah means some poor person is not being given zakah, and this violates the objective of zakah, as stated by Ibn Qudamah.12 By knowing who the rich are, we can as define by way of elimination the poor and needy.

اینجا نیز فقها در یک تصمیم متفق‌القول نیستند. به گفته سفیان ثوری و ابن مبارک و اسحاق بن راهویه، ثروتی که شخص را از دریافت زکات بازمی‌دارد، پنجاه درهم است، یعنی یک‌چهارم نصاب پول. ابن مسعود روایت می‌کند: «رسول خدا ﷺ فرمود: کسی که درحالی‌که دارایی‌ای دارد که او را بی‌نیاز می‌کند، سؤال کند، هرچه به دست آورد در روز قیامت به‌صورت خراش‌هایی بر چهره‌اش ظاهر می‌شود.» از پیامبر ﷺ پرسیده شد: «بی‌نیازی چیست؟» فرمود: «پنجاه درهم یا معادل آن از طلا.» از احمد نقل شده که این تعریف را تنها در صورتی می‌پذیرد که دارایی به‌صورت پول باشد، اما منتقدان حدیث، این سخن منسوب به ابن مسعود را ضعیف می‌دانند.15

Here again jurists do not have one unanimous decision. According to Suffian Al Thory and Ibn al Mubarak, and Ishaq Ibn Rahawah,13 richness that excludes a person from a zakah recipient14 is fifty dirhams, one-fourth the nisab of money. Ibn Mas'ud narrates, "The Messenger of God (p) said 'A person who asks while he has what makes him rich, whatever he gets appears on the Day of Judgement as cuts on his face.' The Prophet was asked, 'What is richness?' He answered, 'Fifty dirhams or its equivalent in gold.'" Ahmad is reported to share this definition only if the property is in money terms, but critics of hadith grade this saying from Ibn Mas'ud weak.15

حتی اگر آن حدیث درست هم باشد، این سخن تعیین‌کنندهٔ اهلیت دریافت زکات نیست؛ آنچه از آن برمی‌آید تنها نهی از درخواست گدایی یا صدقه است، در صورتی که شخص پنجاه درهم داشته باشد. برخی از عالمان بر این باورند که پنجاه درهم در زمان پیامبر ﷺ برای برآوردن نیازهای ضروری کافی بوده است، و برخی دیگر این احادیث را خطاب به افراد مشخصی می‌دانند که برای آنان پنجاه درهم کفایت می‌کرد.

Even if it were correct, the saying does not determine the eligibility for receiving zakah; all it indicates is the prohibition of begging or asking for charity, if a person owns fifty dirhams. Some scholars argue that fifty dirhams were substantial enough for the satisfaction of essential needs at the time of the Prophet and others interpret the sayings as addressed to specific individuals for whom fifty dirhams were sufficient.

در تأیید تفسیر نخست، الخطابی می‌گوید: «در این حدیث چیزی نیست که نشان دهد کسی که پنجاه درهم دارد از پرداخت زکات مستحق نیست. این حدیث نشان داد که درخواست صدقه ناپسند است، زیرا درخواست کمک تنها در مواقع اضطرار جایز است و این حکم دربارۀ کسی که پنجاه درهم دارد صدق نمی‌کند.»17

Supporting the first interpretation, al Khattabi says "There is nothing in the saying to indicate that a person who owns fifty dirhams is not eligible for zakah. The saying showed it is hateful to beg for alms, since begging may only be allowed at times of urgency and this does not apply to one who has fifty dirhams."17

احناف توانگر را کسی می‌دانند که مالک نصاب هر کالای زکات‌پذیری باشد، چه شتر، چه پول یا هر کالای دیگر، یا کسی که دارایی‌های غیرزکات‌پذیر را بیش از نیازهای اساسی‌اش و به میزان دویست درهم داشته باشد. دلیل ایشان این است که کسی که مالک نصاب باشد زکات‌پذیر است، و زکات‌پذیر توانگر شمرده می‌شود، زیرا زکات از توانگران گرفته می‌شود. کسی که مالک نصاب باشد را نمی‌توان فقیر نامید. آنان همچنین این حدیث را شاهد می‌آورند: «کسی که دست به گدایی دراز کند در حالی که آنچه او را توانگر می‌سازد دارد، در واقع از مردم زیاده‌خواهی کرده است.» از پیامبر ﷺ پرسیده شد: «چه چیزی او را توانگر می‌سازد؟» ایشان فرمودند: «دویست درهم.» اما این حدیث ضعیف است. افزون بر این، به شایستگی دریافت زکات مربوط نیست، بلکه به جلوگیری از گدایی مربوط است.18

Hanafites describe the rich person as one who owns nisab of any zakatable item, be it camels, money, or any other commodity, or one who owns non-zakatable items in excess of essential needs by the amount of two hundred dirhams. Their argument is based on a point that a person who owns nisab is zakatable, and a zakatable person is considered rich because zakah is taken from the rich. Anyone who owns nisab cannot be described as poor. They also present a saying, "He who begs while having what makes him rich is asking people in excess." The Prophet was asked, "What makes him rich?" and replied, "Two hundred dirhams." This saying, however, is weak. Additionally, it does not concern eligibility for zakah, but the prevention of begging.18

حنفیان چنین افزودهاند که کسی که اموال غیرزکاتپذیر را بیش از نیاز خود دارد، باید توانگر شمرده شود، اگر ارزش مازاد آن دویست درهم یا بیشتر باشد؛ زیرا اموال غیرزکاتپذیری که برای برآوردن نیازهای ضروری مانند خوراک، مسکن و پوشاک به کار میروند، در تعیین توانگری لحاظ نمیشوند، حتی اگر ارزش کلی آنها زیاد باشد. از حسن بصری نقل شده که گفت: «آنان [یاران پیامبر ﷺ] به کسی که ده هزار درهم ارزش اسب مادیان، سلاح شخصی، بردگان خدمتکار و مسکن داشت، زکات میدادند.» این اموال نیازهای ضروری را برطرف میکنند.۱۹ در الفتاوی آمده است: کسی که خانهها و انبارهایی دارد که اجارهٔ آنها برای نیازهایش کافی نیست، به او زکات داده میشود. به گفتهٔ محمد [شیبانی]، این شخص فقیر است و مستحق دریافت زکات، در حالی که ابویوسف با این نظر مخالف است. اما دربارهٔ کسی که دویست درهم خوراک دارد، گفته شده که اگر این مقدار تنها برای یک ماه کافی باشد، آن شخص مستحق زکات است، و اگر به سختی برای یک سال کفایت کند، برخی گفتهاند مستحق نیست و برخی دیگر گفتهاند مستحق است، بر این اساس که پیامبر ﷺ برای همسرانش خوراکی به اندازهٔ یک سال ذخیره میکرد. لباسهای زمستانی که در تابستان نیازی به آنها نیست، در تعیین توانگری شمرده نمیشوند. به گفتهٔ الطاتارخانیه، از الصغری، کسی که خانهای بزرگتر از نیاز خود دارد، به گونهای که تنها بخشی از آن را استفاده میکند، او نیز مستحق زکات است. به گفتهٔ محمد [شیبانی]، کسی که زمین و ساختمان دارد که درآمد کلی آنها کمتر از نیازهای او باشد، مستحق زکات است، در حالی که ابوحنیفه و ابویوسف چنین شخصی را مستحق زکات نمیدانند. ابنعابدین نمونهٔ زنی را مثال میزند که زیورآلاتی دارد که آنها را استفاده میکند، به مقداری که بیش از نصاب است، و استدلال میکند که اگر زیورآلات جزو نیازهای ضروری باشند، آن زن نباید زکاتپذیر باشد. او از «التتارخانیہ» نقل می‌کند که چنین زنی بنا بر قول الحسن بن علی زکات‌پذیر است، و تبصره می‌کند که پاسخ به این بستگی دارد که آیا زیورآلات در شمار نیازهای اساسی به حساب می‌آیند یا نه۔20

Hanafites add that a person who owns non-zakatable items in excess of a person's needs must be described as rich, if the value of the surplus is two hundred dirhams or more, on the grounds that non-zakatable items that are used for the satisfaction of essential needs like food, shelter, and clothing are not considered in defining richness, even if their total value is high. Al Hasan al Basri is reported to have said, "They [the Companions] used to give zakah to the person who owns ten thousand dirhams worth of mares, personal arms, slaves for service, and residence." Items like these satisfy essential needs.19 In al Fatawa, a person who owns houses and stores whose rent is not sufficient for his or her needs, is given zakah. According to Muhammad, this person is poor and eligible to receive zakah, while Abu Yusuf disagrees. As for a person who has two hundred dirhams worth of food, it is argued that if this quantity is sufficient for only a month, the person is eligible for zakah, while if it is barely sufficient for a year, some say the person is not eligible and others argue he or she is eligible, on the basis that the Prophet (p) used to save for his wives food sufficient for a year. Winter garments, not needed in the summer, are not counted in defining richness. According to al Tatar Khaniyah, from al Sughra, a person who owns a residence larger than his needs, so that he only uses part of it, is also eligible for zakah. According to Muhammad, a person who owns land and buildings, whose total return is less than the person's needs, is eligible for zakah, while such an individual is not eligible according to Abu Hanifah and Abu Yusuf. Ibn 'Abidin gives the example of the woman who owns jewelry that she uses, in an amount which is more than nisab, and argues that she must not be zakatable, if jewelry is included as essential needs. He quotes from al Tatar Khaniyah that such a woman is zakatable according to al Hasan bin 'Ali, and comments that the answer depends on whether jewelry is counted among essential needs or not.20

در آخر، مالک، احمد و الشافعی، غنا را برآورده شدن نیازهای اساسی تعریف می‌کنند، بدون توجه به دارایی و درآمد. کسی که نیازهای اساسی‌اش برآورده شده، غنی است و مستحق زکات نیست. کسی که نیازهای اساسی‌اش به‌طور کامل برآورده نشده، چه نصاب یا بیشتر از آن پول یا کالاهای دیگر داشته باشد، مستحق زکات است. الخطابی از مالک و الشافعی نقل می‌کند که «هیچ تعریف مشخص و عینی‌ای برای غنا وجود ندارد. بستگی به شرایط، نیازها و وسایل موجود برای برآوردن آن‌ها دارد. الشافعی می‌گوید: "قضاوت تنها بر اساس پول عادلانه نیست، زیرا ممکن است شخصی غنی به‌شمار آید، در حالی که دارایی و درآمدش کمتر از هزینه‌های شخصی و خانوادگی‌اش است."»21

Lastly, Malik, Ahmad, and al Shafi'i define richness as satisfaction of essential needs, regardless of property and income. A person whose essential needs are satisfied is rich and is eligible for zakah. A person whose essential needs are not fully satisfied, whether he/she owns nisab or more of money or other items, is eligible. Al Khattabi quotes Malik and al Shafi'i that "there is no specific, objective definition of richness. It depends on circumstances, needs, and available means of satisfying them. Al Shafi'i says 'Judging by money alone is not fair, because a person may be considered rich, yet his or her wealth and earnings are below what is needed for his personal and family expenses."21

این آخرین تعریف از ثروتمندی، هم با متون و روح شریعت و هم با کاربرد زبانی واژه «ثروتمند» سازگار به نظر می‌رسد.

