مالیات همیشه در معرض فرار مالیاتی قرار دارد، حتی از سوی افرادی که در معاملات خود با دیگران عادل و امین هستند. چند دلیل برای فرار مالیاتی وجود دارد:

Taxes are always susceptible to evasion, even by individuals who are just and honest in their transactions with other people. Several reasons account for tax evasion:

خودخواهی و دلبستگی به ثروت، این باور که فلان مالیات عادلانه نیست، یا اینکه درآمدهای مالیاتی به شکلی ناعادلانه مصرف می‌شوند، و مانند آن. هرچه مالیات سنگین‌تر باشد، مردم بیشتر می‌کوشند از پرداخت آن بگریزند. گریز از پرداخت مالیات دو شکل دارد. رایج‌ترین شکل آن این است که از خلأهای خود نظام مالیاتی حداکثر بهره‌برداری شود. این شکل از فرار مالیاتی، بی‌شک در چارچوب قانون است. شیوه‌ی دیگر گریز از پرداخت، ارائه‌ی اطلاعات نادرست است که به حذف کلی یا جزئی مالیات می‌انجامد. این شیوه معمولاً به «فرار مالیاتی» شناخته می‌شود.

selfishness and love of wealth, the belief that a certain tax is not just, or that tax proceeds are unjustly utilized, etc. The heavier the tax, the more people will attempt to escape paying it. Escaping tax payment takes two forms. The most common is to take utmost advantage of loopholes in the taxation system itself. This form of evasion is undoubtedly within the law. The other way of escaping payment is to present incorrect information which leads to total or partial elimination of the tax. This is commonly known as tax evasion.

بی‌شک، تقلب در پرداخت مالیات از چند جنبه زیان‌بار است:

Certainly, cheating on taxes hurts from several aspects:

الف. این کار درآمد حاصل از مالیات را کاهش می‌دهد.

A. It reduces the proceeds of the tax .

ب. این امر، توزیع عادلانهٔ مالیاتی را که از ابتدا با وضع آن مورد نظر بوده است، برهم می‌زند.

B. It disturbes the just distribution of the tax aimed for originally by its enactment.

ج. ممکن است گاهی به افزایش نرخ مالیات منجر شود تا کمبود درآمدهای ناشی از فرار مالیاتی جبران شود.

C. It may lead sometimes to an increase in tax rates in order to make up for funds lost because of tax cheating.

د. ممکن است بعضی از فعالیت‌های مفید دولت به دلیل محدود بودن منابع کاهش یابد.

D. It may reduce some useful government activities because of limited resources.

ه. این کار باعث گسترش بی‌صداقتی در جامعه می‌شود، زیرا مردم تمایل دارند از روش‌های فرار از مالیات تقلید کنند.

E. It spreads dishonesty society because people tend to imitate methods of tax escape.

در نتیجه، همه قوانین مالیاتی می‌کوشند با شیوه‌های زیر، راه‌کارهای قانونی و اداری برای جلوگیری از فرار مالیاتی فراهم آورند: ۱. اعطای اختیار به مأموران مالیاتی برای بازرسی اسناد و دفاتر مؤدی مالیاتی.

Consequently, all tax legislations attempt to provide legal and administrative procedures to prevent tax escape, in the following ways 1. Authorizing tax officers to inspect the documents and books of the taxpayer.

۲. الزام پرداخت‌کننده به ارائه اظهارنامه مالیاتی که به‌صورت سوگندی یا با خطر مجازات‌های قانونی در صورت ارائه اطلاعات نادرست داده شده باشد.

2. Requiring the payer to submit a tax return given under oath or at the risk of legal penalties for incorrect information.

۳. پاداش دادن به هرکس که موارد فرار از مالیات را به دولت گزارش دهد.

3. Rewarding anyone who informs the government of cases of tax evasion.

۴. کسر برخی مالیات‌ها از منبع، مانند کسر مالیات بر درآمد از حقوق پیش از پرداخت آن به کسب‌کنندگان درآمد.

4. Deducting certain taxes at the source, such as deducting income tax from salaries before they are paid to income earners.

۵. اعمال جریمه‌های مالی سنگین و دیگر مجازات‌ها برای فرار مالیاتی.

