9. Sayansi na Utamaduni
9. Science And Culture
Katika lugha ya Kiarabu husemwa: mtu amepata ('alima) elimu ('ilm). Maana yake ni kwamba amefikia uhakika halisi wa elimu ('ilm). Kumpata mtu elimu ya jambo maana yake amelijua, yaani amepewa taarifa za jambo fulani au amelifahamu. Pia katika lugha husemwa: amepata ufahamu wa kina (thaqifa), maana yake ni kwamba amekuwa hodari, kwa hiyo ameelimika na ana adabu na utamaduni (thaqif). Ameelewa (thaqifa) lugha, maana yake ameimudu na kuielewa kwa haraka. Maana hizi za kilugha ndizo msingi wa matumizi ya maneno haya. Hata hivyo, maneno haya yakitumiwa kuashiria maana nyingine zinazohusiana na maana ya kilugha, hilo linaruhusiwa, kama ilivyo kwa kupitishwa kwa neno fa'il (kitendaji) katika sarufi, kwa mfano. Maana ya kilugha ndiyo iliyokuwa ikitawala, na ndiyo maana watu wa zamani walikuwa wakitumia neno 'ilm kwa aina zote za elimu bila kutofautisha kati ya sayansi na taaluma. Kisha watu wakaanza kuzichukulia taaluma za kiakili na kimaumbile kuwa ni za watu wote, huku taaluma nyingine za kimapokeo (za kinukuu) zikichukuliwa kuwa ni mahsusi kwa taifa lililozitoa. Baadaye, kila moja kati ya 'ilm (elimu ya kisayansi) na thaqafa (utamaduni) ilianza kufafanuliwa kulingana na taaluma mahsusi tofauti, na kupata maana za kiistilahi zilizotofautiana na maana zao za kilugha. Kwa mujibu wa istilahi hii, zina maana zifuatazo: 'Ilm ni elimu inayopatikana kwa njia ya uchunguzi, majaribio na mafunzo, kama fizikia, kemia na sayansi nyingine za kimajaribio. Thaqafa ni elimu inayopatikana kwa njia ya kupokea, kujifunza na kukisia, kama katika historia, lugha, fiqhi, falsafa na taaluma nyingine zisizo za kimajaribio. Kuna pia taaluma zisizo za kiuzoefu ambazo zimejumuishwa kuwa elimu (‘ilm) ingawa zinakuwa sehemu ya utamaduni (thaqafa), kama vile hesabu, uhandisi na viwanda. Ingawa zinatokana na utamaduni, zinachukuliwa kuwa sehemu ya elimu kwa sababu ni za ulimwengu wote na si mahsusi kwa taifa lolote. Vivyo hivyo, kila kitu kinachohusu utamaduni wa ufundi unaofanana na viwanda, kama biashara na usafirishaji wa majini, kinachukuliwa kuwa sehemu ya elimu, nacho ni cha ulimwengu wote. Kwa upande wa sanaa, kama uchoraji, uchongaji na muziki, hizo ni sehemu ya utamaduni. Zinafuata mtazamo fulani mahsusi, ambao ni utamaduni maalum. Tofauti kati ya utamaduni (thaqafa) na elimu (‘ilm) ni hii.