This last definition of richness seems to be supported by the texts and spirit of Shari'ah as well as the linguistic use of the word "rich":

آ. از پیامبر ﷺ روایت شده است که به قُبَیصَة بن مُخارِق، که برای پرداخت مسئولیت مالی‌ای که برای اصلاح میان دو طرف بر عهده گرفته بود، درخواست کمک کرد، فرمود: «درخواست [کمک مالی] جز برای یکی از سه نفر جایز نیست: شخص نیازمندی که مجاز است تا آن‌که به معاش کافی دست یابد درخواست کند...» [۲۲] و بدین ترتیب معیار را معاش کافی تعیین فرمود.

A. The Prophet is reported to have told Qubaysah bin al Mukhariq, who asked for help in a financial responsibility that he took upon himself for the reconciliation of two parties, "Asking [for financial help] is not permissible, except for one of three people: a person who is impoverished is allowed to ask until he or she obtains sufficient sustenance . . . . "22 thus determining the criteria as sufficient sustenance.

ب. نیازمند بودن یعنی فقیر بودن؛ و ثروتمند بودن برعکس آن است. بنابراین هر کس که نیازمند است فقیر است و هر کس که بتواند خود را تأمین کند فقیر نیست. خداوند می‌فرماید: «ای مردم، شما هستید که به خدا نیازمندید». یکی از شاعران کهن می‌سراید: «و من از احسان او تهی‌دستم» یعنی به آن نیازمندم.

B. Being in need is being poor; being rich is the opposite. Thus anyone who is in need is poor and anyone who can sustain himself or herself is not poor. God says, ''O ye people, it is ye who are poor [have need] of God." An ancient poet exclaims, "and I am poor of her good doing" meaning in need of it.

اولین نکته این است که کسی که وسایلی در اختیار دارد که نیازهایش را برطرف می‌کند، چه دارایی‌های مشمول زکات و چه غیرمشمول، یا درآمد و کسب‌وکار، مستحق دریافت زکات نیست. نیازهای خانواده نیز در این حکم داخل است. بنابراین کارمندان مزدبگیر و حقوق‌بگیر تا زمانی که درآمد دوره‌ای آنان برای برآوردن نیازهای ضروری‌شان کافی باشد، مستحق زکات نیستند، حتی اگر به‌عنوان ذخیره‌ی مالی به اندازه‌ی نصاب هم دارایی نداشته باشند.

Two points arise from this approach. Firstly, he who has means that satisfy his needs, whether zakatable or non-zakatable assets, or income and earnings, is not eligible to receive zakah. Family needs are included. Consequently, waged or salaried individuals are not eligible as long as their periodical earnings are sufficient to satisfy their essential needs, even though they may not own any nisab as a stock of wealth.

ثانیاً: کسی که مالک نصاب یک یا چند مورد از اموال زکات‌پذیر است، ممکن است فقیر محسوب شود و مستحق زکات باشد، اگر آنچه در اختیار دارد برای برآوردن نیازهای او کافی نباشد. بر این اساس، کسی که کالاهای تجاری‌اش به ارزش هزار دینار یا بیشتر است، اما درآمدش به‌دلیل رکود بازار یا خانواده‌ی پرجمعیت، کمتر از حد لازم برای تأمین نیازهایش است، مستحق دریافت زکات است. همین حکم دربارهٔ دیگر اموال زکات‌پذیر نیز صادق است. بنابراین، دریافت‌کنندهٔ زکات بودن، مانع از آن نیست که شخص در همان حال مشمول پرداخت زکات باشد؛ زیرا میزان ثروتمندی‌ای که پرداخت زکات را واجب می‌کند با مالکیت نصاب و سایر شرایط معروف تعیین می‌شود، در حالی که ثروتمندی‌ای که مانع دریافت زکات می‌شود با برآورده شدن نیازهای اساسی تعیین می‌گردد.۲۳ احمد می‌گوید کسی که مالک ملک یا مزرعه‌ای است که درآمدش ده هزار یا بیشتر است، اگر این درآمد نیازهای اساسی او را برآورده نکند، مستحق زکات است.24

Secondly, that person who owns nisab of one or more zakatable items may be considered poor and eligible for zakah if the property he or she owns is not sufficient to fulfill his/her needs. Accordingly, a person who owns trade inventory that is worth one thousand dinars or more, but whose income is below the amount needed to satisfy his/her needs--because of a slack in the market, or a big family--is eligible to receive zakah. The same applies to other zakatable items. Thus, being a recipient of zakah does not prevent a person from being subject to zakah at the same time, since the level of richness that makes zakah obligatory is defined by owning nisab, along with other known conditions, while richness that prevents receiving zakah is defined by the satisfaction of essential needs.23 Ahmad says a person who owns real estate or a farm, whose income is ten thousand or more, is eligible for zakah if that income does not satisfy his or her essential needs.24

کسی که عمداً بیکار بودن را برمی‌گزیند و با وجود توانایی و قدرت کار کردن و کسب درآمد، از طریق صدقه و کمک‌های مالی بر دوش جامعه زندگی می‌کند، از نظر علمای شافعی و حنبلی مستحق زکات نیست. ایشان می‌گویند زکات را نباید به عنوان فقیر و نیازمند به فرد ثروتمند یا به کسی که توانایی کار کردن در شغلی را دارد که درآمدش برای نیاز شخصی و خانوادگی کافی باشد، پرداخت کرد.۲۵ به نظر من این دیدگاه با متون و اصول شریعت سازگار است، تا جایی که برخی از حنفیان که پرداخت زکات به فقیر توانمند به کار و کسب را جایز می‌دانند، می‌گویند برای چنین شخصی گرفتن زکات پسندیده نیست؛ یعنی اگر پرداخت به او جایز باشد، گرفتن آن از سوی او روا نیست. اکثر حنفیان بر این باورند که گرفتن زکات در این حالت حرام نیست، بلکه مکروه است.۲۶ برخی از مالکیان نیز با دیدگاه شافعی‌ها و حنبلی‌ها همراهی کرده‌اند.27

A person who chooses to be idle and to live at the expense of society through charity and financial help despite being strong enough and capable of working and earning, is not eligible for zakah according to Shafi'ite and Hanbalite scholars, who say zakah must not be expended under the title of poor and needy to a rich person or a person capable of working at a job whose income is adequate to for personal and family need.25 In my opinion, this view is supported by the texts and principles of Shari'ah, to the extent that some Hanafites, who permit giving zakah to the poor person capable to earning, say it is not good for such a person to take zakah; i.e. if paying him is permissible, it is not lawful on his part to receive zakah. The majority of Hanafites maintain that receiving zakah is not prohibited here, but undesirable.26 Some Malikites support the Shafi'ites and Hanbalites in their view.27

در اصل، اسلام کار کردن را بر هر مرد توانا واجب می‌داند. دولت موظف است برای مردم شغل و فرصت‌های اقتصادی فراهم کند تا بتوانند کار کنند و معاش خود را تأمین نمایند.

In principle, Islam obligates working on each capable man. The state is supposed to provide jobs and economic opportunities for people to work and earn their sufficiency.

پیامبر ﷺ می‌فرماید: «هیچ‌کس خوراکی بهتر از آنچه با دسترنج خود به دست آورده نخورده است»۲۸. برای کسی که کاری در حد توانایی‌اش بیابد که درآمد کافی به او بدهد، روا نیست که از آن سر باز زند و از صدقه یا گدایی زندگی کند. پیامبر ﷺ در یکی از سخنانش آشکارا می‌فرماید: «صدقه برای ثروتمند و برای فرد توانا و سالم روا نیست»۲۹. طبری از زُهیر عامری نقل می‌کند که با عبدالله بن عمرو بن عاص دیدار کرد و از او پرسید زکات به چه کسانی تعلق دارد. عبدالله پاسخ داد: «برای لنگ، نابینا و هر فرد ناتوان یا معلولی است.» زُهیر پرسید: «آیا کارگزاران زکات و جنگجویان در راه خدا حقی ندارند؟» عبدالله گفت: «جنگجویان و کارگزاران به اندازه‌ی کارشان از سوی خدا مجاز شده‌اند»، و سپس افزود: «صدقه برای ثروتمند یا فرد نیرومندی که ناتوان نیست روا نیست.»۳۰ این جمله‌ی پایانی عبدالله است که خود او و چند تن دیگر از صحابه آن را به پیامبر ﷺ نسبت داده‌اند.31

The Prophet says, "No person could eat food better than that earned by his own hands work"28. It is not permitted for a person who finds a job within his ability that would give him sufficient income to refuse it and live on charity or begging. In one of his sayings, the Messenger of Islam (p) frankly states, "The sadaqah is not lawful to a rich person or a capable and not handicapped person."29 Al Tabari reports from Zuhayr al 'Amiri that he met 'Abd Allah bin 'Amr bin al 'As and asked him to whom zakah belongs. 'Abd Allah replied, "It is for the lame, blind, and every handicapped or disabled person." Zuhayr asked, "Is there not a right to administrators of zakah and fighters for the sake of God?" 'Abd Allah said, "Fighters and administrators are permitted by God in as much as their work deserves," and continued, "The sadaqah is not lawful to the rich or the strong person who is not handicapped."30 This last sentence of 'Abd Allah is reported as attributed to the Prophet by 'Abd Allah himself and several other Companions.31

جسارت و توانایی جسمانی به تنهایی کافی نیست، زیرا آنچه اهمیت دارد این است که درآمد کافی به دست آید. النووی می‌گوید: «اگر فرد توانمندی نتواند کار پیدا کند، زکات برای او حلال است، زیرا توان کسب درآمد ندارد.»32 در حدیثی دیگر، پیامبر ﷺ این توضیح را افزوده است. عبیدالله بن عدی بن الخیار روایت می‌کند که دو مرد به او گفتند که نزد پیامبر ﷺ رفتند و از ایشان زکات خواستند. پیامبر ﷺ آن دو را با دقت نگریست و آن‌ها را نیرومند یافت و فرمود: «اگر بخواهید به شما می‌دهم، اما ثروتمند و نیرومندی که کسب می‌کند، در آن [زکات] هیچ سهمی ندارد.»33 پیامبر ﷺ به آن دو اختیار داد، زیرا از حقیقت وضعیت آنان آگاه نبود. آنان نیرومند و توانا به نظر می‌رسیدند، اما شاید نتوانسته بودند کاری پیدا کنند که حداقل معاش کافی را برایشان فراهم کند. عالمان از این حدیث چنین استنباط کرده‌اند که مأموران زکات موظف‌اند به دریافت‌کننده احتمالی زکات، که وضعیت واقعی‌اش آشکار نیست، توصیه کنند که زکات برای ثروتمند یا نیرومندی که می‌تواند درآمد کافی کسب کند، حلال نیست.34

Physical power and ability alone is not sufficient, because what matters is earning sufficient income. Al Nawawi says, "If a capable person cannot find employment, zakah is lawful for him, because he is unable to earn."32 In another saying the Prophet adds this explanation. 'Ubaid Allah bin 'Adi bin al Khiyar narrates that two men told him they went to the Prophet and asked for some zakah. The Prophet looked at them thoroughly and found them strong and said, "If you wish, I will give you, but the rich and the strong who earn have no share in it [zakah]."33 The Prophet gave them the choice because he did not know the truth of their circumstances. They appeared to be strong and capable, but they may have not been able to find jobs that would give them income for at least sufficient subsistence. This saying is used by scholars to derive that officers of zakah are required to advise the potential zakah recipient whose real circumstances are not evident, that zakah is not lawful for the rich or the strong who can earn sufficient income.34

آنچه قابل توجه است این است که مهم، کفایت درآمد است و نه صرفاً داشتن درآمد؛ زیرا ناتوانی مطلق شرط دریافت زکات نیست۳۵. به گفته النووی، آنچه اهمیت دارد شغلی است که از نظر جسمی و اجتماعی با شخص سازگار باشد و درآمدی کافی فراهم کند. از سوی دیگر، ممنوعیت دریافت زکات همچنان بر فردی که توانا است اما با وجود فرصت‌های شغلی مناسب، اصرار بر بی‌کاری دارد، اعمال می‌شود.

