کارکنان جمع‌آوری و توزیع زکات، سومین گروه از دریافت‌کنندگان زکات هستند. آنان به این دلیل در شمار دریافت‌کنندگان قرار گرفته‌اند که مبادا خودشان به‌نفع خود، وظایف اضافی بر پرداخت‌کنندگان زکات تحمیل کنند. این امر بر استقلال نهاد زکات تأکید می‌ورزد. ذکر این گروه در قرآن بلافاصله پس از فقرا و مساکین، که هدف اصلی زکات هستند، خود نشانه‌ای روشن است بر این‌که جمع‌آوری و توزیع زکات، وظایف سازمانی از کارمندان مزدبگیر است. این امر بخشی از ساختار اجتماعی دولت اسلامی است و نه یک عمل فردی یا فعالیت یک نهاد مذهبی خاص.

Workers in the collection and distribution of zakah are the third category of zakah recipients. They are made recipients in order to avoid any possible attempt on their part to impose additional duties on zakah payers for their own benefit. This emphasizes the autonomy of the zakah institution. The very mention of this category in the Qur'an immediately after the poor and the needy, who are the major targets of zakah, is itself a claer indication that zakah collection and distribution are functions of an organization of paid employees. It is part of the social structure of the Islamic state and not an individual practice or an activity of a certain religious body.l

فقها بر این باورند که دولت اسلامی موظف است گردآورندگان و توزیع‌کنندگان زکات را تعیین کند. پیامبر (ص) و جانشینان ایشان مأمورانی را برای این وظایف می‌گماشتند. برای نمونه، ابوهریره از قول بخاری و مسلم روایت می‌کند که رسول خدا ﷺ عمر بن خطاب را به کار صدقه گماشت. همچنین بخاری و مسلم از سهل بن سعد روایت کرده‌اند که پیامبر ﷺ ابن اللُّتْبِیَّه را به امر صدقه گماشت. احادیث دیگری نیز به چنین انتصاب‌هایی اشاره دارند. طبیعی است که همواره کسانی باشند که ثروت دارند اما نمی‌دانند چقدر باید بپردازند، و کسانی که می‌دانند چه باید بپردازند اما گرایش به بخل دارند؛ از این رو برای آگاه‌سازی و برای گردآوری، مأموران لازم‌اند. دولت باید در زمان برداشت محصول مأمورانی را نزد کشاورزان بفرستد و ماه‌هایی را برای پرداخت زکات تعیین کند تا سایر پرداخت‌کنندگان بدانند که مأموران گردآوری کی انتظار می‌رود.3

Jurists say that the Islamic state is required to appoint collectors and distributors of zakah. The Prophet (p) and his successors used to assign officers to these duties. For example, Abu Hurairah is reported by al Bukhari and Muslim to say that the Messenger of God (p) assigned 'Umar bin al Khattab to sadaqah. It is also reported by al Bukhari and Muslim from Sahl bin Sa'd that the Prophet (p) appointed Ibn al Lutbyyah to the sadaqah. There are many other sayings that refer to such appointments. It is to be expected that there will always be people who have wealth but do not know how much they are required to pay, and people who know what to pay, but have a tendency to be miserly; officers are thus needed for both information and collection.2 The state must send officers at the time of harvest to farmers, and must establish zakah payment months so that other payers know when collection officers are expected.3

1. بخش جمع‌آوری 2. بخش توزیع مشاغل در سازمان زکات شامل جمع‌آوری، نگهداری سوابق، گردآوری اطلاعات و توزیع است. این مشاغل را می‌توان به دو کارکرد اصلی مرتبط مستقیم با زکات تقسیم کرد: کارکرد جمع‌آوری و کارکرد توزیع.

1. Collection Department 2. Distribution Department Jobs in the zakah organization include collecting, keeping records, gathering information, and distribution. This can be classified into two major functions directly related to zakah: the collection function and the distribution function.

