د پیغمبر ﷺ اخلاق قرآن و. لکه څنګه چې د هغه مېرمن عائشہ رضی اللہ عنہا بیان کړی دی.74 هغه ﷺ هغه څه عملي کول چې تبلیغ یې کاوه، او له ده چې د قرآني پیغام تر ټولو زیات مهربانۍ ته رهنمايي کوله، نو دا صفت د هغه په عمل کې د نورو هر څه څخه ډېر ښکاره و. نو د پیغمبر ﷺ د مهربانۍ بلنه یوازې خبرې نه وې، بلکې هغه تعلیمات وو چې هغه یې مقدس ګڼل او احساس یې کاوه چې باید یې د اسلام له نورو ټولو پیروانو ښه عملي کړي.

The Prophet’s صلى الله عليه وسلم “character was the Qur’an,”74 as described by his wife, ‘Āishah . He صلى الله عليه وسلم practiced everything that he preached, and since the Qur’anic message preached mercy above all, this quality was more pronounced in his practice than anything else. The Prophet’s صلى الله عليه وسلم call to mercy was therefore not mere words, but rather teachings that he held to be sacred and felt he must embody better than any other adherent of Islam.

په واضح ترینو الفاظو کې او په بېلابېلو مواقعو کې هغه خلکو ته اعلان کاوه: «مهربانان په رحمن (خدای) رحم کېږي. د ځمکې په وګړو رحم وکړئ، نو هغه چې په آسمان دی تاسو باندې رحم وکړي.» ﷺ75

In the clearest terms and on various occasions, he would announce to the people, “The merciful will be shown mercy by the Most Merciful. Be merciful to those on the earth, and the One on the heavens will have mercy upon you.”75

په لمانځه کې هم، چې د اسلام یو رکن او د هغه یو له خورا مهم فزیکي عملونو دی، پیغمبر ﷺ د خلکو په درد او سختۍ خبر پاته کیده. ابو قتاده روایت کوي چې پیغمبر ﷺ یوځل وفرمایل: «ځینې وخت زه لمونځ ته ودریږم او د یو ماشوم ژړا واورم، نو زه خپل لمونځ لنډ کوم، ځکه نه غواړم چې د هغه مور ته سختي ورسوم.»⁷⁶ په بله حدیث کې یې خبرداری ورکړ: «کله چې له تاسو څخه څوک خلکو ته امامت وکړي، نو باید لنډ وي، ځکه چې په خلکو کې ضعیف، ناروغ او زوړ کسان هم وي. او کله چې له تاسو څخه څوک یوازې لمونځ کوي، نو هغه کولی شي څومره چې وغواړي اوږد یې کړي.»77

Even while observing the ritual prayer, a pillar of Islam and its most important physical act, the Prophet صلى الله عليه وسلم remained cognizant of people’s suffering. Abū Qatādah  narrates that the Prophet صلى الله عليه وسلم once said, “I sometimes stand in prayer then hear a child crying, so I make my prayer brief due to not wanting to cause hardship for his mother.”76 In another hadith, he cautioned, “When one of you leads the people in prayer, he should be light, for among them are the weak, and the ill, and the elderly. And when one of you is praying alone, then let him elongate it as he pleases.”77

د پیغمبر ﷺ د ښه چلند او د ماشومانو سره د مهربانۍ په اړه صحیح روایتونه به څو ډیرې پاڼې ډکې کړي، او د ماشومانو سره د مهربانۍ په اړه د هغه ﷺ لارښوونې هم پکې شامل دي. یوه مشهوره پېښه داسې ده چې الاقرع بن حابس د دې حیران شو چې محمد ﷺ د خپل لمسي سره د مینې ډېر ښکاره څرګندونه کوله، کله چې هغه ﷺ خپل لمسی ښكلی.

The authentic narrations on the Prophet’s صلى الله عليه وسلم exemplary mercy with children, and his counseling of mercy towards them, would fill dozens of pages. In one telling exchange, al-Aqra‘ ibn Ḥābis  became perplexed at Muhammad’s صلى الله عليه وسلم elaborate display of affection, upon seeing the Prophet صلى الله عليه وسلم kiss his grandchild.