It is noted that sufficiency of earning is what matters and not only having an income, since absolute inability is not a condition for receiving zakah.35 According to al Nawawi, what matters is an occupation that suits the person physically and socially and that provides sufficient income. On the other hand, the prohibition of zakah remains applicable to a person who is able but insists on remaining idle, in spite of the availability of suitable jobs.

به‌طور خلاصه، شخص توانمند باید شروط زیر را داشته باشد تا از دریافت زکات بازداشته شود:

In summary, a capable person must satisfy the following conditions in order to be prevented from receiving zakah:

او شغلی پیدا می‌کند۔

1. He finds a job.

این کار از نظر شریعت جایز است.

2. The job is lawful in Shari'ah.

۳. شرایط و الزامات این کار در توان و قدرت شخص است।

3. The requirements of the job are within the person's ability.

۴. این شغل باید با شخص، موقعیت اجتماعی او، و توانایی جسمی و معنوی‌اش متناسب باشد.

4. The job is suitable for the person, his social status, and physical and spiritual ability.

۵. این شغل برای او درآمدی فراهم می‌کند که نیازهای شخصی و خانوادگی‌اش را برآورده می‌سازد.

5. The job earns him income sufficient for personal and family needs.

این امر دلالت دارد بر این که هر شخص توانایی‌ای باید کاری بیابد که از آن درآمدی به دست آورد که نیازهایش را برآورده کند. جامعه به طور کلی و دولت به طور خاص موظفند به چنین شخصی در یافتن شغل کمک کنند. کسی که به سبب ناتوانی، مانند سالخوردگی، بیماری یا معلولیت، یا به سبب نبود فرصت‌های شغلی، توان کسب درآمد ندارد، و کسانی که درآمدشان برای برآوردن نیازهایشان کافی نیست، همگی مستحق دریافت زکات‌اند. این است عدل و رحمت اسلام. باید آن را با اصول ناعادلانه و بی‌رحمانهٔ اندیشمندان ماده‌گرا مقایسه کرد که می‌گویند: «به کسی که کار نمی‌کند غذا داده نمی‌شود.»

This implies that every capable person is required to find employment that gives him an income sufficient to satisfy his needs. Society at large and the state specifically are required to help such a person find a job. The person who is incapable of earning-- because of a disability such as age, sickness, or handicap--or because of lack of job opportunities-- and all whose incomes are not sufficient to satisfy their needs are eligible to receive zakah. This is the justice and mercy of Islam. One must compare it with injust and unmerciful principles of materialist thinkers who say "No food for the person who does not earn."

تفرغ شخص به‌طور کامل برای فراگیری یک رشتهٔ سودمند از دانش، او را از شایستگی دریافت زکات خارج نمی‌کند. چنین شخصی می‌تواند زکات دریافت کند تا به آن هدف دست یابد، از جمله هزینهٔ کتاب‌های لازم، خواه رشتهٔ دانش مورد نظر دنیوی باشد یا دینی. فراگیری دانش یک تکلیف اجتماعی است که برخی از اعضای جامعه باید بر عهده بگیرند. سودِ این دانش به تمام جامعه می‌رسد، و زکات به دو گروه از افراد تعلق می‌گیرد: کسانی که نیازمند کمک‌اند، و کسانی که جامعهٔ مسلمانان به آنان نیاز دارد.

Devoting one's time fully to acquiring a useful branch of knowledge does not remove a person from eligibility for zakah. Such a person may be given zakah in order to help him or her achieve that purpose, including the cost of necessary books, regardless of whether the branch of knowledge sought is earthly or religious. Seeking knowledge is a social obligation that some-members of the society must undertake. The benefit of this knowledge extends to the whole society, and zakah is due to two kinds of persons--those in need of relief and those needed by the Muslim society.

برخی فقها این شرط را اضافه می‌کنند که طلبه‌ای که توانایی کسب درآمد دارد، برای آنکه مستحق زکات شود، باید برجسته و ممتاز باشد.37 سخن آنان وجهی دارد. امروزه دولت‌ها هنگام اعطای بورس تحصیلی معمولاً همین روش را به کار می‌گیرند.

Some jurists add the condition that a student, if able to earn, must be outstanding in order to be eligible for zakah.37 They have a point. This is usually practiced by governments today when they offer scholarships.

باید تأکید کرد که کسانی که بیش از همه سزاوار زکات‌اند، گدایان نیستند، به‌ویژه از آن‌رو که بسیاری از ایشان گدایی را حرفه خود ساخته‌اند، بلکه کسانی‌اند که عفت و آبرومندی‌شان مانع از آن می‌شود که کمک بخواهند. پیامبر ﷺ تأکید می‌کند که «مسکین کسی نیست که [با] یک یا دو لقمه یا یک یا دو خرما برگردانده شود. مسکین آن است که نه بی‌نیازی می‌یابد تا بی‌نیاز شود و نه مردم او را می‌شناسند تا به او صدقه دهند و نه نزد مردم می‌ایستد و گدایی می‌کند.» [این حدیث] ما را به افراد و خانواده‌های بسیاری توجه می‌دهد که در تنگدستی مالی به سر می‌برند، اما کمتر کسی از آن آگاه می‌شود. حسن بصری از او پرسیده شد که آیا کسی که خانه و خدمتکار دارد می‌تواند زکات بگیرد؟ پاسخ او مثبت بود، اگر آن شخص نیازمند باشد. محمد بن حسن نیز در پاسخ به پرسش درباره کسی که زمین و ساختمان دارد که درآمد آن‌ها همه نیازهایش را برطرف نمی‌کند، پاسخی مشابه داده است، همان‌گونه که ابن عابدین نقل کرده است.42

It must be underlined that the people who deserve zakah most are not beggars, especially since many of them take begging as a profession, but rather those whose modesty prevents them from asking for help. The Prophet (p) emphasizes that "A needy person is one who is modest.. Read if you like they beg not importunately from all and sundry.38 The verse describes the poor migrants in Madinah who were serving the faith and did not have sufficient resources to satisfy their essential needs, but did not ask people or beg for help, out of modesty.39 Such people deserve the help of zakah more, as the Messenger of God guides us. In another version of the same saying, the Prophet says "The needy person is not one who goes around begging people, who can be satisfied by a bite or two or a date or two. The [true] needy person is one who finds not sufficiency but is not remembered by others, so that they give him, nor does he stand begging people."40 This brings our attention to many individuals and families who have financial difficulties but rarely let them be known by others. Al Hasan al Basri was asked whether a person who owns a house and servant can take zakah. His answer was a affirmative, if the person is in need.41 Muhammad bin al Hasan gives a similar answer when asked about a person who owns land and buildings whose income does not fulfill all his needs, as reported by Ibn Abidin.42

علاوه بر این، نظر احمد درباره موارد مشابه پیش‌تر ذکر شد.43

Moreover, the opinion of Ahmad about similar cases was mentioned earlier.43

همین مطالب از شافعیان و مالکیان نیز نقل شده است۴۵۔ زکات تنها به هدف بهبود وضعیت کسانی که کاملاً محروم و از نظر مالی درمانده‌اند نیست، بلکه برای کسانی نیز هست که نیازهای اساسی خود را به‌طور کامل برآورده نمی‌یابند۔

Similar things are reported from Shafi'ites and Malikites.45 Zakah does not aim only to improve the state of the totally deprived and financially broken, but also of those who do not find full satisfaction of their essential needs.

این نظر به دنبال آن است که به فقرا آنچه کافی است داده شود تا برای همیشه از سطح فقر خارج شوند، به گونه‌ای که در آینده به زکات نیازی نداشته باشند. النووی در کتاب المجموع می‌گوید:

This opinion aims at giving the poor what is sufficient to remove them from the poverty level forever, in such a way that they would not need zakah in the future. In al Majmu', al Nawawi says:

عراقیان ما، همراه با بسیاری از اهالی خراسان [در شمال‌شرق ایران امروزی] بر این باورند که به مستمندان و نیازمندان باید چنان داده شود که به‌طور دائمی از فقر به بی‌نیازی برسند. این همان نظر شافعی است. آنان به عنوان دلیل پشتیبان، حدیثی از قبیصة بن مخارق هلالی می‌آورند که رسول خدا ﷺ فرمود: «مسئله (درخواست کمک) جز در یکی از سه صورت روا نیست: کسی که بار مالی (دیه یا غرامتی) در اصلاح میان مردم بر عهده گرفته، برای او روا است که تا به کفایت معیشت برسد درخواست کند؛ کسی که بلایی به او رسیده و سرمایه‌اش را نابود کرده، برای او روا است که تا به کفایت معیشت برسد درخواست کند؛ و کسی که فقر به او رسیده، به‌گونه‌ای که سه تن از خردمندان قومش گواهی دهند که واقعاً فقر به او رسیده، برای او روا است که تا به کفایت معیشت برسد درخواست کند. ای قبیصه، هر درخواستی جز این سه مورد، برای کسی که درخواست می‌کند، ناپسند و حرام است.» این حدیث را مسلم در صحیح خود روایت کرده است.

Our Iraqi colleagues, along with many from Khurasan [northeast of what is today Iran] believe that the poor and the needy must be given in such a way that they are permanently removed from poverty into sufficiency. This is the very opinion of al Shafi'i. They provide as supportive evidence the saying from Qubaysah bin al Mukhariq al Hilali that the Messenger of God said "Begging [or asking] is not permissible, except for one of three cases, It is lawful for a person who carries a financial charge [in reconciliation of] disputing people, to ask until he obtains sufficiency of sustenance; a person who is struck by a disaster that wipes his health out is permitted to ask until he reaches sufficiency of sustenance, and a person struck by poverty to the extent that three wise clansmen confirm that he is really hit by poverty is permitted to ask until he obtains sufficiency of sustenance. O Qubaysah, any asking beyond these three cases is evil on the part of the person who asks." Reported by Muslim in his correct collection.