عملکرد جمع‌آوری شبیه عملکرد مأموران مالیاتی است. این کار قطعاً شامل گردآوری آمار پرداخت‌کنندگان زکات و اموال مشمول زکات آنان، جمع‌آوری واقعی زکات، چه به صورت پول و چه به صورت جنس، و نگهداری این پرداختی‌ها در انبارهای مناسب است. می‌توان این عملکرد را به چند بخش تقسیم کرد:

The collection function is similar to that of taxation officers. It certainly includes gathering statistics of zakah payers and their zakatable items, the actual collection of zakah, in money or in kind, and keeping payments in suitable storage facilities. One can divide this function into several sections:

الف. رِکاز و معادن

A. Rikaz and minerals.

ب. غلات و میوه‌ها

B. Grains and fruits.

چارپایان

C. Livestock.

د. پول و دارایی‌های تجاری

D. Money and business assets.

در خصوص توزیع زکات، بسیاری از فعالیت‌های آن شبیه فعالیت‌های سازمان‌های بیمهٔ اجتماعی یا ادارات رفاه در دولت مدرن است. کارکنان این بخش باید آموزش ببینند تا بهترین تلاش خود را برای یافتن مستحقان، کشف میزان نیاز آنان و اطمینان از اینکه زکات توزیع‌شده به سرعت به دست ایشان برسد، به کار گیرند. النووی می‌گوید: «دولت و کارگزاران توزیع زکات باید فهرستی از مستحقان، شمار آنان و نیازهای فردی‌شان نگه دارند، تا حق زکات ایشان به سرعت برسد، به ویژه از آن رو که برخی از اموال گردآوری‌شده ممکن است فاسدشدنی باشند.»4

As for the distribution of zakah, many of its activities are similar to the activities of social insurance or welfare departments in modern state. Workers in this section must be trained to exert their best efforts to seek out deservants, discover the degree of their need, and assure that the distributed zakah reaches them quickly. Al Nawawi says "The state and its zakah distribution officers should keep records of deservants, their number, and their individual needs, so that their due zakah can reach them quickly, especially since some collected items may be perishable."4

ادارات مسئول توزیع زکات باید نهایت کوشش خود را به کار ببرند تا مطمئن شوند که دریافت‌کنندگان واقعاً مستحق زکات‌اند، و به همه مستحقان به طور عادلانه داده شود. چند نکته و مقررات که فقها از گفته‌های موجود استنباط کرده‌اند در این زمینه مفید است:

Departments charged with the distribution of zakah must do their utmost to be sure that recipients truly deserve zakah, and that all deservants are given fairly. A few notes and regulations deduced by jurists from the available sayings are of help in this regard:

الف. مستحقّانِ فقیر و نیازمند نباید دارایی یا درآمدی داشته باشند که برای تأمین کامل معیشتشان کافی باشد. ناتوانی شرط نیست، زیرا ممکن است کسب‌وکار نیابد، و کسی که درآمدش کمتر از نیازش باشد، سزاوار کمک است تا نیازهایش برآورده شود.

A. Poor and needy deservants must not have wealth or income sufficient for their complete sustenance. Incapability is not a condition, since an earner may not find a job, and a person who earns less than what he or she needs deserves help to satisfy his or her needs.

ب. کار باید برای شخص کافی و مناسب باشد. برای نمونه، یک عالم یا استاد ملزم نیست که به عنوان کارگر یدی کار کند. زکات برای چنین افرادی تا زمانی که شغل مناسبی پیدا کنند، حلال است.

B. Work is to be sufficient and suitable for the person. For example, a scholar or professor is not obligated to work as a manual laborer. Zakah is lawful for such persons until they find a suitable job.

ج. شخصی که می‌تواند کسب درآمد کند اما دانشجوی تمام‌وقت است (یعنی اگر بخواهد شغلی با درآمد داشته باشد، باید تحصیل علم را رها کند)، مستحق زکات است. این شخص می‌تواند با دانش خود به مسلمانان سود برساند. شخصی که انتظار نمی‌رود در شاخه‌ای از دانش به موفقیت برسد و می‌تواند کار کند و درآمد داشته باشد، مستحق زکات نیست، حتی اگر در مدرسه اقامت داشته باشد.