د دې صحابي سخت بدوي تربیت دا احساس ورکړ چې دا د سړیتوب خلاف دی، نو په غرور یې وویل: "ایا تاسو خپل هلکان ښکلوئ؟ زه لس زامن لرم او له هغو څخه مې هیڅ یو هم نه دی ښکلی." پیغمبر ﷺ وفرمایل: "او زه څه لرم [چې ستا مرسته وکړم] که چیرې الله ستا له زړه څخه مهرباني اخیستې وي؟"78 که څه هم مور او پلار طبعي توګه خپل اولاد سره مینه لري، ډیری یې د ماشوم دې احساساتي اړتیا ته پام نه کوي چې د دې مینې څرګندونه ورته وشي، خو د مهربانۍ پیغمبر ﷺ هیڅکله داسې ونه کړل. په حقیقت کې، یوازې خپل اولاد نه، بلکې نور ماشومان هم همدا ډول سره چلند کاوه. انس بن مالک روایت کوي چې پیغمبر ﷺ یوځل د ابو طلحه یوه زوی د خپګان په حالت کې وموند، او ژر یې ولیدل چې د هغه ملګری مرغۍ (نغیر) نه ده، نو په خوښۍ سره یې د دلاسې په توګه ورته وویل: "ای ابو عمیره، د نغیر څه شو؟"79 هغه د دې ماشوم لپاره د دې مرغۍ اهمیت له امله پوښتنه وکړه، او هغه ته یې د "ابو عمیر" کنیه ورکړه، که څه هم هغه لا پلار نه و، ترڅو د "نغیر" کلمې سره قافیه شي او د راتلونکي سړیتوب د فکرونو په واسطه د هغه روحیه په لوبه کې پورته کړي.

This Companion’s rugged Bedouin upbringing made him feel that this was contrary to masculinity, and so he said in pride, “You kiss your boys? I have ten sons and have never kissed any one of them.” The Prophet صلى الله عليه وسلم responded, “And what do I possess [to help you] if Allah has plucked mercy from your heart?”78 While parents naturally love their children, many overlook the child’s emotional need for expressions of that love, but the Prophet of Mercy صلى الله عليه وسلم never did. In fact, it was not just his own children that he treated this way. Anas ibn Mālik  narrates that the Prophet صلى الله عليه وسلم once entered to find a son of Abū Ṭalḥah  in a sad state, and quickly noticed that his pet nughayr (sparrow) was no longer around, so he lightheartedly said to him in consolation, “O Abū ‘Umayr, what happened to the nughayr?”79 He inquired about the creature because it meant so much to the young child, and called him the father of ‘Umayr despite him not yet being a parent, to rhyme with the word nughayr and playfully uplift his spirits with the thoughts of his future manhood.

پیغمبر محمد ﷺ د حیواناتو د درد سره هم زړه په زړه کیده. هغه ﷺ به خپلو ملګرو ته د تېرو وختونو هغه کسان بیان کړل چې خدای ورته بښنه وکړه، ځکه چې دوی یو تږی سپي ته د اوبو د ورکولو لپاره په یوه کوهی کې ښکته شوي وو،80 او په بل ځای کې یې وفرمایل: «د هر ژوندی مخلوق په زړه کې د صدقې فرصت شتون لري.»81 هغه ﷺ زده کړه ورکوله چې د قرباني شوي حیوان سره د مهربانۍ یوه اړینه برخه دا ده چې انسان خپل چاقو تېز کړي،82 او داسې حیوان چې هیڅ زیان نه رسوي، د تفریح یا د خوړلو پرته د بل هر ډول لپاره وژل یې منع کړل. هغه ﷺ به خپلو ملګرو ته د ځمکو کې د اوښانو د زیاتې کار کولو پر سر سپکه وېل، او همدارنګه هغوی ته به یې دا ښه نه بللې چې کله د منزل ته رسېږي نو د سپرۍ حیوانات له بارونو ژر خلاص نه کړي. یوځل یې د یوې ښځې په اړه خبرداری ورکړ چې د یوې پیشو د لوږې حالت کې د بندي کولو له امله دوزخ ته ځي.83 په یوه ښکلي حدیث کې عبدالله بن مسعود نقل کوي چې یو ځل د پیغمبر ﷺ سره په سفر کې روان وو، هغه ﷺ د طبیعي حاجت لپاره یو لرې ته لاړ. ملګرو یو د مرغانو ځوانې خوړې ولیدې او هغه یې ونیولې. مور یې راغله او د وېرې له امله په تندي سره وزرونه یې وهل. کله چې پیغمبر ﷺ دا وليدل، وې فرمايل: «دا مرغۍ د خپلو ځوانو بچو له امله چا خپه کړې ده؟ دا ځوانې یې بېرته ورکړئ!»84