همکاران ما استدلال می‌کنند که درخواست کمک تا رسیدن به بی‌نیازی، از سوی پیامبر خدا ﷺ جایز شمرده شده است. بنابراین هدف از پرداخت زکات این است که فقرا و نیازمندان، همان‌گونه که گفته شد، به بی‌نیازی برسند. به صنعتگر، مبلغی داده می‌شود که به اندازه خرید ابزار و تجهیزاتی باشد که به او امکان کار و کسب معاش می‌دهد. این مقدار، بی‌شک با توجه به زمان، کشور و توانایی افراد تفاوت دارد. برخی از همکاران ما مثال می‌زنند که به فردی که سبزی می‌فروشد ممکن است پنج یا ده درهم داده شود، در حالی که به کسی که شغلش فروش جواهرات است، ده هزار درهم داده می‌شود، اگر با کمتر از آن نتواند به بی‌نیازی برسد. به افراد دارای مشاغل دیگر نیز بر اساس نیاز شغلشان داده می‌شود. به کشاورزان، زمین کشاورزی یا بخشی از آن داده می‌شود که برای تأمین معاش کافی باشد. اما کسانی که نه حرفه‌ای دارند و نه توانایی‌ای، باید معاشی کافی برای تمام عمرشان به آنان داده شود، بدون محدودیت یک‌ساله.46

Our colleagues argue that asking is permitted by the Messenger of God until sufficiency is reached. This means the purpose of the distribution of zakah is to make the poor and needy reach their sufficiency as stated above. A craftsman would be given an amount sufficient to buy tools and equipment that allow him to work and gain his sustenance. This certainly differs according to time, country, and ability of individuals. Some of our colleagues give examples that a person who sells vegetables may be given five or ten dirhams, while a person whose profession is selling jewels would be granted ten thousand dirhams, if he cannot reach sufficiency with less than that amount. People of other professions would be given according to the requirement of their profession. Farmers would be given farming land or portions thereof that would be sufficient to gain them sufficiency of sustenance. As for those who have no craft or ability, they must be given sustenance sufficient for the rest of their lives, regardless of one year limitations.46

شمس الدین الرملی، شارحِ «المنهاج» نوشتهٔ النووی، دربارهٔ این حکم می‌گوید: «فقیر و مسکینی که کسب‌کننده نیست باید به‌اندازهٔ میانگین امید به زندگی در منطقهٔ او داده شود، زیرا هدف زکات این است که فقیر زیر فشار نیاز قرار نگیرد. اگر او بیشتر زندگی کند، زکات باید هر سال ادامه یابد. لازم نیست به فقیر و مسکین پولی داده شود که تا پایان عمرش کفایت کند؛ می‌توان به او سرمایه‌گذاری‌ای داد که بازدهی آن برای معاشش کافی باشد، به شرط آنکه مالکیت آن دارایی به فقیر منتقل شود و بتواند آن را به وارثانش واگذارد.» الرملی ادامه می‌دهد: «متصدی زکات، نه پرداخت‌کننده‌ای که زکات را مستقیماً توزیع می‌کند، حق دارد گیرنده را ملزم کند مثلاً ملک بخرد و از فروش آن جلوگیری کند. اگر بازدهی چنین سرمایه‌گذاری‌ای ناکافی شود، باید توزیع اضافی به همان گیرنده صورت گیرد.» المawردی می‌گوید: «کسی که مثلاً نود دارد اما برای کسب بازدهی کافی به صد نیاز دارد، باید تفاوت را دریافت کند، حتی اگر آن نود، در صورت صرف برای مخارج زندگی، سال‌ها کفایت کند.» این حکم تنها دربارهٔ افرادی صدق می‌کند که از راه کار یا حرفه نمی‌توانند درآمد داشته باشند. اما حرفه‌مندان و کارگران باید سرمایهٔ لازم برای کار مولدشان را دریافت کنند تا درآمد کافی داشته باشند. اگر کسی بیش از یک حرفه بداند، کمترین سرمایهٔ لازم به او داده می‌شود و اگر آن حرفه درآمد کافی نداشته باشد، سرمایهٔ افزوده‌ای مانند ملک به او اعطا می‌شود.47

Shams al Din al Ramli, the commentator on al Minhaj of al Nawawi, says about this saying, "The poor and needy who are not earners should be given what suffices then for the average life expectancy in their area, because the aim of zakah is to insure that the poor is under no more pressure of need. If he/she lives longer, zakah should continue on a yearly basis. It is not necessary to give the poor and needy money to suffice for the rest of their lives; they may be given capital investment whose returns would be sufficient for their maintenance, provided that ownership of the property transfers to the poor and can be bequeathed to their heirs." Al Ramli continues, The officer of zakah, but not the payer when he distributes zakah directly, has the right to force the recipient to buy, for example, real estate, and to prevent him or her from disposing of it. If the return of such capital investment becomes less than sufficient, additional distribution must be made to the same recipient. Al Mawardi says "a person who has, for example, ninety but needs a hundred to be able to earn sufficient return, should be given the difference, even though the ninety, if spent on living expenses, may be sufficient for many years."This applies only to individuals who cannot earn by work or profession. As for professionals and workers, they should be given the capital necessary for their productive work, that would provide them with sufficient income. If a person knows more than one profession, the least amount of capital needed would be given, and if that profession does not produce sufficient income, an added capital investment such as real estate should be granted."47

این همان چیزی است که الشافعی در «الأم» بیان می‌کند و بعدها دیدگاه بیشتر شاگردان او شد. گزارش شده که احمد نیز دیدگاهی مشابه ابراز کرده و برخی از حنبلی‌ها از او پیروی می‌کنند.48 الخطابی در توضیح سخنی از قبیصه می‌گوید: «حد بالای پرداخت در زکات، تأمین کفایت معیشت است. این امر از فردی به فرد دیگر تفاوت دارد و هیچ مقدار مشخصی وجود ندارد که برای همه مردم، در همه شرایط گوناگونشان، صادق باشد.»49

This is what al Shafi'i mentions in al Umm, and later became the view of the bulk of his disciples. Ahmad is reported to have expressed a similar view, and is followed by some Hanbalites.48 Al Khattabi comments on the saying from Qubaisah, "The upper limit of giving in zakah is the provision of sufficiency of sustenance. This differs from one person to another, and there is no definite amount that applies to all people in all their different circumstances."49

این دیدگاه با آنچه از عمر نقل شده نیز سازگار است. عمر می‌فرماید: «هنگامی که می‌بخشید، [گیرنده را] ثروتمند کنید».50 او در عمل، چنان مقدارهایی می‌داد که فقیران را ثروتمند می‌ساخت. مردی نزد او آمد و از تنگدستی شکایت کرد. عمر سه شتر به آن مرد داد تا او را از نیازمندی رها سازد؛ شتر در آن روزگار عرب، باارزش‌ترین دارایی به شمار می‌رفت. سپس به کارگزاران زکات خود سفارش کرد که «توزیع صدقه را میان مردم تکرار کنید، حتی اگر به آنان صد شتر بدهید». در جای دیگر، سیاست خود را چنین اعلام کرد: «همانا من توزیع صدقه میان فقیران را تکرار خواهم کرد، حتی اگر یکی از آنان صد شتر داشته باشد».51 عطاء می‌گوید: «دوست داشتم ببینم که زکات‌دهنده آنچه بر او واجب است را به یک خانوادهٔ مسلمان چنان بدهد که واقعاً آسوده شوند».52

This view is also consistent with what is reported from 'Umar. 'Umar declares, "When you give, make [the recipient] rich."50 In his actual practice, he gave such amounts that made the poor rich. A person came to him complaining of poverty. 'Umar gave that person three camels just to help him out of need, camels being the most valuable assets for Arabs then, and went on to advise his zakah officers to "repeat the distribution of the sadaqah on people, even if you give them a hundred camels." In another incident, he declared his policy to be "Indeed, I shall repeat the distribution of sadaqah to the poor, even if one of them has one hundred camels."51 'Ata' says, "I would have loved to see a zakah payer give what is due on him to one Muslim family in such a way that makes them really relieved."52

بدیهی است که بر اساس این نظر، دولت مسلمان می‌تواند کارخانه‌ها و کسب‌وکارهایی تأسیس کند و همه‌ی آن‌ها را متعلق به فقرا و نیازمندان قرار دهد، که بازده و درآمد آن‌ها برای تأمین معاش دریافت‌کنندگان کافی باشد، و آنان را از واگذاری این اموال باز دارد.

It is obvious that, according to this opinion, the Muslim state can establish factories and businesses, making them all owned by the poor and needy, whose returns and income would be sufficient to maintain the recipients, and prevent them from disposing of these properties.

برای فهم کامل مفهوم کفایت یا تأمین نیازهای ضروری، چنان‌که در فقه اسلامی به کار می‌رود، باید چند نکته را یادآور شویم. نخست آن‌که نیازهای ضروری، افزون بر خوراک، پوشاک و مسکن، شامل برآوردن دیگر انگیزه‌های ضروری انسان، به‌ویژه انگیزه جنسی نیز می‌شود. اسلام از یک سو رهبانیت را روا نمی‌داند و از سوی دیگر روابط جنسی لجام‌گسیخته را حرام می‌شمارد. اسلام ازدواج را برای هر کسی که توانایی آن را داشته باشد واجب می‌داند، چنان‌که پیامبر ﷺ فرموده است: «هرکس از شما که توانایی دارد باید ازدواج کند، زیرا این کار چشم را فرومی‌پوشاند و عفاف را نگه می‌دارد.»56

In order to fully understand the concept of sufficiency or satisfaction of essential needs as used in Islamic jurisprudence, we must mention several points. First, essential needs include, in addition to food, clothes, and shelter, the fulfillment of other essential human drives, especially the sexual drive. Islam, on one hand, does not allow celibacy, and on the other hand forbids wanton sexual practices. Islam ordains marriage for everyone who can afford it, as the Prophet says "He who has the means and ability must get married, because this helps one lower one's gaze and guard one's modesty."56

در نتیجه، از شریعت انتظار می‌رود که به کسانی که می‌خواهند ازدواج کنند اما توان مالی لازم را ندارند کمک کند. علما استدلال می‌کنند که هزینه‌های ازدواج در حد کفایت کسانی که همسر ندارند و نیاز به ازدواج دارند قرار می‌گیرد.57

Consequently, Shari'ah is expected to help those who want to be married but do not have the necessary financial means. Scholars argue that marriage expenses are included in the level of sufficiency for those who have no spouses and need to get married.57

برخی از علما تا آنجا پیش می‌روند که فرض می‌کنند برای مردی که به یک همسر قانع نیست، هزینهٔ ازدواج با همسر دوم نیز جزو میزان توانایی او به شمار می‌آید.58

Some scholars go as far as assuming that, for a man who is not satisfied with one wife, the cost of marrying a second wife is also part of his level of sufficiency.58

عمر بن عبدالعزیز، که معمولاً پنجمین خلیفهٔ راشد نامیده می‌شود، دستور داد که نیازمندان، کسانی که زیر بار قرض‌اند و کسانی که قصد ازدواج دارند، جست‌وجو شوند تا از بیت‌المال دولت مسلمین به آنان کمک شود.59

'Umar bin 'Abd al 'Aziz, who is usually called the fifth of the Wise Successors, ordered people to search for the needy, those who are under burden of debt, and those who are seeking marriage, in order to help them from the treasury of the Muslim state.59

این دیدگاه در اصل بر این حدیث ابوهریره استوار است که مردی نزد پیامبر ﷺ آمد و گفت: «با زنی از انصار ازدواج کرده‌ام.» پیامبر ﷺ فرمود: «چه مهریه‌ای به او داده‌ای؟» آن مرد پاسخ داد: «چهار اوقیه [۱۶۰ درهم].» پیامبر ﷺ فریاد زد: «چهار اوقیه؟ گویی نقره را از کنار این کوه می‌تراشی! ما آنچه را که بتوانیم به تو بدهیم [تا یاری‌ات کنیم] نداریم، اما ممکن است تو را به مأموریتی بفرستیم که در آن چیزی به دست آوری.»۶۰ این حدیث نشان می‌دهد که پیامبر ﷺ معمولاً برای چنین هدفی از بیت‌المال کمک مالی می‌داد، اما در آن لحظه به اندازه کافی نداشت، پس به وسایل دیگری برای یاری روی آورد.