C. A person who can earn but is a full-time student (i.e. if he or she were to take an earning job, they must quit seeking education) is eligible for zakah. This person can benefit Muslims by his or her knowledge. A person who is not expected to achieve in a branch of knowledge and can work and earn is not eligible for zakah, even if he or she resides at school.

D. کسی که مالک املاک غیرمنقولی است و درآمدش کمتر از نیازهای او باشد، فقیر محسوب می‌شود. به او باید از زکات مقداری داده شود که برای تکمیل درآمدش لازم است. دانشجو یا معلم ملزم نیست کتاب‌های خود را بفروشد، تا زمانی که آن‌ها برای انجام کارش مورد نیاز باشند.

D. A person who owns real estate whose income is below the person's needs is counted poor. He or she should be given from zakah the amount needed to supplement the person's income. A student or teacher is not required to sell his or her books as long as they are needed for his/her performance.

۱. مسلمان بودن شرط است، زیرا کار در زکات نوعی ولایت عمومی بر مسلمانان است. و در همه مناصب ولایت عمومی، مسلمان بودن شرط است.

1. Being Muslim is required, since working in zakah is a form of public control [wilayah] of Muslims. In all positions of public control, being Muslim is a requirement.

برخی مشاغلی که مستقیماً به جمع‌آوری و توزیع زکات مربوط نیستند، از این شرط مستثنا هستند، مانند نگهبانان و رانندگان. از احمد نقل شده که او اجازه داده غیرمسلمانان در مشاغل زکات به کار گرفته شوند، زیرا عبارت «عاملان زکات» عام است و به مسلمانان محدود نمی‌شود؛ افزون بر این، آنچه به کارگزاران پرداخت می‌شود تنها دستمزد کار آنان است.7

Certain jobs not directly related to the collection and distribution of zakah are exempt from this condition, such as guards and drivers. Ahmad is reported to permit non- Muslims in zakah jobs because the term "workers of zakah" is general and not limited to Muslims; additionally, what is paid to workers is only compensation for their work.7

با این حال، اگرچه این موضع احمد موضعی بزرگوارانه است، باز هم بهتر آن است که کسانی که این تکلیف مهم اسلام را اجرا می‌کنند، مسلمان باشند. ابن قدامه می‌گوید: «از آن‌رو که این مشاغل مستلزم امانت‌داری است و نوعی سرپرستی بر مسلمانان را در بر دارد، شرط مسلمان بودن باید تحقق یابد، به‌ویژه که نامعقول است کسانی که به زکات ایمان ندارند، مأمور اجرای آن شوند. افزون بر این، در قرآن کافران به امانت‌دار نبودن توصیف شده‌اند، و عمر گفت: "آنان را محرم راز خود نگیرید، زیرا خداوند ایشان را خیانتکار خوانده است." عمر این را که ابوموسی یک مسیحی را به عنوان منشی منصوب کرده بود، نکوهش کرد. زکات به عنوان یکی از ارکان اسلام، از ثبت‌نام [در دیوان] مهم‌تر است.»8

However, although this is a gracious position of Ahmad, it is still preferred that 'those who implement this critical obligation of Islam be Muslims. Ibn Qudamah says, "because these jobs require honesty and entail some control over Muslims, the condition of being Muslim must be fulfilled, especially since it is unreasonable that people who do not believe in zakah be entrusted to implement it. Moreover, disbelievers are described in the Qur'an as not trustworthy and 'Umar said, 'Do not take them as confidantes, since God labels them traitors." 'Umar condemned the appointment of a Christian as registrar by Abu Musa. Zakah as a pillar of Islam, is more important than registration."8

۲. داوطلب باید عاقل و بالغ باشد، یعنی مخاطب احکام شرعی باشد.

2. The candidate must be sane and past the age of puberty, i.e. addressed by Shari'ah ordinances.

۳. امانت‌داری شرط لازم است، زیرا مأمور زکات با اموال عمومی سروکار دارد. او باید پرهیزگار و درستکار باشد تا نه به ثروتمندان ستم کند و نه حقوق فقرا را ضایع نماید.