5. Imposing heavy financial fines and other penalties for tax evasion.

۶. اعطای حق قانونی توقیف (رَهن قانونی) بر تمامی دارایی‌های مؤدی مالیاتی به اداره مالیات، با اولویت بر سایر طلبکاران.1

6. Giving the tax department a legal lein on all the assets of the tax payer with priority over other creditors.1

با وجود این اقدامات پیشگیرانه، پرونده‌های فرار مالیاتی در دادگاه‌های همه کشورها موج می‌زند، و استفاده از راه‌های گریز مالیاتی چنان گسترده شده است که در تمام ملت‌ها شبکه‌ای از کارشناسان را پدید آورده است.

Despite these preventive measures, tax evasion cases fill the courts in all countries, and the use of tax loopholes is so widespread, it has spawned a network of experts in all nations.

زکات چند جهت با مالیات‌ها تفاوت دارد. اجرای آن با ضمانت‌های دینی، اخلاقی، قانونی و اداری پشتیبانی می‌شود.

Zakah is different from taxes on several bases. Its enforcement is supported by religious, moral, legal, and administrative sanctions.

مسلمانان زکات را پیش از هر چیز دیگر، رابطه‌ای میان خود و خداوند می‌دانند. این معنای عبادت بودن آن است. فقیهان مسلمان نیز بسیار بر این ویژگی زکات تأکید کرده‌اند.

Muslims treat zakah as a relation between them and God before any other thing. This is the meaning of a worship. Muslim jurists emphasize this nature of zakah very often.

ابن العربی می‌گوید: «زکات در حقیقت حقی برای خداست، اما او حق خود را به کسانی واگذار می‌کند که روزی‌شان را بر عهده گرفته است، آنجا که می‌فرماید: "هیچ جنبنده‌ای در زمین نیست مگر آنکه روزی‌اش بر خداست"».2 الکاسانی، که از پیروان مذهب حنفی است، می‌گوید: «جوهر زکات این است که بخشی از نصاب مالکیت به خدا داده شود. این کار با آن انجام می‌شود که آن بخش به واقع و با تحویل دادن به فقیران، مال آنان گردد. خداوند می‌فرماید: "آیا ندانسته‌اند که خداوند است که توبه را از بندگانش می‌پذیرد و صدقات را می‌ستاند؟"3 و پیامبر ﷺ می‌فرماید: "صدقه پیش از آنکه به دست فقیران برسد، به دست خداوند رحمان می‌افتد."4 افزون بر این، زکات عبادت است، و عبادت وقف کردن کامل یک عمل برای خداست.»5

Ibn al 'Arabi says, "Zakah is, in fact, a right to God, but He transfers His right to those for whom he guarantees sustenance when He says 'There is no moving creature on earth but its sustenance is on God'."2 Al Kasani, a Hanafite, says, "The core of zakah is giving part of the owned nisab to God. This is done by making it the property of the poor through actual delivery to them . . . God says 'Know they not that God doth accept repentance from His votaries and receivers their sadaqah?'3 and the Messenger (p) says 'The sadaqah falls in the hands of the Most Merciful before it falls into the hands of the poor.'4 Moreover, zakah is a worship, and worship is the devotion of an action completely to God."5

هنگام پرداخت زکات، پرداخت‌کننده هیچ‌گونه کینه یا احساس ستم در دل ندارد، زیرا زکات را خداوند تشریع کرده است، همان خدایی که به هیچ‌کس ستم نمی‌کند. خداوند عادل‌ترین تشریع‌کننده و پروردگار و نگهدارندهٔ بندگانش است. پس چرا مؤمنی بخواهد از زکات بگریزد، در حالی که می‌داند خدایی که زکات برای او داده می‌شود، از راز و حتی از آنچه پنهان‌تر از راز است آگاه است، و اینکه خداوند در روز قیامت حساب همهٔ مردم را بازرسی خواهد کرد؟

When performing zakah, the payer has not the slightest resentment or feeling of injustice, since zakah is legislated by God, Who oppresses none. God is the most just Legislator and the Nourisher and Sustainer of His servants. Why would a believer try to escape zakah, knowing that God, for whom it is given, knows what is secret and even what is more hidden than a secret, and that God is going to inspect everyone's account on the Day of Judgment.