This view is originally based on the saying from Abu Hurairah that a man came to the Prophet (p) and said, "I have married a woman from the Ansar." The Prophet said, "How much mahr did you give her?" The man answered, "Four uqiyyah [160 dirhams]." The Prophet exclaimed, "Four uqiyyah?" As if you are cutting silver from the side of this mountain! We do not have what we can give you [to help] but we may send you on a mission where you may gain something."60 This saying indicates that the Prophet was wont to give funds from the treasury for such a purpose, but did not have enough at the moment, so he tried other means for help.

به همین ترتیب، طلب علم در اسلام یک ارزش اساسی است. دانش دری است که به سوی ایمان گشوده می‌شود و راهنمای عمل به نیکوکاری است. ایمانِ تقلیدی پذیرفته نیست، و عبادت همراه با جهل نیز چنین است. خداوند به روشنی می‌فرماید: «آیا کسانی که می‌دانند با کسانی که نمی‌دانند یکسانند؟»۶۱ و «نابینا و بینا یکسان نیستند، و نه تاریکی‌ها و نه نور.»۶۲ و پیامبر ﷺ می‌فرماید: «طلب علم بر هر مسلمانی واجب است.»۶۳ دانشی که به فراگیری آن ترغیب شده، محدود به علوم دینی نیست؛ بلکه شامل هر شاخه‌ای از دانش می‌شود که برای مسلمانان در زندگی دنیوی‌شان سودمند باشد، مانند دانش بدن انسان، اقتصاد، معماری، فناوری و علوم نظامی. همه‌ی این‌ها از نیازهای اجتماعی‌اند که به بنا بر دیدگاه‌های مورد تأیید عالمان بزرگ، باید توسط برخی افراد بر عهده گرفته شوند.

By the same token, seeking knowledge is a basic value in Islam. Knowledge is the door that opens to faith and the guide for practicing righteousness. Faith by imitation is not accepted, nor is worship with ignorance. God says clearly "Are they equal, those who know and those who do not know?"61 and "The blind and the seeing are not alike, nor are the depths of darkness and the light."62 And the Messenger (p) says, "Seeking knowledge is an obligation on each Muslim."63 Knowledge which is urged to be taught is not confined to knowledge of religion: it includes every branch of knowledge that is useful to Muslims in their earthly life, such as knowledge of the human body, the economy, construction, technology, and military science. All these are societal requirements that must be undertaken by some individuals according to confirmed opinions of great scholars.

از این جای تعجب نیست که فقیهان اسلام اعلام می‌کنند که طالبان علم که تمام وقت خود را صرف مطالعه و تحقیق می‌کنند، مستحق زکات‌اند، در حالی که کسانی که تمام وقت خود را صرف عبادت خداوند می‌کنند، در این شمار نمی‌آیند؛ زیرا عبادت بنا بر معیارهای اسلامی مستلزم صرف تمام وقت نیست، در حالی که کسب کمال در یک شاخه از دانش مستلزم صرف تمام وقت است. عابد تنها به خود سود می‌رساند، اما عالم به دیگران نیز سود می‌رساند.۶۴ فقیهان حتی فراتر رفته و حکم کرده‌اند که فقیر طالب علم می‌تواند از زکات برای خرید کتاب‌های لازم برای تحصیل خود استفاده کند.۶۵ افزون بر این، برخی از حنفی‌مذهبان اجازه داده‌اند که عواید زکات برای افراد فقیر طالب علم از کشوری به کشور دیگر منتقل شود، در حالی که انتقال زکات به‌طور کلی جایز نیست.66

It is no surprise that jurists of Islam declare that knowledge seekers who devote all their time to study and research are deservants of zakah, while those who devote all their time to worshiping God are not included, because worshiping according to Islamic standards, does not require devoting all one's time, while seeking excellence in a branch of knowledge requires all one's time. A worshiper benefits him-or herself only, while a learned person benefits other people too.64 Jurists go even further to decide that a poor person who seeks knowledge may take zakah to pay for books necessary for his or her study.65 Furthermore, some Hanafites permit transporting the proceeds of zakah from one country to another for poor individuals who seek knowledge, while transporting zakah is generally not allowed.66

در مقایسه این دو دیدگاه باید توجه داشت که این دو با یکدیگر منافات ندارند. هر یک از آن‌ها می‌تواند در میدان مناسب خود بهترین باشد.

In comparing these two views, one must note that they are not exclusive. Each of them may be the best when applied in the proper arena.

فقراء و مساکین را می‌توان به دو دسته تقسیم کرد. نخست، فقرا و مساکینی که می‌توانند کار کنند و معاش خود را به دست آورند، مانند صنعتگران و کسانی که هر نوع کسب و کاری را می‌دانند که برای انجام آن به سرمایه یا ابزار نیاز است. واجب است آنچه را که به آن نیاز دارند به ایشان بدهند تا بتوانند برای بقیه عمر معاش خود را کسب کنند، به طوری که دیگر در فهرست دریافت‌کنندگان زکات نباشند. دوم، کسانی که به سبب ناتوانی جسمی، مانند سالخوردگان، یا ناتوانی اجتماعی، مانند بیوه‌زنانی که فرزندان را سرپرستی می‌کنند، توانایی کسب درآمد ندارند. می‌توان به ایشان کفایت یک سال را داد، به شرط آنکه هر سال تکرار شود. حتی ممکن است بهتر باشد که به جای پرداخت سالانه، پرداخت ماهانه به ایشان صورت گیرد.

The poor and the needy may be classified into two subcategories. First are the poor and needy who can work and earn sustenance, such as craftsman and those who know any kind of business that needs capital or equipment for its practice. It is obligated to give them what they need in order to enable them to earn their sustenance for the rest of their lives, so that they are no longer on the list of zakah recipients. Second, there are those who are incapable of earning because of a physical handicap, like the elderly, or social handicap, like widows who are raising children. They may be given sufficiency for one year, provided that it is repeated every year. It may even be advisable to give them monthly payments instead of yearly payments.

جالب است توجه داشته باشیم که پس از آن‌که این تمایز را میان زیرگروه‌های فقیران و نیازمندان قائل شدم، دریافتم که پیش‌تر برخی از فقیهان حنبلی به آن رسیده بودند. شارح کتاب «غایة المنتهى»، پس از ذکر نظر احمد درباره‌ی کسی که دارای ملک‌هایی است که درآمدشان برای گذران زندگی‌اش کافی نیست، می‌نویسد: «چنین شخصی حق دارد که کفایت خود را از زکات دریافت کند، مانند مبلغی که برای خرید ابزار کار، یا سرمایه‌ی لازم به آن نیاز دارد، اگر شخص تاجر باشد. در مقابل، دیگر انواع فقیران و نیازمندان باید آن‌قدر دریافت کنند که برای یک سال کفایت کند، زیرا زکات هر سال تکرار می‌شود.»67

It is interesting to note that after I made this distinction of the sub-categories of the poor and needy, I discovered that I was preceded by some Hanbalite scholars. The commentator on Ghayat al Muntaha, after mentioning the opinion of Ahmad on the case of a person who owns real estate which yields returns that are not sufficient for the person's living, writes, "Such a person has the right to be given his sufficiency from zakah, such as an amount needed to buy equipment, or needed capital, if the person is a businessman. On the other hand, other kinds of the poor and needy should be given what suffices them for one year, since zakah is repeated every year."67

غزالی در «إحياء علوم الدين» گزینش دادنِ آنچه برای یک سال کامل کافی است را برمی‌گزیند و استدلال می‌کند که این ریشه در این دارد که پیامبر ﷺ خوراکی کافی برای یک سال برای خانواده‌اش نگه می‌داشت.69 افزون بر این، یک سال بازه‌ای معقول برای برآورد نیازهای فرد است. غزالی می‌افزاید:

In his al Ihya' al Ghazali selects giving what is sufficient for one full year and argues that this has its origin in the fact that the Messenger (p) used to keep food sufficient for one year for his own family.69 Moreover, one year is a reasonable span of time for estimating the needs of the person. Al Ghazali adds:

در این باره دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد که چقدر باید پرداخت شود. برخی از دانشمندان می‌گویند که تنها به‌اندازهٔ خوراک یک شبانه‌روز باید داد، و استدلال می‌کنند که این را حدیثی که از سهل بن حنظلیه نقل شده تأیید می‌کند: پیامبر ﷺ از گدایی کردن توانگران منع فرمود، و از او پرسیدند که توانگری چیست، و او پاسخ داد: «شام و ناهار». [۷۰] دیگران استدلال می‌کنند که پرداخت باید تا حد توانگری باشد که با نصاب تعیین می‌شود، زیرا خداوند زکات را تنها بر توانگران واجب کرده است. این دانشمندان می‌افزایند که تهیدستان می‌توانند از زکات به‌اندازهٔ نصاب برای هر نفر از خانواده بردارند. اما فقیهان دیگری توانگری را پنجاه درهم یا معادل آن در طلا تعیین می‌کنند، بر پایهٔ حدیثی که از ابن مسعود نقل شده که رسول خدا ﷺ فرمود: «هر کس در حالی گدایی کند که آنچه او را توانگر می‌کند دارد، در روز قیامت با خراشیدگی بر چهره‌اش محشور می‌شود.» از پیامبر ﷺ پرسیدند: «توانگری چیست؟» فرمود: «پنجاه درهم یا معادل آن در طلا.» [۷۱] گفته می‌شود که سلسلهٔ سند آن به اندازهٔ کافی قوی نیست.

There are different opinions as to how much should be given. Some scholars say as little as sustenance for one day and night, arguing that this is indicated by the saying reported from Sahl bin al Hanzaliyah that the Prophet (p) prevented begging for the rich, whereupon he was asked what was richness, and answered "Dinner and supper.70 Others argue that payment must be up to the limit of richness, as determined by nisab, since God obligates zakah on the rich only. These scholars add that the poor may take from zakah an amount equal to nisab for each person in the family. Yet other jurists determine richness at fifty dirhams or its equivalent in gold, on the grounds of the saying reported from Ibn Mas'ud that the Messenger (p) said, "He who begs while he has what makes him rich will appear on the Day of Judgement with cuts on his face." The Prophet was asked, "What is richness?" He answered, "Fifty dirhams or its equivalent in gold."71 It is argued that the chain is not strong enough.

برخی دیگر نیز می‌گویند حدّ تنها چهل درهم است، چنان‌که از عطاء نقل شده است.

Some others also say the Limit is only forty dirhams, as quoted by 'Ata'.

