64. Mijadala Kuhusu Lugha
64. The Language Discussions
Lugha ni maneno yaliyowekwa (yaliyoundwa) kwa ajili ya maana, kwa hiyo, kwa kuwa ufahamu wa maneno kwa maana zake unanufaika na uwekaji wa mtunzi, ni lazima kujua neno lililowekwa kisha kujua maana ya maneno hayo. Uwekaji ni kubainisha neno kwa ajili ya maana kwa namna ambayo, kikitamkwa cha kwanza, cha pili kinaeleweka. Sababu ya kuweka lugha ni kwamba mwanadamu anahitaji wengine wa jamii ya binadamu, kwa sababu hawezi kujimiliki peke yake yote anayohitaji kwa maisha yake: chakula, mavazi, makazi, silaha, kwa ajili ya kuutunza mwili na kuulinda dhidi ya joto, baridi na uchokozi. Kwa hiyo ilikuwa lazima kwake kukutana na wengine wa jamii ya binadamu, na hapa ikawa ni kawaida kwa binadamu kukutana na binadamu mwenzake; hivyo binadamu ni wa kijamii kwa asili yake. Na kukutana huku kwa watu hakungeweza kuwa na ushirikiano, wala kufikia lengo la kutimiza kuridhika bila kila mmoja kumjua mwenzake yaliyomo ndani ya nafsi zao; hivyo kulikuwa na haja ya kitu ambacho kwacho kujuana huku kutatokea. Na hapa ndipo uwekaji wa lugha ulipotokea, kwa sababu kujuana huku kwa yaliyo akilini hakutokei bila neno, ishara au mfano. Neno lina manufaa zaidi kuliko ishara na mfano kwa sababu ya upana wake, kwani neno linajumuisha vitu vinavyoonekana na vinavyoeleweka kiakili, na linajumuisha taarifa zinazowezekana na zisizowezekana, kwa kuwa inawezekana kuweka neno kwa ajili ya maana yoyote inayotakiwa katika maana hizo. Hii ni tofauti na ishara, ambayo haiwezi kuwekwa kwa ajili ya kitu cha kiakili, wala kisichopo mbele, wala kisichokuwepo kabisa. Na ni tofauti na mfano, kwa kuwa haiwezekani au ni vigumu kupata mifano inayolingana kwa kila kitu, kwa sababu mifano ya kimwili haitoshi kwa kisichokuwepo, na hata kama inadhaniwa kuwa inatosha, ni vigumu. Zaidi ya hayo, usemi ni rahisi kuliko ishara na mfano, kwa sababu usemi huundwa kutokana na herufi zinazotolewa kwa sauti, na hutokea kwa kawaida kwa binadamu. Hivyo kuutumia kama njia ya kueleza kilichomo ndani ya mtu ni wazi zaidi na unafaa zaidi. Kwa hiyo sababu ya kuweka lugha ilikuwa kueleza kilichomo akilini, na mada yake ni maneno yaliyoundwa kutokana na herufi. Kuhusu vitu ambavyo maneno haya huwekwa kwa ajili yake, ni maana zilizo akilini bila maana za nje, kwa sababu kuweka neno kwa kitu ni tawi la kukiwazia kitu hicho. Kwa hiyo haiepukiki kuwaza picha ya binadamu (kwa mfano) akilini wakati wa kuweka neno kwa ajili yake, na picha hii ya kiakili ndiyo ambayo neno (binadamu) limewekwa kuiwakilisha, si kiini halisi cha nje, kwa sababu neno limewekwa kueleza kilichomo akilini na si kiini chenyewe. Hivyo ni tofauti na fikra. Fikra ni kuhukumu uhalisia, kwa kuwa ni kuupeleka uhalisia kwa hisi hadi ubongoni pamoja na taarifa zilizotangulia ili kuufafanua uhalisia huo. Usemi ni kinyume cha hayo: haukuwekwa kuonyesha hali halisi ya uhalisia, wala kutoa hukumu juu yake, bali uliwekwa kueleza kilichomo akilini, iwe kinalingana na uhalisia au kinatofautiana nao, kwa sababu kutamka neno kunazunguka maana za kiakili bila maana za nje. Tukiona kitu na kudhani kuwa ni jiwe, tunatamka neno "jiwe" juu yake. Kisha tukikikaribia na kudhani kuwa ni mti, tunatamka neno "mti" juu yake. Kisha tukidhani kuwa ni binadamu, tunatamka neno "binadamu" juu yake. Hivyo maana ya nje haikubadilika kwa kubadilika kwa neno, na hii inaonyesha kuwa neno lililowekwa halikufanywa kwa ajili yake, bali limefanywa kwa ajili ya kilichomo akilini. Na pia tukisema Zaid anasimama, na tukatoa usemi huu kwa ajili ya kusimama kwa Zaid kulioko nje (katika uhalisia), kisha Zaid akaketi, au akatembea, au akalala, usemi wetu unakuwa batili licha ya kwamba haujapoteza maana kabisa, jambo linaloonyesha kwamba kuweka usemi hakukusudiwi kwa ajili ya uhalisia uliopo, bali ni usemi wa kile kilichopo akilini; hivyo unaweza kuafikiana na uhalisia, au usiafikiane nao. Na misemo iliwekwa kwa ajili ya kuonyesha uhusishaji, ukomo, au kuongoza maneno kwa kuyaunganisha pamoja, kama vile nomino ya kitendo na nomino ya kutendewa na nyinginezo, na pia kuonyesha maana za maneno yaliyoundwa kwa kuunganishwa, kama vile kusimama na kuketi. Kwa mfano, usemi: Zaid anasimama uliwekwa ili habari ya maana yake iliyoonyeshwa ipatikane kutoka kwake, kama vile kusimama au nyinginezo; na lengo la kuweka usemi si kupata manufaa ya maana za kila neno peke yake, yaani kuzidhania maana hizo, bali lengo la kuweka usemi ni kupata manufaa ya uhusishaji, ili usemi utokee, yaani lengo la kuuweka ni usemi kutoa uhusishaji kwa madhumuni ya kueleza kile kilichomo akilini.