کارکنان سازمان زکات، حقوقی برابر با ارزش بازاری کارشان دریافت می‌کنند. نقل شده است که الشافعی پیشنهاد کرده است که کل پرداختی به کارکنان نباید از یک‌هشتم کل درآمد زکات بیشتر شود، بر اساس این نظر او که کل درآمد زکات باید به‌طور مساوی میان هشت گروه دریافت‌کننده تقسیم شود. اکثریت چنین محدودیتی را نمی‌پذیرند. می‌توان گفت که دیدگاه شافعی این مزیت را دارد که هزینه‌های جمع‌آوری را محدود می‌کند.

Workers of the zakah agency are paid salaries equal to the market value of their labor. Al Shafi'i is reported to have suggested that total compensation for workers must not exceed one-eighth of the total proceeds of zakah, based on his opinion that total proceeds must be divided equally among the eight recipient categories. The majority does not accept such limitation. One may suggest that the Shafi'ite opinion has the merit of restricting the cost of collection.

کارگزار سازمان زکات برای دریافت دستمزد کارش لازم نیست فقیر باشد. ابوداوود روایت می‌کند که پیامبر ﷺ فرمود: «صدقه برای هیچ ثروتمندی روا نیست، مگر برای این پنج نفر: جنگجوی در راه خدا، کارگزار زکات، کسی که زیر بار بدهی است، کسی که چیزی از زکات را از دریافت‌کننده‌ای می‌خرد، و کسی که هدیه‌ای را از شخص نیازمندی می‌گیرد که آن نیازمند این هدیه را به عنوان زکات دریافت کرده است.»18

A worker in the zakah organization need not be poor in order to receive compensation for his or her labor. Abu Daud reports that the Prophet (p) says "The sadaqah is not lawful to any rich person, except these five: A fighter for the sake of God, a worker on zakah, a person under the burden of liabilities, a person who buys a zakah item from a recipient, and a person given a gift by a needy person who received this gift as zakah."18

پیامبر ﷺ در حفظ اموال عمومی زکات بسیار سختگیر بود و به هیچ کس که مستحق نبود اجازه نمی‌داد، به هیچ عنوانی، چیزی از آن را بگیرد. عدی بن عمیره روایت می‌کند: «از پیامبر خدا ﷺ شنیدم که می‌فرمود: هر کس که برای جمع‌آوری (زکات یا مالیات) گماشته شود و حتی یک سوزن یا بیشتر از آن را از ما پنهان کند، این خیانت است، و او آنچه را که خیانت کرده است روز قیامت با خود می‌آورد.» مردی سیاه‌پوست از انصار - گویی هم‌اکنون او را می‌بینم - برخاست و گفت: «ای پیامبر خدا، استعفای مرا از کاری که [به من] سپردید بپذیرید.» پیامبر ﷺ پرسید: «چرا؟» آن مرد پاسخ داد: «شما را شنیدم که چنین و چنان می‌فرمودید.» پیامبر ﷺ فرمود: «و اکنون من می‌گویم: هر کس را که در کاری به کار گماریم، باید هرچه را جمع‌آوری کرده، کم و زیاد، بیاورد. آنچه پس از آن به او می‌دهیم، باید بگیرد، و آنچه به او نمی‌دهیم، باید رها کند.» این حدیث را ابوداوود و دیگران روایت کرده‌اند. در روایتی دیگر، ابورافع می‌گوید: او همراه پیامبر ﷺ از کنار بقیع می‌گذشت. پیامبر ﷺ فرمود: «وای بر تو، وای بر تو!» ابورافع می‌گوید: «مبهوت شدم و به عقب برگشتم، از این ترسیدم که منظورش من باشم.» پیامبر ﷺ فرمود: «چه شده است؟ بیا.» پرسیدم: «آیا من کار خلافی کرده‌ام؟» فرمود: «چرا این را می‌پرسی؟» پاسخ دادم: «شما فرمودید: وای بر تو.» پیامبر ﷺ فرمود: «نه، [نه به تو]، بلکه به آن شخص [در قبر]. من او را برای جمع‌آوری زکات از سرزمین فلان فرستادم و او یک نمیره [نوعی جامه ویژه از پشم] را خیانت کرد. او اکنون از آتش با جامه‌ای مانند آن پوشانده شده است.» این را نسائی و ابن خزیمه در مجموعه صحیح خود روایت کرده‌اند. از عبادة بن صامت روایت شده که پیامبر خدا ﷺ او را بر صدقات گماشت و به او فرمود: «ای ابوالولید، از خدا بترس. روز قیامت نباید با شتری که فریاد می‌زند، یا گاوی که نعره می‌کشد، یا گوسفندی که بع‌بع می‌کند [از خیانت] بیایی.» عبادة گفت: «ای پیامبر خدا، آیا چنین چیزی ممکن است؟» فرمود: «آری، به آن کس که جانم در دست اوست.» «عبادہ نے کہا: "اُس ذات کی قسم جس نے آپ کو حق کے ساتھ بھیجا، میں کسی بھی کام پر آپ کی طرف سے مقرر ہونا قبول نہیں کرتا۔"» ﷺ Hmm, the instructions say Persian. Correcting: «عُباده گفت: "به آن کس که تو را به حق فرستاده، سوگند که من هیچ کاری را از جانب تو به عهده نمی‌گیرم."» ﷺ اِلطَبَرانی آن را در «المعجم الكبير» خود با سندی صحیح روایت کرده است. عُباده، صحابی بزرگ و نامدار، از آن رو چنین پاسخ داد که می‌خواست در امان بماند.