بنابراین، ارزش‌ها و اخلاق اسلامی که از راه ایمان، تعلیم و تربیت در انسان نهادینه می‌شود، قوی‌ترین تضمین آن است که پرداخت‌کنندگان زکات، حقوق واجب خود را به‌درستی ادا کنند. مسلمانان چنان آموزش و تربیت می‌یابند که به آخرت بنگرند و در دوستی با منافع دنیوی میانه‌رو باشند. آنان پاداش را از خداوند می‌جویند و در راه خدا انفاق می‌کنند. آنان آنچه را که خدا و پیامبرش ﷺ را خشنود می‌سازد، بر همه چیز دیگر ترجیح می‌دهند. مؤمن در گزینش میان آنچه خدا و پیامبرش ﷺ را خشنود می‌سازد از یک سو، و همه منافع و لذت‌های دنیوی از سوی دیگر، تردید نمی‌کند. خداوند در قرآن روشن ساخته است: «بگو: اگر پدرانتان و فرزندانتان و برادرانتان و همسرانتان و خویشاوندانتان، و اموالی که به دست آورده‌اید، و تجارتی که از کسادی آن بیم دارید، و خانه‌هایی که به آنها دلخوش‌اید، در نظر شما از خدا و پیامبرش و جهاد در راه او محبوب‌تر است، پس منتظر باشید تا خدا فرمان خود را بیاورد، و خداوند گروه نافرمانان را هدایت نمی‌کند.»6

شریعت، افزون بر تأیید دینی و اخلاقی زکات، تأیید حقوقی و سازمانی آن را نیز فراهم می‌کند. این تضمین‌های حقوقی و سازمانی شامل موارد زیر است:

Shari'ah provides legal and organizational endorsement of zakah, in addition to the religious and moral ones. These legal and organizational guarantees include the following:

چندین حدیث صراحتاً بیان می‌کنند که پرداخت‌کنندگان زکات موظف‌اند به کارگزاران جمع‌آوری زکات یاری برسانند.

Several sayings explicitly indicate that payers are required to help zakah collectors.

پیامبر خدا ﷺ فرمود: «شما گروهی از گردآورندگان [زکات] را خواهید پذیرفت که ممکن است آنان را ناخوش بدارید. چون آمدند، به ایشان خوش‌آمد بگویید. بگذارید آنچه را می‌خواهند انجام دهند. اگر دادگری کنند، این به سود خودشان در روز قیامت است و اگر ستم کنند، این خودشان را آزرده‌اند. از کامل شدن زکات این است که آنان را خشنود سازید. آنان نیز باید برای شما دعا کنند.» جریر بن عبدالله گوید: «برخی از اعراب بادیه‌نشین نزد پیامبر خدا ﷺ آمدند و گفتند: "برخی از گردآورندگان زکات بر ما ستم می‌کنند." پیامبر ﷺ فرمود: "باید گردآورندگان خود را خشنود سازید." گفتند: "حتی اگر بر ما ستم کنند؟" پیامبر ﷺ دوباره فرمود: "باید گردآورندگان خود را خشنود سازید."» جریر می‌افزاید: «از وقتی این را از پیامبر خدا ﷺ شنیدم، هیچ گردآورنده زکاتی نزد من نیامد جز آنکه خشنود بود.» بشیر بن الخصاصیه گوید: «از پیامبر خدا ﷺ پرسیدیم: "برخی از گردآورندگان زکات بر ما تجاوز می‌کنند. آیا بخشی از اموال خود را به اندازه تجاوز آنان پنهان کنیم؟" پیامبر ﷺ فرمود: "نه."»20

The Messenger of God (p) says, "You shall receive a group of collectors whom you may dislike. When they come, welcome them. Allow them to do what they want. If they do justice, that benefits their own selves on the Day of Judgement and if they do injustice, it is their own souls they hurt. It is part of completing zakah that you please them. They also should pray on your behalf."18 Jarir bin 'Abd Allah says, "Some bedouin Arabs came to the Messenger of God (p) and said, 'Some of zakah collectors do injustice to us.' The Prophet (p) said, 'you must please your collectors.' They said, 'Even if they do oppression against us?' The Prophet repeated, 'you must please your collectors.'" Jarir adds, "Since I heard this from the Messenger of God (p), no zakah collector left me but was pleased."19 Bashir bin al Khasasiyah says, "We asked the Messenger of God, 'Some zakah collectors transgress against us. Should we hide some of our wealth in amounts equal to the amount of their transgressions?' The Prophet said, 'No.'"20