در آن سوی دیگر طیف، برخی فقها به سمت افراط رفته‌اند. برخی می‌گویند به فرد نیازمند باید آنچه را که برای خرید مزرعه‌ای لازم است تا تا پایان عمر او را بی‌نیاز کند، یا سرمایهٔ کسب‌وکاری برای همین منظور، داده شود، بر اساس سخن عمر که گفت: «هرگاه می‌بخشید، باید بی‌نیاز کنید.» برخی حتی تا آنجا پیش می‌روند که می‌گویند کسی که تهی‌دست شده باید به اندازه‌ای داده شود که او را به سطح زندگی پیشین‌اش بازگرداند، هرچند ده هزار درهم باشد، مگر آنکه این کار خلاف عرف باشد. هنگامی که ابوطلحه چنان سرگرم کار در باغش شد که نمازش را از دست داد، تصمیم گرفت باغ را به‌عنوان صدقه واگذار کند، اما پیامبر ﷺ فرمود: «آن را به خویشاوندانت بده، که این برای تو بهتر است...» سپس ابوطلحه آن را به حسن و ابوقتاده بخشید. باغی برای دو مرد، بی‌نیازی بسیار بزرگی است...

At the other extreme, we find jurists going on the high side. Some say the poor person should be given what is needed to buy a farm that would enrich him for the rest of his life, or business capital for the same, in accordance with 'Umar's statement, "When you give, you must enrich." Some people go as far as saying that a person who is impoverished must be given to the extent that brings him back to his previous standard of living, be it ten thousand dirhams, unless it is uncustomary. When Abu Talhah was so occupied with working in his orchard that he missed prayer, he decided to give the orchard away as charity, but the Prophet said, "Give it to your kindred, that is better for you , . . ." Abu Talhah then granted it to Hasan and Abu Qatadah. An orchard for two men is a whole lot of enrichment . . . .

ادعای اینکه خوراک یک روز برای توزیع زکات کافی است، غیرقابل قبول به نظر می‌رسد.

The claim that one day's food is enough in zakah distribution looks unacceptable.

دلیلِ تأیید‌کننده تنها به مسئلهٔ گدایی اشاره دارد و نه به توزیع زکات.

The supportive saying refers only to the matter of begging and not to zakah distribution.

اگر کسی ناچار باشد میان این نظر و آن نظری که بهای یک مزرعه را در نظر می‌گیرد یکی را برگزیند، آن دومی معقول‌تر است، هرچند به اسراف گرایش دارد. به باور من، معقول‌ترین راه این است که میانه‌روی کند و کفاف یک سال معیشت را بدهد؛ چه اگر بیش از آن بدهد اسراف کرده، و اگر کمتر بدهد بیش از حد سخت‌گیرانه عمل کرده است.72

If one has to choose between this opinion and that which provides for the price of a farm, the latter is more sensible, although it is inclined toward extravagance. I believe that the most rational is to be moderate in giving one year's sufficiency of sustenance, since giving more is extravagant, while giving less is too restrictive.72

جالب اینجاست که الغزالی این استدلال را در کتابی می‌آورد که عمدتاً به آداب تواضع و تصوف اختصاص دارد.

Interestingly, al Ghazali makes this argument in a book devoted generally to the manners of modesty and Sufism.

پس از ذکر داستان بخشیدن باغ توسط ابوطلحه به حسان و ابوقتاده، ابوعُبید می‌پرسد که ارزش چنین باغی چقدر بوده است، به‌ویژه اگر افزوده شود که ابوطلحه از ترس اینکه کسی کارش را ریا بپندارد، می‌کوشید صدقه‌اش را پنهان کند، زیرا آن مال بزرگ بود. ابوعُبید می‌افزاید: «اگرچه این صدقه تنها داوطلبانه بود، آنچه بر آن جاری است، بر فریضهٔ زکات نیز جاری است؛ زیرا اگر گرفتن مبالغ بزرگ از محصول زکات ناروا باشد، گرفتن مبالغ بزرگ از صدقهٔ داوطلبانه ناروات‌تر خواهد بود، و اگر گرفتن آن اندازه از صدقه روا باشد، گرفتن آن اندازه در قالب زکات واجب نیز به همان اندازه روا خواهد بود.»۷۳ سپس ابوعُبید به سخنان عُمر، عطاء و دیگران که پیش‌تر در همین باب آمده بود اشاره می‌کند، و آنگاه می‌گوید: «همهٔ روایات و دلایل نشان می‌دهند که آنچه به فقیران و نیازمندان داده می‌شود حدی ندارد. بلکه بهتر آن است که بیشتر داده شود، به شرط آنکه توزیع‌کنندگان بی‌طرفانه و بدون گرایش‌های شخصی تصمیم بگیرند. مردی ثروتمند که می‌بیند خانواده‌ای نیکوکار به خانه‌ای نیاز دارد و آن خانه را برایشان می‌خرد، مبلغ بزرگی می‌پردازد تا آن خانواده را از زکات خود با منزلی شایسته تأمین کند، نه تنها زکاتش را ادا کرده، بلکه کاری را انجام داده که بهترین خشنودی خداوند در آن است. همین حکم دربارهٔ مردی ثروتمند که بردهٔ تحت ستم را آزاد می‌کند نیز صادق است، هرچند ممکن است ناچار شود مبلغ سنگینی را یک‌جا بپردازد.»74

After mentioning the story of Abu Talhah's giving of the orchard to Hasan and Abu Qatadah, Abu 'Ubaid asks how much the value of such an orchard would be, especially if it is added that Abu Talhah tried to hide his charity out of fear that somebody might think of his action as showing off on his part, because it was big. Abu 'Ubaid adds "although this charity was only voluntary, what applies to it applies to the obligation of zakah, since if it were forbidden to take big amounts from the proceeds of zakah, it would be more forbidden to take big amounts from voluntary charity, and if it is lawful to take that much in charity, it should be as lawful to take that much in the form of obligatory zakah."73 Abu 'Ubaid goes on to mention the statements of 'Umar, 'Ata', and others, referred to earlier in this chapter, then says, "All narrations and evidence indicate that what is given to the poor and needy has no limit. Rather, it is preferred that more be given, as long as the distributors make their decisions without bias or personal preferences. A rich man who sees that a righteous family is in need of a residence and buys that residence for them, paying a big amount in order to provide that family with a decent home out of his zakah, would not only be performing his zakah, but also doing the best that would please God. The same applies to a rich man who liberates a slave who is under oppression, although he may have to pay a big lump sum."74

اما باید توجه داشت که بحث پیشین به این دیدگاه می‌انجامد که زکات کمکی منظم و پیوسته به فقیران است؛ چه کسانی که تازه تهی‌دست شده‌اند و چه کسانی که ناتوان و معلول‌اند. بر این اساس، آنان که باید از فقر بیرون آورده شوند، آنچه نیازشان را برطرف می‌کند به ایشان داده می‌شود، و آنان که توان کسب ندارند در فواصل معین کمک منظم دریافت می‌کنند. بیایید به رخدادی از زمان عمر نگاه کنیم که بینشی در شیوه توزیع زکات به دست می‌دهد. عمر در نیمروز زیر سایه درختی خوابیده بود. زنی بادیه‌نشین آمد و به اطراف نگاه کرد، سپس به او نزدیک شد. گفت: «من زنی نیازمندم و فرزندانی دارم. عمر، امیرمؤمنان، محمد بن مسلمه را فرستاد تا زکات را در منطقه ما تقسیم کند، اما به ما چیزی نداد. آیا لطف می‌کنی و از جانب ما با او سخن می‌گویی؟» عمر به خدمتکارش یرفاء گفت: «محمد بن مسلمه را نزد من بیاور.» آن زن که نمی‌دانست با چه کسی سخن می‌گوید، گفت: «اگر همراه من نزد محمد بن مسلمه بیایی، سودمندتر خواهد بود.» عمر گفت: «ان‌شاءالله او خواهد آمد.» سپس یرفاء با محمد نزد عمر آمد و گفت: «سلام بر تو ای امیرمؤمنان…» زن چون دریافت که با خلیفه سخن گفته، شرمنده شد. عمر گفت: «به خدا سوگند، همواره بهترین شما را به کارگزاری برگزیده‌ام. وقتی خداوند درباره این بانو از ما بپرسد، چه پاسخی خواهیم داد؟» چشمان محمد از اشک پر شد و عمر ادامه داد: «خداوند پیامبرش را به سوی ما فرستاد و ما باور کردیم و از او پیروی کردیم، در حالی که او آنچه خدا بر او فرض کرده بود انجام می‌داد. او صدقه را میان مستحقان، یعنی نیازمندان، تقسیم کرد تا آنگاه که خداوند جانش را ستاند؛ سپس خداوند ابوبکر را به عنوان زمامدار به ما داد که سنت فرستاده را پیروی کرد تا آنکه درگذشت. پس از آن خداوند مرا زمامدار ساخت و تمام تلاشم را کردم تا بهترین شما را به کارگزاری برگزینم. وقتی دفعه بعد به منطقه‌اش می‌روی، صدقه سال گذشته و پیش از آن را به او بده. حتی نمی‌دانم دیگر بخواهم کسی را نزد شما بفرستم یا نه.» ثُمَّ طَلَبَ عُمَرُ بَعِيرًا لِيُعْطِيَهَا مَعَ شَيْءٍ مِنَ الدَّقِيقِ وَالزَّيْتِ، وَقَالَ لِلْمَرْأَةِ: «خُذِي هَذَا، وَالْقَنَا فِي خَيْبَرَ، فَإِنَّا مُتَوَجِّهُونَ إِلَيْهَا». فَلَمَّا لَقِيَتْهُ فِي خَيْبَرَ أَعْطَاهَا بَعِيرَيْنِ آخَرَيْنِ، وَقَالَ: «لَعَلَّ هَذَا يَكْفِيكِ حَتَّى يَصِلَ إِلَيْكِ مُحَمَّدُ بْنُ مَسْلَمَةَ، فَقَدْ أَمَرْتُهُ أَنْ يُعْطِيَكِ حَقَّكِ مِنَ العَامِ الْمَاضِي وَالْعَامِ الَّذِي قَبْلَهُ».76

It is essential to observe that the preceding discussion leads to the view of zakah as regular and continuous relief to the poor, whether newly impoverished or disabled and handicapped, whereby people who need to be removed from poverty are given what satisfies their needs, while people who cannot earn are given regular relief at certain intervals. Let us look at an incident from the time of 'Umar, which provides insight into the distribution of zakah. 'Umar was napping at midday in the shade of a tree. A bedouin woman came and looked around, then approached him. She said, "I am a needy woman and I have children, 'Umar, the Prince of the Believers, sent Muhammad bin Maslamah to distribute zakah in our area, but he did not give us any. Would you please talk to him on our behalf?" 'Umar told his servant Yarfa' "Bring me Muhammad bin Maslamah." The woman, not knowing to whom she was talking, said, "It would be more helpful if you went with me to Muhammad bin Maslamah." 'Umar said,. "He will come, God willing." Then Yarfa' came with Muhammad to 'Umar, and said, "Peace be upon you, O Prince of Believers . . . ." The woman felt embarassed upon discovering she had been addressing the Caliph. 'Umar said, "By God, I have always selected the best of you as officers. What will we answer God when He asks about this lady?" The eyes of Muhammad were filled with tears, and 'Umar continued, "God sent to us His Prophet, and we believed and followed him as he was doing what God ordained him to do. He distributed the sadaqah to its deservants among needy people until God took his soul; then God gave us Abu Bakr as a ruler, who followed the tradition of the Messenger until he died. Then God made me ruler, and I did my best to select the best of you as my officers. When you go next time to her area, give her the sadaqah of last year and the year before. I don't even know whether I want to send you any more." Then 'Umar asked for a camel to give her along with some flour and oil, and addressed the woman, "Take these and meet us in Khaibar, for we are heading there." When the woman met him in Khaibar, he gave her two more camels, saying, "This might sustain you until Muhammad bin Maslamah reaches you. I have ordered him to give you your right from last year and the year before it."76

این داستان سرشار از درس‌هایی درباره هدف و آداب توزیع زکات است. نشان می‌دهد که احساس مسئولیت یک رهبر مسلمان نسبت به مردمش تا چه اندازه عمیق است. همچنین بیان می‌کند که شهروندان تا چه حد از حقوق خود آگاه آموزش دیده بودند و چگونه می‌توانستند آزادانه به دولت و کارگزارانش مراجعه کنند و حقوق خود را پیگیری نمایند. این داستان نشان می‌دهد که زکات، علاوه بر آن‌که کمک منظم و مستمری برای فرد نیازمند است، رکن اساسی همبستگی در جامعه مسلمانان نیز به شمار می‌رود. و سرانجام، این داستان بیانگر آن است که سیاست عمر بر این بود که مبالغی کفایت‌کننده و بی‌نیازکننده بدهد، و او بر این باور بود که با چنین کاری از سنت پیامبر ﷺ و ابوبکر پیروی می‌کند.