از آنجا که مأموران موظفاند هر آنچه را گرد می‌آورند و در صندوق زکات قرار می‌دهند اعلام کنند، پذیرفتن هدیه از پرداخت‌کنندگان زکات برایشان ممنوع است. هر هدیه‌ای از این دست، رشوه به شمار می‌آید، زیرا ممکن است بر برآورد زکات واجب تأثیر بگذارد و به زیان مستحقان تمام شود.

In as much as officers are required to declare everything they collect and put in the zakah fund, they are forbidden to accept gifts from zakah payers. Any such gift is considered a bribe, because it may influence the estimation of zakah due, at the expense of deservants.

ابو حمید الساعدی روایت می‌کند که پیامبر (ﷺ) مردی از قبیله ازد به نام ابن اللتبیه را برای جمع‌آوری صدقات گماشت. وقتی او بازگشت، گفت: «این مال شماست و این به من هدیه داده شد.» پیامبر (ﷺ) برخاست، خدا را ستایش و سپاس گفت و سپس فرمود: «من مردی از میان شما را در کاری گماشتم که خداوند اختیار آن را به من داده است. سپس او می‌آید و می‌گوید: "این مال شماست و این هدیه‌ای است که به من داده شده." چرا او در خانه پدر و مادرش نمی‌نشیند تا هدیه‌اش به نزد او آورده شود، اگر راستگویانه گمان می‌کند [که آن هدیه‌ای بی‌آلایش از جانب ایشان است]؟! به خدا سوگند، هیچ‌یک از شما چیزی را بدون حق واقعی برنمی‌دارد، مگر آنکه روز قیامت، هنگام رویارویی با خداوند، آن را بر دوش خود حمل خواهد کرد. نباید هیچ‌یک از شما را ببینم که با شتری که فریاد می‌زند، یا گاوی که ناله می‌کند، یا گوسفندی که بع‌بع می‌کند، در پیشگاه خدا بیاید.» سپس دو دست خود را چنان بالا برد که سپیدی زیربغل‌هایش دیده شد و فرمود: «پروردگارا، آیا [پیام تو را] به ایشان رساندم؟» این حدیث را بخاری، مسلم و ابوداوود روایت کرده‌اند.20