این احادیث نشان می‌دهند که پرداخت‌کنندگان زکات باید به گردآورندگان زکات یاری رسانند و مجاز نیستند هیچ اطلاعی را که برای برآورد زکات لازم است پنهان کنند، حتی در صورتی که گردآورندگان به درستی رفتار نکنند و به پرداخت‌کنندگان ستم کنند. البته در مواردی که ستم آشکار از جانب گردآورنده باشد، پرداخت‌کنندگان حق دارند از پرداخت بخش ناحق خودداری کنند و به مراجع صلاحیت‌دار شکایت نمایند. در حدیثی که از انس نقل شده، آمده است: «هر کس از مسلمانان که زکاتش به میزان و مقدار درست مطالبه شود، باید آن را بپردازد، و کسی که بیش از آن مطالبه شود، نباید بیشتر بدهد.» از آن‌جا که پیامبر ﷺ همه نرخ‌های زکات را تعیین فرمود و این نرخ‌ها بر همه مسلمانان، هم پرداخت‌کنندگان و هم گردآورندگان، معلوم است.

These sayings indicate that zakah payers must help zakah collectors and are not allowed to hide any information needed for the estimation of zakah, even in the case when collectors do not behave rightly and do injustice to the payers. Of course, in cases of clear-out oppression on the part of the collector, zakah payers have the right to refuse to pay the injust part and complain to the proper authorities. In the saying reported from Anas, it is stated, 'He, among Muslims, who is asked zakah in its proper rate and amount, must pay it, but he who is asked more must not give more." Since the Prophet (p) determined all zakah rates, and these are known to all Muslims, payers and collectors.

اسلام هر نوع حیله‌گری را ممنوع می‌داند، به‌ویژه هنگامی که برای فرار از پرداخت زکات به کار رود. قوانین زکات هیچ سوراخ‌حیله‌ای ندارد، اما برخی از حیله‌گری‌ها، هرچند حرام‌اند، ممکن است شکل قانونی داشته باشند، مانند قطع گذشت سال با تغییر اسمی مالکیت (برای نمونه، بخشیدن مال به همسر و سپس بازپس گرفتن آن پس از چند روز). منع این‌گونه عمل از سخن کلی پیامبر ﷺ آشکار است: «همانا اعمال تنها به نیت‌ها وابسته‌اند، و هر کس تنها آنچه را که نیت کرده است به دست می‌آورد.» البخاری استدلال می‌کند که حدیث روایت‌شده از انس درباره زکات، که می‌گوید: «آنچه جمع شده نباید جدا شود و آنچه جدا شده نباید جمع شود»، [نیز بر همین دلالت دارد]. فقه الزکاة (جلد دوم)، دکتر یوسف القرضاوی، ۲۹۲

Islam prohibits cheating in all its forms, especially when it is used to avoid zakah payment. The laws of zakah do not have loopholes, but some cheating, though forbidden, may take legal form, such as interrupting the passage of the year by nominal change of ownership (e.g. giving one's wealth to one's wife, and then taking it back after a few days). Prohibition of this kind of practice is clear in the general saying of the Messenger "Deeds are only by intention, and each person has only the result of his own intention." Al Bukhari argues that the saying reported from Anas on zakah which states, "What is combined must not be separated and what is separated must not be combined Fiqh al Zakah (Vol. II), Dr. Yusuf al Qardawi 292

برای اینکه از صدقه فرار شود، «۲۱» [این مسئله] با قاطعیت در برابر حیله و نیرنگ ایستاده است. مالک این مطلب را با این مثال توضیح می‌دهد که: «سه نفر که هر کدام چهل گوسفند دارند و هر کدام موظف‌اند یک گوسفند بدهند، نمی‌توانند گله‌هایشان را با هم ترکیب کنند و برای صد و بیست گوسفند تنها یک گوسفند بپردازند. یا دو شریک که هر کدام بر عهده‌شان ۱۰۱»

in order to avoid the sadaqah"21 stands firmly against cheating and tricks. Malik explains this saying with the example that "Three people, each one owning forty sheep, each being obligated to give one sheep, cannot combine their herds together and pay only one sheep for the hundred and twenty sheep. Or, two partners, each owing 101

گوسفندان، موظفاند که به صورت شراکتی سه گوسفند بدهند، و نباید گوسفندان خود را تقسیم کنند تا هر یک تنها یک گوسفند بپردازد.'۲۲ ابویوسف می‌گوید: «برای کسی که به خدا و روز آخرت ایمان دارد، جایز نیست که از پرداخت صدقه خودداری کند یا مالی را تنها برای گریز از پرداخت صدقه دگرگون سازد. جایز نیست که برای فرار از صدقه، به هر شیوه و به هر دلیلی، حیله یا نیرنگی به کار برد.»23

sheep, are obligated to give as a partnership three sheep, and must not divide their sheep so that each only pays one sheap.'22 Abu Yusuf says, "It is not lawful to anyone who believes in God and the Last Day to withhold the sadaqah or to change property only to avoid the payment of sadaqah. It is not lawful to cheat or use any trick to avoid the sadaqah, by any means and for any reason."23