This story is rich in lessons on the purpose and manners of zakah distribution. It tells how deep is the feeling of responsibility a Muslim leader has toward his people. It also illustrates how well citizens were educated about their rights and how freely they could approach the state and its officers to pursue their rights. It also shows that zakah is the basic pillar of solidarity in Muslim society, in addition to being a regular and continuous relief for the person who is in need. Lastly, this story indicated that 'Umar's policy was to give enriching amounts and that he felt in so doing he was following the tradition of the Messenger and Abu Bakr.

۱. حاشية الدسوقی، ج۱، ص۴۹۲، و شرح الأزهار، ج۱، ص۵۰۹.

1. Hashiyat al Dusuqi, Vol. 1, p. 492, and Sharh al Azhar, Vol.1, p. 509.

۲. تفسیر الطبری، جلد ۱۴، صفحات ۳۰۸-۳۰۹.

2. Tafsir al Tabari, Vol. 14, pp. 308-309.

۳. سورۃ البقرہ، ۲:۶۱

3. Sura al Baqarah, 2:61.

۴. این حدیث متفق‌علیه است و از ابوهریره روایت شده است. نگاه کنید به بلوغ المرام، ص

4. The saying is agreed upon as narrated by Abu Hurayrah. See Bulugh al Maram, p.

۳۰۲. همچنین ر.ک: المغنی، ج ۶، ص ۴۵۷.

302. See also al Mughni, Vol. 6, p. 457.

۵. معالم السنن، ج۲، ص۲۳۲.

5. Ma'alim al Sunnan, Vol. 2, p. 232.

۶. خاورشناس جوزف شاخت در دائرةالمعارف الإسلام، هنگام بحث از تفاوت میان «فقیر» و «مسکین»، به تهمت‌های بی‌پایه روی می‌آورد. او می‌نویسد: «تفاوتی که معمولاً میان فقیر و مسکین گفته می‌شود، صرفاً قراردادی است. به هر روی، عالمان مسلمان عادت دارند تعریف‌ها را چنان تفسیر کنند که خودشان در یکی از این دو دسته قرار گیرند.» بنگرید به دائرةالمعارف الإسلام، ترجمهٔ عربی، جلد ۱۰، صفحهٔ ۳۶۰.

6. The orientalist Joseph Schacht stoops to cheap slurs in the Encyclopedia of Islam when he discusses the difference between the poor and the needy. He writes, "The difference usually stated between the poor and the needy is merely arbitrary. Any how, Muslim scholars are accustomed to interpret definitions in such a way that they themselves are included in one of these two categories." See the Encyclopedia of Islam, Arabic translation Vol. 10, p. 360.

این اتهام احمقانه از کسی برمی‌خیزد که فاقد دقت و وسواس یک عالم است. دانشمندانی چون السرخسی، ابن العربی، النووی، ابن قدامه، ابن حزم و دیگر فقیهانی که این تعریف‌ها را بحث کرده‌اند، آشکارا هیچ آرزویی برای دریافت پرداخت‌های زکات نداشتند. همه‌ی این دانشمندان ثروتمند و شناخته‌شده به‌عنوان بخشندگان به امور خیریه بودند، افزون بر زندگی ساده و فروتنانه‌ای که به آن شهرت داشتند. این موضوع برای هر کسی که زندگی‌نامه‌های ایشان را مطالعه کند روشن است.

This foolish accusation comes from one who lacks the scrupulousness of a learned person. Scholars like al Sarakhsi, Ibn al 'Arabi, al Nawawi, Ibn Qudamah, Ibn Hazm, and other jurists who discuss these definitions obviously had no ambition to receive zakah payments. All these scholars were rich and known donors to charity, in addition to their renowned modesty of living. This is plain to all who study their biographies.

اما ادعای شاخت مبنی بر اینکه تفاوت در تعریف‌ها همواره دلخواهانه است، این فقط می‌تواند نتیجهٔ ناآگاهی او از زبان عربی باشد؛ زیرا نزد دانشمندان زبان عربی شناخته‌شده است که اگر دو واژه در یک بافت با حرف عطف به هم پیوند داده شوند، میان آن‌ها باید تفاوتی باشد. با این حال می‌دانیم که تفاوت معنایی در تعریف در اینجا بی‌اهمیت است، زیرا هم فقیران و هم نیازمندان در شمار مستحقان زکات قرار می‌گیرند.

As for Schacht's claim that the difference in definitions is always arbitrary, this can only be a result of his ignorance of the Arabic language, since it is known to scholars of Arabic that if two terms are linked by an additive article in the same context, there must be a difference between them, although we know that the semantic difference in definition is immaterial here because both poor and needy persons are included in the recipients of zakah.

۷. مجمع الأنهر، چاپ‌شده همراه با الدر المنتقى، صص ۲۲۰ و ۲۲۳.

7. Majm' al Anhur, printed with Durr al Muntaqa, pp. 220 and 223.

۸. نهاية المحتاج، ج ۶، صص ۱۵۱-۱۵۳.

8. Nihayat al Muhtaj, Vol. 6, pp. 151-153.

۹. فقهای شافعی در مورد کسی که عادت دارد در منازل اجاره‌ای زندگی کند و در عین حال دارای ارزش یک منزل است، اختلاف دارند که آیا این شخص فقیر به شمار آید یا نه. الرملی در «نهایة المحتاج» چنین شخصی را فقیر می‌داند، در حالی که دیگران چنین نمی‌دانند. نگاه کنید به حاشیة الشبراملسی بر نهایة المحتاج، جلد ۶، صفحه ۱۵۰.

9. Shafi'ite jurists do not agree on the case of a person who is accustomed to live in rented residences and has at the same time the value of a residence, whether this person should be treated as poor or not. Al Ramli, in Nihayat al Muhtaj, considers such a person poor, while others do not. See Hashiyat al Shabiramalsi on Nihayat al Muhtaj, Vol. 6, p. 150.

۱۰. همان، صص ۱۵۰-۱۵۱.

10. Ibid, pp. 150-151.

۱۱. روایت شده توسط ابوداود و ترمذی؛ ترمذی آن را حسن دانسته است.

11. Reported by Abu Daud and al Tirmidhi; the latter grades it good.

۱۲. المغنی، جلد ۲، صفحه ۵۲۳.

12. Al Mughni, Vol. 2, p. 523.

۱۳. معالم السنن، ج ۲، ص ۲۲۶.

13. Ma'alim al Sunnan, Vol. 2, p. 226.

۱۴. می‌توان سطح دومی از توانگری را در نظر گرفت، و آن توانگری‌ای است که گدایی را حرام می‌کند. این سطح از توانگری پایین‌تر از توانگری‌ای است که گرفتن زکات را حرام می‌کند، زیرا گدایی جز در ضرورت شدید جایز نیست.

14. One may add a second level of richness, that is richness that makes begging prohibited. This level of richness is below richness that makes taking zakah prohibited, because begging is not allowed except in dire necessity.

۱۵. روایت شده توسط ابوداوود، نسائی، ابن ماجہ و ترمذی. ترمذی آن را «حسن» دانسته و دیگران آن را «ضعیف» شمرده‌اند. نگاه کنید به: مختصر السنن، اثر المنذری، جلد ۲، صفحات

15. Reported by Abu Daud, al Nasa'i, Ibn Majah, and al Tirmidhi. The latter grades it good, while others grade it weak. See Mukhtasar al Sunan, by al Mundhiri, Vol. 2, pp.

226-227.

۱۶. الإنصاف، کتابی در فقه حنبلی، ج ۲، صص ۲۲۱-۲۲۲.

16. Al Insaf, a book of Hanbalite jurisprudence, Vol. 2, pp, 221-222 .

۱۷. معالم السنن، جلد ۲، صفحہ ۲۲۶۔

17. Ma'alim al Sunan, Vol. 2, p. 226.

۱۸. رد المحتار، ج۲، ص ۸۸-۸۹، و مجمع الأنهر، ص ۲۲۳.

18. Radd al Muhtar, Vol.2, pp. 88-89, and Majma' al Anhur, p. 223.

۱۹. بدائع الصنائع، تألیف الکاسانی، جلد ۲، صفحه ۴۸.

19. Bada'i al Sana'i, by al Kasani, Vol.2, p. 48.

۲۰. ردّ المحتار، مصدر سابق.

20. Radd al Muhtar, op cit.

۲۱. معالم السنن، ج ۲، ص ۲۲۷.

21. Ma'alim al Sunan, Vol. 2, p. 227.

۲۲. این حدیث را مسلم، ابوداوود و نسائی روایت کرده‌اند. نگاه کنید به مختصر السنن، جلد ۲، حدیث شماره ۱۵۷۵.

22. Reported by Muslim, Abu Daud, and al Nasa'i. See Mukhtasar al Sunan, Vol.2, saying no. 1575.

۲۳. شرح غاية المنتهى، ج ۲، ص ۱۳۵.

23. Sharh Ghayat al Muntaha, Vol. 2, p. 135.

۲۴. المغنی، جلد ۲، صفحہ ۶۶۴.

24. Al Mughni, Vol. 2, p. 664.

۲۵. المجموع، ج ۶، ص ۲۲۸.

25. Al Majmu', Vol. 6, p. 228.

۲۶. مجمع الأنهر، ص ۲۲۰.

26. Majma' al Anhur, p. 220.

۲۷. مؤلف حاشية الدسوقی، ج۱، ص۱۴۹۴، این قول را به یحییٰ بن عمر نسبت داده است.

27. The author of Hashiyat al Dusuqi, Vol. 1, p. 1494, attributes it to Yahya bin 'Umar.

۲۸. روایت از البخاری و دیگران. نگاه کنید به: الترغیب والترهیب از المنذری، جلد.