The Prophet Muhammad’s صلى الله عليه وسلم heart even empathized with the pain of animals. He صلى الله عليه وسلم would tell his followers about sinners of the past who were forgiven by God for climbing down into a well to retrieve water for a parched dog,80 and stated on another occasion, “In every living creature is an opportunity for charity.”81 He صلى الله عليه وسلم taught that sharpening one’s blade is a necessary part of the kindness due to a sacrificial animal,82 and forbade that a harmless animal be killed for sport or for other than consumption. He صلى الله عليه وسلم would reprimand his followers for overworking their camels in the fields, and for not relieving their riding mounts of the loads they carried promptly after reaching their destination, and once warned them of a woman who was bound for the Hellfire due to trapping a cat without food.83 In one beautiful hadith, ‘Abdullāh ibn Mas‘ūd  narrates that as they once traveled on a journey with the Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم, he stepped away to relieve himself. The Companions then saw a nest of young birds and captured them. The mother then came, frantically flapping its wings in panic. When the Messenger of Allah صلى الله عليه وسلم saw this, he said, “Who caused this bird to grieve over its young chicks? Return its young ones to it!”84

دې ډول مهربانه طبیعت، حتی د څارويو په اړه هم، ناسم نه دی، په ځانګړې توګه کله چې الله (تعالیٰ) په قرآن کریم کې تاکید کړی دی: ﴿او موږ تاسو [ای محمده ﷺ] یوازې د ټولو عالمانو لپاره رحمت بناګړی یاست﴾85

Such a kindhearted disposition even towards animals is not unexpected, especially when Allah (the Most High) affirmed in the Qur’an, “And We have not sent you [O Muhammad] except as a mercy to all the worlds.”85

بالاخره، د هغه ژورې او عمومي رحمت له ټولو زیات په خلکو د نجات په اندېښنه کې څرګندېده. قرآن کریم ډېری وختونه د هغه د ژورې خفګان په اړه خبرې کولې، لکه دا آیت: {فَلَعَلَّكَ بَاخِعٌ نَّفْسَكَ عَلَىٰ آثَارِهِمْ إِن لَّمْ يُؤْمِنُوا بِهَٰذَا الْحَدِيثِ أَسَفًا} «نو ښایي ته د دوی په غم کې خپل ځان هلاک کړې، که دوی په دې خبرو ایمان رانه وړي او په خفګان سره.»86 پیغمبر ﷺ به د شپې په لمونځونو کې په ژړا سره الله ته دعا کوله چې خپل امت د هغه عذاب څخه وساتي چې ډېرو پخوانیو امتونو ته ورسېد، تر دې چې الله تعالی جبرئیل علیه السلام ته وفرمایل: «ای جبرئیله، محمد ته ورشه او ورته ووایه چې موږ به د هغه په امت کې هغه خوښ کړو او هغه به نا‌امید نکړو.»87 په بله حدیث کې عایشه رضي الله عنها روایت کوي چې یوه ورځ یې د پیغمبر ﷺ مخ ډېر خوشحاله ولید، نو وې ویل: «ای د الله رسوله، زما لپاره دعا وکړه.» هغه وفرمایل: «ای الله، عایشې ته د هغې تېرو او راتلونکو ګناهونه، هغه چې پټې دي او هغه چې ښکاره دي، وبخښه.» عایشه رضي الله عنها د دې دعا په لاس راوړلو څخه دومره خوشحاله شوه چې د خوښۍ له امله یې سر د هغه له غېږې ولوېد. بیا پیغمبر ﷺ وفرمایل: «آیا زما دعا تا خوشحاله کړه؟» هغې وویل: «ستاسو دعا څنګه نه وای ما خوشحاله کړی؟» هغه وفرمایل: «په الله قسم، دا زما دعا ده خپل امت لپاره په هر یوه لمانځه کې.»88

Finally, his profound and universal mercy was above all reflected in his concern for people’s salvation. The Qur’an would often address his deep grief over people’s resistance to guidance, in verses such as, “Then perhaps you would kill yourself through grief over them, [O Muhammad], if they do not believe in this message, [and] out of sorrow.”86 The Prophet صلى الله عليه وسلم would weep passionately during his night prayers, pleading to God to spare his nation of the torment that many former nations had faced, until Allah ultimately instructed the archangel, “O Gabriel, go to Muhammad and tell him that We will please him regarding his nation, and We will not disappoint him.”87 In another hadith, ‘Āishah  reports that upon seeing the Prophet’s صلى الله عليه وسلم facing beaming cheerfully one day, she said, “O Messenger of Allah, supplicate to Allah for me.” He said, “O Allah, forgive ‘Āishah for her past and future sins, those in secret and those in public.” Ecstatic at the fortune she just secured, ‘Āishah laughed so hard that her head fell from his lap. The Prophet صلى الله عليه وسلم then added, “Did my supplication make you happy?” She said, “How could your supplication not make me happy?” He said, “By Allah, this is my supplication for my nation in every single prayer.”88