حدیثی که احمد، ابوداود و نسائی روایت کردهاند، برای کسانی که از پرداخت زکات واجب خودداری میکنند جریمههایی تعیین میکند. متن آن چنین است: «... و هرکس از پرداخت آن خودداری کند، ما آن را همراه با نیمی از دارایی او خواهیم گرفت؛ این حکمی است که از جانب پروردگار ما مقرر شده، و هیچ‌یک از آن برای آل محمد ﷺ حلال نیست.» صاحب «منتقی الأخبار» در شرح این حدیث میگوید: «این دلیلی است بر اینکه زکات را از کسانی که از پرداخت آن خودداری میکنند گرفته، و در مصرفی که شایسته آن است صرف میشود.»25

The saying reported by Ahmad, Abu Daud, and al Nasa'i decrees fines for rejecting payment of due zakah. It reads, ". . . and he who holds off payment, we shall indeed take it, along with half his wealth, an imposition decreed by our Lord none of which is lawful to the family of Muhammad." The author of Muntaqa al Akhbar comments, "this is evidence for collecting zakah from those who reject paying it, and spending it where it belongs."25

در این کتاب پیش‌تر درباره جریمه‌ها بحث شد و نتیجه گرفته شد که جریمه‌ای به میزان نصف دارایی مشمول زکات، حداکثر مقدار است. تحمیل چنین جریمه‌هایی بر عهده مراجع مشورتی و اجرایی جامعه مسلمان است، هرچند برخی علما تحمیل هرگونه جریمه‌ای را جایز نمی‌دانند، به این دلیل که پیامبر ﷺ در حدیثی دیگر اعلام فرمود: «همانا خداوند خون و مال هر یک از شما را بر دیگری حرام گردانیده است»، و نیز به این دلیل که اصحاب با کسانی که از پرداخت زکات سر باز زدند جنگیدند، اما بر آنان جریمه‌ای فراتر از مقدار واجب زکات تحمیل نکردند.27

Fines were discussed earlier in this book and it was concluded that a fine of half the zakatable asset is maximum. Imposition of such fines is to be decided by the consultative and executive authorities in the Muslim society, although there are scholars who do not allow imposing any fines, on the grounds that in another saying the Prophet (p) announced, "Indeed God made unlawful to each one of you each other's blood and wealth,"26 and that the Companions fought the rejecters of zakah payment, but charged them no fines above the due amount of zakah.27

کسانی که از پرداخت زکات خودداری می‌کنند، مجازات‌های دیگری نیز دارند. هنگامی که اعتراض به پرداخت زکات شکل جمعی به خود می‌گیرد، همچون زمان ابوبکر، این امر طغیان علیه قانون اسلامی به شمار می‌رود. چنین طاغیانی باید توسط دولت اسلامی سرکوب شوند، همان‌گونه که ابوبکر و صحابه پس از درگذشت رسول خدا ﷺ با آنان جنگیدند.۲۸ ابن حزم می‌گوید: حکم کسی که زکات نمی‌پردازد این است که آن را به زور، خواه راضی باشد خواه نه، وصول کنند. اگر او در برابر نیروهای اجرای قانون به مقاومت ادامه دهد، با او به عنوان یک طاغی رفتار می‌شود. افزون بر این، انکار وجوب زکات نوعی ارتداد است. اما کسی که با شیوه‌های فریبکارانه از پرداخت طفره می‌رود، بی‌آنکه وجوب آن را انکار کند یا از پرداخت خودداری ورزد، کار ناشایستی انجام داده و باید تا زمانی که آنچه بر عهده اوست را ادا کند، تحت مجازات‌های قانونی قرار گیرد. اگر در دوران مجازات بمیرد، به خشم خداوند گرفتار خواهد شد. این بر اساس سخن رسول خدا ﷺ است که فرمود: «هر کس کار زشتی را ببیند، باید آن را با دست خود تغییر دهد، اگر بتواند.» خودداری از پرداخت زکات بی‌تردید کاری زشت است که باید دگرگون شود.29