Abu Hamid al Sa'idi says the Prophet (p) appointed a man from the tribe of al Azd named Ibn al Lutbyyah on sadaqah collection. When he came back, the collector said, "This is yours, and this was given to me as a gift." The Messenger of God (p) stood [addressing the gathering] and praised and thanked God, then said, "I employed a man from you at a job that God gives me control over. Then he comes and says 'This is yours and this is a gift that was given to me.' Why does he not sit in his father and mother's house and wait for his gift to be brought to him, if he sincerely thinks [that it is an innocent gift on their part]?! By God, nothing any of you takes without true right, but when you face God an the Day of Judgement will be carried by you. Let me not recognize any of you coming before God carrying a camel that is shouting or a cow that is mooing or a sheep that is bleating." Then he raised his two hands so high that the whiteness of his underarms was seen, and said, "O my Lord, did I inform them?" Reported by al Bukhari, Muslim, and Abu Daud.20

پیامبر ﷺ به گردآورندگان زکات سفارش کرد که مهربان، خوش‌رفتار و میانه‌رو باشند، و آنان را از میان بهترین یاران خود برگزید. نقل شده که فرستادهٔ خدا ﷺ به برآوردکنندگان محصول فرمود: «در برآورد آسان‌گیر باشید، زیرا در باغ‌ها درخت‌هایی هست که سهم فقیران، نیازمندان، خانواده و درماندگان در راه است.» شایسته است که گردآورندگان برای پرداخت‌کنندگان زکات دعا کنند، زیرا خداوند به پیامبرش می‌فرماید: «از اموال آنان صدقه‌ای بگیر تا به وسیلهٔ آن ایشان را پاک و پاکیزه سازی، و برایشان دعا کن، زیرا دعای تو مایهٔ آرامش ایشان است.» عبدالله بن ابی اوفی روایت می‌کند که پدرش نزد فرستادهٔ خدا ﷺ آمد و زکات مالش را پرداخت. پیامبر ﷺ فرمود: «خدایا، بر خاندان ابی اوفی رحمت فرست.»21

The Prophet (p) advised his zakah collectors to be kind, courteous, and moderate, and selected them from the best of his Companions. It was mentioned that the Messenger of God advised estimators, "Be easy in estimation, since orchards may have trees assigned to the poor, needy, family, and passers-by." It is advisable that collectors pray for zakah payers, since God tells His Messenger, "Out of their wealth take a sadaqah so thou might purify and sanctify them by it, and pray on their behalf. Verily thy prayers are a source of security for them." 'Abd Allah bin Abu Awfa narrates that his father came to the Messenger of God (p) and gave him the zakah due on his wealth. The Prophet said, "My Lord, have mercy on the family of Abu Awfa."21

ابن رشد به این نکته اشاره می‌کند که برخی فقها این کار را جایز می‌دانند، با این استدلال که سودِ کارِ این کارگزارانِ دولتی به همهٔ مسلمانان می‌رسد.۲۲ در «النیل» و شرحِ آن در «فقه ابادی» آمده است که زکات را می‌توان به کارکنانِ سازمانِ زکات و نیز دیگر کارگزارانِ دولتی، مانند قاضیان و والیان، پرداخت کرد. این افراد را می‌توان به اندازهٔ ارزشِ کارشان دریافت داد، حتی اگر ثروتمند باشند، زیرا به خدمتِ عمومی مشغول‌اند و از پیگیریِ منافعِ شخصیِ خود بازمی‌مانند.۲۳ بیشترِ علما بر این عقیده‌اند که چنین کارگزارانی باید از دیگر منابعِ دولت پرداخت شوند.

Ibn Rushd mentions that some jurists approve of this on the grounds that the benefit of these public officers' work extends to all Muslims.22 In al Nil and its commentary in Abadi fiqh, it is stated that zakah may be given to workers in the zakah organization as well as other public officers, such as judges and governors. These people may be given as much as their labor is worth, even if they are rich, because they are occupied by public service from pursuing their own interests.23 The majority of scholars argue that such officers must be paid from other resources of the stats.