28. Reported by al Bukhari and others. See al Targhib wa al Tarhib of al Mundhiri, Vol.

Your message is "2, beginning of chapter on sale contracts." This looks like a label or heading, so I'll translate it as it is: ۲، آغاز باب در مورد قراردادهای خرید و فروش

2, beginning of chapter on sale contracts.

۲۹. روایت‌شده توسط پنج نفر (اصحاب سنن خمسه). ترمذی آن را حسن می‌داند.

29. Reported by the five. Al Tirmidhi grades it good.

30. تفسیر الطبری، تحقیق محمود شاکر، ج ۱۴، ص ۲۳۱.

30. Commentary on al Tabari, edited by Mahmud Shakir, Vol. 14, p. 231.

31. از ابوہریرہ، جابلہ بن جنادہ، جابر، طلحہ، عبدالرحمن بن ابی بکر، و ابن عمر به پیامبر ﷺ مرفوع شده است۔ نگاه کنید به: نصب الرایہ، جلد ۲، صفحات ۳۹۹-۴۰۱، و مصنف ابن ابی شیبہ، جلد ۳، صفحات ۲۰۷-۲۰۹۔

31. Extended to the Prophet by Abu Hurairah, Jablah bin Junadah, Jabir, Talhah, 'Abd al Rahman bin Abu Bakr, and Ibn 'Umar. See Nasb al Rayah, Vol. 2, pp. 399-401, and Musannaf Ibn Abi Shaibah, Vol. 3, pp. 207-209.

۳۲. المجموع، جلد ۶، ص ۱۹۱.

32. Al Majmu', Vol. 6, p. 191.

۳۳. روایت شده توسط احمد، ابوداوود و نسائی. احمد می‌گوید: «چه سخن نیکویی است!» النووی می‌گوید: «این سخن صحیح است.» نگاه کنید به: المجموع، جلد ۶، صفحه ۱۸۹.

33. Reported by Ahmad, Abu Daud, and al Nasa'i. Ahmad comments, "What a good saying it is?" Al Nawawi says, "This saying is correct." See al Majmu', Vol. 6, p. 189.

ابوداود و المنذری هیچ نظری ارائه نمی‌کنند. نگاه کنید به مختصر السنن، جلد ۲، صفحه

Abu Daud and al Mundhiri make no comment. See Mukhtasar al Sunan, Vol. 2, p.

233.

۳۴. نیل الاوطار، جلد ۴، ص ۱۷۰.

34. Nayl al Awtar, Vol. 4, p. 170.

۳۵. المجموع، جلد ۶، صفحہ ۱۹۰.

35. Al Majmu', Vol. 6, p. 190.

۳۶. الروضة، للنووی، ج ۲، ص ۳۰۹، و المجموع، ج ۶، ص ۱۹۱.

36. Al Rawdah, of al Nawawi, Vol. 2, p. 309, and al Majmu' , Vol. 6, P. 191.

۳۷. همان، شرح غایة المنتهی، ج ۲، ص ۱۳۷، و حاشیة الروض المربع، ج

37. Ibid, Sharh Ghayat al Muntaha, Vol. 2, p. 137, and Hashiyat al Rawd al Murbi', Vol.

۱، ص ۴۰۰.

1, p. 400.

۳۸. سورۃ البقرہ، ۲:۲۷۳

38. Sura al Baqarah, 2:273.

۳۹. تفسیر ابن کثیر، جلد ۱، صفحہ ۳۲۴۔

39. Commentary on Ibn Kathir, Vol. 1, p. 324.

۴۰. این حدیث، در هر دو روایتش، مورد اتفاق (بخاری و مسلم) است.

40. The saying, in its two versions, is agreed upon.

۴۱. الأموال، ص ۵۵۶.

41. Al Amwal, p. 556.

۴۲. رد المحتار، ج ۲، ص ۸۸.

42. Radd at Muhtar, Vol. 2, p. 88.

۴۳. المغنی، ج ۲، ص ۵۲۵.

43. Al Mughni, Vol. 2, p. 525.

۴۴. المجموع، ج ۶، ص ۱۹۲.

44. Al Majmu', Vol. 6, p. 192.

۴۵. شرح الخرشی بحاشیۃ العدوی علی خلیل، ج ۲، ص ۲۱۵، و حاشیۃ الدسوقی، ج ۱، ص ۴۹۴.

45. Sharh al Khirshi' bi Hashiyat al 'Adawi Ala Khalil, Vol. 2, p. 215, and Hashiyat al Dusuqi, Vol. 1, p. 494.

۴۶. المجموع، الجزء ۶، صص ۱۹۳-۱۹۵.

46. Al Majmu', Vol. 6, pp. 193-195.

47. نهاية المحتاج بشرح المنهاج للرملي، ج ۶، ص ۱۵۹.

47. Nihayat al Muhtaj with Sharh al Minhaj of al Ramli, Vol. 6, p. 159.

۴۸. الإنصاف، ج ۳، ص ۲۳۸.

48. Al Insaf, Vol. 3, p. 238.

۴۹۔ معالم السنن، جلد ۲، ص ۲۳۹۔

49. Ma'alim al Sunan, Vol. 2, p. 239.

۵۰. الأموال، ص ۵۶۵.

50. Al Amwal, p. 565.

۵۱. همان.

51. Ibid.

۵۲. همان، ص ۵۶۶.

52. Ibid, p. 566.

متفق علیه

53. Agreed upon.

۵۴. برخی از مالکیان بر این باورند که اگر زکات هر سال پرداخت نشود، کفایت برای بیش از یک سال نیز جایز است۔ نگاه کنید به: حاشیۃ الدسوقی، جلد ۱، صفحه ۴۹۴۔

54. Some Malikites agree on giving the sufficiency for more than one year if zakah is not distributed every year. See Hashiyat al Dusuqi, Vol. 1, p. 494.

55. شرح الخرشی، ج ۲، ص ۲۱۹. در حاشیۃ الدسوقی، ج ۱، ص ۴۹۴ آمده است که «جایز است که به فقرا، برای هزینه‌های زندگی‌شان، از جمله لباس، هر سال یک‌بار آنچه نیازشان است داده شود؛ امّا اگر اموال فراوان باشد، ارزش یک خدمتکار و مهریهٔ یک همسر نیز می‌تواند افزوده شود.» 56. روایت‌شده در بخش روزه‌داری از صحیح البخاری.

55. Sharh al Khirshi, Vol. 2, p. 219. It is sated in Hashiyat al Dusuqi, Vol. 1, p. 494, that "it is lawful to give the poor once every year what is needed for their expenses, including clothing , but if there are plenty of funds, the value of a servant and the dowry of a wife may be added." 56. Reported in al Bukhari's chapter on fasting.

۵۷. حاشية الروض المربع، جلد ۱، صفحه ۴۰۰، و حاشیه‌ی صفحه ۱۴۷، جلد ۲ از مطالب اولی النُّهی.

57. Hashiyat al Rawd al Murbi', Vol. 1, p. 400, and the footnote on p. 147, Vol. 2, of Matalib Uli al Nuha.

۵۸. شرح کتاب النیل و شفاء العلیل، در فقه اباضی، جلد ۲، ص ۱۳۵.

58. Sharh Kitab al nil wa Shifa' al Alil, in Abadi Jurisprudence, Vol. 2, p. 135.

59. البداية والنهاية، لابن كثير، الجزء ٩، ص ٢٠٠.

59. Al Bidayah wa al Nihayah, by Ibn Kathir, Vol. 9, p. 200.

60. نیل الأوطار، ج ۶، ص ۳۱۶۔ یک اوقیه برابر با چهل درهم است، در حالی که قیمت یک گوسفند حدود پنج تا ده درهم برآورد می‌شود۔ بنابراین، چنین مبلغی برای شخصی که در اینجا درخواست کمک کرده، نسبتاً زیاد است۔

60. Nail al Awtar, Vol. 6, p. 316. One uqiyyah equals forty dirhams, while one sheep is estimated at five to ten dirhams. Thus such an amount is rather too much for the person who asked for help here.

۶۱. سورة الزمر، ۳۹:۹

61. Sura al Zumar, 39:9.

۶۲. سورۃ فاطر، ۳۵:۱۹-۲۰

62. Sura al Fatir, 35:19-20.

۶۳. ابن عبد البر در باب علم از انس روایت کرده است؛ و سیوطی آن را صحیح دانسته است.

63. Reported by Ibn 'Abd al Barr in the chapter on knowledge from Anas; al Suyuti marks it correct.

۶۴. المجموع، جلد ۶، ص ۱۹۰.

64. Al Majmu', Vol. 6, p. 190.

۶۵. الإنصاف، جلد ۳، صفحات ۱۶۵ و ۲۱۸.

65. Al Insaf, Vol. 3, pp. 165 and 218.

۶۶. رد المحتار، ج ۲، ص ۹۴.

66. Radd al Muhtar, Vol. 2, p. 94.

۶۷. مطالب أولی النهی، جلد ۲، صفحہ ۱۳۶.

67. Matalib Uli al Nuha, Vol. 2, p. 136.

۶۸. المُحَلّى، ج ۶، ص ۱۵۶.

68. Al Muhalla, Vol. 6, p. 156.

۶۹۔ روایت از البخاری و مسلم۔

69. Reported by al Bukhari and Muslim.

۷۰۔ روایت ابو داود و ابن حبان نے کی ہے۔

70. Reported by Abu Daud and Ibn Habban.

۷۱. العراقی می‌گوید: «این حدیث را چهار نفر روایت کرده‌اند.» ترمذی آن را حسن می‌داند، در حالی که النسائی و الخطابی آن را ضعیف می‌شمارند.

71. Al 'Iraqi comments, "This saying is reported by the four." Al Tirmidhi grades it good, while al Nas'i and al Khattabi grade it weak.

۷۲. الغزالی، إحياء علوم الدين، الجزء ۱، ص ۲۰۱.

72. Al Ghazali, Ihya' Ulum al Din, Vol. 1, p. 201.

۷۳. الأموال، ص ۵۶۱.

73. Al Amwal, p. 561.

۷۴. همان، ص ۵۶۷.

74. Ibid, p. 567.

۷۵. المجموع، ج ۶، ص ۱۹۱، و الروضة، ج ۲، ص ۳۱۱.

75. Al Majmu', Vol. 6, p. 191, and al Rawdah, Vol. 2, p. 311.

۷۶. الأموال، ص ۵۹۹.

76. Al Amwal, p. 599.

فصل اول: فقرا و نیازمندان

تعریف‌های فقیر و مسکین

مقایسه‌ی فقرا و نیازمندان با ثروتمندان

فقرایی که توانایی کسب و کار دارند

افرادی که کاملاً وقف عبادت شده‌اند، واجد شرایط نیستند

دانشجویان تمام‌وقت واجد شرایط هستند

افرادِ مستمند و عفیفی که به سختی شناخته می‌شوند، در اولویت قرار دارند

چقدر به فقرا و مساکین داده می‌شود؟

نظر اول: تأمین نیازهای تمام عمر

رأی دوم: دادنِ نفقهٔ یک سال

غنی‌سازی مفهوم کفایت

بحث و تحلیل

این روند که مبلغ معینی را پیشنهاد می‌کند

نظرِ الغزالی

ابوعبید، دادن بیشتر را ترجیح می‌دهد

هدف، فراهم آوردن سطحی مناسب از زندگی است.

زکات مستمر کمک فراہم کرتی ہے